Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering?"

Transcriptie

1 Effectief budgetbeheer Hoe komen tot duurzame gedragsverandering? Projectvoorstel 7 maart 2008 Bérénice Storms Katholieke Hogeschool Kempen, Campus Geel Studiecentrum voor Lokaal Sociaal en Economisch Beleid Kleinhoefstraat Geel

2 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 2 INHOUD 1 TITEL ADMINISTRATIEVE GEGEVENS INHOUDELIJKE BESCHRIJVING PROBLEEMSTELLING SCHETS VAN DE PROBLEMATIEK STATE OF THE ART DOELSTELLINGEN ONDERZOEKSVRAGEN GROTE ONDERDELEN EN HUN SAMENHANG VERWACHTE RESULTATEN SAMENWERKINGSVERBAND PROJECTMANAGEMENT PROJECTUITVOERING WETENSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING PROJECTUITVOERING WERKVELDPARTNERS (FEEDBACK OVER OPZET EN UITVOERING + OPVOLGING/GEBRUIK VAN DE RESULTATEN) PROJECTPLANNING EN PROJECTBEHEER TIJDSPAD EN GESCHATTE WERKLAST WERKPAKKETTEN RESULTATEN LITERATUURLIJST, EXPERTISE EN PUBLICATIES PARTNERS LITERATUURLIJST EXPERTISE INTERNE PARTNERS PUBLICATIES PROJECTFINANCIERING GEPLANDE STARTDATUM HANDTEKENING HOOFDAANVRAGER EN DEPARTEMENTSHOOFD BIJLAGEN, VERKLARINGEN... 25

3 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 3 1 TITEL Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering? 2 ADMINISTRATIEVE GEGEVENS 2.1 Projectleider - Bérénice Storms, 014/ , Studiecentrum voor Lokaal Sociaal en Economisch Beleid (SW/HWBK) 2.2 Interne medewerkers - Jan Brodala, Studiecentrum voor Lokaal Sociaal en Economisch Beleid (SW) - Stéphanie Légat, Studiecentrum voor Lokaal Sociaal en Economisch Beleid (HWBK) 2.3 Externe medewerkers - Siegfried De Witte, Marketing en Organisatie, Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen, KU Leuven - Koen Hermans, departement sociologie, afdeling Sociologie van Sociaal Beleid, KU Leuven 2.4 Stuurgroep Wetenschappelijke partners - Siegfried De Witte, Marketing en Organisatie, Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen, KU Leuven - Koen Hermans, departement sociologie, afdeling Sociologie van Sociaal Beleid, KU Leuven en Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Werkveldpartners - Marijke Bijloos, maatschappelijk werker dienst schuldbemiddeling, OCMW Heusden- Zolder - Elke Blokken, stafmedewerkster, Welzijnszorg Kempen - Dirk De Clerck, Coördinator Vlaams Centrum Schuldbemiddeling - Eric Nijsmans, leidinggevend ambtenaar Welzijnszorg Kempen - Rob Philipsen, voorzitter V.E.M.A.S.O.C - Nicole Van Roey, maatschappelijk werker dienst schuldbemiddeling, OCMW Turnhout, lesgever basiscursus schuldbemiddeling (VVSG)

4 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 4 3 INHOUDELIJKE BESCHRIJVING 3.1 Probleemstelling In dit onderzoeksproject willen zoeken naar kritische succesfactoren om te komen tot duurzame gedragsverandering bij lage inkomensgezinnen bij het beheren van hun budget. 3.2 Schets van de problematiek Heel wat kansarme gezinnen hebben het behoorlijk moeilijk hebben om rond te komen. Het beperkte gezinsinkomen brengt met zich mee dat kansarmen de laatste dagen van de maand vaak enkel nog kunnen overleven (aangewezen zijn op eenzijdige, ongezonde voeding; geen geld hebben om naar de dokter te gaan, een nieuwe fietsband te kopen, een kapotte ruit te herstellen, ). Omdat dit volledig indruist tegen de menselijke waardigheid, onderzoeken we in het minimumbudgettenproject (Storms, B., 2007) hoeveel financiële middelen mensen nodig hebben om op een minimaal aanvaardbare manier te kunnen participeren aan onze samenleving. Het doel van dit minimumbudgettenproject is het opstellen van een objectieve richtnorm die organisaties (bv. OCMW s) kunnen gebruiken om leefsituaties van gezinnen te beoordelen in functie van de menselijke waardigheid. Vertrekkende van fysieke gezondheid en autonoom handelen als universele basisbehoeften, gaan experts in dit project op zoek naar goede satisfactoren, producten en diensten die instaan voor de bevrediging van deze basisbehoeften. Hoe noodzakelijk het identificeren van deze basisbehoeften en het opstellen van een bijhorende richtnorm voor een minimumbudget ook is, het volstaat niet om de armoede in ons land op te heffen. Mensen hebben daarnaast ook individuele ondersteuning nodig. Het volstaat immers vaak niet om hen de financiële mogelijkheid te geven om gezond en autonoom te kunnen leven (gezond te eten, toegang te hebben tot noodzakelijke medische zorgen, ontspanningsmogelijkheden, ). De betrokkenen moeten ook het gedrag (leren) stellen dat correspondeert met de richtnorm en deze gedragsverandering moet ook een duurzaam karakter krijgen, wil ze een maatschappelijk verschil maken. Een tweede terrein waarbij dit project onmiddellijk aansluit is de strijd tegen schulden en overmatige schuldenlast. Schulden en schuldenoverlast raken hoe langer hoe meer alle lagen van de bevolking en treffen meer en meer jonge mensen. De bestrijding hiervan is dan ook een belangrijke maatschappelijke uitdaging voor de komende jaren. Om de grote stroom van mensen die hulp zoeken bij het beheren van hun budget te kunnen helpen moet er op twee fronten worden gewerkt: aan de instroom via preventieve beleidsmaatregelen en aan de uitstroom door effectieve, curatieve hulpverlening. Hoewel er vandaag de dag een uitgebreide curatieve praktijk bestaat van schuldbemiddelaars in OCMW s en CAW s en de advocaten-schuldbemiddelaars, merken we dat de sector nood heeft aan good practices en evidence-based practices, om een effectieve uitstroom te verwezenlijken. 3.3 State of the art Binnen de hulpverlening in de medische sector hebben de principes van efficiëntie en effectiviteit al heel lang ingang gevonden. In de sociale sector begint stilaan het besef te groeien dat niet alles wat wenselijk is, ook betaalbaar is en dat er keuzes moeten gemaakt worden. In het Angelsaksische Social Work worden deze keuzes al in sterke mate bepaald door evidence. Men geeft de voorkeur aan die benaderingen waarvan de effectiviteit aangetoond is in wetenschappelijk

5 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 5 onderzoek en waardoor men zoveel mogelijk personen kan helpen voor een zo beperkt mogelijke prijs (Colaers, H., 2007, p.17-18) Hoewel we, samen met Hermans (Hermans, K., 2005) pleiten voor een ruime benadering van evidence based sociaal werk (die rekening houdt met de specificiteit van het maatschappelijk werk: het relationele aspect van welzijnswerk, de centraliteit van de interactie tussen cliënt en welzijnswerker, de meervoudigheid aan doelstellingen van welzijnswerk en de partiële kennis over het menselijk functioneren), denken we een flinke stap voorwaarts te kunnen zetten in het professioneel handelen van hulpverleners indien we hen kunnen meegeven welke kritische succesfactoren zijn om te komen tot duurzame gedragsverandering. Omdat er in Vlaanderen zo goed als niets geweten is over effectieve praktijken inzake budgethulpverlening, zullen we ons, in onze zoektocht naar kritische succesfactoren, vooral moeten beroepen op buitenlandse onderzoeksliteratuur en op praktijkkennis (kennis ontstaan vanuit reflectie op de casuïstiek). Omdat aan elke duurzame gedragsverandering een episode van succesvolle zelfbeheersing voorafgaat, raadpleegden we in eerste instantie de literatuur over zelfbeheersing, waarin een aantal begrippen onmiddellijk van nut kunnen zijn in het domein van de armoedebestrijding en de budgethulpverlening. Mensen worden in heel wat situaties verleid om handelingen te stellen die op korter termijn aangenaam, maar op lange termijn nefast zijn. Denken we maar aan het niet ondergaan van een lastige medische controle, het weigeren van aangeboden snoepgoed of geld uitgeven aan niet noodzakelijke goederen of diensten. Een strategie om te kunnen weerstaan aan deze korte termijn verleidingen is counteractive self-control (Fischbach en Trope (2000)). Hierbij gaan mensen zichzelf op korte termijn beperkingen of bijzondere inspanningen opleggen om op lange termijn resultaat te halen. Omdat mensen hun eigen kwetsbaarheden goed kennen en ze beseffen dat ze in sommige situaties kwetsbaarder zijn voor verleidingen dan in andere, kan de zelfcontrole erin bestaan om actief te proberen om deze gevaarlijke situaties te vermijden. In de literatuur gaan we op zoek naar evidentie voor strategieën die verleiding om geld uit te geven verminderen, en die vertaalbaar zijn naar de budgetbeheercontext. Een tweede sleutelbegrip, naast metakennis over kwetsbaarheid voor verleidingen, is mental accounting. Thaler en Sheffrin (1985) toonden aan dat mensen hun middelen psychologisch onderverdelen in mentale rekeningen en niet graag geld van de ene rekening (bv. vakantie) gebruiken voor een andere uitgave (bv. wasmachine). Mensen doen dit vaak spontaan voor duurzame consumptiegoederen, en zoals case studies uit armoede onderzoek aantonen, doen armen dit vaak voor geld dat voor hen is en voor hun kinderen. De vraag is of (en hoe) deze spontane strategie aangepast kan worden om budgetbeheer (beter) te ondersteunen. Producten zoals een GSM bv., kennen vaak een dubbele functie: basisbehoefte aan communicatie, maar ook vrijetijdsbesteding. Kan een mentale rekening het gebruik van een product opsplitsen? Verder is het ook denkbaar om de rekening naar de tijd op te splitsen zodat de rode periode op het einde van de maand deels vermeden kan worden, of opgesplitst kan worden naar de laatste dag van verschillende kortere periodes, en dit zonder externe controle. Het begrip externe controle brengt ons bij een derde sleutelbegrip: autonomie. Er is vaak aangetoond dat interventieprogramma s in velerlei domeinen pas werken als de mensen zich erachter zetten. Ze moeten iets op zich niet per se graag doen, maar ze moeten wel vinden dat ze het zelf kiezen en de vrijheid ervaren om te doen en laten wat ze willen. De keuzeopties en de keuze zelf moet met andere woorden stroken met hun waarden. Zo toonden Moller, Deci en Ryan (2007) via een drietal experimenten aan dat het maken van autonome keuzes niet dezelfde uitputtende effecten genereert als het maken van gecontroleerde keuzes. Terwijl bij deze laatste

