Atlasvaardigheden basisbosatlas

Transcriptie

1 banner Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres 13 september 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs is hét onderwijsplatform waar je leermiddelen zoekt, maakt en deelt.

2 Inhoudsopgave Vooraf 1. Kaartsoorten Soorten kaarten Overzichtskaart Nederland Staatkundige overzichtskaarten Natuurkundige overzichtskaarten Thematische kaarten 2. Het vinden van de juiste kaart 2.1 Registers B. Landenregister C. Register van topografische namen / Namenregister Alles door elkaar 2.2 Algemene inhoud 2.3 Bladwijzer 3. Het lezen van de kaart 3.1 Legenda 3.2. Coördinaten 3.1 Schaal Extra: Puzzel Oefenen! Alle vragen komen nu door elkaar! Over dit lesmateriaal Pagina 1

3 Vooraf De atlas is een belangrijke bron van informatie over gebieden of verschijnselen. Op de basisschool heb je al geleerd met de atlas te werken. Via deze website atlas vaardigheden zullen we het gebruik van de atlas verder oefenen. Let op: bij de opdrachten staan soms drief verschillende kaartnummers vermeld. Op school gebruiken we de basisbosatlas. Thuis kan je ook een van de grote bosatlassen hebben. Kijk eerst goed of je zelf de 53 e of de 54 e druk hebt. Het dikgedrukte kaartnummer is de basisbosatlas die we op school hebben het schuingedrukte kaartnummer is van de 53 e druk het onderstreepte kaartnummer is van de 54 e druk Editie 53 Editie 54 Als je een opgave of meerdere opgaven moet maken dan moet je altijd éérst nog een keer de tekst goed lezen die vóór de opgave staat!!! 1. Kaartsoorten Soorten kaarten Op bladzijde 2 in de atlas staat een overzicht van enkele soorten kaarten. Neem dat overzicht goed door. Je ziet dat er gesproken wordt over 3 soorten kaarten: 1. Overzichtskaarten (geven een overzicht van een bepaald gebied) 1. Natuurkundige kaarten (bergen, zeeën en wateren zijn de belangrijkste elementen, de kleuren geven de hoogte weer) 2. Staatkundige kaarten (landen en belangrijke steden zijn de belangrijkste elementen, de kleuren worden gebruikt om aan te geven dat het verschillende gebieden zijn) 3. Gecombineerde kaarten (staat en natuurkundig worden gecombineerd, de kleuren geven de hoogte weer) 4. Overzichtskaart Nederland (geven overzicht over het grondgebruik) 2. Thematische kaarten (geven informatie over een bepaald thema. Het bekijken van de legenda is dan erg belangrijk) 3. Topografische kaarten (zijn kaarten die van dichtbij zoveel mogelijk informatie geven over wat er in het gebied is.) Soorten kaarten maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Pagina 2

4 Soorten kaarten Geef voor elke kaart aan wat voor kaart het is a. Overzichtskaart van Nederland b. Gecombineerde overzichtskaart c. Staatkundige overzichtskaart d. Thematische kaart e. Natuurkundige overzichtskaart Soorten overzichtskaarten Wat voor overzichtskaart is: kaart blz. BB96 / GB / GB a. natuurkundige overzichtskaart a. staatskundige overzichtskaart a. thematische kaart a. gecombineerde overzichtskaart Soorten overzichtskaarten Wat voor overzichtskaart is: kaart blz. BB105 / GB / GB a. natuurkundige overzichtskaart a. staatskundige overzichtskaart a. thematische kaart a. overzichtskaart Nederland Soorten overzichtskaarten Wat voor overzichtskaart is: kaart blz. BB114A / GB53 195A / GB54 218A a. natuurkundige overzichtskaart a. staatskundige overzichtskaart a. thematische kaart a. overzichtskaart van Nederland Soorten overzichtskaarten Noem 2 natuurlijke elementen die op blz. BB68 / GB / GB staan. Pagina 3

5 Thematische en topografische kaarten Wat is de naam van kaart BB 71C / GB E / GB F? Wat voor soort kaart is dit? Thematische en topografische kaarten Wat voor soort kaart is BB7B / GB E / GB54 35 C? Wat voor soort kaart is dit? Thematische en topografische kaarten Wat is de naam van kaart BB84 GB / GB54 146? Wat voor soort kaart is dit? Kenmerken van kaarten maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Kenmerken Waaraan herken je een staatkundige kaart? a. De kleuren vertellen hoe hoog het land ligt. a. De grenzen zijn rode lijnen. a. Ieder land heeft een aparte kleur Kenmerken Waarover geven de kleuren op de overzichtskaarten van Nederland informatie? a. hoogte a. provincies a. bodemgebruik Pagina 4

