Transitie management in de langdurende zorg

Transcriptie

1 Transitie management in de langdurende zorg Conferentie Jeugdgezondheidszorg de Horst Driebergen, 5 maart 2010 Jord Neuteboom Viatore 0 Programma van de bijeenkomst 1: Theorie en achtergrond van transitiemanagement 2 : Methode en tools: transitie programma en experimenten 3: Richting en focus: transitie agenda Met voeding van de praktijk (o.a. TPLZ) en wetenschap (Drift/EUR) 1

2 1: Theorie en achtergrond van transitiemanagement Basis noties transitiemanagement die we vandaag zullen behandelen Waarom transities? Persistente problemen in de zorg Wat zijn transities? Fundamentele omwenteling in structuur, cultuur, werkwijze (Hoe) kun je transities sturen? Het opzetten van Transitieprogramma s en - experimenten Hoe ziet een transitie-agenda eruit? Mobiliseren koplopers op visie ontwikkeling en praktijkexperimenten 2 Persistente problemen in maatschappelijke systemen complex verankerd in onze maatschappelijke structuren onzeker: geen pasklare oplossingen moeilijk stuurbaar: veel actoren betrokken bestaan reeds decennia mobiliteit, energie, zorg 3

3 Persistente problemen in maatschappelijke systemen huidig beleid alleen is niet voldoende marktdenken geen oplossing voor hardnekkige problemen poldermodel ongeschikt voor aanpakken van hardnekkige problemen pseudo-oplossingen worden snel onderdeel van het probleem wat dan wel? systeeminnovatie / transitie 4 Symptomen van persistente problemen in de zorg medificatie van niet-medische problemen kosten stijgen, tevredenheid daalt professional als productiemachine verstarde zorgaanbieders beheerszieke structuren over-gespecialiseerde, gefragmenteerde zorg standaardisatie vs individualisering gesloten sector afvalputje van de maatschappij 5

4 6 Persistente problemen in de zorg essentie relatie tussen zorgverlener en zorgvrager vertrouwen, intimiteit, passie, aandacht, bezieling is verworden tot relatie tussen leverancier en cliënt kosten, doelmatigheid, budget, efficiency, afrekening 7

5 Persistente problemen in de zorg systeem is belangrijker geworden dan mens vandaag is belangrijker dan morgen cijfers belangrijker dan mensen Huidig systeem verdrukt de mens 8 Maatschappij volop in beweging Waarom nú? [ individualisering, vergrijzing, verkleuring, liberalisering, moderne gezinnen, flexibilisering arbeid, veranderde levensbeschouwing ] Zorg is verstard kan nauwelijks meebewegen Spanningen op de Zorg bouwen al sinds 70-er jaren op Care kan sleutelrol vervullen in de Zorg (maatschappij) van 21 ste eeuw Maar niet met een 19 de eeuws paradigma en organisatiemodel! Fundamentele omslag, oftewel een transitie, nodig 9

6 Hoe werken transities? regime: niche: dominante structuur, cultuur en werkwijzen met macht en gevestigde belangen opkomende, afwijkende structuur, cultuur en werkwijzen op klein schaalniveau niche wil macht ontwikkelen en het bestaande regime overnemen; regime beschermt zich daartegen door de niche onschadelijk te maken of op te nemen transitie = regime-wisseling = machtswisseling 10 Hoe werken transities? een transitie mislukt als de structurele verandering vanuit het regime plaatsvindt met alleen regime-partijen een kalkoen zal zichzelf niet slachten een transitie mislukt als de structurele veranderingen vanuit niches plaatsvinden met alleen niche-partijen muis en olifant stampen samen op de brug een transitie kan lukken als niche-partijen en veranderingsgezinde regime-spelers elkaar vinden en gaan samenwerken 11

7 Transitiemanagement inrichting en ontwikkeling van transitie-arena monitoring, evalueren en leren ontwikkeling van visie en transitieagenda opzetten en uitvoeren van transitie-experimenten 12 Sturingsprincipes Transitiemanagement richt je op de koplopers en niet op het peloton creëer ruimte voor een schaduwproces met een lange termijn orientatie regelluwe experimenteerruimte mentale ruimte probeer gezamenlijk richting te geven aan de zoektocht naar duurzame zorg maak verbindingen tussen koplopers veranderingsgezinde regime spelers en niche spelers verbind de onderstroom met de bovenstroom tot een beweging 13

8 2. Transitieprogramma s in de Zorg richten op koplopers hou opties open, begin kleinschalig gezamenlijk richting vinden, verbinden van verschillende koplopers verbinden met bovenstroom verbinden met onderstroom steun voor koplopers in plaats van brede subsidie-distributie experimenten ondersteunen die diverse paden verkennen. gezamenlijke bijeenkomsten experimenten en andere actoren connectie naar regime spelers verbinden met maatschappij 14 Transitie management vraagt om het maken van verbindingen Voor transitie projectleiders/managers gaat het om het maken van verbindingen tussen: - Zelf doen en anderen mobiliseren - Groot denken en klein doen - Ver vooruit kijken (lange termijn), maar nu handelen 15