6 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 6 mensen weliswaar vrij kunnen kiezen uit een aantal (door andere) voorgestelde alternatieven, gaat het bij autonome keuzes om een set opties waarbij mensen de opties zelf afleiden. Vaak kunnen deze opties pijnlijk zijn wat betreft de consequenties (bv. stoppen met roken), maar omdat individuen zelf tot de conclusie komen dat het goed is voor hen, hoeven deze niet noodzakelijk te betekenen dat het individu zich tekort gedaan voelt, terwijl dit bij gecontroleerde keuzes vaak wel het geval is. Meer nog, bij gecontroleerde keuzes hebben individuen vaak weinig energie over om later weer nieuwe keuzes te maken. Dit is erg herkenbaar in de huidige praktijk van de budgethulpverlening. Heel wat gezinnen die in budgetbegeleiding en/of -beheer zijn beland, hervallen na aanzuivering van hun schulden of zijn niet langer in staat om op zelfstandige wijze hun eigen budget te beheren en blijven op die manier aan de hulpverlening kleven. In de onderzoeksliteratuur willen we dus gericht op zoek gaan naar een scherpe afbakening van dit autonome keuzebegrip en naar de voorwaarden die moeten vervuld zijn opdat mensen autonome keuzes kunnen maken. Een vierde sleutelbegrip gaat over dosering van de inspanning en de blootstelling hieraan. Mensen kunnen leren omgaan met verleidingen, maar ze kunnen dat niet meteen op een heel succesvolle manier. De boog kan niet altijd gespannen staan. Mensen moeten nu en dan eens een regime kunnen afgooien. Heel recent onderzoek van Louro, Zeelenberg en Pieters (2007) toont aan dat het op lange termijn beter (=houdbaarder) is om een zelf-controle inspanning regelmatig (en gepland!) te pauzeren dan om strikt te proberen vol te houden. Dit is natuurlijk niet zonder gevaar en werkt pas onder bepaalde omstandigheden. Een vijfde sleutelbegrip tenslotte waarnaar we zeker ook op zoek gaan is in welke mate en onder welke voorwaarden groepsgerichte hulpverlening een aanvulling vormt op en meerwaarde betekent voor de individuele en curatieve budgetbegeleiding en schuldbemiddeling. Een recent literatuuroverzicht (Hogan, Linden, & Najarian, 2001) over sociale ondersteuning toont, niet verrassend, dat sociale ondersteuning helpt bij allerlei gedragsveranderingsprogramma s, maar de exacte omstandigheden waaronder zijn nog niet goed in kaart gebracht. Ook vanuit de medische wetenschap wordt evidentie aangereikt voor groepgerichte behandeling. Een recente review over het behandelen van dwangmatig koopgedrag bv. toont aan dat therapieën het meest succesvol zijn als ze in groep worden gegeven (Black, D.W., 2007 ). In het sociaal-cultureel werk krijgt het groepswerk al sinds enige tijd een centrale plaats vanuit de overtuiging dat groepen een sleutelrol spelen in zowel de ontwikkeling van het individu als in de ontwikkeling van de samenleving. Zo stelde Lewin in een onderzoek naar hoe Amerikaanse huisvrouwen er in de periode werden toegebracht meer soorten vlees op tafel te zetten, vast dat de ontwikkeling van de gemeenschap (de verandering was vanuit maatschappelijk oogpunt gewenst) en het individu zich gemakkelijker voltrok via discussies in kleine groep dan via voordrachten of via de media. (Lewin, 1999, in: Larock, Y., 2005). 3.4 Doelstellingen Het is de uitdrukkelijke bedoeling van dit project om een theoretisch, praktijktheoretisch en wetenschappelijk onderbouwde cocktail te construeren van mogelijke werkzame ingrediënten. Door het aanreiken van hierop gebaseerde methodieken, hopen we een flinke voorzet te geven aan hulpverleners (en studenten sociaal werk) die emancipatorisch wensen te werken met cliënten in de schuldhulpverlening. We volgen hier volledig de internationale trend om interventies binnen het sociaal werk wetenschappelijk te onderbouwen en te bevragen op hun effectiviteit.

7 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering Onderzoeksvragen Centraal in dit project staat dus de vraag welke de kritische succesfactoren zijn om te komen tot duurzame gedragsverandering bij lage inkomensgezinnen bij het beheren van hun budget. Achterliggende deelvragen zijn: - Welke zijn de kenmerken die een succesvolle hulpverleningsstrategie karakteriseren? - Welke zijn de condities waaronder een hulpverleningsstrategie succesvol kan zijn? - Welke elementen kunnen ondersteunend zijn om lage inkomensgezinnen meer greep te doen krijgen op hun eigen budget? - In welke mate en onder welke voorwaarden nemen de bestaande methodieken inzake budgethulpverlening deze factoren mee? 3.6 Grote onderdelen en hun samenhang In dit onderzoek onderscheiden we vier verschillende werkpakketten, die zullen worden uitgevoerd in een periode van drie jaar. In werkpakket 1 willen we via een systematische literatuurreview achterhalen welke interventies werken en waarom een interventie wel of niet werkzaam is. Het resultaat hiervan is een checklist van kenmerken, aangepast aan de specifieke situatie, die een succesvolle strategie karakteriseren. In werkpakket 2 willen we aan de hand van deze checklist de bestaande praktijk onder de loep nemen. Vanuit practice-based evidence hopen we een nauwkeurig zicht te krijgen op de voorwaarden waaronder deze hulpverlening moet plaatsvinden. In werkpakket 3 willen we een interventie designen op basis van de kennis vergaard in werkpakketten 1 en 2 en de interventie testen in vergelijking met een controle (traditionele) interventie. Deze bevindingen moeten leiden tot het uitwerken van een aantal evidence based methodieken waarmee sociale scholen en hulpverleners aan de slag kunnen. Deze methodieken worden uitgewerkt in werkpakket 4. Werkpakket 1: Werkzame ingrediënten vanuit de onderzoeksliteratuur De literatuur over zelfbeheersing biedt een reeks begrippen die van nut kunnen zijn in het domein van armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Die concepten die hierboven (cfr. 3.3) werden besproken zijn echter weinig samenhangend. In dit werkpakket willen we beginnen met een systematische review van de literatuur over zelfbeheersing en armoedebestrijding. We doen daartoe een literatuurzoektocht op basis van zes databases: PubMed, Econlit, PsychINFO, Sociological Abstracts, ERIC, en Web of Science Direct. Aan de hand van sleutelwoorden en een evaluatie van het tijdschrift en het abstract, komen we tot een eerste lijst van kernartikels. Van de meeste geciteerde artikelen, wat geëvalueerd wordt op de Web of Science en Google Scholar, wordt ook de bibliografie uitgepluisd voor mogelijk relevante artikelen. We gaan daarbij na hoe deze concepten geïntegreerd kunnen worden in een strategie om armoedebestrijding op een duurzame manier aan te pakken. Daarbij streven we niet zozeer naar een opeenstapeling maar vooral naar een synergie van werkzame ingrediënten die elkaar versterken. Werkpakket 2: werkzame ingrediënten vanuit de praktijktheorie In werkpakket 2 willen we via casestudy achterhalen in welke mate de bestaande methodieken inzake budgethulpverlening deze factoren meenemen en welke voorwaarden moeten gerealiseerd zijn opdat ze tot effectieve en duurzame gedragsverandering zouden leiden. De onderzochte cases zijn een drietal Waalse consumentenscholen en een tweetal Vlaamse initiatieven. De Waalse consumentenscholen zijn geen scholen in de strikte betekenis van het woord. Hun werking bestaat erin om veertiendaags of maandelijks workshops te plannen en te organiseren die openstaan voor