6 Kenmerken Wat staat wél op een natuurkundige kaart maar niet op een staatkundige kaart? a. Namen van landen, steden en gebieden a. Hoe hoog het land ligt a. Grenzen tussen landen. Welke kaarten worden gecombineerd in de gecombineerde overzichtskaart? a. Staatkundige overzichtskaart a. Thematische kaart a. Natuurkundige overzichtskaart a. Overzichtskaart Nederland Overzichtskaart Nederland De kleuren op overzichtskaarten vertellen hoe de bodem wordt gebruikt. Je kunt er bijvoorbeeld op aflezen waar akkers, bossen of industriegebieden zijn. Overzichtskaart Nederland maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Legenda Waar vind je in jouw atlas de legenda van de kaart? Waar wordt het grootste deel van de bodem voor gebruikt? Pagina 5

7 BB14-15 / GB / GB Leraar De Vries komt te laat op school. Ik reed achter een tractor met een lading aardappelen, moppert hij. Waar liggen de school en de woonplaats van meneer De Vries waarschijnlijk? a. bij Enkhuizen (C5) a. bij Sneek (D3) a. bij Veendam (F3) a. bij Nunspeet (D6 Staatkundige overzichtskaarten Op staatkundige overzichtskaarten heeft ieder land (en soms zelfs iedere provincie) een eigen kleur. Staatkundige kaarten maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Staatkundige kaart BB13 / GB53 34 / GB54 21 Wat geven de grote gekleurde gebieden op deze kaart aan? Hoofdsteden herken je aan de manier waarop de plaatsnaam geschreven is. Hoe worden de hoofdsteden van de provincies op dezelfde kaart aangegeven? a. De namen van de hoofdsteden zijn vet gedrukt. a. De namen van de hoofdsteden zijn met hoofdletters aangegeven. a. De namen van de hoofdsteden zijn onderstreept. Hoofdsteden BB 97 / GB / GB Wat is de hoofdstad van: Verenigde Staten Pagina 6

8 Canada Nicaragua Cuba Beschikbare keuzes: Havana, Washington, Ottawa, Managua Legenda Bij de plaatsen op dezelfde kaart staan rondjes en vierkantjes met een verschillende grootte. Waarom is dat? a. Dat heeft te maken met het aantal inwoners van elke plaats. a. Dat geeft aan hoe belangrijk een plaats is. a. Dat vertelt of het een provinciehoofdstad of de hoofdstad van een land is. Natuurkundige overzichtskaarten Op natuurkundige overzichtskaarten staan zeeën, rivieren en gebergten. De kleuren geven de hoogte van het landschap aan. Om je beter op de kaart te kunnen oriënteren, zijn de landsgrenzen ingetekend. Enkele belangrijke plaatsen staan met een stip aangegeven. De legenda staat steeds bij de kaart en heeft de vorm van een lange gekleurde balk. Dit is de legenda van een natuurkundige kaart. De kleuren geven niet alleen de hoogte van het land maar ook de diepte van de zee aan. Pagina 7

9 Natuurkundige kaart maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Hoogteligging BB 52 / GB53 72 / GB54 72 Welke hoogte heeft Zuid-Duitsland? Tussen en meter. Welke hoogte heeft de omgeving van Londen? Tussen en meter. Beschikbare keuzes: 500, 1500, 0, 100 Hoogteligging Vergelijk de kaart van Europa met BB 75 / GB / GB Bekijk het gebied rond Zuid- Duitsland. Waarom wordt de hoogte op kaart 52 en 75 verschillend aangegeven? a. Op kaart 75 staat een kleiner gebied, zodat de kaart preciezer kan zijn. a. De kaart gaat uit van de gemiddelde hoogte van het gebied. a. Als je meer kleuren gebruikt, is de kaart beter leesbaar. Reliëf en reliëftekening Binnen één hoogtegebied is de kleur hetzelfde. Dat wil niet zeggen dat er geen hoogteverschil binnen het gebied is. Sterke hoogteverschillen laten kaartenmakers zien door de schaduwkant van de bergen met een grijze kleur in te tekenen. Hoogteverschillen worden ook wel reliëf genoemd en ingetekende bergschaduwen heten ook wel reliëftekening. Het werelddeel Afrika (BB90 / GB / GB54 174) bestaat grotendeels uit vlakke hooglanden. In welke landen vind je nog de meeste echte bergen (reliëf )? a. Namibië a. Marokko a. Somalië a. Egypte a. Ethiopië a. Sudan Hoogteligging Nederland Je hebt gezien dat de overzichtskaarten van Nederland het bodemgebruik laten zien. Toch staat er Pagina 8

10 nog een extra natuurkundige kaart van Nederland in de atlas: BB12/ GB53 35 / GB Op deze kaart staan paarse gebieden. Paars is een kleur die je in de legenda van de andere natuurkundige kaarten niet ziet. Wat betekent de kleur paars op deze kaart? Van laag naar hoog Zet met behulp van dezelfde kaart de plekken in de volgorde van laag naar hoog a. Galgenberg (bij Arnhem) b. De duinen bij Den Haag c. Zuid-Limburg d. De stad Groningen e. Haarlemmermeer (bij Amsterdam) f. Emmen Op natuurkundige kaarten staan nog veel meer aanduidingen. Neem kaart BB86A / GB53 140A / GB54 144A voor je. Hoe heet het hoogste punt van de Negev-woestijn (kaartvak A5)? Hoe heet het hoogste punt van Israël? Hoe diep is de Golf van Akaba (kaartvak A6)? tot Hoe hoog ligt de zuidoever van de Dode Zee (kaartvak B4)? Op welke hoogte ligt het wateroppervlak van de Dode Zee? Beschikbare keuzes: 0 meter, Meiron, 2000 meter, -340 meter, -418 meter, Ramon Hoogte en diepte Neem kaart BB78 / GB / GB voor je. Op de grens van India, Nepal en China liggen allemaal witte vlekken. Dit zijnmerengletsjershoogvlaktes Op kaart 78 staat het hoogste punt in kaartvak K7. Dit punt is8167 meter 8850 meter9234 metermeter hoog. Het laagste punt op kaart 78 vind je in kaartvak Q8. Dit punt is5875 meter meter meter meter diep. Pagina 9