9 Transitie management vergroot de speelruimte Transitie management stimuleert tot andere manier van kijken, anders denken, ander gedrag: - anders kijken (nieuwe perspectieven, contexten en speelvelden) - anders denken (langere termijn, lerende houding, ontwikkelingsgericht) - ander gedrag (andere opstelling, nieuwe methoden &activiteiten, andere partners) 16 Maatschappelijke opgaven Een andere manier van kijken naar de opgave voor de experimenten: -macro-ontwikkelingen -de maatschappelijke bijdrage -de waarde voor verschillende partijen (actoren/personen) 17

10 3: Richting en focus: transitie agenda gevoel van urgentie door een gezamenlijke probleemperceptie een wenkend perspectief door transitie-visie en streefbeelden. ontwikkelen van transitiepaden naar de streefbeelden commitment van partijen voor transitie-experimenten 18 anders denken over zorg (bijv. mensgerichte, economisch volhoudbare en maatschappelijk ingebedde zorg) bijv. zorgende wijk bijv. rijke professional bijv. ondernemende zorg Een transitie-agenda: transitie-visie & 2 mandje van streefbeelden 3 transitiepaden 4 korte termijn acties en experimenten 19 bijv. denken in ziekte, starre organisaties, beheerszieke stelsels 1 persistente problemen

11 Een wenkend toekomst perspectief Directeur Care Univé-VGZ-IZA-Trias 20 Contouren van een transitie-visie Mensgericht Economisch volhoudbaar Maatschappelijk ingebed 21

12 Contouren van een transitie-visie Mensgericht heelheid van de mens als uitgangspunt eigen leefomgeving staat centraal kleinschalig zorg is leven weer in contact met elkaar rust en ruimte aanbieden regie in eigen handen eigen budget 22 Contouren van een transitie-visie Economisch volhoudbaar zorg is een dienstverlening betaalt voor al de geleverde diensten eigen budget en eigen register maatschappelijke zorgondernemingen gezondheid schept waarde preventie loont stressbehandelaar, mental coach, persoonlijk adviseur specialist onderaannemer van zorgregisseur 23

13 Contouren van een transitie-visie Maatschappelijk ingebed creëert je eigen micro-systeem om je heen je eigen verbanden gemeenschappen schakel tussen micro- en macrosysteem persoonlijk medisch assistent maatschappelijke zorgondernemingen zorgzaamheid is levenshouding van iedereen zorg = welzijn = sport = arbeid = leefstijl gezonde samenleving als basis 24 6 Streefbeelden Voor Mensen 1. streefbeeld zelfzorg 2. streefbeeld samenredzaamheid Mensgericht Voor Organisaties 3. streefbeeld gedreven professionals 4. streefbeeld maatschappelijke ondernemingen Voor de Samenleving 5. streefbeeld zorgzame samenleving en sectoren 6. streefbeeld duurzaam stelsel Economisch volhoudbaar Maatschappelijk ingebed 25

14 1. Streefbeeld: Zelfredzaamheid door alerte mensen Voor onszelf, voor anderen Voor onze omgeving Alertheid en inzet Transitie paden Kennis is regie (eigen regie bij schizofrenie) Emanciperende technologie Begeleiding door nieuwe beroepen Bewust leven, warme opvoeding en levenskunst Innerlijk beleven (zingeving) 26 Vitale rijkdom aan sociale verbanden Nieuwe gemeenschapsvormen 2. Streefbeeld: Samenredzaamheid in sociale verbanden Transitiepaden Gesteunde vrijwilligers (Demental coach, mantelzorgers) Verbindende technologie Waarde van zorgen voor elkaar (Goede buren, wijk in Almere) Sociaal duurzame wijken Ontmoetingen (Omkeer 2.0 community vorming) Ervaringsdeskundigen 27

15 3. Streefbeeld: Gedreven professionals Kwaliteit van binnenuit Ruimte voor bezieling Transitiepaden Werken met gedeelde waarden Werkelijke dialoog vanuit presentie Leren en opleiden Zelfsturende teams 28 4.Streefbeeld: Maatschappelijke gezondheidsondernemingen Relatie met klant aan het roer Ondersteunen aan professionaliteit Transitiepaden Nieuw management op kwaliteit Centrale figuren en warme overdracht Samenwerken tussen disciplines Dienstverlenen in netwerken Leiden, ondernemen en innoveren 29

16 5.Streefbeeld: Zorgzame Samenleving Verantwoordelijkheid van iedere sector Bevorderen van gezondheid 30 Transitiepaden Ruimtelijke ordening voor mensen Gezondmakende gebouwen (Truus Swieringa) Natuur als vitamine groen Gezonde levensloopbanen Sociale zekerheid als springplank (Eddy Karrenbelt) Economisch volhoudbaar Solidair en stimulerend 6.Streefbeeld: Duurzaam stelsel Transitiepaden Experimenteerruimte Ontregelen Machtsverschuiving naar mensen Sturen op meerwaarde Dialoog over principes 31

17 6 Streefbeelden Voor Mensen 1. streefbeeld zelfzorg 2. streefbeeld samenredzaamheid Mensgericht Voor Organisaties 3. streefbeeld gedreven professionals 4. streefbeeld maatschappelijke ondernemingen Voor de Samenleving 5. streefbeeld zorgzame samenleving en sectoren 6. streefbeeld duurzaam stelsel Economisch volhoudbaar Maatschappelijk ingebed 32