8 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 8 een breed publiek en gecoördineerd worden door een stafmedewerker. Deze workshops beogen deelnemers te trainen en te informeren over specifieke thema s. Deze thema s worden gekozen door de deelnemers zelf en de workshops verlopen interactief. Elke deelnemer kan zijn inbreng doen vanuit eigen ervaringen, twijfels, vragen, moeilijkheden en succeservaringen. In Vlaanderen ontstaan geleidelijk aan ook initiatieven van groepswerk met mensen in situaties van schulden(overlast). In tegenstelling tot Wallonië worden zij weliswaar nog niet officieel erkend door de overheid en dus ook niet gesubsidieerd. Toch hebben zij een belangrijke taak en meerwaarde bij de begeleiding van mensen met schulden(overlast). Groepswerk komt in enkele OCMW s voor zoals ondermeer bij het OCMW van Heusden-Zolder. Cliënten ervaren elkaar als lotgenoten en delen ervaringen van benadeling. Ze leren van elkaar hoe met deze ervaringen om te gaan en hoe ze om te buigen naar kansen. Empowering of zichzelf krachtiger maken is de onderliggende doelstelling. Deelnemers worden aangesproken op hun capaciteiten en talenten. Ze vergroten hun gevoel van eigenwaarde, groeien in hun persoonlijkheid en leren kansen en mogelijkheden ontdekken op andere levensdomeinen. De mogelijkheid tot netwerkvorming wordt gestimuleerd. Door deelname aan de groepswerking verhoogt de betrokkenheid van de cliënt op zijn budgetbeheer. Sommige deelnemers worden zich sterker bewust van bepaalde persoonlijke problemen en voelen de nood aan om hier iets aan te doen. Er wordt steeds vertrokken vanuit de draagkracht van de deelnemers: wat zij belangrijk vinden in het leven en hoe zij hun dagdagelijks bestaan met een beperkt budget trachten vorm te geven. Verschilpunt met Wallonië is dat in Vlaanderen vooralsnog (enkel) gewerkt wordt met mensen in situaties van schulden(overlast), daar waar Wallonië de consumentenscholen opvat als een vorm van preventie(beleid). Werkpakket 3: Essentiële werkzame ingrediënten: effectiviteit experimenteel onderzocht Het in de praktijk brengen van de inzichten uit WP1 en WP2 is een werk dat enkele stappen vergt. Een eerste stap is een experiment, waarin de mix van werkzame ingrediënten vergeleken wordt met een controlegroep die een traditionele aanpak krijgt. Experimenten hebben als voordeel dat ze storende variabelen (bvb inkomensverschillen) zo goed mogelijk onder controle houden omdat mensen op een toevallige wijze tussen de groepen worden verdeeld, wat toelaat om causale inferenties te trekken. Het experiment zal in vier fasen verlopen. Na een pretest (zie verder) vindt het basisexperiment plaats. We lichten eerst dit toe en werken dan de vervolgstudies uit. Een aantal gezinnen wordt geselecteerd en die worden op toevallige wijze toegewezen aan een van twee condities: een controlegroep en een experimentele groep, die gematcht worden naargelang de belangrijkste factoren zoals budget, gezinssamenstelling, leeftijd, en gezondheidstoestand. Beide groepen worden eerst uitgenodigd voor een sessie. In de controlegroep (=traditionele behandeling) wordt een vrijblijvende uitleg gegeven over het minimumbudget. In de experimentele groep wordt, aan de hand van de inzichten uit werkpakketten 1 en 2, een meer gerichte strategie uitgewerkt, waarin de mensen hun eigen maatregelen kunnen uitwerken en kiezen op basis van de ingrediënten die wij hen aanbieden. Tijdens de maand na de behandeling wordt wekelijks het beschikbare budget gemeten in beide groepen. Dit design wordt aangeduid in vetjes in Tabel 1. De pretest (fase 1) is vergelijkbaar met het basisexperiment van fase 2, met de volgende verschillen. Het vindt plaats vóór 1 de uitvoering van WP1 en WP2 en gaat op basis van de inzichten die staan uitgewerkt in dit projectvoorstel een voorlopige mix gebruiken. Het zal ook met minder personen worden uitgevoerd, en daardoor zal de matching ook minder strikt kunnen gebeuren. Het doel van dit pre-experiment is om de procedure op punt te stellen zodat het eigenlijk experiment van fase 2 meer valide wordt. 1 Momenteel wordt dit uitgevoerd met defiscaliseringsmiddelen (10%) door Stéphanie Légat

9 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 9 Fase 3 vult het experiment uit fase 2 aan in de breedte (extra controleconditie) en in de tijd (meerdere maanden). Het verdient aanbeveling om ook controleconditie te hebben (ook gematcht op de belangrijkste kenmerken) zonder initiële sessie, met enkel de geregelde metingen van het budget omdat er vaak een (korte termijn) placebo effect speelt bij eender welke behandeling (rij 3 in Tabel 1). Verder is het ook nuttig om de metingen over een langere periode te laten plaatsvinden, niet alleen om het placebo-effect te detecteren maar ook omdat we vooral op zoek zijn naar duurzaamheid (kolom 4 in tabel 1). Hierbij is het misschien ook denkbaar om de interventie te herhalen na een periode (dit is een extra experimentele conditie; rij 4 in tabel : een met enkel een initiële interventie, en een met een herhaalde interventie), zodat de mensen de kans wordt geboden om hun eigen strategieën bij te stellen of te heractiveren. Dus samengevat, komen we tot het design uit Tabel 1. De vette vakjes zijn de essentiële groepen en metingen van het design, de rest zijn de optionele groepen en metingen. Vergelijking tussen de controle 1 en experimentele 1 groepen zal informatie geven over de werking van de actieve toepassing van de principes uit de literatuur en de praktijktheorie. Vergelijking tussen controle 1 en 2 geeft informatie over het nut van een les over minimumbudget op zich. Vergelijking tussen exp 1 en exp 2 geeft informatie over het feit of herhaling (en bijsturing) noodzakelijk is om succes te verhogen. Een vervolg experiment (fase 4) 2 zou dan terugplooien op het design in vetjes gedrukt en uitspitten welk ingrediënt al dan niet essentieel is. het is mogelijk dat bepaalde aspecten niet nodig zijn. Daarvoor hebben we een aantal experimentele versies nodig waarin de ingrediënten afzonderlijk worden ingewerkt in de sessie, en vergeleken wordt met de controleconditie. Tabel 1. experimentele design Initiele sessie Metingsperiode 1 Herhaalde sessie Metingsperiode 2 CONTROLE 1 Les over M.B 1 X - X EXP 1 Actieve sessie X - X CONTROLE 2 - X - X EXP 2 Actieve sessie X Actieve sessie X 1 minimumbudget Werkpakket 4: methodiekontwikkeling Uitgaande van de vaststellingen uit de eerste drie werkpakketten, worden hier methodieken ontwikkeld om te komen tot geïnternaliseerde gedragsverandering bij lage inkomensgezinnen. Op basis van zijn werk schrijft de methodiekontwikkelaar een rapport uit, organiseert hij een studiedag en workshops (zie 6 disseminatiewijze). Het resultaat van werkpakket 4 zijn een aantal evidence based methodieken, waarmee sociale scholen en hulpverleners aan de slag kunnen. Zij volgen zo 2 Dit vervolgexperiment zal uitgevoerd worden door studenten aan de faculteit Economische wetenschappen van de KU Leuven onder leiding van Prof. De Witte

10 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 10 de internationale trend om de interventies binnen het sociaal werk wetenschappelijk te onderbouwen en te bevragen op hun effectiviteit. 3.7 Verwachte resultaten De resultaten van dit onderzoek moeten leiden tot concrete methodieken die hulpverleners kunnen hanteren in hun budgethulpverlening. Verder hopen we om via dit project ontsloten evidence, de opleiding Sociaal Werk meer evidence based te maken. Ook voor de opleiding Handelswetenschappen en bedrijfskunde (inz. Bedrijfsmanagement/marketing) levert het inzicht in processen die leiden tot duurzame gedragsverandering directe input voor heel wat opleidingsonderdelen. Het belangrijkste resultaat dat we beogen met deze studie is echter het empoweren van lage inkomensgezinnen zodat ze beter in staat zijn om, ondanks hun minimale inkomen, toch volwaardig te participeren aan onze samenleving. Naast de te verwachten resultaten voor de betrokken opleidingen en het werkveld, biedt de samenwerking met de twee universitaire centra (zie hieronder) een unieke kans om de onderzoeksvaardigheden van de onderzoekers verbonden aan het onderzoeksdomein Lokaal Sociaal en Lokaal Economisch Beleid verder uit te breiden. Zij zullen worden gecoacht bij het opzetten en uitvoeren van een systematische literatuur review en een veldexperiment.

11 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 11 4 SAMENWERKINGSVERBAND 4.1 Projectmanagement Bérénice Storms Departement SW WP 1-5 Partner Projectuitvoering Jan Brodala Departement SW WP 1-2, Partner 2 Master Sociaal Werk en Sociaal Beleid WP 4 Stéphanie Légat Departement HWBK WP 1-3 Partner Wetenschappelijke ondersteuning projectuitvoering Siegfried De Witte Onderzoekseenheid Marketing en Organisatie (MO) van de KU Leuven WP 3 Partner 4 Koen Hermans Sociologisch instituut, KU Leuven WP 1 Partner Werkveldpartners (feedback over opzet en uitvoering + opvolging/gebruik van de resultaten) Marijke Bijloos OCMW Heusden-Zolder Partner 6 Nicole Van Roey OCMW Turnhout Partner 7 Eric Nijsmans Welzijnszorg Kempen Partner 8 Elke Blokken Welzijnszorg Kempen Partner 9 Rob Philipsen Vemasok Partner 10 Dirk De Clerck Vlaams Centrum Schulbemiddeling Partner 11

12 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 12 5 PROJECTPLANNING EN PROJECTBEHEER 5.1 Tijdspad en geschatte werklast Aantal FTE maanden Werkpakket WP 1: werkzame ingrediënten vanuit de onderzoeksliteratuur systematische review integratie concepten 0,7 FTE rapportering WP 2: werkzame ingrediënten vanuit de praktijktheorie Casestudy Rapportering 0,7 FTE WP 3: Essentiële werkzame ingrediënten: effectiviteit experimenteel onderzocht Pretest (fase1) (0,1 FTE) Basisexperiment (fase 2 + fase 3) rapportering Vervolgexperiment (fase 4) 0,35 FTE WP 4: methodiekontwikkeling draaiboek opmaken Rappportering 0,25 FTE WP 4: projectleiding en disseminatie leiding en rapportering 0,10 FTE

13 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering Werkpakketten Werkpakket Inhoud Methode Duur in maanden 1 Werkzame ingrediënten vanuit de onderzoeksliteratuur Systematische review van de literatuur 12 2 Werkzame ingrediënten vanuit de praktijkkennis 3 Essentiële werkzame ingrediënten: effectiviteit experimenteel onderzocht Case study 6 experiment (4+) 12 (+6) 4 Methodiekontwikkeling 6 5 Disseminatie 24

14 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 14 Werkpakket 1 Werkzame ingrediënten vanuit de onderzoeksliteratuur Startdatum:PM 1 Einddatum:PM 12 maanden: 12 Uitvoering partner: Doelstellingen: Deze fase moet leiden tot een theoretisch onderbouwde cocktail van mogelijk werkzame ingrediënten in de budget- en schuldhulpverlening Beschrijving van het werk: - Systematische literatuur review op basis van volgende databases: PubMed, Econlit, PsychINFO, Sociological Abstracts, ERIC en Web of Science Direct, naar volgende (en aanverwante) begrippen: counteractive self-control, kwestbaarheid voor verleidingen, mental accounting, autonomy, self-regulating goals, group treatment, - Onderzoeken hoe deze concepten kunnen geïntegreerd worden in een strategie om budgethulpverlening en schuldbemiddeling op een effectieve, duurzame manier aan te pakken - Rapporteren. Resultaten: - Tijdschriftartikel over evidence based social work waarin de opzet van dit onderzoek beschreven staat - Tijdschriftartikel met de resultaten van de systematische literatuur review - Hoofdstuk in rapport (opzet onderzoek en resultaten literatuur review).