11 Thematische kaarten Op thematische kaarten wordt informatie gegeven over een speciaal onderwerp (een thema). De informatie wordt meestal gegeven in de vorm van lijntjes, kleurvlakken, cirkels of pictogrammen (kleine tekeningen op de kaart). In De Bosatlas vind je bijvoorbeeld themakaartjes over klimaat, bevolking, toerisme en milieu. Thematische kaarten maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Thema's Welke kaart geeft iets weer over hoe druk het op de weg is? Pagina 10

12 Thema's Welke kaart vertelt iets over de neerslag? Pagina 11

13 Thema's Welke kaart geeft iets weer over bevolkingsdichtheid? Pagina 12

14 Themakaartjes Themakaartjes kun je goed gebruiken als je een werkstuk gaat maken. Gerrie en Arend doen voor aardrijkskunde onderzoek naar recreatie en toerisme in Nederland. Welke atlaskaart heb ik dan nodig? De meest bezochte dierentuin in Noord-Nederland is te vinden in De meeste overnachtingen in de provincie De meeste musea zijn te vinden in In Kaatsheuvel vinden we een Onderzoek Ze willen ook meer weten over vervoer. De spoorlijn richting de stad kent de minste reizigers. Tussen Eindhoven en rijden in Brabant de meeste treinen. Pagina 13

15 Tussen Eindhoven en Tilburg rijden voertuigen per dag. 2. Het vinden van de juiste kaart In de atlas staan veel kaarten. Maar hoe vind je nu de kaart die je wilt hebben? De overzichtelijke opbouw van de basisbosatlas in vijf afdelingen kan je op weg helpen. Dezelfde indeling kent de grote bosatlas ook, echter zonder kleurenbalken. Bovendien staan in de atlas diverse hulpmiddelen om de juiste kaart te vinden: de inhoudsopgave, bladwijzers en registers. Ben je eenmaal bij de juiste kaart aanbeland, dan kunnen kaartvakken en coördinaten je verder helpen bij het vinden van een plaats. In dit hoofdstuk komen al deze onderwerpen aan de orde. Maar eerst gaan we kijken naar de titel van de kaart. Titel De titel is de naam van de kaart. Aan de titel kun je zien wat de kaartmaker met die kaart heeft willen aangeven. Kijk daar altijd naar, dan weet je waar je mee bezig bent. Als er op een bladzijde meerdere kaarten staan, dan hoort bij de titel ook de naam die bovenaan de bladzijde staat. Bijvoorbeeld: de titel van de kaart BB26 / 54 A / 49A is niet: bevolkingsdichtheid maar: NEDERLAND (bevolking): bevolkingsdichtheid. Welke kaart? maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Titel Wat is de titel van kaart BB48A / 58a / 53a Pagina 14

16 Titel Wat is de titel van kaart BB 51A / 62c / 67C? Titel Welke kaart van BB50 / GB53 68 / GB54 57 kun je gebruiken om een dagje naar een dierenpark in Nederland te plannen? LET OP noteeer dit als volgt: BB59A EUROPA - Economie: landbouw Dus eerst de atlas en dan de volledige titel! 2.1 Registers De registers vind je achterin de atlas. Dit is een lijst met allerlei aardrijkskundige namen, in alfabetische volgorde. Er zijn drie belangrijke registers. - trefwoordenregister of zaakregister - namenregister - landenregister A. Trefwoordenregister / zaakregister Het trefwoorden- / zaakregister gebruik je niet om landen of plaatsen op te zoeken, maar onderwerpen. (of thema s). Deze kaarten gaan over thema s uit een bepaald land, werelddeel of van de hele wereld, waar je informatie over hebben wilt. Wil je meer weten over bijvoorbeeld aardbevingen, dan zie je achter dat trefwoord precies staan op welke kaarten daar iets over te vinden is. BB vanaf pagina 151 GB53 vanaf pagina 276 GB54 vanaf pagina 300 In het trefwoorden- / zaakregister staan vetgedrukte verwijzingen naar kaarten waarop je informatie kunt vinden over bepaalde onderwerpen. Van iedere kaart is de naam en het kaartnummer vermeld. Je zoekt bijvoorbeeld informatieover aardbevingen. Onder het kopje Aardbevingen in het zaakregister vind je dat die informatie staat op: BB: de kaart Aarde op pagina , op kaartje 113C, op kaartje Turkije 83A en Verenigde Staten 99D. Totaal zijn er dus 4 kaarten. GB53: de kaart Aarde op pagina , op kaart 192D, op kaart Turkije 123A en 126D en Verenigde Pagina 15

