FACT-congres, 19 september 2013

Transcriptie

1 FACT-congres, 19 september 2013

2 Definitie : Psychiatrische stoornis die meer dan 2 jaar duurt met: verminderd algemeen en sociaal functioneren (GAF <60) en: Langdurig aanwezige problemen op drie of meer levensgebieden: gezondheid en zelfzorg, psychisch welbevinden, sociale relaties, dagelijkse activiteiten, wonen, financiën en zingeving (Veldhuizen e.a., 2008; Delespaul e.a., 2012) 2

3 Er is sprake van: Herhaald inter-persoonlijk geweld: emotionele en lichamelijke mishandeling en/of seksueel misbruik, vaak samengaand met emotionele en lichamelijke verwaarlozing Traumatisering in een complexe omgeving: geweld in oorlogssituaties of onder dictatoriale regimes De gerelateerde stoornissen zijn complex van aard: een veelheid van soms sterk wisselende symptomen samen gaand met andere psychiatrische en lichamelijke aandoeningen 3

4 4

5 PTSS: intrusies: herinneringen, flashbacks, nachtmerries vermijding: personen, situaties, sociale interactie, gedachten verhoogde waakzaamheid: alert, schrikachtig, prikkelbaar 5

6 Chronische PTSS met daarbij veranderingen in: regulatie van affect en impulsen aandacht of bewustzijn zelfperceptie en soms perceptie van de dader(s) relatie met anderen zingeving en betekenissystemen En: somatisatie 6

7 7

8 Complexe PTSS met: ernstige stoornissen in aandacht en bewustzijn geheugenverlies voor grote perioden zeer verschillend gedrag in verschillende situaties Bij DIS is sprake van structurele dissociatie van de persoonlijkheid: meerdere persoonlijkheidsdelen geheugenverlies voor gedrag van elkaar delen bewaren traumatische herinneringen 8

9 Opvallend vaak een traumageschiedenis bij patiënten met EPA Vaak niet (centraal) beschreven in het dossier: diagnose en behandelplan Bereidheid bij geschoolde behandelaren om mensen met EPA te behandelen voor trauma is laag: Risicovol Tijdrovend Te weinig ervaring met de doelgroep Verpleegkundigen maken er het beste van 9

10 Fysiek (47%) Seksueel (37%) PTSS (30%) 0 10

11 4 (n=651) 6 (n=90) 17 (n=32) 18 (n=33) 19 (n=47) 20 (n=569) 27 (n=142) 30 (n=50) 31 (n=254) 32 (n=275) 33 (n=782) 4 (n=651) 6 (n=90) 17 (n=32) 18 (n=33) 19 (n=47) 20 (n=569) 27 (n=142) 30 (n=50) 31 (n=254) 32 (n=275) 33 (n=782) 6 (n=90) 27 (n=142) 30 (n=50) Man Vrouw Bipolair Schizophrenie EPA Bipolaire Schizophrenie EPA BP EPA Fysiek misbruik Seksueel misbruik PTSS 11

12 EPA-patiënten met complex trauma: hebben meer stoornissen op As I en As II en vaker een verslavingsstoornis hebben op jongere leeftijd symptomen (ca 6 jaar vroeger) zijn langer ziek en hebben ernstiger symptomen zijn minder goed te behandelen voor de hoofdstoornis doen vijf keer zo vaak een suïcidepoging bij gelijktijdig voorkomen van lichamelijke mishandeling en seksueel misbruik in de voorgeschiedenis 12

13 Stabilisatie (fase 1): Cursus Vroeger en Verder (Dorrepaal, Thomaes & Draijer, 2008) VERS of DGT bij ernstige emotieregulatieproblemen Traumagerichte behandeling (fase 2): EMDR of imaginaire exposure (CGT) Psychotherapie gericht op trauma overdracht en/of integratie van persoonlijkheidsdelen Integratie en herstel (fase 3): Herstel van rollen en verbondenheid met anderen 13

14 Leidend principe: Kennis over traumageschiedenis is altijd van belang Hulpverleners moeten er routinematig naar vragen Dit is niet nodig (en gewenst) als geschiedenis bekend is en dit geen rol meer speelt in huidige problemen Vertrouwelijkheid: Patiënt moet vooraf weten wat er met informatie gebeurt en wie inzage heeft in dossier Instellingsbeleid moet duidelijk zijn en bij intake besproken worden 14

15 Context: Bevragen van trauma gebeurt in de context van een algemene psychosociale anamnese Er moet voldoende vertrouwensband zijn voordat naar trauma gevraagd wordt Er moet echter niet te lang mee gewacht worden: bij start van een behandeling zijn patiënten meest geneigd openheid te geven Daarna moet er voldoende tijd zijn om de patiënt zo nodig te ondersteunen 15

16 Van algemeen naar specifiek: Kunt u me iets vertellen over uw jeugd Iets specifieker: Wat was het beste van uw jeugd? Wat was het ergste van uw jeugd? Specifiek als voorgaande vragen onvoldoende opleveren: Heeft een ouder of een andere volwassene u ooit pijn gedaan of zo gestraft zodat u gewond raakte? Heeft een ouder iemand dan uzelf seksuele handelingen met u verricht tegen uw wil? (vd Berg & Bervoets, 2010) 16