15 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 15 Werkpakket 2 Werkzame ingrediënten vanuit de praktijktheorie Startdatum:PM 13 Einddatum:PM 18 maanden: 6 Uitvoering partner: (7) Doelstellingen: Deze fase moet leiden tot een praktijktheoretisch onderbouwde cocktail van mogelijk werkzame ingrediënten in de budget- en schuldhulpverlening Beschrijving van het werk: - Case study (diepte-interviews met hulpverleners en cliënten, documentenanalyse) om te achterhalen in welke mate de bestaande methodieken inzake budgethulpverlening deze factoren meenemen en welke voorwaarden moeten gerealiseerd zijn opdat ze tot effectieve en duurzame gedragsverandering zouden leiden. De onderzochte cases zijn een drietal Waalse consumentenscholen en een tweetal Vlaamse initiatieven. Resultaten: - Hoofdstuk in rapport (werkzame ingrediënten vanuit de praktijktheorie: resultaten)

16 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 16 Werkpakket 3 Essentiële werkzame ingrediënten: effectiviteit experimenteel onderzocht Startdatum:PM 19 Einddatum:PM 30 maanden: 12 Uitvoering partner: Doelstellingen: Dit werkpakket moet ons in staat stellen causale inferenties te trekken over de werking van de theoretisch en praktijktheoretisch onderbouwde cocktail van mogelijk werkzame ingrediënten in de budget- en schuldhulpverlening Beschrijving van het werk: - Pretest op basis van de inzichten, uitgewerkt in dit projectvoorstel - Basisexperiment - Vervolgexperiment - Rapportering. Resultaten: - Hoofdstuk in rapport (essentiële werkzame ingrediënten experimenteel onderzocht: resultaten) - Tijdschriftartikel over de opzet en de resultaten van dit experiment

17 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 17 Werkpakket 4 methodiekontwikkeling Startdatum:PM 30 Einddatum:PM 36 maanden: 6 Uitvoering partner: Doelstellingen: Uitgaande van de vaststellingen uit de eerste drie werkpakketten, worden hier methodieken ontwikkeld om te komen tot geïnternaliseerde gedragsverandering bij lage inkomensgezinnen. Beschrijving van het werk: - Ontwikkelen van werkzame methodieken (vb. onder de vorm van een draaiboek) Resultaten: - Hoofdstuk in rapport (werkzame methodieken) - Draaiboek met methodieken dat het departement Sociaal Werk kan gebruiken in het kader van haar maatschappelijke dienstverlening - Draaiboek voor hulpverleners dat het Vlaams Centrum Schuldbemiddeling kan gebruiken bij de ondersteuning van de diensten schuldbemiddeling - Methodieken die de praktijklectoren in de opleiding Sociaal werk aan de studenten kunnen aanleren

18 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 18 Werkpakket 5 Disseminatie Startdatum: PM 13 Einddatum: PM 36 maanden: 24 Uitvoering partner: Doelstellingen: De disseminatie zorgt ervoor dat de resultaten van het project bekend worden gemaakt en dat ze ter beschikking worden gesteld van het werkveld en het onderwijs. Beschrijving van het werk: - Publicatie van een eindrapport; - Publicatie in Vlaamse tijdschriften; - Publicatie in een internationaal tijdschrift; - Draaiboek met werkzame methodieken Resultaten: - Publicatie van een eindrapport (PM 36) - Publicatie in Vlaamse tijdschriften (PM 13, PM,32) - Publicatie in een internationaal tijdschrift (PM 36) - Draaiboek met werkzame methodieken (PM 36)

19 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 19 6 RESULTATEN De resultaten van dit onderzoek moeten leiden tot concrete methodieken die hulpverleners kunnen hanteren in hun budgethulpverlening. Verder hopen we om via dit project ontsloten evidence, de opleiding Sociaal Werk meer evidence based te maken. Ook voor de opleiding Handelswetenschappen en bedrijfskunde (inz. Bedrijfsmanagement/marketing) levert het inzicht in processen die leiden tot duurzame gedragsverandering directe input voor heel wat opleidingsonderdelen. Het belangrijkste resultaat dat we beogen met deze studie is echter het empoweren lage inkomensgezinnen zodat ze beter in staat zijn om, ondanks hun minimale inkomen, toch volwaardig te participeren aan onze samenleving. Naast de te verwachten resultaten voor de betrokken opleidingen en het werkveld, biedt de samenwerking met de twee universitaire centra (zie hieronder) een unieke kans om de onderzoeksvaardigheden van de onderzoekers verbonden aan het onderzoeksdomein Lokaal Sociaal en Lokaal Economisch Beleid verder uit te breiden. Zij zullen worden gecoacht bij het opzetten en uitvoeren van een systematische literatuurreview en een veldexperiment.

20 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 20 7 LITERATUURLIJST, EXPERTISE EN PUBLICATIES PARTNERS 7.1 Literatuurlijst Fischbach, A., Trope, Y., (2000) Counteractive Self-Control in overcoming Temptation, in: Journal of Personality and Social Psychology, 79 (4), p Black, D., W., (2007) A review of compulsive buying disorder, in: World Psychiatry. 6 (1): Brodala, J., Van Regenmortel, T. (promotor) (2007), "Schuldbemiddeling in Vlaamse OCMW's vanuit een empowerend perspectief. Masterproef aan de K.U. Leuven. Brodala, J. (2008). Empowerende schuldbemiddeling, in: OCMW-visies, 1/2008. Colaers, H., Galfi, E., Grantham-Hill, A., Lijen, C., Stessens, G., Vander Mierde, F., (2007), Evidence-based practice in het maatschappelijk werk. Kunnen praktijk en theorie hand in hand door het leven?, Geel: KHK (eindverhandeling) Driessens, K., Van Regenmortel, T., (2006) Bindkracht in armoede, Leefwereld en hulpverlening, Leuven: LannooCampus Hermans, K., (2005) Evidence-based practice in het maatschappelijk werk, een pragmatische benadering, Sociale Interventie, jg. 14, nr. 3, p Hogan, B.E.; Linden, W.; Najarian, B. (2001). Social support interventions: Do they work? Clinical Psychology Review, 22, Larock, Y., (2005), Werken met groepen, in: Larock, Y., Cockx, F., Hehre, G., Van den Eeckhaut, G., Vanwing, T., Verschelden, G., (2005), Spoorzoeken. Handboek sociaal-cultureel werk met volwassenen, Gent: Academia Press Louro, M.J.S., Zeelenberg, M., Pieters, F.G.M.. (2007). Dynamics of multiple goal pursuit. Journal of Personality and Social Psychology, 93(2), Moller, A. C., Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2006). Choice and ego-depletion: The moderating role of autonomy. Personality and Social Psychology Bulletin, 32, Storms, B. (2007) Wat hebben we nodig om rond te komen? Minimumbudgetten en financiële hulpverlening, OCMW-visies, jrg.22, nr.1, p Thaler, R., (1985) Mental Accounting and consumer choise, in: Marketing Science, 4 (3), p Expertise interne partners Jan Brodala is m aster in het sociaal werk en sociaal beleid. Hij was twaalf jaar actief in de budgethulpverlening als (hoofd)maatschappelijk werker in een OCMW. Sinds 15 jaar werkt hij als docent aan het departement Sociaal Werk van de KH Kempen. In het kader van maatschappelijke dienstverlening blijft hij actief op het terrein van de schuldhulpverlening. Hij volgde de tiendaagse decretale basisopleiding van schuldbemiddelaars en diverse meerdaagse verdiepingsmodules. Hij organiseerde en verzorgde zelf heel wat bijscholingsmodules Budgethulpverlening in het open vormingsaanbod van het departement. Verder werkte hij gedurende twee jaar als deeltijds projectmedewerker en zes jaar als freelance lesgever bij het Vlaams Centrum Schuldbemiddeling in de decretaal voorziene basisopleiding van schuldbemiddelaars. Stéphanie Légat is licenciaat in de bedrijfspsychologie en werkt reeds drie jaar als onderzoeksmedewerker en docent aan de KH Kempen. Ze werkte als onderzoeksmedewerker mee aan diverse kwantitatieve onderzoeken en ontwikkelde een gedragsproef om het leervermogen van lager geschoolden in kaart te brengen. Het laatste jaar voerde ze, onder leiding van Bérenice