17 Staten 176A. Totaal zijn er 13 kaarten over aardbevingen. GB54: de kaart Aarde op pagina , op kaart 216D en kaart 228, op kaart Turkije 123A en 126A en Verenigde Staten 192A. Totaal zijn er 17 kaarten over aardbevingen. Trefwoordenregister maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Zoek nu zelf op (en noteer de kaartnummers): Trefwoordenregister Zoek nu zelf op (en noteer de kaartnummers): Nationale Parken: Nederland Trefwoordenregister Zoek nu zelf op (en noteer de kaartnummers): Voedsel (voorziening): Aarde Trefwoordenregister Zoek nu zelf op (en noteer de kaartnummers): Bevolking(sdichtheid): Turkije Trefwoordenregister Je zoekt voor een spreekbeurt over Schiphol informatie over luchthavens. Kijk in het zaakregister en noteer hoeveel kaarten er zijn en schrijf op welke kaarten voor je spreekbeurt van belang zijn. Pagina 16

18 B. Landenregister Heb je ooit gehoord van Samoa? Of van Tadzjikistan, Kiribati of Djibouti? Als je deze landennamen tegenkomt in de krant of in de les en wilt opzoeken, kun je gebruikmaken van het landenregister in de atlas.hierin staan alle landen van de wereld in alfabetische volgorde vermeld. Het landenregister is te vinden vanaf: BB153 GB GB Soms staat er meer dan 1 kaart achter. Je moet dan goed lezen wat er in je atlas staat. Zo is in de basisbosatlas het schuingedrukte nummer het werelddeel waarop het land ligt, terwijl in de grote bosatlas dit juist de kaart is waarop het land zo groot mogelijk staat afgebeeld. Landenregister maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Landenregister Zoek in het landenregister Andorra op en noteer de kaartnummers. Landenregister Bekijk de 2 kaarten in je atlas. Welke twee landen zijn buurlanden van Andorra? Klik op de juiste landnamen. Zwitserland, Duitslands, Oostenrijk, Frankrijk, Tsjechië, Hongarije, Spanje Landenregister In welk werelddeel ligt Andorra? (Vul alleen de naam van het werelddeel in). Landenregister Zoek met behulp van het landenregister de volgende landen in de atlas op. Zoek op de kaart de hoofdstad van het land op. Chili Pagina 17

19 Kenia Australië Gabon Belize Beschikbare keuzes: Belmopan, Canberra, Santiago, Abuja, Libreville C. Register van topografische namen / Namenregister Het meeste zul je gebruik maken van het register van topografische namen / Namenregister. Je kunt er alleen namen van steden, dorpen, gebieden, bergen, zeeën enz. in opzoeken. Bijna elke naam is hierin te vinden. Achter elke naam vind je een vakverwijzing (bijv. C4). Deze combinatie verwijst naar de horizontale en verticale lijnen die een atlaskaart in vakken verdelen. Aan de bovenkant van de kaart staan de letters en aan de zijkant staan de nummers (in rood gedrukt). Je vindt dit register: BB 154 e.v. GB e.v. GB e.v. Lees goed de uitleg door die vooraan staan bij het register: - alles staat op alfabet - de letter ij bestaat niet, alles staat dus onder i-j - voorvoegsels komen achter de naam Pagina 18

20 Coördinaten geven aan waar je de plaats kunt vinden op de kaart. Leeuwarden wordt dus aangegeven met C1 en Eindhoven met C3. Register van topografische namen maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Kaartvakken In welk vak liggen de volgende plaatsen Haarlem Enschede Hooge Mierde Register van topografische namen In welk land ligt Livingstone? (Vul alleen de naam van het land in) Livingstone ligt in Register van topografische namen Aan welk riviertje ligt Bunnik (plaats)? Vul alleen de naam van de rivier in. Bunnik ligt aan de Bergen Bergen is een populaire naam. In welke gebieden kan je de plaats Bergen vinden Pagina 19

21 a. Limburg a. Noord-Holland a. Duitsland a. Oostenrijk a. Noorwegen a. België a. Gelderland Kun je Den Ham (plaats) vinden in het register onder de letter D of onder de letter H? a. D a. H Register van topografische namen Schrijf op in welk vak we deze plaats (Den Ham) kunnen vinden. Register van topografische namen Op welke bladzijde en in welk vak vinden we het eiland Sri Lanka? Register van topografische namen In welk werelddeel ligt (liggen) de Karpaten? De Karpaten liggen in Register van topografische namen Wat is (zijn) de Karpaten denk je? Waar in het namenregister kun je de volgende namen vinden? Bij welke letter zoek je? Las Palmas L P Rocky Mountains R M Indische Oceaan I O Golf van Mexico G M Ter Aar T A Pagina 20