17 Heeft iemand ooit seksuele handelingen met u verricht tegen uw wil of waarbij u zich ongemakkelijk voelde? Bent u ooit geslagen of in elkaar geslagen in een intieme relatie of huwelijk? Bent u ooit lichamelijk aangevallen door iemand die niet uw partner was? Bent u ooit in een situatie geweest waarin u dacht dat u dood zou gaan? 17

18 Acute symptomen, tijdens een crisis Ontbreken van vertrouwensband Culturele factoren Patiënt wil er niet over praten In dossier beschrijven wat de reden is van niet vragen naar trauma en wanneer dit alsnog gedaan zal worden Patiënt vertellen dat hij of zij er op een ander tijdstip altijd op terug kan komen 18

19 Screeningslijst trauma s in de voorgeschiedenis: ontleend aan T-Tip onderzoek en aangepast voor algemeen gebruik (van Minnen & van der Gaag, 2010) PTSS-klachtenschaal en interpretatie scoring (Arntz & van Minnen, 2011) Screening voor complexe PTSS (Dorrepaal, Thomaes & Draijer, 2008) 19

20 PTSS: Post-traumatisch syndroom Slaaptekort (door waakzaamheid en nachtmerries) Complexe PTSS/DIS: Ineffectieve coping (Risico voor) zelfbeschadiging en suïcide Chronische geringe zelfachting Risico voor aantasting menselijke waardigheid Seksueel disfunctioneren Identiteitsstoornis (Effectief Verplegen 4) 20

21 Stabilisatiefase: Zorg gericht op: goede zelfzorg en dagstructuur, bevorderen emotieregulatie en impulscontrole, signaleren en interveniëren bij crisis Traumagerichte behandelfase: Zorg gericht: op voorwaarden scheppen, tegengaan vermijding en omgaan met heftige gevoelens Re-integratiefase: Zorg gericht op: vergroten van vaardigheden en herstel van rollen 21

22 Bij slaaptekort door nachtmerries: Klinisch: zorgen voor veilige slaapplek (zicht op deur, licht, geen lawaai, vertrouwde voorwerpen) Thuis: vermijden associaties met misbruik of geweld (bv bed op andere plek of in andere kamer) Bevorderen oriëntatie: bij wakker worden uit nachtmerrie opstaan, afleiding zoeken, saai klusje doen, schrift met belangrijke uitspraken als: het is voorbij, ik ben nu veilig,.. Bij verhoogde waakzaamheid: Goede slaaphygiëne Angstreductie door ontspanningsoefeningen 22

23 Neem rol van verpleegkundige of patiënt Zorg voor veilige en rustige omgeving Geef uitleg over omgaan met vertrouwelijke informatie Oefen met het stellen van algemene en specifieke vragen Houdt rekening met gevoelens patiënt en van jou zelf Vertel aan het eind van het gesprek wat er met de informatie gebeurt: wie is betrokken bij behandeling Geef informatie over bereikbaarheid Patiënt geeft feedback over het gesprek Inhoud, proces, beleving 23

24 Arntz A., Minnen, A. van (2011). Protocollaire behandeling van patiënten met een posttraumatische stress-stoornis: (Imaginaire) exposure. Bijlage: PTSS-klachtenschaal. Berg D. van den, Bervoets, H. (2010). Vragen over misbruik/trauma. Workshop Schizofreniecongres Gebaseerd op: Lampshire, D., Read, J., Harrison. R., Maung, S. Sexual abuse and trauma inquiry and response. A Workshop for mental health workers. Delespaul, P. A. E. G., & Consensusgroep EPA (Cahn, W. D., G, Drukker, M., van der Gaag, M., van Heugten, T., van Hoof, F., Keet, R., Kroon, H., Mulder, N., van Os, J., Slooff, C.J., Sytema, S., van Veldhuizen, R., van Weeghel, J., Wiersma, D., Willemsen, E., Wunderink, L.) (2012). Consensus over de aard en omvang van de EPA populatie. Tijdschrift voor psychiatrie. Dorrepaal E, Thomaes K, Draijer N (2008). Vroeger en verder. Stabilisatiecursus na misbruik of mishandeling. Amsterdam: Pearson assessment and information. Mauritz, M.W. Posttraumatische stress. (2013). In: A.M. Eliens, G. Bours, P.J. Goossens (red.). Effectief verplegen 4. Handboek ter onderbouwing van het verpleegkundig handelen ( ). Dwingeloo, Uitgeverij KAVANAH. Mauritz, M.W., Goossens, P.J.J., Draijer, N., Achterberg, T. van (2013). Prevalence of interpersonal trauma exposure and trauma related disorders in severe mental illness. European Journal of Psychotraumatology, 4, Veldhuizen J.R. van, Bähler, M., Polhuis, D. Os, J. van. (red.) (2008). Handboek FACT. Utrecht: De Tijdstroom. 24