21 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 21 Storms, in opdracht van het OCMW van Balen, een lokaal armoedeonderzoek uit. Het doel van dit onderzoek was te achterhalen hoeveel arme gezinnen Balen kent, welke kenmerken specifiek zijn voor deze groep en in welke mate het OCMW en andere hulpverleningsdiensten tegemoet komen aan hun behoeften. Bérénice Storms is licentiaat in de sociologie en werkte in het verleden aan het Centrum voor Sociaal Beleid, Herman Deleeck. Zij deed hier ondermeer onderzoek naar de democratisering van het hoger onderwijs en bestudeerde (in comparatief perspectief) de tegemoetkomingen voor gezinnen met kinderen. Op de KH Kempen blijft zij de literatuur en de onderzoeken over sociaal beleid nauwgezet opvolgen en verwerkt ze de resultaten hiervan in haar cursus Sociaal Beleid. Momenteel is Bérénice Storms is coördinator van het Studiecentrum voor Lokaal Sociaal en Economisch Beleid. In die hoedanigheid coördineert ze ook de onderzoeken die vallen onder de onderzoekslijnen armoede en lokale armoedebestrijding en consumentenbehoeften en consumentengedrag. 7.2 Publicaties Beullens, K., Storms, B., Vrijwilligers onder de loep - een literatuurstudie, Turnhout: Vormingplus Kempen, 2007 Brodala, J. (1999). Schuldoverlast als maatschappelijk probleem; biedt de wet betreffende collectieve schuldenregeling een uitkomst? In: Brodala, J., Cuyvers, G., en Van Den Eeckhout, G., Kanttekeningen. Bouwen aan kansen op recht en toegang. Leuven/Apeldoorn, Garant Brodala, J., De Loose, M. (2004). Inleiding: Maatschappelijke, juridische, professionele en deontologische situering van schuldbemiddeling, in: Handboek Schuldbemiddeling. Brussel, Uitgeverij Politeia. Brodala, J., Van Loon, T. (2004). Methodiek van schuldbemiddeling, in: Handboek Schuldbemiddeling. Brussel, Uitgeverij Politeia. Brodala, J., Van Regenmortel, T. (promotor) (2007), "Schuldbemiddeling in Vlaamse OCMW's vanuit een empowerend perspectief. Masterproef aan de K.U. Leuven. Brodala, J. (2008). Empowerende schuldbemiddeling, in: OCMW-VISIES, 1/2008. Boven, G., Storms, B., (2003), Een sociaal beleidsplan voor Rijkevorsel. OCMW en gemeente als welzijnspartners, met een knipoog naar de private partners, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Sociaal Werk in samenwerking met het OCMW van Rijkevorsel Cantillon, B, Storms, B., Verbist, G. (1996), Gezinsdimensie van de sociale zekerheid : inventaris, kostprijs en verdelingseffecten, Technische en Culturele Aangelegenheden, p. Brussel : Federale Diensten voor Wetenschappelijke, Cantillon, B., Storms B., Verbist G., Van Den Bosch, K., (1998) L'effet des allocations familiales sur la pauvreté et les inégalités, Wallonie en Bruxelles: évolutions et perspectives / Congrès des économistes belges de langue française [13: 1998: Charleroi], Charleroi, 1998, p. p Cantillon, B., Storms, B., (1992), Child Support in Belgium, Luxembourg and the Netherlands, Antwerpen, Centrum voor Sociaal Beleid. Cantillon, B., Storms, B., Verbist, G. (1996), Child benefit and tax reduction for children: relevance of international comparison for Belgium, Paper for the seminar of the European Observatory on National Family Policy, at El Escorial, Madrid, June Cantillon, B., Storms, B., Verbist,G., Van den Bosch, K., (1995), 'Voies menant à une efficacité accrue des allocations familiales et des déductions fiscales pour enfants à charge', Revue Belge de Sécurité Sociale, p

22 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 22 Cantillon, B., Storms, B., Verbist,G., Van den Bosch, K., (1995) Wegen naar een grotere doelmatigheid van kinderbijslag en belastingaftrek voor kinderen ten laste, Belgisch tijdschrift voor sociale zekerheid, 2(1995), p Deleeck, H., Storms, B., (1989), Blijvende ongelijkheden in het onderwijs: 10 jaar later, De gids op maatschappelijk gebied, Vol. 80 (1989) nr. 12 ; p Schrooten, H. en Storms, B., (2007) Onderzoeksmethoden. Deel 1: onderzoeksopzet en uitvoering. Geel: KH Kempen, Departement Sociaal Werk(cursus) Schrooten, H. en Storms, B., (2007) Onderzoeksmethoden. Deel 2: Resultatenverwerking. Geel: KH Kempen, Departement Sociaal Werk (cursus) Storms, B. (red.), Bylois, N., Diels, M., Druyts, S., Verhaegen, J., Wouters, M., (2003), Project sociale indicatoren onder de loep. Onderzoek naar het gebruik en de kwaliteit van de databank sociale indicatoren als planningsinstrument voor lokaal sociaal beleid, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Sociaal Werk, Geel Storms, B., (1995) L'effet Matthieu dans le domaine de l'accueil des enfants, CSB-berichten, novembre, 1995 Storms, B., (2001) Ontcijfer je gemeente. Ontwikkeling van een databank met sociale indicatoren, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Sociaal Werk, Geel Storms, B., (2002), Malle ontcijferd : een socio-economische en demografische studie van de gemeente Malle, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Sociaal Werk, Geel Storms, B., Proost, D., (2002), Groen of grijs? Vlaamse gemeenten gekleurd met statistieken uit databank sociale indicatoren, De gemeente, Vol. 77 (2002) nr. 544; p Storms, B., Janssens, I., Mallants, I., Verachtert, M., Vets, G., Vleugels, E. en Willems, I., (2004) Stress bij maatschappelijk werkers van het OCMW. Een zoektocht naar de voorwaarden om optimaal te functioneren op de sociale dienst van een OCMW. Geel, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Sociaal Werk, in opdracht van de Christelijke Centrale van de Openbare Diensten, Storms, B., (2007) Sociaal beleid, Geel: KH Kempen, Departement Sociaal Werk(cursus) Storms, B., (2005) Stress bij maatschappelijk werkers op de sociale dienst van een OCMW. Een zoektocht naar de voorwaarden om optimaal te functioneren, in: OCMW-visies, 3/2005, p Storms, B. (2007) Wat hebben we nodig om rond te komen? Minimumbudgetten en financiële hulpverlening, OCMW-visies, jrg.22, nr.1, p Storms, B., Légat, S., Bonroy, C., (2007), Onderzoek naar de leefomstandigheden van de gezinnen in Balen, Geel: KHK

23 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 23 8 PROJECTFINANCIERING jaar 1 (2008) personeelskost departement inzet in FTE/uren bedrag Jan Brodala SW 35% 4 maanden Stéphanie Légat HWBK 35% 4 maanden Bérénice Storms SW/HWBK 5 % 4 maanden werking verplaatsingskosten 500 catering 200 kopieerkosten 100 totaal PWO jaar jaar 2 (2009) personeelskost departement inzet in FTE/uren bedrag Jan Brodala SW 35% 12 maanden Stéphanie Légat HWBK Geel 35% 12 maanden Bérénice Storms SW/HWBK 10 % 12 maanden Koen Hermans 10 % 8 maanden werking verplaatsingskosten catering 400 incentives 300 drukkkosten 100 totaal PWO jaar jaar 3 (2010) personeelskost departement inzet in FTE/uren bedrag Jan Brodala SW 35% 2 maanden Stéphanie Légat HWBK Geel 35% 12 maanden Bérénice Storms SW/HWBK 10 % 12 maanden Siegfried De Witte 10% 8 maanden werking verplaatsingskosten 450 catering 400 incentives drukkkosten 100 totaal PWO jaar jaar 4 (2011) personeelskost departement inzet in FTE/uren bedrag Jan Brodala SW 25% 6 maanden Stéphanie Légat HWBK Geel 35% 2 maanden Bérénice Storms SW/HWBK 5 % 8 maanden werking verplaatsingskosten 200 catering 200 drukkkosten 200 totaal PWO jaar totaal PWO jaar

24 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering 24 9 GEPLANDE STARTDATUM 1 september HANDTEKENING HOOFDAANVRAGER EN DEPARTEMENTSHOOFD Bérénice Storms Thierry Taverna Guido Cuyvers projectleider departementshoofd departementshoofd HWBK, Geel SW

25 Projectvoorstel Effectief budgetbeheer. Hoe komen tot duurzame gedragsverandering BIJLAGEN, VERKLARINGEN Verklaring ethische code projectaanvrager Intentieverklaring partners en leden stuurgroep: Siegfried De Witte Koen Hermans Marijke Bijloos Nicole Van Roey Eric Nijsmans Elke Blokken Rob Philipsen Dirk De Clerck

Maatschappelijke, juridische, professionele en deontologische situering

Maatschappelijke, juridische, professionele en deontologische situering INHOUD Algemene handleiding I. Gebruiksaanwijzing Opbouw van het Handboek 1 Juridische verwijzingen en afkortingen 2 1. Wettelijke referenties 2 2. Verwijzingen naar rechtspraak 2 3. Verwijzingen naar

Nadere informatie

2. In functie van implementatie van onderzoekscompetenties in de lerarenopleiding

2. In functie van implementatie van onderzoekscompetenties in de lerarenopleiding Gebruikswijzer P- Reviews: Hoe kunnen de Reviews op een nuttige manier geïntegreerd worden in de lerarenopleiding? In deze gebruikswijzer bekijken we eerst een aantal mogelijkheden tot implementatie van

Nadere informatie

Lekker, gezond en betaalbaar koken

Lekker, gezond en betaalbaar koken Lekker, gezond en betaalbaar Evi Dirickx Onderzoeker Studiecentrum voor Lokaal Sociaal en Lokaal Economisch Beleid Katholieke Hogeschool Kempen 1. Hoofddoelstelling 2. Bestaansreden 3. Concreet 4. Meerwaarde

Nadere informatie

Effectief budgetbeheer: zelfcontrole en gedragsverandering

Effectief budgetbeheer: zelfcontrole en gedragsverandering Effectief budgetbeheer: zelfcontrole en gedragsverandering Research Center for Marketing and Consumer Science K.U.Leuven Siegfried Dewitte Stel dat je werkt als jobstudent in een bar. Je hebt twee enveloppes