22 Onder welke letter? maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Bij het opzoeken van namen zie je dat sommige namen uit meerdere woorden bestaan. Onder welke letter moet je zoeken?? Maak de opdracht. Register Zoek de volgende namen op in het register en beantwoord de volgende vragen. Op welk eiland ligt de Sint Christoffelberg? Bij welk land ligt de Zee van Marmara? Register Welke grote stad ligt bij het meer van Genève? Alles door elkaar Alles door elkaar maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Je hebt nu gewerkt met de 3 belangrijkste registers. Geef van de volgende woorden aan in welk register je ze op zou moeten zoeken: Klik steeds op de naam van het juiste register. Soorten registers Pagina 21

23 Je hebt nu gewerkt met de 3 belangrijkste registers. Geef van de volgende woorden aan in welk register je ze op zou moeten zoeken: Klik steeds op de afkorting van het juiste register. Trefw. = trefwoordenregister Landen = landenregister Topogr namen = register van topografische namen Trefw Landen Topogr namen Trefw Landen Topogr namen Trefw Landen Topogr namen Trefw Landen Topogr namen Trefw Landen Topogr namen Trefw Landen Topogr namen Trefw Landen Topogr namen Trefw Landen Topogr namen Trefw Landen Topogr namen Trefw Landen Topogr namen Trefw Landen Topogr namen MAAS RIO de JANEIRO BEVOLKINGSDICHTHEID NEPAL VERKEER TOERISME ITALIAANS OEGANDA STEDELIJK GEBIED MOUNT EVEREST PROVENCE 2.2 Algemene inhoud Als je iets snel wilt opzoeken dan kun je ook gebruik maken van de (algemene) inhoud. Deze vindt je op: BB 3 t/m 5 GB53 blz. 4 t/m 11 GB54 2 t/m 9. In deze algemene inhoud staan alle kaarten van je atlas achter elkaar. Zo kom je er ook achter hoe de atlas is opgebouwd: eerst over je eigen omgeving (niet in de 54 e druk), dan over Nederland, dan Europa, vervolgens de andere werelddelen en tenslotte vindt je in de atlas kaarten over de hele wereld. (De basisbosatlas heeft ook nog kaarten voor de canon van Nederland, deze zijn voor geschiedenis en Mens & Maatschappij) Voor de volgende opdracht gebruik je (natuurlijk) alléén de algemene inhoud! Pagina 22

24 Algemene inhoud maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Let op: de kaartnummers in de algemene inhoud staan vóór de titel! Algemene inhoud Op welke kaart vind ik iets over toerisme in Frankrijk? Algemene inhoud Is er een kaart over neerslag in Europa? Zo ja, noteer het kaartnummer. Algemene inhoud Op welke kaart staat iets over godsdiensten op aarde? 2.3 Bladwijzer Op de binnenkant van de kaft van de atlas staan alle gebieden waarvan overzichtskaarten in de atlas staan. Dit noemen we de bladwijzer. In de grote bosatlas staat deze achterin. In de basisbosatlas staat deze voorin. Deze bladwijzer is de snelste manier om de kaart van een bepaald gebied, land of werelddeel te vinden. Natuurlijk moet je ongeveer weten hoe dat land of werelddeel eruit ziet of waar het ongeveer ligt want anders heb je hier niks aan en dan moet je toch het register gebruiken. In de kaders staat steeds de titel van de kaart en het bladnummer. Ga dus nooit zomaar bladeren in de hoop dat je per ongeluk bv. Zuid-Amerika tegenkomt. Ga het werelddeel ook nooit opzoeken in het register. (als je tenminste weet waar het ligt op de wereldkaart). Sla gewoon de atlas open en kijk op deze twee pagina s dan zie je meteen waar je moet zijn. Pagina 23

25 Bladwijzer maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Bladwijzer Gebruik voor het maken van opdracht 11 alleen de bladwijzer!! Op welke kaart staat Italië het grootst afgebeeld? Bladwijzer Gebruik voor het maken van opdracht 11 alleen de bladwijzer!! Noem 3 kaarten waarop ik Japan kan vinden? 3. Het lezen van de kaart Een kaart bevat een vracht aan informatie over een bepaald gebied. Hoe haal je die informatie uit de kaart? Je moet een kaart leren lezen. Daarvoor moet je de betekenis weten van de kleuren, tekens, lijnen en symbolen op de kaart. Over de meeste kaarten loopt een lijnenstelsel dat de kaart in vakken indeelt. Wat betekent dat? En hoe lang is een centimeter op de kaart in werkelijkheid? Al deze vragen komen aan de orde in dit hoofdstuk. 3.1 Legenda Je hebt nu al regelmatige gebruik gemaakt van de legenda. Het is ook erg handig als je deze goed Pagina 24

26 kunt aflezen. Alleen dan begrijp je wat er op de kaart vwordt afgebeeld. Naast het vinden van de juiste kaart, moet je deze dus ook goed af kunnen lezen. De legenda bij de basisbosatlas staat altijd bij de kaart zelf afgebeeld. Bij de grote bosatlas staat de legenda voor de meest voorkomende kaarten voor in de kaft. Legenda opdrachten maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Plaatssymbolen Een plaats wordt op een kaart aangegeven met een plaatsnaam en een plaatssymbool. Er zijn verschillende plaatssymbolen. Hoe meer inwoners, hoe groter de stip. Zoek de kaart over de Middellandse Zeegebied / Spanje op. Zet de plaatsnamen in de juiste volgorde van groot naar klein. Alle plaatsen liggen in Spanje. a. Torremolinos b. Madrid c. Sevilla d. Tarragona Inwoners Neem de kaart Europa Staatkundig voor je Hoeveel inwoners heeft: Parijs 5 miljoen of meer1 tot 5 miljoen tot 1 miljoen tot minder dan Berlijn 5 miljoen of meer 1 tot 5 miljoen tot 1 miljoen tot minder dan Oslo 5 miljoen of meer 1 tot 5 miljoen tot 1 miljoen tot minder dan Reykjavik 5 miljoen of meer 1 tot 5 miljoen tot 1 miljoen tot minder dan Aberdeen 5 miljoen of meer 1 tot 5 miljoen tot 1 miljoen tot minder dan Manier van schrijven BB73 / GB / GB Bekijk de kaart. Namen van streken en wateren zijn altijd a. Schuingedrukt a. Dik gedrukt a. Met hoofdletters gedrukt Manier van schrijven BB73 / GB / GB Pagina 25

27 Namen van landen zijn altijd a. Schuingedrukt a. Dik gedrukt a. Met hoofdletters gedrukt Manier van schrijven BB73 / GB / GB Namen van hoofdsteden zijn altijd a. Schuin gedrukt a. Dik gedrukt en onderstreept a. Met hoofdletters gedrukt Zoek de volgende namen op in het register en vervolgens op de kaart. Zoek op die manier uit of het gaat om een: land, streek, gebergte, water, plaats of hoofdstad. Anatolië is eenland streekhoofdstad Dolomieten is eenlandgebergterivier Macedonië is eenlandriviergebergte Bastogne is eenstreekhoofdstadgebergte Vilnius is eenhoofdstadrivierland Wisla is eenlandrivierhoofdstad Lijnsymbolen --> infrastructuur BB16 / GB53 40 / GB54 26 Uit welke verbindingen kun je kiezen als je van Zwolle naar Deventer wilt? a. Autosnelweg a. Andere weg a. Rivier a. Spoor a. Vliegtuig 3.2. Coördinaten Coordinaten Als je wilt aanduiden waar op aarde iemand of iets (b.v. een schip) zich bevindt, moet je eerst zijn plaats bepalen. Bij plaatsbepaling ga je altijd uit van een aantal vaste punten. Zoals je weet is de aarde een draaiende bol. Het lijkt wel of er een grote stok door gestoken is en dat de aarde daar omheen draait. We noemen die denkbeeldige stok de as.dankzij die as hebben we een paar vaste punten. Pagina 26

28 Op alle overzichtskaarten zie je dunne zwarte lijnen lopen. Deze lijnen geven de kaartvakken aan. Als je goed kijkt, zie je dat deze lijnen onderdeel zijn van een stelsel van lengte- en breedtecirkels die worden aangeduid met graden. Lengtecirkels (meridianen) lopen over de Noord- en Zuidpool en breedtecirkels van oost naar west, dus horizontaal over de aarde. Breedtecirkels kunnen dus in lengte verschillen! Breedtegraden / Breedtecirkels De afstand tussen de polen en de evenaar is verdeeld in 90 gelijke stukjes ook wel graden genoemd. Op de kaart zijn dit zwarte lijnen die evenwijdig (= parallel) aan de evenaar lopen. De afstand tussen de evenaar en één van de polen noem men Noorderbreedte (NB) of Zuiderbreedte (ZB). De breedtegraden staan links en rechts van een kaart (in zwart) vermeldt. Meridianen / lengtecirkels Als 2 de vaste punt om een plaats op aarde te bepalen gebruiken we een meridiaan. Een meridiaan is een denkbeeldige lijn/halve cirkel die van de Noord- naar de Zuidpool loopt. De lijn/meridiaan waar vandaan we gaan meten is de nul-meridiaan, deze loopt over Londen. (Greenwich) Deze meridiaan verdeelt de aarde in een oostelijk- en een westelijk halfrond. De afstand naar het oosten of het westen vanaf de nul-meridiaan noemen we de lengte. Daarom spreken we van Oosterlengte (OL) en Westerlengte (WL). De meridianen zijn genummerd. Als we vanuit de nul-meridiaan naar het oosten nummeren krijg je 1,2,3 en zo verder tot 180. dit noemen we Oosterlengte. Een halve cirkel is dus 180 graden. Vanuit de nul-meridiaan naar het westen heet Westerlengte. De lengtegraden staan aan de bovenkant en aan de onderkant van de kaart (ook in zwart) vermeldt. Coördinaten Pagina 27

29 maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Evenaar en nulmeridiaan Klik op de evenaar Evenaar en nulmeridiaan De nulmeridiaan heet ook wel de Greenwichmeridiaan, naar het Engelse plaatsje Greenwich, vlak bij Londen, waar de meridiaan recht overheen loopt. Klik nu de nulmeridiaan aan. Sleep de woorden naar de juiste plaats. De bovenkant van de nulmeridiaan noemen we de, de onderkant de. Trekken we een cirkel precies tussen deze twee polen, dan wordt de aarde in twee helften / ha Het halfrond ten noorden van deze cirkel heet het en ten zuiden het. Pagina 28

30 Beschikbare keuzes: Evenaar, Zuidelijk halfrond, Noordelijk halfrond, Noordpool, Zuidpool Plaats bepalen Je kunt nu gemakkelijk je plaats op aarde bepalen; probeer maar! Australië ligt op het zuidelijk / noordelijk halfrond en op het oostelijk / westelijk halfrond. Canada ligt op het zuidelijk / noordelijk halfrond en op het oostelijk / westelijk halfrond. Lijnen De lengtecirkels worden aangeduid met graden. Neem BB110 / GB / GB voor je. Op deze wereldkaart staat om de 10 graden een lijn ingetekend. Zoek bovenaan de kaart de lengtecirkel 90º O.L.v.Gr. op (= 90 graden oosterlengte van Greenwich). Deze meridiaan loopt langs de plaats Dhaka. Dit is de hoofdstad van... Lijnen Zoek nu aan de zijkant de breedtecirkel 50º N.B. op (50graden noorderbreedte). Deze breedtecirkel loopt onder andere door Argentinië / België / Groenland. Neem BB14-15 / GB / GB voor je. De lijnen van de kaartvakken op deze kaart van Nederland lijken rechthoeken, maar toch zijn het delen van cirkels. Bij de lijn tussen kaartvak D en E staat º. Deze lijn loopt precies over de plaats Dokkum. Dat betekent dus dat Dokkum º van Greenwich ligt. Van west naar oost lopen ook lijnen over de kaart. Over Assen loopt de breedtecirkel die precies º ten van de evenaar ligt. Meridianen maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Meridianen Gebruik de kaart: Aarde staatkundig. Pagina 29

31 Ligt Nederland ten oosten of ten westen van de nul-meridiaan? Ten Nederland ligt dus op het halfrond, Welke plaats in Japan ligt op 140 graden Oosterlengte? Op hoeveel graden Westerlengte ligt New York? Op ongeveer graden WL (weste Welke stad ligt op 20 graden Noorderbreedte en 105 graden Oosterlengte? Meridianen Gebruik de kaart: Europa natuurkundig Welke stad ligt op 60 graden Noorderbreedte en 30 graden Oosterlengte? Welke stad ligt op 20 NB en 42 ZB? 3.1 Schaal Op een kaart is de werkelijkheid door de kaartenmaker verkleind. We zeggen dan: de kaarten zijn op schaal getekend. Boven de kaarten in De Basis en Grote Bosatlas staan de schaal (het schaalgetal) en een schaalstok. De Alpen Bij de kaart van De Alpen staat bijvoorbeeld 1 : Dat betekent: 1 cm op de kaart is in werkelijkheid cm. Van die centimeters maak je natuurlijk kilometers: cm = 30 km. Er zijn dus 2 manieren om de werkelijke afstand meten: met de schaal of met het schaalstokje. Als ze allebei staan vermeld kies dan voor de schaal, deze is meestal het gemakkelijkst. TIP! Als je van centimeters kilometers moet maken, haal je er gewoon een handvol (vijf) nullen van af! Voorbeeld: 1: betekent: 1 centimeter op de kaart is in werkelijkheid cm. Van cm naar km ga je in vijf stappen: cm dm m dam hm km. Iedere stap gaat er een nul af, vijf in totaal. Je komt dus uit op 12 km. Schaal en schaalstokje Pagina 30

32 maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Schaal en schaalstokje Meet met behulp van de bovenstaande schaal hoeveel 1 cm in werkelijkheid is. Schaal en schaalstokje Neem de kaart Zuid-Nederland voor je. (kijk op de bladwijzer!) Bereken de afstand in een rechte lijn (=hemelsbreed) van Uden naar Eindhoven. Schrijf eerst de schaal op en bereken hoeveel centimeters 1 cm in werkelijkheid is. Hoeveel km. Is dit? Meet nu met je liniaal de afstand tussen Uden en Eindhoven op. (centrum tot centrum). Kom je er verder zelf uit? Schrijf je berekeningen ALTIJD op! Schaal en schaalstokje Pak de kaart Europa staatkundig. (gebruik de algemene inhoud) Bereken de afstand tussen Amsterdam en Athene. Schrijf je berekeningen op! Schaal en schaalstokje Je wilt naar je vriend in Sydney, Australië. Welke kaart in de atlas kun je het beste nemen om de afstand te berekenen tussen Schiphol (Amsterdam) en Sydney? Pagina 31

33 Schaal en schaalstokje Je hebt al uitgezocht welke kaart in de atlas je het best kunt gebruiken. Bereken de afstand tussen Schiphol en Sydney. Schrijf weer je berekeningen op! Schaal en schaalstokje Een Jumbo 747 vliegt met een gemiddelde snelheid van km per uur. Hoe lang duurt de reis van Amsterdam naar Sydney per vliegtuig? Rond af op hele uren Afstanden BB: Bekijk kaart 89 en 97. GB53: Bekijk kaart 160 en 170 GB54: Bekijk kaart 170 en 186 De afstand tussen Perth en Sydney is in cm even groot als de afstand tussen Los Angeles en New York. (kaarten in GB verschillen iets) Wat klopt? a. De afstand tussen Perth en Sydney is het grootst. a. De afstand tussen Los Angeles en New York is het grootst. a. De afstand tussen Perth en Sydney is even groot als de afstand tussen Los Angeles en New York. Extra: Puzzel Extra puzzel maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Extra Puzzel Pagina 32

34 Maak met behulp van de atlas de puzzel hieronder. Als je klaar bent met alle opdrachten en je snapt hoe de atlas werkt dan staat hieronder een puzzel die je mag proberen op te lossen. Hieronder staan omschrijvingen van aardrijkskundige namen van plaatsen, rivieren en landstreken. Achter elke omschrijving staat een bladzijde, nummer en een kaartvak. Zoek de bladzijde op en kijk in het kaartvak. Daar moet een woord te vinden zijn die met de omschrijving te maken heeft. Voorbeeld: iets wat er vies is, is G4 (54 e druk), G4 (53 e druk) / G4 (52 e druk) antwoord Goor. Omschrijving Kaart 54 e druk Kaart 53 e druk 1. Een dik stuk hout D D4 2. Werelddeel F F4 3. Hij maakt je soms wakker B B1 4. Plaats om uit te gaan O O2 5. Knop op een toetsenbord G G3 6. Een vogelsoort F F5 7. Hier stroomt, na een regenbui, water door E E2 8. Drank met bubbels F F2 9. Meisjes naam B D2 10. Beesten F F4 11. Mensen die iemand redden zijn F4-G F4-G4 12. Niet vast maar steeds H H3 13. Naar beneden F F4 14. Water om weilanden heen D D4 15. Buurt waar het koud is G G5 16 Land van water F F3 17. Chique man F F6 18. Ze wonen naast je D D2 Vul de juiste antwoorden hieronder in. Let op de nummers! Pagina 33

35 Oefenen! Alle vragen komen nu door elkaar! Alle oefeningen door elkaar maken.wikiwijs.nl/p/questionnaire/standalone/ Je krijgt steeds 10 vragen uit de totale vragen die in deze les zijn gesteld. De volgende keer dat je oefent krijg je wéér 10 vragen, maar niet dezelfde. Je kunt dus vaker oefenen. Sommige vragen worden door de computer nagekeken, bij andere vragen moet je dat zelf doen. Succes. Zaakregister / Trefwoordenregister Zoek nu zelf op (en noteer de kaartnummers): Nationale Parken: Nederland Zaakregsiter / Trefwoordenregister Zoek nu zelf op (en noteer de kaartnummers): Voedsel (voorziening): Aarde Register van topografische namen Op welke bladzijde en in welk vak vinden we het eiland Sri Lanka? Pagina 34

36 Register van topografische namen In welk werelddeel ligt (liggen) de Karpaten? De Karpaten liggen in Register van topografische namen Wat is (zijn) de Karpaten denk je? Register Welke grote stad ligt bij het meer van Genève? Register Welke grote stad ligt bij het meer van Genève? Soorten overzichtskaarten Wat voor overzichtskaart is: kaart blz. BB 96 / GB / GB a. natuurkundige overzichtskaart a. staatskundige overzichtskaart Soorten overzichtskaarten Wat voor overzichtskaart is: kaart blz. BB 105 / GB / GB a. natuurkundige overzichtskaart a. staatskundige overzichtskaart a. Thematische kaart Schaal en schaalstokje BB 78 / GB / GB Meet met behulp van het schaalstokje hoeveel 1 cm in werkelijkheid is. Hoe doe je dat? Pagina 35

37 Pagina 36

38 Over dit lesmateriaal Colofon Auteur Laatst gewijzigd 13 september 2016 om 12:45 Licentie Dit lesmateriaal is gepubliceerd onder de Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Nederlands licentie. Dit houdt in dat je onder de voorwaarde van naamsvermelding vrij bent om: het werk te delen - te kopiëren, te verspreiden en door te geven via elk medium of bestandsformaat het werk te bewerken - te remixen, te veranderen en afgeleide werken te maken voor alle doeleinden, inclusief commerciële doeleinden. Meer informatie over de CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Aanvullende informatie over dit lesmateriaal Van dit lesmateriaal is de volgende aanvullende informatie beschikbaar: Leerniveau ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; Leerinhoud en ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; doelen Eindgebruiker leerling/student Moeilijkheidsgraad gemiddeld Trefwoorden basisbosatlas gt3 Gebruikte Wikiwijs Arrangementen aardrijkskunde. (2016). Atlasvaardigheden T-excellent. heden_t_excellent Pagina 37