Nadere informatie

HANDLEIDING BASISREGISTRATIE ERKENDE INSTELLINGEN VOOR SCHULDBEMIDDELING

HANDLEIDING BASISREGISTRATIE ERKENDE INSTELLINGEN VOOR SCHULDBEMIDDELING HANDLEIDING BASISREGISTRATIE ERKENDE INSTELLINGEN VOOR SCHULDBEMIDDELING Datum: 21/12/2015 - Versie: 3.0 Auteur: Vlaamse overheid Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Afdeling Welzijn en Samenleving

Nadere informatie

rlening 19/10/2012 De opbouw van het verhaal Bind-Kracht en gekleurde armoede Gekleurde armoede als maatschappelijke uitdaging

rlening 19/10/2012 De opbouw van het verhaal Bind-Kracht en gekleurde armoede Gekleurde armoede als maatschappelijke uitdaging rlening De opbouw van het verhaal Bind-Kracht en gekleurde armoede? een maatschappelijke uitdaging een uitdaging voor de hulpverlening: cijfers uit Antwerpen De opzet van het onderzoek hulpverleners Divers-sensitief

Nadere informatie

Kinderarmoede in het Brussels Gewest

Kinderarmoede in het Brussels Gewest OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL Senaat hoorzitting 11 mei 2015 Kinderarmoede in het Brussels Gewest www.observatbru.be DIMENSIES VAN ARMOEDE

Nadere informatie

Opleiding Master of Science in het sociaal werk en sociaal beleid. Faculteit Sociale Wetenschappen

Opleiding Master of Science in het sociaal werk en sociaal beleid. Faculteit Sociale Wetenschappen Opleiding Master of Science in het sociaal werk en sociaal beleid Faculteit Sociale Wetenschappen Inhoud en achtergrond Kernpunten opleiding 1. Verbreding en verdieping van uw kennis 2. Internationaal

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

GEKLEURDE ARMOEDE BEA VAN ROBAEYS

GEKLEURDE ARMOEDE BEA VAN ROBAEYS GEKLEURDE ARMOEDE BEA VAN ROBAEYS De opbouw van het verhaal Gekleurde armoede Een maatschappelijke uitdaging Leefwereld: het leven zoals het is Gekleurde armoede en hulpverlening Het perspectief van de

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie B Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie Inleiding Deze projectoproep kadert binnen de verderzetting van Actie 24 van het Kankerplan: Steun aan pilootprojecten

Nadere informatie

SWVG zoekt wetenschappelijk medewerkers

SWVG zoekt wetenschappelijk medewerkers SWVG zoekt wetenschappelijk medewerkers Ben je geboeid door wetenschappelijk onderzoek? Voel je je uitgedaagd om wetenschappelijk onderzoek te verrichten en de minister hiermee te ondersteunen bij het

Nadere informatie

Wetenschappelijke studie geeft zicht op de leefomstandigheden van daklozen en mensen zonder papieren

Wetenschappelijke studie geeft zicht op de leefomstandigheden van daklozen en mensen zonder papieren Kabinet van Staatssecretaris voor Maatschappelijke Integratie en Armoedebestrijding Philippe COURARD Kabinet van Minister van KMO'S, Zelfstandigen, Landbouw en Wetenschapsbeleid Sabine LARUELLE Persbericht

Nadere informatie

op zoek naar good practices

op zoek naar good practices Werken met psychische klachten op zoek naar good practices Presentatie Congres Mensenwerk 9 februari 2015 Philip de Jong en Femke Reijenga Agenda 1. Het onderzoek 2. De bevindingen 3. De betekenis 4. Discussie

Nadere informatie

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek SBO maatschappelijke finaliteit Prof. Dr. Ann Jorissen (UA) IWT, 11 januari 2010 1 Effective Governance of Private Enterprises: the influence

Nadere informatie

17-5-2014 GEFELICITEERD! Evidence-based logopedie. Evidence-based logopedie: 10 jaar! Taakverdeling. Wat ben jij? @hannekekalf

17-5-2014 GEFELICITEERD! Evidence-based logopedie. Evidence-based logopedie: 10 jaar! Taakverdeling. Wat ben jij? @hannekekalf Evidence-based logopedie - wat is er in 10 jaar veranderd? GEFELICITEERD! Dr. Hanneke Kalf hanneke.kalf@radboudumc.nl www.hannekekalf.nl @hannekekalf 15 mei 2014 @hannekekalf Evidence-based logopedie:

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Families First Deelcommissie: 1 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 11 april 2014 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie De commissie

Nadere informatie

Beroepsgeheim in de drughulpverlening

Beroepsgeheim in de drughulpverlening Beroepsgeheim in de drughulpverlening KU Leuven Broeders van Liefde Studiedag De8 Antwerps Integratiecentrum Antwerpen, 15 januari 2013 Inleiding Specifieke invalshoek Vanuit West-Europese en Vlaamse cultuur

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

DE AANSCHUIFTAFEL VLAAMSE GEZONDHEIDSDOELSTELLINGEN VOEDING EN BEWEGING 2009-2015

DE AANSCHUIFTAFEL VLAAMSE GEZONDHEIDSDOELSTELLINGEN VOEDING EN BEWEGING 2009-2015 VLAAMSE GEZONDHEIDSDOELSTELLINGEN VOEDING EN BEWEGING 2009-2015 Onderzoeksproject ontwikkeling van methodiek 2 e strategie: gezond bewegen en evenwichtiger eten in de leefomgeving van kinderen en jongeren.

Nadere informatie

Laagdrempelige verenigingen: omgaan met mensen uit kansengroepen. Workshop Roeselare stadhuis donderdag 10 september

Laagdrempelige verenigingen: omgaan met mensen uit kansengroepen. Workshop Roeselare stadhuis donderdag 10 september Laagdrempelige verenigingen: omgaan met mensen uit kansengroepen Workshop Roeselare stadhuis donderdag 10 september www.demos.be Tatjana van Driessche Stafmedewerker lokale netwerken en sport Ondersteuning

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW. Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling

WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW. Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling INLEIDING ONZE KIJK OP HULP In deze brochure vind je informatie

Nadere informatie

F U N C T I E P R O F I E L

F U N C T I E P R O F I E L F U N C T I E P R O F I E L I. I D E N T I F I C A T I E G E G E V E N S Functiebenaming Weddeschaal Graad Directie - dep - dienst Functiefamilie maatschappelijk werker Sociale Dienst B1-B2-B3 maatschappelijk

Nadere informatie

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Inspiratiedag Brede School - 29 april 2014 - BRONKS Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners in

Nadere informatie

NAAR EEN INTEGRALE AANPAK IN SINT-PIETERS-LEEUW Inspiratiedagen AG I&I VVSG Gent 5/9/2016 Leuven 26/9/2016

NAAR EEN INTEGRALE AANPAK IN SINT-PIETERS-LEEUW Inspiratiedagen AG I&I VVSG Gent 5/9/2016 Leuven 26/9/2016 NAAR EEN INTEGRALE AANPAK IN SINT-PIETERS-LEEUW Inspiratiedagen AG I&I VVSG Gent 5/9/2016 Leuven 26/9/2016 Aanleiding De specifieke realiteit van de Vlaamse Rand: Een grote instroom van nieuwe inwoners

Nadere informatie

Lokale bestrijding. kinderarmoede. Groeiactieplan. kinderarmoede

Lokale bestrijding. kinderarmoede. Groeiactieplan. kinderarmoede Lokale bestrijding kinderarmoede Groeiactieplan kinderarmoede Overzicht 1. Algemeen kader 2. Greep uit de acties in Gent 3. Succesfactoren/knelpunten à Debat Psychologische Dienst - OCMW Gent 2 1. Algemeen

Nadere informatie

Effectiviteit van een stressreductieprogramma in groepsverband

Effectiviteit van een stressreductieprogramma in groepsverband Effectiviteit van een stressreductieprogramma in groepsverband Tom Van Daele dr. Deb Vansteenwegen Prof. dr. Dirk Hermans Prof. dr. Chantal Van Audenhove Prof. dr. Omer Van den Bergh Zesde Vlaams Geestelijk

Nadere informatie

HANDLEIDING BASISREGISTRATIEFORMULIER 2011

HANDLEIDING BASISREGISTRATIEFORMULIER 2011 HANDLEIDING BASISREGISTRATIEFORMULIER 2011 1. Situering. De registratie door de instelling voor schuldbemiddeling wordt geregeld bij het decreet van 24 juli 1996 houdende regeling tot erkenning en subsidiëring

Nadere informatie

De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie

De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie Ilse Weeghmans Vlaams Patiëntenplatform vzw B.A.A.S. Congres 27 februari 2015 Neder-over-Heembeek Inhoud 1. Het Vlaams Patiëntenplatform vzw 2. Wat is een

Nadere informatie

Co-teaching voor Inclusie in de lagere school. Elke Van Nieuwenhuyze en Liesbet Decroos BALO Odisee-Waas

Co-teaching voor Inclusie in de lagere school. Elke Van Nieuwenhuyze en Liesbet Decroos BALO Odisee-Waas Co-teaching voor Inclusie in de lagere school Elke Van Nieuwenhuyze en Liesbet Decroos BALO Odisee-Waas Co-teaching voor Inclusie in de lagere school een praktijkvoorbeeld binnen de zichtlijn: leraren,

Nadere informatie

Tien jaar master(s) in het sociaal werk en sociaal beleid Een blik op het verleden, heden én de toekomst! Resultaten onderwijsproject

Tien jaar master(s) in het sociaal werk en sociaal beleid Een blik op het verleden, heden én de toekomst! Resultaten onderwijsproject Tien jaar master(s) in het sociaal werk en sociaal beleid Een blik op het verleden, heden én de toekomst! Resultaten onderwijsproject Inhoud 1. Bekendheid van de opleiding 2. Algemene tevredenheid over

Nadere informatie

Verslag Collectieve schuldenregeling

Verslag Collectieve schuldenregeling Verslag Collectieve schuldenregeling 24 april 2014 Aanwezig Lieve De Bosscher (Vzw De Sloep), Ria Roosens (KRAS-diensten), Memet Karaman (Intercultureel Netwerk Gent), Youri Nuytinck (CAW O-VL), Michèle

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Graduaat Sociaal-Cultureel Werk. Lestijden 40

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Graduaat Sociaal-Cultureel Werk. Lestijden 40 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Graduaat Sociaal-Cultureel Werk Module Educatief werk Code Bc3 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale 50 studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

Nadere informatie

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

14:45-15:30 Liesbeth Huybrechts; inleiding performatieve participatieve methoden & korte introductie Saul Albert

14:45-15:30 Liesbeth Huybrechts; inleiding performatieve participatieve methoden & korte introductie Saul Albert Planning les 26 april 13:00-14:30 Laura Braspenning; speeddates ter inspiratie van de vormgeving van de eigen projecten 13:00-13:30 inleiding van de middag & overlopen ECTS Fiche & Projectdossier 13:30-13:45

Nadere informatie

Verbinden vanuit diversiteit

Verbinden vanuit diversiteit Verbinden vanuit diversiteit Krachtgericht sociaal werk in een context van armoede en culturele diversiteit Studievoormiddag 6 juni 2014 Het verhaal van Ahmed Een zoektocht met vele partners Partners De

Nadere informatie

Over mixen, matchen en switchen. Vrijetijdsbeleving van kinderen in armoede

Over mixen, matchen en switchen. Vrijetijdsbeleving van kinderen in armoede Over mixen, matchen en switchen. Vrijetijdsbeleving van kinderen in armoede Filip Coussee & Griet Roets Vakgroep Sociale Agogiek, Universiteit Gent 28 juni 2011 Wat is het probleem? Jeugdwerk en culturele

Nadere informatie

DECREET. betreffende het algemeen welzijnswerk

DECREET. betreffende het algemeen welzijnswerk VLAAMS PARLEMENT DECREET betreffende het algemeen welzijnswerk HOOFDSTUK I Algemene bepalingen Artikel 1 Dit decreet regelt een gemeenschapsaangelegenheid. Artikel 2 In dit decreet wordt verstaan onder

Nadere informatie

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling.

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Rapport Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Auteurs: F.J.M. van Leerdam 1 K. Kooijman 2 F. Öry 1 M. Landweer 3 1: TNO Preventie en Gezondheid Postbus

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U.

Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U. NVFO 2009 Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U.Leuven V. Foulon, S. Simoens, G. Laekeman en P.

Nadere informatie

Voor meer info: Hilde Rekkers hilde.rekkers@vlaamseprovincies.be +32 2 508 13 26

Voor meer info: Hilde Rekkers hilde.rekkers@vlaamseprovincies.be +32 2 508 13 26 Voor meer info: Hilde Rekkers hilde.rekkers@vlaamseprovincies.be +32 2 508 13 26 Intrafamilaal geweld: provincies slaan brug tussen federale en Vlaamse overheid Intrafamiliaal geweld is een groot maatschappelijk

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen?

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Welke percepties leven er bij werknemers en studenten omtrent de logistieke sector? Lynn De Bock en Valerie Smid trachten in hun gezamenlijke masterproef

Nadere informatie

VVSG Trefdag Samen tegen Armoede wij ook 13/12/2010

VVSG Trefdag Samen tegen Armoede wij ook 13/12/2010 VVSG Trefdag Samen tegen Armoede wij ook 13/12/2010 Koen Clijsters Algemeen diensthoofd OCMW Heusden-Zolder Tel. 011/45.61.50 koen.clijsters@ocmwheusdenzolder.be Heusden- Zolder Provincie Limburg 31.500

Nadere informatie

Onderzoeksproject 1: Evy Meys, onderzoeker AWP-IO. De ondersteuning van sociale netwerkontwikkeling bij mensen met een beperking

Onderzoeksproject 1: Evy Meys, onderzoeker AWP-IO. De ondersteuning van sociale netwerkontwikkeling bij mensen met een beperking Onderzoeksproject 1: De ondersteuning van sociale netwerkontwikkeling bij mensen met een beperking Evy Meys, onderzoeker AWP-IO Samenwerken om te komen tot Professionele Ondersteuning van personen met

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Sociaal-Cultureel Werk

ECTS-fiche. Graduaat Sociaal-Cultureel Werk ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is om een uitgebreid overzicht te krijgen van de invulling en opbouw van de module. Er bestaat slechts één ECTS-fiche voor elke module. 1. Identificatie Opleiding Graduaat

Nadere informatie

INHOUD. Algemene handleiding. I. Gebruiksaanwijzing. Maatschappelijke, juridische, professionele en deontologische situering

INHOUD. Algemene handleiding. I. Gebruiksaanwijzing. Maatschappelijke, juridische, professionele en deontologische situering INHOUD Algemene handleiding I. Gebruiksaanwijzing Opbouw van het Handboek 1 Juridische verwijzingen en afkortingen 2 1. Wettelijke referenties 2 2. Verwijzingen naar rechtspraak 2 3. Verwijzingen naar

Nadere informatie

ERGOTHERAPIE BIJ ROUW EN PALLIATIEVE ZORG

ERGOTHERAPIE BIJ ROUW EN PALLIATIEVE ZORG Driedaagse vormingsreeks c Sterk in mijn functie als ergotherapeut in de STUDIEDAG ouderenzorg ERGOTHERAPIE of de geestelijke gezondheidszorg BIJ ROUW EN PALLIATIEVE ZORG 27 NOVEMBER 2014 De Kronkels-studiedag

Nadere informatie

DECREET BETREFFENDE HET ALGEMEEN WELZIJNSWERK - 19 DECEMBER 1997

DECREET BETREFFENDE HET ALGEMEEN WELZIJNSWERK - 19 DECEMBER 1997 DECREET BETREFFENDE HET ALGEMEEN WELZIJNSWERK - 19 DECEMBER 1997 PUBLICATIE BELGISCH STAATSBLAD: 17 FEBRUARI 1998 Algemene bepalingen Algemene opdracht, doelstellingen, taken en werkingsprincipes Taken

Nadere informatie

POWERTY in de praktijk Emancipatorische Werking

POWERTY in de praktijk Emancipatorische Werking POWERTY in de praktijk Emancipatorische Werking Missie OCMW Gent De sociale dienstverlening verzekeren zodat alle inwoners van Gent een menswaardig leven kunnen leiden. We hebben hierbij prioritaire aandacht

Nadere informatie

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter,

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter, Aan de Voorzitter van het OCMW van Kinrooi Breeërsesteenweg 146 Postcode en plaats Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI Kinrooi/W65B-SFGE/2016 2 Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag

Nadere informatie

De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven

De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Inhoud Een korte terugblik Het OCMW anno 2011: Sociaal woelige tijden 3 mogelijke

Nadere informatie

Praktijkgebaseerd Onderzoek in de Bachelor opleidingen Sociaal Werk: visie en uitdagingen

Praktijkgebaseerd Onderzoek in de Bachelor opleidingen Sociaal Werk: visie en uitdagingen Praktijkgebaseerd Onderzoek in de Bachelor opleidingen Sociaal Werk: visie en uitdagingen Peter Raymaekers Lector en coördinator onderzoek en dienstverlening Departement Sociale School Heverlee KHleuven

Nadere informatie

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Federaal Plan Armoedebestrijding Reactie van BAPN vzw BAPN vzw Belgisch Netwerk Armoedebestrijding Vooruitgangstraat 333/6 1030

Nadere informatie

DECREET. houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur

DECREET. houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur VLAAMS PARLEMENT DECREET houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur HOOFDSTUK I Algemene bepalingen Artikel 1

Nadere informatie

De rechtenverkenner: een hefboom voor het lokaal sociaal beleid in Vlaanderen

De rechtenverkenner: een hefboom voor het lokaal sociaal beleid in Vlaanderen De rechtenverkenner: een hefboom voor het lokaal sociaal beleid in Vlaanderen Steven Vanackere Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin (WVG) 1 Lokaal sociaal beleid: een sterk verhaal Decreet

Nadere informatie

Master of Psychological Research

Master of Psychological Research Master of Psychological Research Inleiding De master of psychological research is een speciale eenjarige master die voortbouwt op uw onderzoeksvaardigheden die u tijdens uw master of psychology scriptie

Nadere informatie

Naar een sterker lokaal sociaal beleid Organisatie van het sociaal beleid na integratie gemeente-ocmw

Naar een sterker lokaal sociaal beleid Organisatie van het sociaal beleid na integratie gemeente-ocmw Naar een sterker lokaal sociaal beleid Organisatie van het sociaal beleid na Hoorzitting Vlaams parlement 12 mei 2015 Mark Suykens, Piet Van Schuylenbergh Inhoud 1. VVSG neemt akte van Vlaamse keuzes 2.

Nadere informatie

1. Situering. Hierbij worden volgende voorwaarden opgelegd:

1. Situering. Hierbij worden volgende voorwaarden opgelegd: Vlaamse Woonraad Koning Albert II-laan 19 bus 23 1210 Brussel vlaamse.woonraad@rwo.vlaanderen.be www.vlaamsewoonraad.be Advies 2015/08 datum 9 oktober 2015 bestemmeling kopie onderwerp Mevrouw Liesbeth

Nadere informatie

Methodisch werken in een weerbarstige praktijk. Prof. dr. Koen Hermans

Methodisch werken in een weerbarstige praktijk. Prof. dr. Koen Hermans Methodisch werken in een weerbarstige praktijk Prof. dr. Koen Hermans Vertrekpunt: vraag Context : beleidsaandacht voor evidence-based practice JE: tweevoudige vraag IPT wetenschappelijk onderbouwen Effectiviteit

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Graduaat Sociaal-cultureel werk. Lestijden 40

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Graduaat Sociaal-cultureel werk. Lestijden 40 ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is om een uitgebreid overzicht te krijgen van de invulling en opbouw van de module. Er bestaat slechts één ECTS-fiche voor elke module. 1. Identificatie Opleiding Graduaat

Nadere informatie

Vertrek van je eigen brede kijk op jeugd en jeugdbeleid

Vertrek van je eigen brede kijk op jeugd en jeugdbeleid STAPPENPLAN fiche 4 Gericht gegevens verzamelen die je jeugdbeleid richting kunnen geven. Waarover gaat het? Het jeugdbeleid in jouw gemeente is geen blanco blad. Bij de opmaak van een nieuw jeugdbeleidsplan

Nadere informatie

Schuldhulpverlening. Hoe gaat dat in zijn werk?

Schuldhulpverlening. Hoe gaat dat in zijn werk? Schuldhulpverlening Hoe gaat dat in zijn werk? In deze brochure vind je informatie over de mogelijke vormen van schuldhulpverlening binnen OCMW Antwerpen. 2 Wat is schuldhulpverlening? OCMW Antwerpen heeft

Nadere informatie

Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011

Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011 Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011 Geachte heer Commissaris Andor, Geachte mensen van De Link, mensen van de Europese partnerorganisaties,

Nadere informatie

Schuldbemiddeling in Limburg. 30 juni 2008 Studiedag PLOT Genk

Schuldbemiddeling in Limburg. 30 juni 2008 Studiedag PLOT Genk Schuldbemiddeling in Limburg 30 juni 2008 Studiedag PLOT Genk Dienst Schuldbemiddeling Welzijnsregio Noord-Limburg Oprichting: juli 1999 Verenging onder Hfdst XII OCMW-wet 8 OCMW s Noord-Limburg (arr.

Nadere informatie

Competentie-invullingsmatrix

Competentie-invullingsmatrix Competentie-invullingsmatrix masterprf afstudeerrichtingsopleidingsonderdelen Master of Science in de psychologie onderwijs Academiejaar 2016-2017 Legende: W=didactische werkvormen E=evaluatievormen H000079

Nadere informatie

Onderzoek Verplaatsingsgedrag Vlaanderen 4.3 (2010-2011)

Onderzoek Verplaatsingsgedrag Vlaanderen 4.3 (2010-2011) Onderzoek Verplaatsingsgedrag Vlaanderen 4.3 (2010-2011) Verkeerskundige interpretatie van de belangrijkste tabellen (Analyserapport) D. Janssens, S. Reumers, K. Declercq, G. Wets Contact: Prof. dr. Davy

Nadere informatie

Activiteiten, vormingen en lezingen

Activiteiten, vormingen en lezingen Aankomende activiteiten budget- en schuldhulpverlening Leuven Voorjaar 2014 Verdiepingsmodule 'Afbouwen door opbouwen in budget- en 1 dag Vlaams Centrum Schuldenlast Leuven, Gent, Harelbeke Voorjaar 2014

Nadere informatie

Op voorstel van de Vlaamse minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin; Na beraadslaging, Besluit:

Op voorstel van de Vlaamse minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin; Na beraadslaging, Besluit: 31 JANUARI 2014. - Besluit van de Vlaamse Regering tot wijziging van diverse bepalingen van het besluit van de Vlaamse Regering van 25 maart 1997 tot uitvoering van het decreet van 24 juli 1996 houdende

Nadere informatie

Curriculum Vitae : TRUI STEEN

Curriculum Vitae : TRUI STEEN Curriculum Vitae : TRUI STEEN Identificatiegegevens Naam: Voornaam: Werkadres: Steen Trui Departement Bestuurskunde, Faculteit der Sociale Wetenschappen Universiteit Leiden Wassenaarseweg 52, 2300 RB Leiden,

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

1 Stel je voor. 2 Zelf aanspreken? 3 (Hoe) helpen? 4 Goed doorverwijzen

1 Stel je voor. 2 Zelf aanspreken? 3 (Hoe) helpen? 4 Goed doorverwijzen 1 Stel je voor Afb Bureau voor Krediet Registratie NL DOOR SCHULDEN GERAAKT OPVANGEN, AANSPREKEN, MOTIVEREN EN GOED DOORVERWIJZEN VAN WERKNEMERS MET FINANCIËLE PROBLEMEN EN SCHULDEN DIVERSITY REMIX WEST

Nadere informatie

Kansarme moeders en de eerste voedingskeuze voor hun kind. Rudy De Cock, Hannie Serlet en Sofie Mestdagh

Kansarme moeders en de eerste voedingskeuze voor hun kind. Rudy De Cock, Hannie Serlet en Sofie Mestdagh Kansarme moeders en de eerste voedingskeuze voor hun kind Rudy De Cock, Hannie Serlet en Sofie Mestdagh Opbouw workshop Schets van het project Aanleiding Doelgroep Doelstellingen Fasen Fase 1: vooronderzoek

Nadere informatie

Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector

Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector Els Wouters, senior stafmedewerker 1 Intro Voorstelling VIGeZ I. Invloed van (fysieke) leefgewoonten op gezondheid- en arbeidsgerelateerde problemen

Nadere informatie

Ouderschap in Ontwikkeling

Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap

Nadere informatie

Pijler 1 - beslissingsondersteuning

Pijler 1 - beslissingsondersteuning praktischer 1 Pijler 1 - beslissingsondersteuning Beschrijving - Aanreiken van evidence-based informatie en richtlijnen; - Informeren van zorgverstrekkers; - Expertisebevordering; - Praktijkondersteuning;

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

Gecoördineerde tekst:

Gecoördineerde tekst: Gecoördineerde tekst: Decreet van 27 oktober 1998 houdende de erkenning en subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur (B.S.22-12-1998) Decreet

Nadere informatie

CAREER COMPETENCES AND CAREER OUTCOMES A critical analysis of concepts and complex relationships. Heidi Knipprath & Katleen De Rick

CAREER COMPETENCES AND CAREER OUTCOMES A critical analysis of concepts and complex relationships. Heidi Knipprath & Katleen De Rick CAREER COMPETENCES AND CAREER OUTCOMES A critical analysis of concepts and complex relationships Heidi Knipprath & Katleen De Rick CAREER COMPETENCES AND CAREER OUTCOMES A critical analysis of concepts

Nadere informatie

Een ruime invulling van EBP als opportuniteit. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven

Een ruime invulling van EBP als opportuniteit. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Een ruime invulling van EBP als opportuniteit Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Evidence-based practice EBP: één van de belangrijkste

Nadere informatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life is een uniek instrument dat medewerkers in de zakelijke markt helpt om duurzaam gezond en vitaal te kunnen blijven

Nadere informatie

Het terugdringen van gezondheidsachterstanden: wat werkt? Dr. Mariëlle Beenackers Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg

Het terugdringen van gezondheidsachterstanden: wat werkt? Dr. Mariëlle Beenackers Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Het terugdringen van gezondheidsachterstanden: wat werkt? Dr. Mariëlle Beenackers Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Overzicht presentatie Sociaaleconomische gezondheidsverschillen verklaren Wat

Nadere informatie

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Elementen van een pedagogisch project 1 GEGEVENS M.B.T. DE SITUERING VAN

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Taallijn Deelcommissie: 3 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 8 oktober 2015 / 2 juni 2016 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Nadere informatie

Schuldhulpverlening Wegwijs in de schuldhulp verlening

Schuldhulpverlening Wegwijs in de schuldhulp verlening Schuldhulpverlening Wegwijs in de schuldhulp verlening Wordt je schuldenberg te groot? Het Sociaal Huis helpt je verder. Inhoud Inleiding... 3 Onze kijk op hulp... 3 Eenmalige schuldbemiddeling... 4 Wat

Nadere informatie

Dagen van de tabakologie

Dagen van de tabakologie Het tabakspreventieteam van de VRGT nodigt u uit op de eerste editie Dagen van de tabakologie 26 en 27 november 2012 Antwerp Expo De voorbije twintig jaar bouwde het tabakspreventieteam van de VRGT aan

Nadere informatie

Studienamiddag Anders wonen in de toekomst? Sessie 2: Wonen aan de onderkant van de woonladder Spreker: Lotte Van Ranst, projectmedewerker dak-en

Studienamiddag Anders wonen in de toekomst? Sessie 2: Wonen aan de onderkant van de woonladder Spreker: Lotte Van Ranst, projectmedewerker dak-en Studienamiddag Anders wonen in de toekomst? Sessie 2: Wonen aan de onderkant van de woonladder Spreker: Lotte Van Ranst, projectmedewerker dak-en thuislozen bij Welzijnszorg Kempen 15-01-2015 Dak- en thuisloosheid

Nadere informatie

De (mogelijke) rol van LO in het stimuleren van fysieke activiteit

De (mogelijke) rol van LO in het stimuleren van fysieke activiteit De (mogelijke) rol van LO in het stimuleren van fysieke activiteit Een beknopt overzicht van studies Menno Slingerland Lars Borghouts Matthijs Hesselink Lichamelijke Opvoeding als aspirine? Claims voor

Nadere informatie

tekst voor voorbereiding forum visie

tekst voor voorbereiding forum visie + Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

perspectief voor professionele ontwikkeling

perspectief voor professionele ontwikkeling Actie-onderzoek als perspectief voor professionele ontwikkeling Workshop ALTHUS-Seminar 6 maart 2012 Geert Kelchtermans (KU Leuven) 1. What s in a name? 1. Term: veelgebruikt; uitgehold? In literatuur:

Nadere informatie

Nawoord. Armoede vandaag

Nawoord. Armoede vandaag Nawoord Via hun levensverhaal laten Emilie en Nico ons binnenkijken in de leefwereld van mensen in armoede. Het is een beklijvend getuigenis over hun dagelijkse strijd om te overleven, ook over hun verlangen

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie