RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 6

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 6"

Transcriptie

1 RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 6 Datum: 9 april Deelsessie: uur in de Raadzaal. Doel: Beeldvorming. Onderwerp: Doorontwikkeling Roy Heiner Academie en versterking MBO. Toelichting: In het kader van de versterking van de onderwijsinfrastructuur in Lelystad was het plan ontwikkeld om een MBO-HBO opleiding economie en werktuigbouw te combineren met een professionele zeilopleiding (de Roy Heiner Academie). Voor dit plan is door de raad 2 miljoen euro gereserveerd binnen de Reserve Ontwikkeling Stad. Vervolgens is gebleken dat het plan geen doorgang kon vinden omdat het Ministerie van Onderwijs de benodigde licentie Werktuigbouw niet wilde afgeven. Het college komt nu met het voorstel naar de raad om aan de hand van een plan van het MBO College (en partners) het idee van de Roy Heiner Academie door te ontwikkelen en daarmee alsnog in te zetten op versterking van het MBO en de doorstroming naar het HBO. Tijdens deze beeldvormende sessie worden het plan en de daaraan verbonden financiële consequenties nader toegelicht. Behandeling: De sessie is gericht op het overbrengen van informatie naar de raadsleden en andere belangstellenden. Zowel raadsleden als belangstellenden kunnen vragen stellen en mee discussiëren. Aan het eind concludeert de voorzitter of het voorstel voldoende is besproken, en zo ja, door kan naar de raad als A-stuk (hamerstuk) of dat nog een oordeelvormende bespreking nodig is. Genodigden: Raadsleden, het college en overige belangstellenden. Programma: Inleiding door de voorzitter. Toelichting door het college. Gelegenheid tot het stellen van vragen en discussie. Afsluiting door de voorzitter. Achterliggende stukken: Raadsvoorstel doorontwikkeling RHA en versterking MBO. Toelichting Voorzitter Griffier : wethouder Willem de Jager. : raadslid Jeantiënne van der Hoek. : Irene Korting. Contactadres:

2 Voorstel aan de raad Nummer: Z Portefeuille: Programma: Programma onderdeel: Steller: F.G.W. Nilsen Afdeling: BLD Sociaal Maatschappelijk Beleid Telefoon: wethouder onderwijs, sport, werk en inkomen 2.2 Op weg met talent Schoolloopbaan Punt van de agenda voor de vergadering van Onderwerp: Doorontwikkeling RHA en versterking MBO. Voorgesteld besluit 1. Kennis te nemen van de subsidieaanvraag doorontwikkeling RHA van het MBO College Lelystad. 2. Van het totaal voor de RHA in de Reserve Ontwikkeling Stad (ROS) gereserveerde bedrag van een bedrag van beschikbaar te stellen voor de doorontwikkeling RHA en dit bedrag als volgt te onttrekken: in 2013, in 2014 en in 2015 en het restant van het gereserveerde bedrag ( ) weer vrij te laten vallen in de ROS. 3. Uit de bovengenoemde bedragen in de periode jaarlijks beschikbaar te stellen aan de Stichting Compoworld. 4. Aan het beschikbaar stellen van deze middelen als voorwaarde te verbinden dat ook de provincie Flevoland bereid is haar bijdrage in de vorm van cofinanciering te verlenen. Aanleiding De noodzaak om het MBO in Lelystad te versterken wordt zowel vanuit economisch als onderwijsperspectief benaderd. Ze zijn onlosmakelijk verbonden met de gezamenlijke inspanning van het Rijk, de provincie Flevoland en de gemeenten Almere en Lelystad om hoger onderwijs in Flevoland tot ontwikkeling te brengen. (Zie Convenant Hoger Onderwijs uit 2007). De insteek van de gemeente Lelystad voor de ontwikkeling van hoger onderwijs in Flevoland is als volgt benoemd: Het vergroten van het (onderwijs)speelveld vereist een regionale blik. Trek in de schoorsteen creëren is van belang voor doorlopende leerlijnen. Elkaar versterken en aanvullen betekent het maken van heldere en logische keuzes. Het MBO College Lelystad, onderdeel van het ROC Flevoland en het ROC van Amsterdam verzorgt het middelbaar beroepsonderwijs op alle vier de niveaus van het middelbaar beroepsonderwijs. Het MBO College Lelystad heeft in samenwerking met Stichting Compoworld, het Technocentrum, Team Heiner, Windesheim Flevoland en Schaap Composites een integraal plan ontwikkeld om de kwaliteit en aantrekkelijkheid van het middelbaar beroepsonderwijs, met name de niveau IV opleidingen te versterken. Zij vraagt provincie Flevoland en gemeente Lelystad een vliegwiel middelen te verstrekken om deze structuur versterkende maatregelen door te voeren. HB1302 paginanummer 1

3 Nummer: Z De plannen bouwen voort op het gedachtegoed van de Roy Heiner Academie. Destijds was, als onderdeel van de plannen met betrekking tot de lesplaats Lelystad van de Hogeschool Windesheim Flevoland, een MBO-HBO-opleiding economie en werktuigbouwkunde geprogrammeerd die gecombineerd werd met een professionele zeilopleiding. De Roy Heiner Academie, met in zijn oorspronkelijke opzet een doorlopende leerlijn MBO HBO, was onderdeel van het afsprakenpakket tussen de Provincie, Windesheim, Almere en Lelystad om Lelystad te compenseren dat de reguliere voltijdopleidingen in Almere werden geconcentreerd. Deze plannen konden in de oorspronkelijke opzet niet gerealiseerd worden, het ministerie van OCW wilde geen licentie Werktuigbouwkunde afgeven. De provincie en de gemeente hebben met het ROC Flevoland afgesproken dat, indien er nieuwe levensvatbare voorstellen komen ter versterking van het MBO in Lelystad bezien zal worden in hoeverre middelen die destijds gereserveerd waren voor de Roy Heiner Academy hiervoor ingezet kunnen worden. Bij de provincie is het nog maximaal beschikbare bedrag uit het oormerk hoger onderwijs t.b.v. onderwijs ontwikkeling Lelystad Bij de gemeente Lelystad is nog gereserveerd in de Reserve Ontwikkeling Stad (ROS/RES). Het nieuwe voorstel van het MBO College Lelystad omvat verschillende onderdelen die weliswaar vervat zijn in twee separate subsidieaanvragen, maar onlosmakelijk aan elkaar verbonden zijn. Componenten als leren van topsport (mentaliteit), nieuwe technische opleidingen waarin de nieuwe materialen (composieten) centraal staan en de verbinding tussen onderwijs en bedrijfsleven zijn terug te vinden in dit voorstel. Door een intensieve samenwerking van het MBO College Lelystad met de Hogeschool Windesheim zullen meer Lelystedelingen een HBO-opleiding gaan volgen. De scholingsgraad van de beroepsbevolking zal hierdoor toenemen. Er wordt met deze plannen voorzien in de behoefte van het bedrijfsleven. Tevens zal dit extra werkgelegenheid met zich meebrengen in de toepassing van nieuwe materialen. Meer MBO niveau IV-opleidingen wordt als randvoorwaardelijk beschouwd om het HBO verder te ontwikkelen. De door het MBO College in samenwerking met partners opgestelde plan levert een belangrijke bijdrage aan de versterking van het techniekonderwijs en de innovatiekracht van de stad. In tegenstelling tot de eerdere plannen wordt het leren van topsportmentaliteit geïntegreerd in alle niveau IV opleidingen. Beoogd effect Het versterken van de onderwijsinfrastructuur in Lelystad, vooral op het MBO-niveau, meer jongeren in het MBO op niveau IV krijgen en daarmee de doorstroming naar het HBO bevorderen. Het versterken en uitbouwen van de bedrijvigheid, werkgelegenheid en kennisinfrastructuur op het gebied van composiet in Lelystad en Flevoland mede in relatie tot de ontwikkeling van Lelystad Airport. Argumenten 1. Noodzaak structurele versterking MBO in Lelystad De subsidieaanvraag Doorontwikkeling RHA van het MBO College Lelystad is een samenhangend programma om de kwaliteit en aantrekkelijkheid van het middelbaar beroeps onderwijs te versterken. Regionale onderwijspartners, de Hogeschool Windesheim Flevoland, ROC Friese Poort en ROC Flevoland hebben elkaar gevonden in constructieve samenwerkingsverbanden die zich richten op doorlopende leerlijnen en een betere overgang van MBO naar HBO, meer aanbod van MBO niveau IV-opleidingen en een efficiënte inzet van expertise en onderwijsaanbod in Flevoland. Het versterkt de kwaliteit en aantrekkingskracht van het MBO College Lelystad. Het legt een stevig fundament voor verdere groei van het opleidingsaanbod MBO niveau IV. Het programma zet de lesplaats Lelystad op de kaart met onderwijs dat past in de 21 e eeuw. Dit onderwijs is uniek in Nederland. Onderwijs dat de ontwikkeling van de kust, watersportindustrie, luchtvaart en composietindustrie ondersteunt. Hierdoor is de kans aanzienlijk verbeterd dat meer Lelystedelingen voor een opleiding in Lelystad kiezen en op basis van de principes van topsportmentaliteit voorbereid worden op de doorstroom naar hoger onderwijs of middenkader functies. De plannen getuigen van een samenhangende inzet, gericht op intensieve samenwerking met externe partners in zowel onderwijs als bedrijfsleven teneinde de kwaliteit van het onderwijs en de aantrekkelijkheid van het MBO niveau IV-onderwijs te versterken. Deze maatregelen zorgen voor meer trek in de schoorsteen, waardoor de instroom in niveau IV van het MBO en de doorstroom naar het hbo kan worden vergroot. Versterken van het onderwijs Composieten in Flevoland De doelstelling van het Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland luidt als volgt: Het behouden en versterken van de bedrijvigheid, werkgelegenheid en kennisinfrastructuur in Flevoland op het gebied van composieten door zorg te dragen voor voldoende en kwalitatief goed opgeleid personeel. HB1302 paginanummer 2

4 Nummer: Z In het achterliggende Plan van aanpak wordt beschreven op welke wijze het onderwijs met betrekking tot composieten in Flevoland de komende jaren verder vorm zal krijgen. Dit draagt direct bij aan de realisering van programmaonderdeel 2 van het Masterplan Compoworld. De realisatie van voldoende en goed opgeleid personeel is essentieel voor het versterken van de composietindustrie in Flevoland en bovendien van groot belang voor het daadwerkelijk verbeteren van het innovatieklimaat en het aantrekken van bedrijvigheid in het bijzonder. Het plan van aanpak betreft een totaalplan voor Flevoland. Door de plannen van het MBO College Lelystad onder de vlag van Compoworld te brengen ontstaat er een stevig samenwerkingsverband tussen de MBO-instellingen in de Flevoland. Concreet levert de uitvoering van dit plan voor Lelystad een aanbod composiet onderwijs en mechanical engineering op niveau IV, de minor composieten van Windesheim Flevoland en een Compocenter op. Participatie in het programma Compoworld betekent versterking van de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven in de stad en provincie. College4Leadership: De doelstelling van het plan van aanpak College4Leadership: Leren van Topsport luidt als volgt: Jonge mensen op MBO niveau IV opleiden tot daadkrachtige professionals voor het bedrijfsleven. Studenten volgen daarvoor een hoogwaardige MBO-opleiding waarin het doorleven van principes uit de top(zeil)sport is geïntegreerd. De jongeren worden beter toegerust de opleiding met succes af te ronden waardoor meer jongeren uit Lelystad kunnen doorstromen naar het hbo. Daarnaast wordt gestreefd het niveau IV opleidingsaanbod in Lelystad te versterken zodat meer jongeren een MBOopleiding in Lelystad volgen. De kern van het College4Leadership is een programma waarbij leerlingen in MBO niveau IV aan de hand van elementen uit de topsport (doelen zetten, hard werken, focus etc.) beter in staat zijn hun opleiding af te ronden, zodat meer jongeren succesvol de overstap naar het hbo zullen zetten. Dit krijgt vorm aan de hand van een intensief zeilprogramma als onderdeel van het eerste jaar van alle opleidingen MBO niveau IV bij het MBO College Lelystad. Tijdens dit programma doorleven studenten de principes van de topzeilsport. Aan boord worden de studenten gecoacht op topsportmentaliteit, 80% van deze coaching wordt verzorgd door de coaches van Team Heiner, 20% van de coaching aan boord wordt verzorgd door de studiecoaches van het MBO College Lelystad. In de reguliere beroepsopleiding komen deze principes weer terug. Ook tijdens opdrachten of tijdens de beroepspraktijkvorming worden de studenten gecoacht op topsportmentaliteit. Deze inzet past in de ambities met betrekking tot doorlopende leerwegen MBO-HBO en de samenwerking van Windesheim Flevoland, ROC Flevoland en ROC Friese Poort. Door in het eerste jaar intensief te investeren in mentaliteit en doorzettingsvermogen wordt de kans dat de deelnemers de opleiding met succes afronden en doorstromen naar het hbo aanzienlijk verhoogd. 2. Onttrekking ROS/RES Zie financiële aspecten. Het benodigde bedrag is gereserveerd voor dit doel. Van de gereserveerde wordt aangevraagd, op basis waarvan het restant kan vrijvallen. 3. Ondersteuning Stichting Compoworld De provincie Flevoland en de Stichting Compoworld hebben de gemeente Lelystad uitgenodigd de Stichting Compoworld financieel te ondersteunen en te participeren in het programma Compoworld. Door de participatie in Stichting Compoworld van het MBO College Lelystad en de gemeente Lelystad wordt aansluiting gevonden in een regionaal samenwerkingsverband tussen onderwijs, onderzoek, ondernemers en overheid. Dat is goed voor het thans gevestigde bedrijfsleven in Lelystad, en het levert zeker ook zeer kansrijke perspectieven voor de ontwikkeling van bedrijvigheid op en rond Lelystad Airport. Het ligt namelijk in de lijn der verwachting dat de ontwikkeling van Lelystad Airport mogelijkheden biedt voor nieuwe bedrijven in de Maintenance, Repair en Overhaul (MRO) sector. Het College Belanghebbenden Luchtvaartonderwijs is zeer geïnteresseerd in de verbinding tussen het composietenonderwijs, de onderwijsontwikkeling op en rond de luchthaven en de samenwerking met het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) in Marknesse. De samenwerking met het lokale bedrijfsleven, in het bijzonder Team Heiner en Schaap Composites, en de participatie in de Stichting Compoworld betekenen een extra stimulans voor de ontwikkeling van de lokale en regionale economie. HB1302 paginanummer 3

5 Nummer: Z Het plan van aanpak Onderwijs Composieten vloeit voort uit het Masterplan Composieten dat wordt gefinancierd vanuit de ZZL-gelden. De Stichting Compoworld heeft de gemeente Lelystad gevraagd in de periode bij de uitvoering van het Masterplan de stichting actief en financieel te ondersteunen. De gevraagde bijdrage is per jaar. De participatie in de activiteiten van de Stichting Compoworld past bij het ontwikkelen van een minor composieten door Windesheim Flevoland en de noodzakelijke versterking van het MBO-onderwijs in de stad. Daarnaast speelt ook de ontwikkeling van Lelystad Airport hierbij een rol en de economische perspectieven die participatie in de composietencluster biedt voor het al gevestigde en zich vestigende bedrijfsleven. Dat maakt dat participatie in de Stichting Compoworld van strategisch belang is voor de ontwikkeling van de stad, de provincie en de MRA. 4. Cofinanciering provincie/gemeente De vliegwiel middelen voor de versterking van het MBO in Lelystad ligt in het verlengde van de investeringsopgave Windesheim Flevoland. Investeren in onderwijs is in principe een rijkstaak. Bij de ontwikkeling van de Hogeschool Windesheim Flevoland hebben de lokale overheden het initiatief genomen en middelen beschikbaar gesteld om een hogeschool in Flevoland te realiseren. Zonder de inspanningen van de regionale overheden zou deze hogeschool zeker niet gerealiseerd zijn. De hogeschool is voor haar levensvatbaarheid afhankelijk van voldoende instroom van studenten uit de regio. Windesheim heeft aangegeven dat er te weinig jongeren uit Lelystad worden voorbereid voor het hoger onderwijs. Dit bedreigt niet alleen het voortbestaan van de nog prille hogeschool, maar heeft vergaande consequenties voor de stad om in de toekomst te voorzien in een voldoende gekwalificeerde beroepsbevolking. De ambities van de stad en provincie met betrekking tot het onderwijs, de economische ontwikkeling, de luchthaven en de watersport rechtvaardigen een extra investering in de kwaliteit en kwantiteit van het aanbod MBO-opleidingen in de stad. Zonder deze additionele middelen zal het MBO College Lelystad niet in staat zijn deze voor de ontwikkeling van de stad noodzakelijke kwaliteitssprong te maken, omdat er binnen de reguliere onderwijsfinanciering niet voldoende ruimte te maken is. Mede financiering vanuit het bedrijfsleven kan pas substantieel van de grond komen als ook de regionale overheden aantoonbaar laten zien dat ze pal achter deze noodzakelijke versterking van het MBO in Lelystad staan. Belangrijke elementen uit de Economische Agenda Flevoland Flevolands klimaat voor innovatie en groei zijn het uitbouwen van de kenniseconomie en het versterken van de vrije tijdseconomie met als doel de economische structuur te versterken en Flevoland aantrekkelijker te maken. Ook een goed geschoolde beroepsbevolking zal hieraan bijdragen. Bij het uitbouwen van de kenniseconomie is gekozen voor drie kansrijke clusters die aansluiten bij het Topsectorenbeleid. Onderhavig voorstel heeft met name betrekking op High Tech Systemen en Materialen. In deze clusters heeft de human capital agenda bijzondere aandacht. De onderwijsinspanning die in de plannen geformuleerd is levert hieraan een aantoonbare inhoudelijke bijdrage. Financiële aspecten Bij de provincie is maximaal beschikbaar; dit is het totale bedrag uit het oormerk hoger onderwijs t.b.v. onderwijsontwikkeling Lelystad. Bij de gemeente Lelystad is nog gereserveerd in de Reserve Ontwikkeling Stad (ROS/RES). Op basis van de uitgewerkte plannen in de bijlage wordt voorgesteld (een deel van) deze middelen beschikbaar te stellen. De subsidieaanvraag heeft betrekking op de periode Voor het College4leadership wordt er van uit gegaan dat het MBO College Lelystad zorg draagt voor additionele financiering door het bedrijfsleven na het eerste jaar. De bijdrage van de overheden loopt in de periode af. Op deze wijze wordt geborgd dat na 2015 het programma op eigen benen staat en de financiële betrokkenheid van de regionale overheden tot 0 is teruggebracht. MBO College Lelystad zal voor dat deel dat niet uit de reguliere onderwijsfinanciering kan worden gefinancierd, allianties met het bedrijfsleven sluiten. Tabel 1. Beschikbare budget provincie Flevoland en gemeente Lelystad t.b.v. versterking MBO in Lelystad Totaal Flevoland Lelystad Budget Percentage 100% 58% 42% De bijdrage aan de subsidie van provincie en gemeente wordt naar rato van het beschikbare budget verdeeld. De provincie draagt 58% bij. Het aandeel van Lelystad is 42%. HB1302 paginanummer 4

6 Nummer: Z Tabel 2. Samenstelling bedragen subsidieaanvraagcomponent Bedrag Plan van aanpak onderwijs composieten College4Leadership Gemeentelijke bijdrage Compoworld Totaal De subsidieaanvraag bedraagt in totaal verdeeld over 3 componenten. Het betreft 84 % van het maximaal beschikbare bedrag. Tabel 3. Samenvatting Plan van aanpak onderwijs Composieten in Flevoland Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland Totale kosten Financiering Compoworld ROC Friese Poort Windesheim Flevoland ROC Flevoland gevraagde subsidie Totaal Een gedetailleerde uitwerking is opgenomen in het Plan van aanpak onderwijs Composieten in Flevoland. Per activiteit is aangegeven welke organisatie de financiering op zich neemt. Tabel 4. Financieringplan College4leadership totale eigen bijdrage additionele financiering totaal kosten College4leadership bijdrage team Heiner bijdrage ROC Flevoland te financieren bijdrage overheden bijdrage bedrijfsleven totaal bijdrage derden Een gedetailleerde uitwerking van de bedragen naar activiteiten is opgenomen in het Plan van aanpak College4leadership. HB1302 paginanummer 5

7 Nummer: Z Tabel 5 spreiding subsidie provincie en gemeente over de periode totaal College4Leadership Onderwijs Composieten Totaal bijdrage provincie College4leadership Onderwijscomposieten totaal bijdrage gemeente College4leadership Onderwijscomposieten Compoworld Totaal De afnemende bijdrage van de regionale overheden aan het composietenonderwijs in de jaren is gebaseerd op ontwikkeling van de opleiding engineering in de eerste twee jaren van het programma. De overige onderdelen worden gespreid over de jaren in een verhouding van 3/6 in 2013, 2/6 in 2014 en 1/6 in ,00 (bijdrage vanuit LEA middelen aan het ROC) wordt in mindering gebracht op de uitname van het ROS/RES en komt ten laste van de reguliere exploitatiebegroting lokaal onderwijsbeleid ( ). Kanttekeningen Geen. Communicatie en voortgang Geen. Lelystad, 5 maart Het college van de gemeente Lelystad, de secretaris, de burgemeester, N. Versteeg M. Horselenberg HB1302 paginanummer 6

8 Onderwijs Composieten in Flevoland Plan van aanpak Stichting CompoWorld Versie december 2012

9 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland Inhoudsopgave 1. Introductie Vraag: arbeidsmarkt Flevoland Composieten Aanbod: onderwijs techniek en composieten Aanbod Vraag en aanbod Samenhang en randvoorwaarden Plan van Aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland Algemeen Deelprojecten Resultaten Budget en financiering

10 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland 1. Introductie Stichting CompoWorld is een initiatief van bedrijven en kennis- en onderwijsinstellingen. Het bevorderen van de ontwikkeling van bedrijvigheid en kennis met betrekking tot composieten op regionaal en nationaal niveau staat centraal in de activiteiten. De stichting behartigt met name de belangen van partijen uit (Noordelijk) Flevoland, die betrokken zijn bij de ontwikkeling, de productie en het onderhoud van composietmaterialen en -producten. Voor de uitvoering van het Masterplan CompoWorld heeft de stichting een vitale coalitie van bedrijven en kennisinstellingen gevormd, die een belangrijk deel van de financiële middelen zelf inbrengen. Daarnaast wordt het Masterplan bekostigd uit de Zuiderzeelijngelden (ZZL). Het Masterplan CompoWorld kent drie programmaonderdelen: 1. Verbeteren van het innovatieklimaat; 2. Realiseren van voldoende en goed opgeleid personeel; 3. Aantrekken van starters, MKB, grote Nederlandse & internationale bedrijven. Dit plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland beschrijft op welke wijze het onderwijs met betrekking tot composieten in Flevoland de komende jaren verder vorm zal krijgen en draagt daarmee direct bij aan de realisering van programmaonderdeel 2. Het opleiden van voldoende en goed opgeleid personeel is essentieel voor het versterken van het composietencluster in Flevoland en daardoor direct verbonden met de andere programmaonderdelen: het verbeteren van het innovatieklimaat en het aantrekken van bedrijvigheid in het bijzonder. Het plan van aanpak Onderwijs Composieten betreft een totaalplan voor Flevoland, aangezien het beleid voor het techniekonderwijs provincie breed moet worden geformuleerd en uitgevoerd om versplintering te voorkomen en kritische massa te vormen. Bij de beschrijving van de beoogde activiteiten en de kosten wordt steeds nadrukkelijk aangegeven of de activiteiten reeds deel uitmaken van het Masterplan en de hiermee samenhangende financiering of dat het additionele activiteiten betreft die in de ogen van Stichting CompoWorld essentieel zijn voor het versterken van het composietencluster in Flevoland en waarvoor additionele financiering benodigd is. 3

11 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland 2. Vraag: arbeidsmarkt Flevoland Composieten De regionale ambities op het terrein van composieten in Flevoland zijn hoog. De provincie Flevoland heeft zes jaar geleden het ACM (Automated Composites Manufacturing) Technologiecentrum van het NLR (Nationaal Lucht- en Ruimtevaart Laboratorium) op de kaart gezet als onderdeel van de regionale economische structuurversterking. Hiermee is een goede basis gelegd voor toegepast onderzoek naar composieten. Dit heeft reeds positieve effecten gehad op het regionale en nationale bedrijfsleven. De inschatting is dat de ontwikkeling van het composietencluster CompoWorld verder zal bijdragen aan de werkgelegenheid: naar verwachting groeit deze met ca. 350 fte van ca. 150 fte begin 2012 naar 500 eind Dit, gecombineerd met een oplopende vervangingsvraag als gevolg van vergrijzing, leidt tot een al maar luider klinkende roep vanuit het bedrijfsleven om voldoende goed opgeleid personeel. De kern van de kennisconcentratie op het gebied van composieten is het NLR in Marknesse. Bedrijven van binnen en buiten de regio weten het laboratorium te vinden en het NLR zoekt actief naar samenwerking. Naast het NLR zijn er zeker 15 MKB bedrijven in Flevoland die composietproducten ontwikkelen en produceren bedrijven 91 fte Bovenstaande afbeelding geeft de verdeling van de huidige bedrijvigheid en werkgelegenheid over Flevoland weer. Hierbij gaat het dus om bestaande bedrijven en kennisinstellingen, die zich bezighouden met de ontwikkeling en productie van composietproducten. Het is algemeen bekend dat de toepassing en productie van composieten aan het begin van een mogelijk sterke ontwikkeling staat en een grote marktpotentie heeft. Dit wordt veroorzaakt door de explosief toenemende vraag naar nieuwe, lichtere en sterke materialen: composieten voldoen aan die kwalificaties. Veel composieten-technologie heeft haar 4

12 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland oorsprong in de lucht- en ruimtevaart en vindt nu verdere verspreiding in andere sectoren, zoals de auto-industrie, scheepsbouw, machinebouw, civiele techniek, bouw en de gezondheidszorg. Zowel in de oorspronkelijke toepassingen als in nieuwe toepassingen is sprake van nieuwe, strengere en snel veranderende eisen, zowel op het gebied van materialen als productieprocessen. De markt voor composieten zal daardoor de komende tien jaar zeer sterk groeien. Onder andere vanuit het oogpunt van duurzaamheid en milieuvriendelijkheid is ook de markt van de biocomposieten (waarbij delen van kunststof worden vervangen door 'groene' composieten van bijvoorbeeld bio-hars, vlas, jute, katoen en hennep) sterk groeiende. Verwacht wordt dat bij de transitie van huidige materialen (metaal, steen) naar composietproducten nog eens ca. 350 fte extra nodig zijn in Flevoland. Ook op het terrein van onderhoud en ombouw van producten zal op termijn meer kennis en kunde nodig zijn op het gebied van composieten. Als eerste zal dit in de luchtvaart een rol gaan spelen. De ontwikkeling van de luchthaven Lelystad biedt dan goede aanknopingspunten. De ontwikkeling van het kennis- en innovatiesysteem CompoWorld maakt het mogelijk dat een substantieel deel van die nieuwe economische activiteiten rond composieten hun weg vinden naar het buitenland. De huidige activiteiten binnen Flevoland zullen dan uitgroeien naar een economisch cluster van nationale en internationale betekenis. 5

13 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland 3. Aanbod: onderwijs techniek en composieten 3.1. Aanbod Het onderwijs techniek in Flevoland vindt plaats op verschillende niveaus: Voortgezet Onderwijs (VO), Middelbaar Beroepsonderwijs (MBO) Hoger Beroepsonderwijs (HBO) en specifiek onderwijs voor doelgroepen. Bij dit Plan van Aanpak zijn de volgende scholen en instellingen betrokken: Windesheim Flevoland ROC Flevoland Lelystad ROC Friese Poort Emmeloord Technocentrum Flevoland Almere Waar nodig zullen ook nog andere scholen in Flevoland worden betrokken, zoals de Christelijk Agrarische Hogeschool Dronten en het Berechja College in Urk. Op dit moment wordt niet of nauwelijks aandacht besteed aan composietverwerking en de composietindustrie binnen de studierichtingen Techniek. Mede hierdoor is de composietenbranche voor veel jongeren onzichtbaar en onbekend. Werknemers die instromen in de composiet verwerkende industrie zijn veelal ongekwalificeerd wat betreft composieten. Incidenteel hebben mensen een vakopleiding als metaalbewerker gevolgd met een specialisatiemodule composietverwerker. Wanneer breder wordt gekeken naar het gehele technische onderwijs in Flevoland, valt een aantal zaken op: Het aantal leerlingen met woonprovincie Flevoland in de sector Techniek in het VMBO (klas 3) is sinds 2008 fors gedaald. Bedroeg het aantal in 2008 nog 516 leerlingen (ruim 25% van het totaal); in 2011 waren dit nog slechts 291 leerlingen, 15% van het totaal aantal leerlingen. Hier tegenover staat een gefaseerde stijging van het aantal leerlingen HAVO en VWO klas 4 met woonprovincie Flevoland die kiezen voor een Natuur & Techniek (NT)- profiel, van 319 leerlingen in 2004 tot 495 leerlingen in Cijfers van ROC Flevoland (MBO) laten zien dat het totale leerlingenaantal Techniek sinds 2009 fors gedaald is, van 1179 leerlingen in totaal in 2009 tot 638 leerlingen in 2012/2013, waarvan 258 in Lelystad. Het aantal aanmeldingen voor techniek in Lelystad voor schooljaar 2012/2013 bedraagt 77, waarvan 3 afwerkingstechniek, 32 automotive en 42 bouwkunde (Bron: ROC Flevoland). Het aantal aanmeldingen voor niveau 4 bouwkunde stijgt gestaag. Het aantal aanmeldingen voor niveau 2 bouwkunde daalt sterk, Het totale leerlingenaantal van ROC Friese Poort blijft constant. In totaal gaat het om ca. 310 deelnemers in de Techniek. Er is echter wel een belangrijke verschuiving zichtbaar; het aantal leerlingen op niveau 4 (Beroep Opleidende Leerweg: BOL) wordt steeds kleiner in aantal. Steeds meer leerlingen kiezen voor de praktijk (Beroep Begeleidend Leerweg: BBL). (Bron: ROC Friese Poort) 6

14 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland Windesheim Flevoland heeft totaal ca. 80 leerlingen in de technische opleidingen en ca. 35 leerlingen Bouwkunde, verspreid over de verschillende leerjaren. Het aantal aanmeldingen per 31 augustus 2012 voor techniek (werktuigbouwkunde, IPO en OI&T tezamen) is 45 en voor bouwkunde (voltijds) 21. (Bron: Windesheim Flevoland) Vraag en aanbod Deze cijfers maken duidelijk dat de aantrekkingskracht voor techniek op VMBO en MBO niveau de afgelopen jaren is gedaald. De lage instroom in technische opleidingen, vaak ook nog gecombineerd met een hoog uitvalpercentage van leerlingen tijdens deze opleidingen, en de beperkte aandacht voor composieten in de huidige onderwijsprogramma s zorgen voor een huidig en toekomstig tekort aan goed opgeleide werknemers. Dat valt als volgt af te leiden: De werkgelegenheid binnen het composietencluster zal mede door de inzet van Stichting CompoWorld naar verwachting sterk toenemen met ca. 350 fte van 147 fte begin 2012 naar 500 eind 2016; De transitie van traditionele materialen naar composiet zal daarnaast nog eens 350 fte extra werkgelegenheid met zich meebrengen; In Lelystad volgden in 2011, verspreid over alle opleidingsrichtingen, 378 leerlingen van ROC Flevoland een technische opleiding; In Emmeloord volgden in 2011, verspreid over alle opleidingsrichtingen, ca. 310 leerlingen van ROC Friese Poort een technische opleiding; Gebaseerd op deze leerlingenaantallen is de inschatting dat de uitstroom richting de arbeidsmarkt jaarlijks ca. 100 leerlingen bedraagt, waarvan maximaal ca. 30% richting composieten; Samenvattend: Over een periode van vijf jaar gaat het om maximaal ca. 150 personen die via regulier onderwijs beschikbaar komen voor de arbeidsmarkt richting composieten, waar ten minste een instroom van 350 fte nodig is. Bovenstaande cijfers maken duidelijk dat een extra inspanning noodzakelijk is om de ambities van het Masterplan CompoWorld te realiseren, maar ook om in te spelen op andere ontwikkelingen zoals de uitbreiding van activiteiten op Lelystad Airport. Bij ongewijzigd beleid wordt een substantieel kwalitatief en kwantitatief tekort verwacht. Met de activiteiten die in dit plan van aanpak benoemd worden willen de binnen CompoWorld samenwerkende partijen hier actie op ondernemen. Vanuit het oogpunt van Stichting CompoWorld kan op drie manieren aan de totale vraag vanuit de arbeidsmarkt op het gebied van composieten worden voldaan: 1. Instroom vanuit het onderwijs: jongeren die via de leerlijn vo-mbo-hbo op een zeker moment beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt composieten. Voor de algemene groei van de werkgelegenheid met ca. 350 fte is verhoging van de instroom vanuit het reguliere onderwijs noodzakelijk. Hierbij is het essentieel om composiet een plek in het regulier onderwijs te geven; 1 Windesheim Flevoland is pas in 2011 echt van start gegaan. De Hogeschool Windesheim Flevoland met lesplaatsen in Almere en Lelystad is nog volop in ontwikkeling. Relevant voor dit plan zijn de specifieke afspraken die Windesheim Flevoland in 2012 heeft gemaakt voor de ontwikkeling van lesplaats Lelystad. Hierin worden de minor composieten en de onderwijsontwikkeling op de luchthaven expliciet genoemd voor de ontwikkeling van lesplaats Lelystad. 7

15 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland 2. Intersectorale mobiliteit: werknemers uit andere sectoren die zich beschikbaar stellen voor de arbeidsmarkt composieten. Zo kan de toename van de extra werkgelegenheid ten gevolge van de transitie voor een groot deel worden opgevangen door om- en bijscholing; 3. Overige instroom: overig potentieel dat zich beschikbaar stelt voor de arbeidsmarkt composieten en kan bijdragen aan de beoogde groeidoelstellingen. Hierbij moet o.a. worden gedacht aan instroom van werklozen, uitkeringsgerechtigden etc Samenhang en randvoorwaarden Betrokken onderwijspartijen geven aan dat zij binnen dit Plan van Aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland verantwoordelijkheid hebben genomen of willen nemen voor het versterken van het onderwijs composieten in Flevoland. Deze versterking moet wel plaatsvinden in samenhang met andere activiteiten op onderwijsgebied en voldoen aan een aantal basisvoorwaarden. Centraal daarbij staat het verbeteren en verkorten van de doorlopende leerweg. Drie initiatieven zijn daarbij belangrijk en onlosmakelijk verbonden met het realiseren van goed Onderwijs Composieten in Flevoland. Qua3vium in Noordelijk Flevoland Qua3vium is een samenwerkingsverband van verschillende bedrijven en onderwijsinstellingen in Noordelijk Flevoland, waaronder ROC Friese Poort. Deze bedrijven en onderwijsinstellingen spannen zich gezamenlijk in voor een negenjarig traject binnen het vakonderwijs. De technische route via VMBO- MBO naar HBO duurt dan negen in plaats van twaalf jaar. Qua3vium is het Latijnse woord voor Vier-Sprong. Dit verwijst naar drie niveaus van beroepsonderwijs waarbij het bedrijfsleven de vierde component is. Qua3vium is geen nieuwe school, maar een weg of een (leer)route waarbij de deelnemende onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven actief gezocht hebben naar afstemming, flexibilisering en een pedagogisch model gebaseerd op het concept van talentontwikkeling. Het regionale bedrijfsleven heeft grote behoefte aan meer en hoger opgeleid technisch personeel. Het is de uitdaging van Qua3vium om opleidingsmogelijkheden en doorstroommogelijkheden naar technisch hbo, qua duur en efficiëntie, op korte termijn te vernieuwen. Hoger opgeleid technisch personeel kan op deze manier voor de regio worden behouden. Scholen en het bedrijfsleven zijn zich bewust van de noodzaak om met elkaar te gaan samenwerken. De deelnemer die straks kiest voor de leerroute Qua3vium krijgt te maken met een curriculum waarbij de verschillende schooltypen naadloos op elkaar aansluiten. De deelnemer zal minder merken van de overstap VMBO, MBO naar HBO omdat hij of zij gedurende het gehele Qua3vium traject vanuit een zelfde pedagogisch didactische aanpak worden begeleid. Qua3vium zal zowel voor deelnemers als voor het bedrijfsleven een herkenbaar en kwalitatief hoogwaardig opleidingstraject worden waar het bedrijfsleven duidelijk zelf invloed op heeft. Door deelname aan dit project kan een deelnemer de vierjarige opleiding Middenkader Engineering in Emmeloord in drie jaar afronden. 8

16 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland Aanpak samenwerking Windesheim Flevoland en ROC Flevoland Op 15 mei 2012 is deze samenwerking getekend. Doelstelling is het beter laten aansluiten van MBO 4 leerlingen op de eisen van het HBO om zo de doorstroom te verbeteren. Hieronder vallen onder andere het wegwerken van tekorten in basisvaardigheden op het gebied van Nederlands, Engels, wis- en natuurkunde. College 4 Leadership = Leren van Topsport In aanvulling op de Aanpak samenwerking Windesheim Flevoland en ROC Flevoland heeft het ROC Flevoland MBO college Lelystad in samenwerking met Team Heiner (Lelystad) een leerlijn opgezet gericht op eerstejaar MBO 4 leerlingen om hun houding, gedrag en samenwerkingscapaciteiten te verbeteren. Dit gebeurt door training op de boten van Team Heiner, gericht op leiderschap en teamgeest. Topsporters en toppers in het bedrijfsleven blinken uit door hun houding en gedrag: ze zijn gedreven, proactief, ontwikkelen zich sneller dan gemiddeld, zijn effectief in hun doen en laten, nemen hun eigen loopbaan ter hand en tonen zich een teamplayer. Dit is precies waarom topsporters de top halen. Door hun mentaliteit onderscheiden ze zich van de gewone sporter. Bij alles wat ze doen leggen ze de lat hoog. Talrijke principes van persoonlijk leiderschap uit de topsport gelden ook in werk en het dagelijkse leven. Door studenten op deze vlakken intensief te begeleiden zullen ze uiteindelijk in hun latere werk succesvoller zijn. Door de managementprogramma s van Team Heiner (voor top van het bedrijfsleven) is ruime ervaring opgedaan met het vertalen van het topsport-denken naar alledaagse werksituatie in organisaties. Uniek is om deze principes ook in het onderwijs in te brengen. We brengen er competentiegericht onderwijs mee op een hoger plan. In deze onderwijsbenadering geldt een competentie als een combinatie van kennis, vaardigheden en houding. Waar in de gangbare opleidingen veel nadruk ligt op kennis en vaardigheden (op kennen en kunnen), wordt in het College 4 Leadership = Leren van Topsport ook nadrukkelijk aandacht besteed aan houding (willen en zijn). Onderdeel van het College 4 Leadership is een intensief zeilprogramma. Dit zeilprogramma is een onderdeel van het eerste jaar van een studie mbo niveau 4 bij het mbo college Lelystad. Tijdens dit programma doorleven studenten de principes van de topzeilsport. Aan boord worden de studenten gecoacht op topsportmentaliteit, 80% van deze coaching wordt verzorgd door de coaches van Team Heiner, 20% van de coaching aan boord wordt verzorgd door de studiecoaches van het mbo college Lelystad Dronten. In de beroepsopleiding komen deze principes weer terug. Tijdens opdrachten of tijdens de beroeps praktijk vorming worden de studenten gecoacht op topsportmentaliteit, dit gebeurt voor 80% door de studiecoaches van het mbo college Lelystad Dronten en voor 20% door de coaches van Team Heiner. In het tweede, derde en eventueel vierde jaar van de opleiding wordt de training en coaching op topsportmentaliteit doorgezet. Het sportprogramma voor de studenten wordt afgestemd op de topsportbeleving. De docenten sport van het mbo college Lelystad en de studiecoaches werken op dezelfde manier samen als de studiecoaches en de coaches van Team Heiner. Een directe verbinding met het bedrijfsleven is onmisbaar, andersom zullen bedrijven zullen zich graag aan dit initiatief willen verbinden. Zij krijgen direct een meerwaarde in de vorm 9

17 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland van o.a. scholarships, stages en leerprojecten. De samenwerking met het bedrijfsleven zal technische en bedrijfseconomische innovatie versnellen. Complementariteit Zowel het ROCF als Friese Poort kunnen op basis van inschrijvingssystemen aantonen dat elk ROC een eigen aantrekkingsgebied heeft. Zowel in het verleden als nu gaan er geen tot nauwelijks voltijd studenten uit het aantrekkingsgebied van Lelystad naar de Friese Poort en gaan er geen tot nauwelijks voltijd studenten uit het aantrekkingsgebied van de Friese Poort naar ROCF. Dit zal door het aanbod van composietonderwijs niet veranderen. Voortijdig schoolverlaten laat zien dat studenten woonachtig in Lelystad uitvallen bij het Deltion en Landstede. Het is voor een gemeente moeilijk om regie te houden op mbo's buiten de provincie. Het is dus zaak om de stroom studenten die naar Landstede en Deltion om te buigen en te zorgen dat deze naar ROCF gaan. Leerlingen van het vmbo zijn 16 als ze hun diploma halen. Ze krijgen op hun 18e een OV kaart. De OV kaart wordt in 2015 voor alle studenten afgeschaft, Dit zorgt ervoor dat de wens om te studeren buiten de woongemeente drastisch zal afnemen. Kannibaliseren van het ene ROC door het andere is uitgesloten. Voor MBO leerlingen geldt de brommer afstandsregel. Dat wil zeggen dat de meeste leerlingen binnen een afstand van 20 kilometer wonen. 10

18 Plan van Aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland 3.4. Algemeen Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland De doelstelling van dit plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland luidt als volgt: Het behouden en versterken van de bedrijvigheid, werkgelegenheid en kennisinfrastructuur in Flevoland op het gebied van composieten door zorg te dragen voor voldoende en kwalitatief goed opgeleid personeel. Onderstaande figuur geeft in één oogopslag inzicht in de belangrijkste onderdelen van het plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland. Key Partners Kernactiviteiten Waardepropositie Klantrelaties Klantsegmenten Vraagarticulatie bedrijven 1. Faciliteren vraagarticulatie Directe activiteiten 2. MBO-onderwijs 3. HBO-onderwijs 4. Maatwerk werkenden 5. Maatwerk doelgroepen 6. Lectoraat composiet HBO Directe relaties: leerlingen & ouders, werknemers & werkgevers, gemeente & UWV 1. Jongeren in de leerlijn VO-MBO-HBO Ondersteunend: 7. CompoCenter Emmeloord & CompoCenter Lelystad 8. Professionaliseren docenten 9. Mobiliseren VO-leerlingen 10. Versterken VO-MBO-HBO Het behouden en versterken van de Flevolandse bedrijvigheid, werkgelegenheid en kennisinfrastructuur op het gebied van composieten door zorg te dragen voor voldoende en kwalitatief goed opgeleid personeel Kanalen 2. Werkenden 3. Overige instroom Key Resources *Technocampus Lelystad * Centrum voor Beroepsonderwijs Noordoostpolder * Partnership CompoWorld * Mensen * Kennis composietindustrie * Apparatuur * CompoCenter Emmeloord * CompoCenter Lelystad * Kanalen partners Kostenstructuur Inkomstenstromen Ontwikkelkosten ZZL-gelden Uitvoeringskosten Inrichtingskosten Projectbegeleiding Middelen partners: ROC Friese Poort, ROC Flevoland, Windesheim Flevoland Overige middelen/team Heiner Nog niet bekend In dit hoofdstuk worden de verschillende onderdelen van het plan van aanpak nader toegelicht. De regie voor de uitvoering van dit plan van aanpak ligt bij Stichting CompoWorld. De verschillende activiteiten worden in nauwe samenwerking met en door de CompoWorldpartners ROC Flevoland, ROC Friese Poort, Hogeschool Windesheim Flevoland en Technocentrum Flevoland uitgevoerd. Binnen het project zijn drie doelgroepen te onderscheiden, te weten jongeren in de leerlijn VO-MBO-HBO, werkenden en overige instroom. In alle gevallen is scholing op het gebied van composieten noodzakelijk, of het nu gaat om het verzorgen van een complete opleiding voor jongeren, een korte cursus voor werkenden die omgeschoold willen worden of het aanleren van basisvaardigheden. De partners richten zich met dit plan van aanpak dan ook op al deze drie doelgroepen. Zo wordt versnippering van initiatieven voorkomen en op deze manier kan het volledige aanwezige potentieel optimaal aangewend worden om te voldoen aan de arbeidsmarktvraag. 11

19 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland De activiteiten binnen dit plan van aanpak vormen een integraal plan aan de hand waarvan Stichting CompoWorld en haar partners het onderwijs op het gebied van composieten in Flevoland vorm en inhoud zullen geven. Plan van Aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland 1e linie activiteiten: direct 2e linie activiteiten: ondersteunend Vraagarticulatie Bedrijfsleven 1. Faciliteren vraagarticulatie Continue controle aannames t.a.v. werkgelegenheid en scholingsbehoefte Doorvertaling behoefte aan regulier onderwijs, op-, bij- en omscholing en onderzoek richting aanbodzijde Inspraak bij inrichting onderwijsaanbod Regulier onderwijs Op-, bij- en omscholing Onderzoek 2. Ontwikkelen en uitvoeren onderwijs composiet MBO 3. Ontwikkelen en uitvoeren Minor composiet HBO 4. Ontwikkelen en uitvoeren maatwerk werkenden 5. Ontwikkelen en uitvoeren maatwerk doelgroepen 6. Opzetten lectoraat composiet HBO 7. Inrichting CompoCenters Emmeloord & Lelystad 8. Professionalisering docenten 9. Mobiliseren leerlingen VO richting composieten 10. Versterken VO - MBO - HBO Vraag arbeidsmarkt Aanbod onderwijs Bovenstaande figuur geeft het activiteitenplan in één oogopslag weer. De verschillende partners binnen Stichting CompoWorld zijn van mening dat de arbeidsmarktvraag in alle gevallen leidend moet zijn bij het vormgeven van het onderwijsaanbod. Er is dan ook nadrukkelijk aandacht voor deze vraagzijde. Hierop wordt het onderwijsaanbod van de vier onderwijspartijen in CompoWorld afgestemd, in de vorm van een zestal directe activiteiten en vier activiteiten die ondersteunend zijn ten opzichte van de directe activiteiten en de doelstelling van dit plan van aanpak. De eerste linie van activiteiten bestaat uit de directe onderwijsactiviteiten op het gebied van composieten: - Ontwikkelen en uitvoeren onderwijs MBO - Ontwikkelen en uitvoeren minor HBO - Ontwikkelen en uitvoeren maatwerkonderwijs werkenden - Ontwikkelen en uitvoeren maatwerkonderwijs doelgroepen - Lectoraat Composiet HBO De tweede linie van activiteiten bestaat uit de activiteiten die op diverse manieren ondersteunend zijn aan de directe onderwijsactiviteiten op het gebied van composieten: - Inrichting CompoCenters Emmeloord en Lelystad - Professionalisering docenten - Mobiliseren leerlingen VO richting Composieten - Versterken VO-MBO-HBO Onderstaand worden de activiteiten nader toegelicht Deelprojecten 12

20 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland 1. Faciliteren vraagarticulatie bedrijven composieten De onderwijsinstellingen en overige partners binnen dit plan van aanpak zijn van mening dat de arbeidsmarktvraag in alle gevallen leidend moet zijn bij het vormgeven van het onderwijsaanbod. De eerste logische stap in het plan van aanpak is dan ook het faciliteren van de vraagarticulatie van bedrijven die composietproducten ontwikkelen en produceren, onder regie en noemer van Stichting CompoWorld. In Flevoland gaat het, naast het NLR, om ca. 15 bedrijven. Er vinden per jaar 4 bijeenkomsten plaats, welke worden georganiseerd door Technocentrum Flevoland. Deze bijeenkomsten zijn bedoeld voor de continue controle van de aannames ten aanzien van werkgelegenheid en scholingsbehoefte, de doorvertaling van de behoefte aan regulier onderwijs, bij-, op en omscholing en onderzoek richting aanbodzijde en faciliteren van de inspraak bij de vormgeving van het onderwijsaanbod. 2. Ontwikkelen en uitvoeren onderwijs MBO Om meer MBO-leerlingen op te leiden richting composieten dient onderwijs ontwikkeld en uitgevoerd te worden. Deze activiteit bestaat uit een drietal onderdelen: 1. Ontwikkelen/updaten lesmateriaal 2. Integraal aandacht voor composiet in alle relevante technische opleidingen 3. Specialisatie composieten Beide ROC s werken samen met het bedrijfsleven aan het ontwikkelen/updaten van het lesmateriaal. ROC Friese Poort is hiermee reeds gestart. Net als ROC Friese Poort heeft ook ROC Flevoland reeds een aantal stappen gezet; ROC Flevoland zal hierin aansluiting zoeken bij ROC Friese Poort. Bij het vormgeven van het integrale onderdeel composiet in de verschillende techniekopleidingen wordt ook nauw samengewerkt. Voor de specialisatie richting composieten (BBL) geldt dat ROC Friese Poort deze reeds op korte termijn zal aanbieden en ROC Flevoland wellicht hierin zal volgen. In een vervolgfase zal sprake zijn van een specialisatieslag, waarbij ROC Friese Poort zich in Noordelijk Flevoland richt op thermoharders. ROC Flevoland richt zich in Lelystad, mede gezien de ontwikkelingen rond de luchthaven, op thermoplasten. In Dronten (CAH) ligt de focus op het gebied van bio-composieten. De activiteiten van ROC Friese Poort maken reeds deel uit van het Masterplan CompoWorld. Voor ROC Flevoland geldt hierbij bovendien dat het assortiment technische opleidingen op niveau 4 verbreed wordt met de opleiding middenkader engineering (werktuigbouw), waarin naast het werken met traditionele materialen veel aandacht besteed wordt aan het werken met composiet. 3. Ontwikkelen en uitvoeren minor HBO Om composieten onder te brengen in het HBO-onderwijs wordt onder regie van Windesheim Flevoland in samenspraak met het bedrijfsleven een minor composiet op HBO-niveau ontwikkeld en uitgevoerd. Deze minor wordt aangeboden in de 2 e helft van het derde leerjaar. Gedurende het schooljaar wordt de minor ontwikkeld. In het schooljaar zal de minor als pilot worden aangeboden, waarna deze algemeen opengesteld zal worden in schooljaar Hiermee wordt niet alleen het composietonderwijs, maar ook Hogeschool Windesheim verder versterkt in haar regionale functie. 4. Ontwikkelen en uitvoeren maatwerkonderwijs werkenden 13

21 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland Ten behoeve van de bij- en omscholing van werknemers uit andere sectoren naar composiet wordt het lesmateriaal dat is ontwikkeld voor het reguliere MBO-onderwijs verder doorontwikkeld. Hierbij geldt weer dat geldt dat ROC Friese Poort dit reeds op korte termijn zal aanbieden en ROC Flevoland wellicht hierin zal volgen. De activiteiten van ROC Friese Poort in dezen maken reeds deel uit van het Masterplan CompoWorld. 5. Ontwikkelen en uitvoeren maatwerkonderwijs doelgroepen Ter benutting van het potentieel van momenteel niet-werkenden wordt specifiek onderwijs ontwikkeld voor deze doelgroep. Hierbij gaat het om het bijbrengen van de basisvaardigheden m.b.t. composieten. De regie hiervoor zal liggen bij Technocentrum Flevoland, in samenwerking met beide ROC s. Deze activiteiten richten zich op: - Jongeren die in de branche instromen met een andere of niet ter zake doende opleiding (zij- instroom) - Jongeren die vroegtijdig de school verlaten hebben zonder diploma (VSV). - Jongeren die geen baan hebben of opleiding volgen en geen uitkering ontvangen in het kader van de Wet Werk en Bijstand. - Jongeren met een uitkering in het kader van de Wet Werk en Bijstand. 6. Opzetten lectoraat composiet HBO Om de kennisontwikkeling in het vakgebied van composieten in Flevoland verder te stimuleren wordt conform het Masterplan CompoWorld in de periode in samenspraak met het NLR een lectoraat Composiet HBO opgezet. Het betreft het ontwikkelen van een laboratorium en onderzoeksprogramma, in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven en de bestaande lectoraten (gerelateerd aan) composieten in Delft en Alkmaar. 7. Inrichting CompoCenter Emmeloord + CompoCenter Lelystad Schaap Composite Stichting CompoWorld richt in Emmeloord en Lelystad twee CompoCenters in. Het gaat hierbij om ruimtes bij bedrijven die state-of-the-art praktijkomgeving bieden voor het onderwijs op het gebied van composieten, voor MBO, HBO, werkende en doelgroepen. Ook bij het mobiliseren van VO richting composieten, het professionaliseren van docenten en het versterken van de doorlopende leerweg VO-MBO-HBO zullen de CompoCenters worden benut. Voor deze CompoCenters worden in samenwerking met het bedrijfsleven en de onderwijsinstellingen de plannen van eisen en de business cases opgesteld. De inrichting van het CompoCenter in Emmeloord maakt reeds deel uit van het Masterplan CompoWorld. Op dit moment wordt bekeken of op de locatie bij de bedrijven ICO en VABO de praktijkruimte voor de leerlingen van ROC Friese Poort gecombineerd kan worden met een incubator ruimte. Naar verwachting zullen de activiteiten in 2013 beginnen. Het Compocenter Lelystad is in feite al in maart 2012 gestart binnen het bedrijf Schaap Composites. Composietenonderwijs en praktijkopdrachten met composiet is een nieuwe ontwikkeling in het mbo onderwijs. De deskundigheidbevordering van docenten kost 2 tot 3 jaar. Studenten voeren praktijkopdrachten uit in het Compocenter Schaap Composites in Lelystad. Zowel de theorie rond de opdracht als de uitvoering van de opdracht vinden plaats in het bedrijf van Schaap Composites. Dit voor de studenten bouw (niveau 2, 3, 4), 14

22 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland automotive (niveau 2 en 3) en technicus niveau 4. De studenten worden begeleid door de docenten van het ROC Flevoland en door een medewerker van Schaap Composites. Uiteindelijk zal het ROC Flevoland 2 dagen per week gebruik maken van de praktijk omgeving. Ook de gecombineerde MBO-HBO opdrachten en de gecombineerde VO-MBO opdrachten (zie activiteit 10) zullen plaatsvinden in de Compocenters. Het praktijkonderwijs composiet aan speciale doelgroepen (zie activiteit 5) zal ook binnen de Compocenters plaatsvinden. 8. Professionalisering docenten op het gebied van composieten De docenten worden geschoold op het gebied van composieten. Uiteraard zal hierbij nauw worden samengewerkt met het bedrijfsleven, om er voor te zorgen dat docenten zodanig worden geprofessionaliseerd dat zij in staat zijn de werknemers van de toekomst optimaal te doceren en begeleiden. Er zullen 20 docenten van beide ROC s worden geschoold en bijgeschoold. In het eerste jaar gaat het om 8 dagdelen scholing, in de opvolgende 2 jaar 4 dagdelen. De scholing vindt plaats in de praktijkomgeving van het CompoCenter en/of bij het Composietenlab van InHolland in Delft. In samenwerking met het lectoraat Groot Composiet in Alkmaar wordt het cursusprogramma voor de docenten ontwikkeld. 9. Mobiliseren leerlingen VO richting composieten Keuze voor een opleiding Techniek vindt voor een groot deel plaats gedurende de overgangsperiode van VMBO naar MBO. Voor leerlingen van HAVO en VWO wordt de keuze voor techniek soms tijdens hun HAVO/VWO-loopbaan gemaakt, wanneer zij kiezen voor het Technasium, maar vaak pas aan het eind van hun HAVO/VWO-loopbaan, wanneer zij een HBO- of universitaire vervolgopleiding kiezen. Het lijkt dus zaak om de leerlingen in ieder geval direct na hun uitstroom uit het VO, maar liever reeds tijdens hun opleiding op te pakken en te binden. Daarnaast is het van belang reeds in het basisonderwijs de interesse van de jeugd te wekken; hiervoor is het wekken van de interesse bij de docenten basisonderwijs verstandig. Het is dus belangrijk deze leerlingen van het voortgezet onderwijs (VMBO, HAVO en VWO) al tijdens hun schoolperiode te mobiliseren richting techniek en composieten. Momenteel komen deze leerlingen in het voortgezet onderwijs nauwelijks in aanraking met de wereld van de composiettechnologie. Hierdoor hebben zij geen beeld van de sector en kan de keuze voor een loopbaan in deze sector niet bewust worden gemaakt: onbekend maakt onbemind. Om te kunnen voldoen aan de arbeidsmarktvraag willen de samenwerkende partijen VO-leerlingen vroegtijdig kennis laten maken met de mogelijkheden die de composietsector hen kan bieden, zodat de sector als perspectiefvolle keuze in beeld komt. Concreet zullen bedrijfsbezoeken en bezoeken aan het dichtstbijzijnde CompoCenter worden georganiseerd voor VMBO, HAVO en VWO-leerlingen en zal Technocentrum ondersteuning bieden bij het duurzaam realiseren van stageplaatsen inclusief begeleiding. Andere mogelijke activiteiten zijn: - VMBO onderbouw (leerjaar 1 en 2) in het kader van PSO: (praktische sector oriëntatie): het organiseren van bedrijfsbezoeken en evenementen (oa Flevoland bouwt de toekomst); - VMBO bovenbouw (leerjaar 3 en 4) in het kader van de opleiding leerweg Basis en Kader Beroepsgerichte Leerweg: bedrijfsbezoeken en korte stages; - VMBO bovenbouw (leerjaar 3 en 4) in de Theoretisch Beroepsgerichte Leerweg in het kader van LOB: (Loopbaanoriëntatie) om keuze voor niveau 4 opleidingen 15

23 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland engineering en bouwkunde te stimuleren: bedrijfsbezoeken en evenementen (oa Flevoland bouwt de toekomst voor TL, bètafestival, studie-experience) - HAVO/VWO: koppeling met bedrijven voor opdrachten/profielwerkstukken in de context en gastlessen onder andere voor technasia. Uit ervaring is gebleken dat activiteiten toegespitst op de specifiek groepen in het onderwijs veel effect hebben (voorbeelden: recente groei instroom Bouwkunde BOL 4 in Lelystad en Engineering BOL 4 in Almere). Technocentrum Flevoland is de voor de hand liggende kartrekker bij het mobiliseren van leerlingen van het Voortgezet Onderwijs richting composieten en hen te boeien en te binden aan de sector. Docenten vanuit het MBO en HBO zullen wellicht ook een rol krijgen. 10. Versterken VO-MBO-HBO Om de doorlopende leerweg van VO naar MBO naar HBO te versterken zullen jaarlijks 4 projecten met gemengde groepen (MBO) plaatsvinden. In deze projecten, die per project 10 weken duren, werken leerlingen/studenten in gecombineerde groepen aan het beantwoorden van concrete vragen van het bedrijfsleven, onder begeleiding van 2 docenten (1 van iedere onderwijssoort). Op deze manier krijgen leerlingen beter inzicht in de inhoud van de vervolgopleiding en leren zijn samenwerken. Iedere leerling, van elke onderwijssoort, heeft zijn eigen rol in het project. De opdrachten worden aangeleverd door het bedrijfsleven. In eerste instantie zal dit gebeuren in Lelystad, met leerlingen van Stichting Voortgezet Onderwijs Lelystad, ROC Flevoland en Windesheim Flevoland Resultaten Uitvoering van het Plan van Aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland leidt tot de volgende resultaten. Indicator Nulmeting:

24 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland 1 # bijeenkomsten vraagarticulatie # leerlingen MBO-ll in aanraking met composieten # leerlingen HBO-ll in aanraking met composieten # personen op-, om-, bijgeschoold richting composieten # personen basisvaardigheden composieten bijgebracht Lectoraat HBO 0 0* # CompoCenters (totaal) # docenten continue geschoold richting composieten # leerlingen VO gemobiliseerd richting composieten # Gezamenlijke opdrachten composiet vo-mbo # Gezamenlijke opdrachten composiet mbo-hbo * Met het opzetten van het Lectoraat wordt gestart in In 2015 is het lectoraat volledig operationeel 1. Er zullen jaarlijks 4 bijeenkomsten worden georganiseerd door Technocentrum Flevoland; 2. Er zullen jaarlijks 30 MBO-leerlingen in aanraking komen met composieten, oplopend naar 40 in 2015; 3. Er zullen jaarlijks 15 HBO-leerlingen in aanraking komen met composieten, oplopend naar 20 in 2015; 4. Het aantal personen dat wordt op-, om-, en bijgeschoold richting composieten loopt op van 15 in 2013 naar 35 in 2015; 5. Jaarlijks worden 10 personen de basisvaardigheden composieten bijgebracht; 6. Het lectoraat composiet is operationeel in In 2013 wordt de opzet gestart. 7. Er zullen 2 CompoCenters gerealiseerd worden ( 1 in Emmeloord, 1 in Lelystad). 8. Jaarlijks worden 20 docenten geschoold richting composieten. 9. Jaarlijks worden 150 VO-leerlingen gemobiliseerd richting composieten. 10. Er worden jaarlijks 2 gezamenlijke opdrachten composiet vo-mbo uitgevoerd (1 in 2013) 11. Er worden jaarlijks 2 gezamenlijke opdrachten composiet mbo-hbo uitgevoerd (1 in 2013) 17

25 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland 4. Budget en financiering Zoals blijkt uit onderstaande totaalbegroting dragen zowel Stichting CompoWorld, ROC Friese Poort, Windesheim Flevoland, en ROC Flevoland bij aan de financiering van de activiteiten. Voor een deel van de kosten is additionele financiering noodzakelijk. Samenvatting Begroting Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland Activiteit Totale kosten Financiering CompoWorld ( ) Financiering Lelystad ( ) ZZL-gelden ROC Friese Poort Windesheim Flevoland ROC Flevoland Aanvraag gemeente en provincie aanvraag gemeente Lelystad 42% aanvraag provincie Flevoland 58% 1. Faciliteren vraagarticulatie bedrijven composieten Ontwikkelen en uitvoeren onderwijs composiet MBO Opzet opleiding engineering Lelystad Ontwikkelen en uitvoeren minor HBO Maatwerk werkenden Maatwerk doelgroepen Opzetten lectoraat HBO CompoCenter Emmeloord CompoCenter Lelystad Professionalisering docenten Mobiliseren leerlingen VO richting composieten Versterken VO-MBO-HBO Projectmanagement CompoWorld Totaal

26 Plan van Aanpak College 4 Leadership: Leren van Topsport ROC Flevoland MBO college Lelystad Versie 23januari

27 Inhoud 1. Inleiding Behoefte onderzoek De arbeidsmarkt voor toptalent De vraag naar toptalent Wat vraagt de hedendaagse student? Instroomcijfers in perspectief Conclusie Het Concept van College 4 Leadership Topsportmentaliteit in beroepsonderwijs Leadership als onderdeel van lifeskills De kracht van wedstrijdzeilen voor de ontwikkeling van houding en gedrag College 4 Leadership project Missie Doelstellingen korte en middellange termijn Doelstellingen lange termijn Uitvoering en organisatie De partners Verbinding bedrijfsleven Financiën Uitgangspunten Financiële uitgangspunten voor College 4 Leadership = Leren van Topsport

28 1. Inleiding Het college 4 leadership is een initiatief van het mbo college Lelystad (ROC Flevoland) en Team Heiner. Het is een doorontwikkeling van de Roy Heiner Academy. College 4 Leaderhip richt zich op de ontwikkeling van een topsportmentaliteit, Dit is de mentaliteit die topsporters onderscheidt van talentvolle sporters. Het is de mentaliteit, beter gezegd: het is de houding en het gedrag die bepalend zijn voor succes. Mbo studenten niveau 4 worden uitgedaagd om het beste uit zichzelf te halen en de lat steeds hoger te leggen. Door deze aanpak zullen mbo studenten makkelijker de keuze maken om door te stromen naar het hbo en zullen zij beter toegerust zijn om het hbo succesvol af te ronden. Hiermee wordt de aantrekkingskracht van het mbo college Lelystad vergroot en zal zowel de kwantiteit en kwaliteit van de MBO uitstroom te verbeteren. Een van de beoogde effecten is een betere invulling van de doorlopende leerweg MBO-HBO, waardoor er (op termijn) ook duurzame mogelijkheden ontstaan voor HBO onderwijs in Lelystad. Hogeschool Windesheim constateert in haar brief over de ontwikkeling lesplaats Lelystad dat het aanbod MBO niveau 4 opleidingen en de deelname te gering zijn voor het HBO. Daarnaast kiezen te weinig jongeren voor HAVO of VWO. De versterking van het aanbod van MBO niveau 4 opleidingen binnen het mbo college Lelystad zal het aantal potentiële studenten voor een HBO in Lelystad vergroten Dit Plan van Aanpak beschrijft het College 4 leadership = leren van topsport dat het mbo college Lelystad in samenwerking met Team Heiner en bedrijfsleven reeds heeft ontwikkeld en dat nu in de komende jaren uitgevoerd moet worden. Een belangrijk onderdeel van het plan is dat de (financiële) rol van de Provincie Flevoland en de Gemeente Lelystad een aanjaagfunctie heeft en in de tijd wordt afgebouwd. Het Plan van Aanpak bestaat uit de volgende hoofdstukken. Allereerst wordt de vraagkant voor onderwijs beschreven, zowel vanuit de student als bedrijfsleven (hoofdstuk 2). Hoofdstuk 3 beschrijft het concept van het College4Leadership, in het bijzonder de rol van zeilsport. Het project zelf wordt gepresenteerd in hoofdstuk 4. Hoofdstukken 5 en 6 beschrijven de uitvoering en de kosten en financiering 3

29 2. Behoefte onderzoek 2.1 De arbeidsmarkt voor toptalent Excelleren mag weer in Nederland. De arbeidsmarkt vraagt meer en meer om mensen met bovengemiddelde talenten. De vraag naar jonge, veelbelovende arbeidskrachten zal, ondanks de huidige economische terugval, altijd blijven bestaan. Veel organisaties onderkennen het belang van hun menselijk kapitaal en proberen de goede werknemers al vroeg in hun loopbaan aan hen te binden. Ralf Knegtmans schrijft hierover in zijn boek Toptalent 1 : De grenzen van wat bereikt kan worden door kostenbesparing en automatisering zijn bij veel bedrijven al grotendeels bereikt. Onderscheid wordt nu verkregen door vernieuwend denken, creativiteit, flexibiliteit, visie en de snelheid waarmee kennis kan worden verkregen. Deze ingrediënten voor de kenniseconomie kunnen alleen door mensen worden ingebracht. Niet door willekeurige personen, maar in het geval van baanbrekend succes met name door toptalent. Ook bedrijven realiseren zich steeds meer dat ze voor hun voortbestaan, hun onderscheidend vermogen, afhankelijk zijn van toptalenten. Alleen wie over een gebalanceerd legioen aan toptalent beschikt en ook in staat is dit talent constant te prikkelen en dientengevolge echt te binden, zal de concurrentie uiteindelijk structureel voorblijven. ROC Flevoland en Team Heiner onderkennen het belang van menselijk kapitaal voor het bedrijfsleven. Door de realisatie van het College4Leadership zetten de organisaties hun expertise in ten behoeve van de ontwikkeling van toptalenten. In veel jongeren huist een high potential, maar gedurende de studietijd komt dit te weinig tot uiting. De topper van nu onderscheidt zich door bijbanen en nevenactiviteiten waardoor hij of zij het maximale uit zichzelf weet te halen. In veel andere gevallen komt de drive om maximaal te presteren pas veel later in de loopbaan naar buiten. Met andere woorden, vermeende high potentials moeten hun eigen boontjes doppen. Door een studie aan te bieden waarin we studenten aanzetten om het maximale uit zichzelf te halen, wordt het ROC Flevoland mbo college Lelystad een vaste aanbieder van high potentials voor de arbeidsmarkt. 2.2 De vraag naar toptalent De vraag naar bovengemiddelde arbeidskrachten zal altijd blijven bestaan. Dat blijkt uit de vele miljoenen euro s die profit en non-profit organisaties spenderen aan de werving van high potentials, trainees en andere veelbelovende jongeren. Ondanks de huidige dalende conjunctuur en het ruimer worden van de arbeidsmarkt zijn er nog steeds evenveel traineeships in de aanbieding. Juist in een dalende conjunctuur is er behoefte aan professionals met bovengemiddelde talenten, capaciteiten en mogelijkheden. Ralf Knegtmans hierover: Het werven van high potentials is voor de grotere bedrijven een continue proces. Een organisatie die zich wil meten met de beste in de branche werft niet alleen op reactieve wijze (het invullen van een bestaande vacature), maar ook proactief en anticyclisch. In het verleden vertoonden bedrijven bij een dalende conjunctuur de reflex om direct talentprogramma s stop te zetten, tegenwoordig gaat men uit van een blijvende schaarste aan toptalenten. De markt voor high potentials is nooit verzadigd. Topsporters zijn zelfs zonder passende opleiding vaak gewild op de arbeidsmarkt. Dat geeft aan dat de topsportmentaliteit veel waarde heeft ten opzichte van de reguliere kennis en vaardigheden die studenten in hun opleiding opdoen. 2.3 Wat vraagt de hedendaagse student? Kenmerken van de MBO student. Studenten van nu worden vaak omschreven als jongeren van de Y- generatie of van de generatie Einstein. 1 Ralf Knegtmans (2008) Toptalent, de universele 9 criteria van toptalent. 4

30 Onderzoek hiernaar laat zien dat (V)MBO studenten slechts gedeeltelijk de kenmerken van de generatie Einstein laten zien. Een aantal van de conclusies uit het rapport 2 : Studenten zijn breed georiënteerd, ze kiezen niet voor een smal carrière pad; ze kiezen een opleiding waar zoveel mogelijk opties open blijven. De studenten kiezen voor authenticiteit. Opportunisme en reclameboodschappen kijken ze doorheen., ze zijn kritisch ten opzichte van de media. Studenten zijn onbekend met opleidingen en banen in de techniek. Studenten gaan uit van de eigen persoonlijkheid bij de keuze voor een opleiding. Ze meten persoonlijk succes af aan eerlijkheid, authenticiteit en sociale contacten. de MBO student zoekt naar zekerheid in een baan (geld, vast contract, zekere toekomst), hier speelt de leeftijd (17/18 jaar) bij aanvang een rol. Relevante gegevens uit CBS-onderzoek 3 zijn: Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen verwacht dat het aantal HBO studenten de komende tien jaar nog met zo n 50 duizend toe zal nemen (nu zijn er HBO studenten). Economische HBO studies waren in 2007 onder instromende havisten veruit de populairste studies. 71% van de havisten met het profiel Natuur en Techniek stroomt door naar HBO Techniek. Ongeveer de helft van de MBO studenten kiest uiteindelijk voor verdere studie op het HBO. Het MBO is hiermee een belangrijke toeleverancier van studenten voor het HBO. Bijna driekwart van de MBO ers met een economische opleiding gaat naar de overeenkomstige HBO sector. Ruim 7 van de 10 MBO ers met een opleiding is de sector Techniek en Informatica gaat door naar de 2 Onderzoek uitgevoerd door Aetios, kenmerkend VMBO 24 januari Van MBO en HAVO naar HBO, Dick Takkenberg en Rob Kapel 5

31 overeenkomstige HBO sector. 16% van de studenten kiest voor een instelling (ongeacht de locatie) omdat de studie van hun keuze nergens anders wordt aangeboden. Verder blijkt uit onderzoek 4 dat de kwaliteit en het studieaanbod van hoger onderwijsinstellingen maar een beperkte invloed hebben op de studiekeuze van scholieren. Afstand en prijzen van kamers spelen een belangrijke rol, maar ook de aantrekkelijkheid van de studiestad. En dat zijn zaken waar een hogeschool of universiteit vrij weinig aan kan veranderen. Aankomende studenten gaan er vanuit dat onderwijs in Nederland overal goed is De keuze wordt daarom meer bepaald door locatie en naam en faam van de instelling. En uiteraard wat anderen er van vinden. 2.4 Instroomcijfers in perspectief Hieronder een overzicht van het aantal studenten mbo college Lelystad Niveau Aantal studenten Aantal studenten Niveau Niveau Niveau Niveau totaal 1472 De instroom op niveau 4 in 2012 ligt hoger dan het de instroom op niveau 4 in De opleiding bouwkunde is populair, maar ook de opleidingen niveau 4 gezondheidszorg (apothekers- en doktersassistent) en niveau 4 luchtvaartdienstverlening lopen goed. De instroom op niveau 3 is gedaald t.o.v. vorig schooljaar De instroom op niveau 2 is gelijk aan de instroom vorig schooljaar. De instroom op niveau 1 is hoger. Cijfers van ROC Flevoland laten zien dat het totale leerlingenaantal Techniek sinds 2009 fors gedaald is, van 1179 leerlingen in totaal in 2009 tot 882 leerlingen in Het bedrijfsleven, zorg en welzijnsinstellingen vragen om daadkrachtige professionals die beschikken over de juiste kennis en vaardigheden, maar ook met de juiste houding en gedrag. MBO en HBO studenten kiezen voor een generieke, brede opleiding. Veel MBO ers willen doorstromen naar het HBO, waar ze in dezelfde richting blijven studeren. We willen. MBO-HBO leerroutes creëren als alternatief voor de HAVO-HBO leerroute. De MBO opleidingen binnen ROC Flevoland Lelystad zijn: Handel administratie: MBO Handel (niveau 4) MBO administratie (niveau 4) Techniek: MBO Middenkader Engineering (technicus niveau 4) MBO Middenkader Watersportindustrie (niveau 4) MBO automotive (niveau 4) MBO bouw (niveau 4) Gezondheidzorg/welzijn MBO apothekersassistent (niveau 4) MBO doktersassistent (niveau 4) MBO welzijn (niveau 4) Dienstverlening Luchtvaartdienstverlening niveau 4 (steward(ess)) Schoonheidspecialist niveau 4 Wettelijk kader De opleidingen kunnen inhoudelijk niet afwijken van de kwalificatiedossiers voor het mbo, De vorm is wel anders. Het onderwijs dat op het water wordt verzorgd is als volgt te verantwoorden. 4 promotieonderzoek van ruimtelijk econoom Carla Sá van de Vrije Universiteit 6

32 De curricula bieden een deel vrije ruimte. Daarnaast kunnen delen van Leren, Loopbaan en Burgerschap (LLB) en ontwikkeling van beroepscompetenties aan boord worden getraind. In totaal beslaat dit 20-25% van het totale curriculum. Het mbo mag 15% van het onderwijs uitbesteden aan derden, ROC Flevoland is echter altijd verantwoordingspichtig aan de Inspectie van het Onderwijs 2.5 Conclusie De instroom op MBO 4 neemt toe, de totale instroom richting techniek is sterk gedaald. Nu is het zaak om de leerlingen instroom op niveau 4 vast te houden en de uitval te beperken. Daarvoor is een extra inspanning nodig. 7

33 3. Het Concept van College 4 Leadership 3.1 Topsportmentaliteit in beroepsonderwijs Topsporters en toppers in het bedrijfsleven blinken uit door hun houding en gedrag: ze zijn gedreven, proactief, ontwikkelen zich sneller dan gemiddeld, zijn effectief in hun doen en laten, nemen hun eigen loopbaan ter hand en tonen zich een teamplayer. Dit is precies waarom topsporters de top halen. Door hun mentaliteit onderscheiden ze zich van de gewone sporter. Bij alles wat ze doen leggen ze de lat hoog. Talrijke principes van persoonlijk leiderschap uit de topsport gelden ook in werk en het dagelijkse leven. Door studenten op deze vlakken intensief te begeleiden zullen ze uiteindelijk in hun latere werk succesvoller zijn. Door de managementprogramma s van Team Heiner (voor top van het bedrijfsleven) is ruime ervaring opgedaan met het vertalen van het topsport-denken naar alledaagse werksituatie in organisaties. Uniek is om deze principes ook in het onderwijs in te brengen. We brengen er competentiegericht onderwijs mee op een hoger plan. In deze onderwijsbenadering geldt een competentie als een combinatie van kennis, vaardigheden en houding. Waar in de gangbare opleidingen veel nadruk ligt op kennis en vaardigheden (op kennen en kunnen), zal in het College 4 Leadership = Leren van Topsport ook nadrukkelijk aandacht worden besteed aan houding (willen en zijn). Principes zoals geschetst in de schema s van figuur hieronder zullen we toevoegen aan de bestaande beroeps- en opleidingcompetenties. Samenwerken = Samen presteren PRINCIPES VAN TOPSPORTMENTALITEIT : Hoe haal je het maximale uit jezelf? Teamlid zijn Individu, hoe haal je het maximale uit jezelf? Eigen verantwoordelijk nemen Initiatief nemen Winnaarsgeest en beginnersgeest Persoonlijke doelen stellen Prioriteiten stellen Fouten maken moet (durf te leren) Zelfinzicht (o.a. inzicht in voorkeur leerstijl Omgaan met tegenslagen, doorzettingsvermogen Respecteren van natuur wetten/ spelregels Omgaan met druk van buitenaf en vanuit jezelf Beslissingen nemen 2: vaardigheden 3: Houding. gedrag 1: kennis Teamlid zijn Betrouwbaar teamlid zijn Commitment tonen aan anderen (in gedrag) Werken aan cohesie Communicatie (dialoog i.p.v. monoloog) Win-win denken en handelen Voorkeur teamrol Conflict constructief maken Samenwerken is samen presteren Gezamenlijk doel De structuur: groepswerk vs. teamwerk Heldere taken en rollen Juiste persoon op juiste plaats Synergie, de kracht van de verschillen gebruiken De rol van de leider 8

Doorontwikkeling Roy Heiner Academie en versterking MBO.

Doorontwikkeling Roy Heiner Academie en versterking MBO. RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 2 Datum: 14 mei 2013. Deelsessie: 19.00 19.50 uur in de Presentatiezaal. Doel: Oordeelvorming. Onderwerp: Doorontwikkeling Roy Heiner Academie en versterking MBO. Toelichting:

Nadere informatie

Onderwijs Composieten in Flevoland Plan van aanpak

Onderwijs Composieten in Flevoland Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland Plan van aanpak COMPO WORLD Stichting CompoWorld Versie 1.4 12 december 2012 Plan van aanpak Onderwijs Composieten in Flevoland Inhoudsopgave 1. Introductie 3 2. Vraag;

Nadere informatie

Statenvoorstel *1597204* Statenvoorstel

Statenvoorstel *1597204* Statenvoorstel ** Aan Provinciale Staten Onderwerp Technocampus Lelystad Airport Provinciale Staten 2 juli 2014 Agendapunt 1. Beslispunten 1. Kennis te nemen van de businesscase Technocampus Lelystad Airport, als uitwerking

Nadere informatie

Leren van Topsport Plan van Aanpak Leren van Topsport

Leren van Topsport Plan van Aanpak Leren van Topsport De verantwoording van de subsidie is conform de afgegeven beschikkingen uitgesplitst in twee onderdelen: Leren van Topsport en Onderwijs Composieten in Flevoland. Leren van Topsport Plan van Aanpak Leren

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Voorstel aan de raad. Nummer: Z12-224453. Wethouder Onderwijs, sport, werk en inkomen

Voorstel aan de raad. Nummer: Z12-224453. Wethouder Onderwijs, sport, werk en inkomen Voorstel aan de raad Nummer: Z12-224453 Portefeuille: Programma: Programma onderdeel: Steller: F.G.W. Nilsen Afdeling: BLD Sociaal Maatschappelijk Beleid Telefoon: 8747 E-mail: Wethouder Onderwijs, sport,

Nadere informatie

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 4

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 4 RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 4 Datum: 13 maart 2012. Deelsessie: 19.55 20.45 uur in de Calamiteitenzaal Doel: Beeldvorming. Onderwerp: Standpunt ontwikkeling windpark Markermeer. Toelichting: Door

Nadere informatie

Onderwerp: Afspraken met Hogeschool Windesheim Flevoland mbt perspectieven lesplaats Lelystad.

Onderwerp: Afspraken met Hogeschool Windesheim Flevoland mbt perspectieven lesplaats Lelystad. Voorstel aan de raad Nummer: Z12-221327 Portefeuille: Programma: Programmaonderdeel: Wethouder Onderwijs, sport, werk en inkomen. 2.2 Op weg met talent 2.2.1 Schoolloopbaan Steller: F. Nilsen Afdeling:

Nadere informatie

kiezen ontdekken doen

kiezen ontdekken doen kiezen ontdekken doen op vmbo-, mavo-, havo/vwo- en mbo-niveau met een praktische, versnelde opleiding naar het hbo Tot 2011 vmbo De Kring, sector Landbouw breed Leerwegen: bbl (+lwoo) kbl gl Sinds 2004

Nadere informatie

Voorstel aan de raad. Nummer: Z12-224453. Wethouder Onderwijs, sport, werk en inkomen

Voorstel aan de raad. Nummer: Z12-224453. Wethouder Onderwijs, sport, werk en inkomen Voorstel aan de raad Nummer: Z12-224453 Portefeuille: Programma: Programma onderdeel: Steller: F.G.W. Nilsen Afdeling: BLD Sociaal Maatschappelijk Beleid Telefoon: 8747 E-mail: Wethouder Onderwijs, sport,

Nadere informatie

Meldpunt geen stage. Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp

Meldpunt geen stage. Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Openbaar Onderwerp Meldpunt geen stage Programma Economie & Werk BW-nummer Portefeuillehouder T. Tankir Samenvatting Wij vinden het van groot belang dat alle jongeren in onze gemeente de kans krijgen zich

Nadere informatie

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Snel een beeld van de Almeerse arbeidsmarkt Werkgevers krijgen de komende jaren in toenemende mate te maken met een tekort aan gekwalificeerde medewerkers. Zij

Nadere informatie

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel?

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? 1 Waar wil ik het over hebben? Het MBO De arbeidsmarkt Jongeren Waar hebben wij het over als we het hebben over aansluiting? Mijn conclusies 2 Het MBO

Nadere informatie

Onderwerp: Gemeentelijke opschaling, regionale samenwerking en decentralisaties

Onderwerp: Gemeentelijke opschaling, regionale samenwerking en decentralisaties Voorstel aan de raad Nummer: 131027418 Portefeuille: Programma: Programma onderdeel: Steller: Afdeling: Telefoon: E-mail: G.M. Asselman BLD Beleid Burgemeester 2.6 Voor de Lelystedeling 2.6.1 Gemeentelijke

Nadere informatie

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Afdeling Onderwijs, Jeugd en Educatie Team Onderwijs VO Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Betrokken partijen: De instellingen voor Beroepsonderwijs

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

A-stukken en algemeen spreekrecht.

A-stukken en algemeen spreekrecht. RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 5 Datum: 11 september 2012. Deelsessie: 19.55 20.45 uur in de Presentatiezaal. Doel: Oordeelvorming. Onderwerp: A-stukken en algemeen spreekrecht. Toelichting: Spreekrecht:

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

Mededeling. Voortgangsrapportage project College4Leadersh1p/Leren van topsport en composietenonderwijs

Mededeling. Voortgangsrapportage project College4Leadersh1p/Leren van topsport en composietenonderwijs PROVINCIE FLEVOLAND Mededeling Onderwerp Voortgangsrapportage project College4Leadersh1p/Leren van topsport en composietenonderwijs in Flevoland per oktober. Kern mededeling: Uw Staten te Informeren over

Nadere informatie

Antwoorden op vragen bij het congres De Flexkracht aan zet!

Antwoorden op vragen bij het congres De Flexkracht aan zet! Antwoorden op vragen bij het congres De Flexkracht aan zet! 30 november 2012 Vraag 1: Welke mogelijkheden zijn er om tot startkwalificatie opgeleid te worden? BOL opleiding BBL opleiding Niveau 2 mbo BOL

Nadere informatie

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan!

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Het vmbo van de toekomst Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Voorstellen Mirjam Bosch, plv. directeur CSV Veenendaal Dennis Heijnens, adviseur bij Actis Advies Programma deelsessie

Nadere informatie

Slim samenwerken binnen en tussen vmbo en mbo in Zeeland. Presentatie tbv Bustour Slim Samenwerken VNG 27 maart 2013

Slim samenwerken binnen en tussen vmbo en mbo in Zeeland. Presentatie tbv Bustour Slim Samenwerken VNG 27 maart 2013 Slim samenwerken binnen en tussen vmbo en mbo in Zeeland Presentatie tbv Bustour Slim Samenwerken VNG 27 maart 2013 Voorgeschiedenis (1) Taskforce Zeeland, opdracht minister Plasterk Maart 2010: rapport

Nadere informatie

Onderwerp: Beantwoording van de schriftelijke vragen van de raadsleden P.J. Verveen (D66) en drs. M. Živanović (Leefbaar Rotterdam) over jongerenwerk.

Onderwerp: Beantwoording van de schriftelijke vragen van de raadsleden P.J. Verveen (D66) en drs. M. Živanović (Leefbaar Rotterdam) over jongerenwerk. Rotterdam, 29 mei 2012. Onderwerp: Beantwoording van de schriftelijke vragen van de raadsleden P.J. Verveen (D66) en drs. M. Živanović (Leefbaar Rotterdam) over jongerenwerk. Aan de Gemeenteraad. Op 31

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5 DAG VAN DE BEROEPSKOLOM MBO-HBO 9 O K TO B E R 20 1 5 Doelen Kijken wat al goed werkt Nagaan of iets bijdraagt aan de kwaliteit van de aansluiting en doorstroom Aangeven wat kan verder worden uitgewerkt

Nadere informatie

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 2

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 2 RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 2 Datum: 9 oktober 2012. Deelsessie: 19.00 19.50 uur in de Raadzaal. Doel: Beeldvorming. Onderwerp: Investering tbv filmvertoning Agora. Toelichting: De gemeente is eigenaar

Nadere informatie

Daartoe spreken partijen onderstaand pakket maatregelen af ter bevordering van de mobiliteit van personeel.

Daartoe spreken partijen onderstaand pakket maatregelen af ter bevordering van de mobiliteit van personeel. Onderhandelaarsakkoord convenant mobiliteit passend onderwijs PARTIJEN Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap PO-Raad VO-raad AOC Raad CNV Onderwijs AVS CMHF OVERWEGENDE: dat er sprake is van

Nadere informatie

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

Toptechniek en Techniekpact. Een duurzame route

Toptechniek en Techniekpact. Een duurzame route Toptechniek en Techniekpact Een duurzame route Toptechniek en Techniekpact Een duurzame route In, door en uitstroom in de Techniek Techniekpact 3 Actielijnen: Kiezen voor techniek Leren in de techniek

Nadere informatie

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO April 2014 Kenschets 1963 Ons onderwijsbestel 1963 (opmaat voor Mammoetwet ) Van Mammoet 1968 Industriële vormgeving: lineair

Nadere informatie

index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant

index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant Inhoudsopgave 1. Mbo Techniek... 3 1.1 Deelnemers mbo techniek... 3 1.1.1 Onderwijsinstellingen... 3 1.1.2

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15 Facts & Figures 2 Deel II LANDSDEEL NOORDvleugel In het Techniekpact Noordvleugel hebben de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht hun bestaande techniek-, human capital- en economische agenda

Nadere informatie

Techniek College Rotterdam

Techniek College Rotterdam Samenwerking Albeda / Zadkine Op weg naar: Techniek College Rotterdam Kwartaallezing 26 november 2015 1 overview: Waarom Techniek College Rotterdam? en de weg tot nu toe. Beleid Focus op Vakmanschap van

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo - Algemene daling in aantal mbo-studenten. Deze daling wordt grotendeels veroorzaakt door de afname van het aantal leerwerkplekken. - Vooral

Nadere informatie

De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw

De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw Colofon Titel De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval

Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval Lunteren, 22 april 09 Presentatieronde 1: Flex College het Nijmeegse model in de strijd tegen voortijdig schoolverlaten. Presentator Jeroen Rood, directeur

Nadere informatie

KWANTITATIEVE REGIOANALYSE TECHNISCH BEROEPSONDERWIJS

KWANTITATIEVE REGIOANALYSE TECHNISCH BEROEPSONDERWIJS - editie 2007 KWANTITATIEVE REGIOANALYSE TECHNISCH BEROEPSONDERWIJS REGIO MIDDEN- EN WEST-BRABANT - Samenvatting - Een initiatief van index Technocentrum Midden- en West-Brabant index Technocentrum Mozartlaan

Nadere informatie

Oplegvel Collegebesluit

Oplegvel Collegebesluit Oplegvel Collegebesluit Onderwerp Subsidie aan leerwerkbedrijven Kennemerland BV (Perspectief) Portefeuille J. Nieuwenburg Auteur Fred Vonk, Telefoon 5115096 E-mail: fvonk@haarlem.nl STZ/JOS Reg.nr. 2012/264202

Nadere informatie

- Ontwikkelingen arbeidsmarkt - Human Capital Agenda / Zorgpact - Sectorplan

- Ontwikkelingen arbeidsmarkt - Human Capital Agenda / Zorgpact - Sectorplan - Ontwikkelingen arbeidsmarkt - Human Capital Agenda / Zorgpact - Sectorplan Annette de Groot, directeur Utrechtzorg Erna Laclé, projectleider sectorplan IVVU, 8 september 2015 Missie Utrechtzorg Bijdragen

Nadere informatie

Leerlingen en studenten naar onderwijssoort per 1-10 en woongemeente Lingewaard

Leerlingen en studenten naar onderwijssoort per 1-10 en woongemeente Lingewaard Leerlingen en studenten naar onderwijssoort per 1-10 en woongemeente Lingewaard 2010/'11 2011/'12* Onderwijssoorten Leeftijd Lingewaard Lingewaard Totaal voortgezet onderwijs Leeftijd totaal 2751 2853

Nadere informatie

Terugblik & Toekomst Sociaal Economisch Beleid. 1 december 2014 Jeroen van Wijk

Terugblik & Toekomst Sociaal Economisch Beleid. 1 december 2014 Jeroen van Wijk Terugblik & Toekomst Sociaal Economisch Beleid Datum: Door: 1 december 2014 Jeroen van Wijk Opmerkingen vooraf -Huidig beleid pas in 2012 vastgesteld -Nu evalueren = tussenstand -Bouwen met partners aan

Nadere informatie

GEMEENTE HOOGEVEEN. Voorstel voor burgemeester en wethouders. Onderwerp: Start HBO Hoogeveen

GEMEENTE HOOGEVEEN. Voorstel voor burgemeester en wethouders. Onderwerp: Start HBO Hoogeveen Onderwerp: Start HBO Hoogeveen Voorgesteld besluit: 1. t.b.v. voorbereiding opleiding CE Cultuurmanagement (start: studiejaar 2007-2008) 20.000,- beschikbaar stellen aan Hogeschool Drenthe. Genomen besluit

Nadere informatie

Intentieverklaring. Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw

Intentieverklaring. Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw Intentieverklaring Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw 19 november 2014 1 Partijen: 1. Royal HaskoningDHV Nederland B.V., vertegenwoordigd door mevrouw I. Siebrand-Oosterhuis, Business

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015 Colofon De uitgebreide versie van het ASG Koersplan 2015-2018 kunt u vinden op www.almeersescholengroep.nl. Dit is een uitgave van de Almeerse Scholen Groep. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs NEDERLAND Pre-basis onderwijs Leeftijd 2-4 Verschillend per kind, voor de leeftijd van 4 niet leerplichtig Omschrijving Peuterspeelzaal, dagopvang etc Tijd Dagelijks van 9:30 15:30 (verschilt pers school)

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. ONTWIKKELINGEN

1. INLEIDING 2. ONTWIKKELINGEN DOORSTROOM ENTREEOPLEIDINGEN EN MBO VAN KWETSBARE JONGEREN 1. INLEIDING De toeleiding van kwetsbare jongeren, met een meer dan gemiddelde afstand tot de arbeidsmarkt, geniet momenteel een grote mate van

Nadere informatie

Onderwerp: Aanvraag ESF-subsidie Actieve Inclusie 2014 2016 Reg.nummer: 2014/379169

Onderwerp: Aanvraag ESF-subsidie Actieve Inclusie 2014 2016 Reg.nummer: 2014/379169 Collegebesluit Onderwerp: Aanvraag ESF-subsidie Actieve Inclusie 2014 2016 Reg.nummer: 2014/379169 1 Inleiding; Sinds mei 2014 is er een nieuwe ESF-subsidieregeling van kracht. Een belangrijke wijziging

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Nieuw krachtenveld rond de Hogeschool Inleiding Werkconferentie Beroepsonderwijs in de Versnelling Haagse Hogeschool 23 februari 2006

Nieuw krachtenveld rond de Hogeschool Inleiding Werkconferentie Beroepsonderwijs in de Versnelling Haagse Hogeschool 23 februari 2006 Nieuw krachtenveld rond de Hogeschool Inleiding Werkconferentie Beroepsonderwijs in de Versnelling Haagse Hogeschool 23 februari 2006 A.M.L. van Wieringen Inhoudsopgave Naar 50% in de beroepsbevolking

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

Stichting Herenakkoord. De Weg naar Werk

Stichting Herenakkoord. De Weg naar Werk Stichting Herenakkoord De Weg naar Werk 1 Inhoudsopgave Samenvatting Voor wie bestemd? Wat is het? Waarom collectiviteit? Wie moeten meewerken? Wat levert het op? Wat kost het? 2 Samenvatting Het Herenakkoord:

Nadere informatie

Navigatie techniekpact

Navigatie techniekpact Navigatie techniekpact Beleidsthema s en - doelen Beleid in cijfers Beleidsinstrumentarium EZ 1 Versie oktober 2015 Beleidsthema s en doelen techniekpact Zorgen voor voldoende gekwalificeerde technici

Nadere informatie

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17 LANDSDEEL zuidwest De regio West-Brabant is samen met de provincies Zeeland en Zuid-Holland verenigd in het landsdeel Zuidwest. In de Techniekpact-samenwerking op landsdeelniveau verbinden de zes subregio

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel Stageproblernatiek jongeren

Initiatiefvoorstel Stageproblernatiek jongeren Raadsnummer 09.R/004.00I Initiatiefvoorstel Stageproblernatiek jongeren 1 Inleiding De economische crisis is een feit. Bedrijven boeken grote verliezen, de ontslaggolf neemt serieuze vormen aan. De crisis

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar Openbaar Onderwerp Subsidieverlening project School's cool en Coachproject Nijmegen 2014 tot en met 2016 Programma / Programmanummer Onderwijs / 1073 BW-nummer Portefeuillehouder H. Beerten Samenvatting

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business Sport & Coaching Roosendaal 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff Oprichter In mijn ervaring bezitten sporters een

Nadere informatie

Een kans voor jongeren als chauffeur

Een kans voor jongeren als chauffeur SP fractie Nijmegen www.nijmegen.sp.nl Klik hier voor de reactie d.d. 22 januari 2008 van het college van B&W Postbus 9105 6500 HG Nijmegen T. 024 329 23 71 fractie@sp.nijmegen.nl I N I T I A T I E F V

Nadere informatie

Meerlanden/ Spa Groep Mensontwikkeling en Sectorplan Ambor. Marlies van der Greft (Meerlanden) Wouter Jansen (Spa/ NVRD)

Meerlanden/ Spa Groep Mensontwikkeling en Sectorplan Ambor. Marlies van der Greft (Meerlanden) Wouter Jansen (Spa/ NVRD) Meerlanden/ Spa Groep Mensontwikkeling en Sectorplan Ambor Marlies van der Greft (Meerlanden) Wouter Jansen (Spa/ NVRD) Meerlanden: ambities 2012-2016 Samen meer waarde creëren: Meer mogelijkheden voor

Nadere informatie

Focus op Vakmanschap in MBO

Focus op Vakmanschap in MBO Focus op Vakmanschap in MBO Een tussenstand en een vooruitblik Rico Vervoorn beleidsadviseur btg Communicatie en Media MBO Raad Sectoraal overleg onderwijsinstellingen Hoe is het ook alweer begonnen? Februari

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Strategisch Visie Stichting voor Christelijk Praktijkonderwijs voor Hardenberg & omgeving 2015-2018

Strategisch Visie Stichting voor Christelijk Praktijkonderwijs voor Hardenberg & omgeving 2015-2018 Strategisch Visie Stichting voor Christelijk Praktijkonderwijs voor Hardenberg & omgeving 2015-2018 Ontwikkeling van Talent door ontwikkeling van eigen Kracht Hardenberg, 27 januari 2015 1 Inleiding Nadat

Nadere informatie

BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12

BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12 BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12 Kleinschalig BBL-onderwijs INHOUDS OPGAVE 2 3 4 5 6 8 10 12 13 Welkom bij ROC A12 Professionalisering in de praktijk BBL, de uitleg Subsidie

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Ingekomen stuk D5. Datum uw brief N.v.t.

Ingekomen stuk D5. Datum uw brief N.v.t. Directie Inwoners Beleid & Realisatie Beleidsontwikkeling Ingekomen stuk D5 Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 90 00 Telefax (024) 329 29 81 E-mail

Nadere informatie

GECOMBINEERDE LEERWEG

GECOMBINEERDE LEERWEG GECOMBINEERDE LEERWEG DOEL 14 studenten in de opleiding voor bedrijfswagentechnicus behouden voor de branche, door de mogelijkheid te geven zich te kunnen ontwikkelen en de opleiding af te ronden tot minimaal

Nadere informatie

Mededeling. Onderwerp Toekomst Stichting Berechja. Registratienummer 1687015 Datum 8 december 20t4 Auteur P. ter Voert-Arxhoek Afdeling/Bureau ES

Mededeling. Onderwerp Toekomst Stichting Berechja. Registratienummer 1687015 Datum 8 december 20t4 Auteur P. ter Voert-Arxhoek Afdeling/Bureau ES PROVINCIE FLEVOLAND Mededeling Onderwerp Toekomst Stichting Berechja Kern mededeling: Het Berechja College is een kleine scholengemeenschap die zowel vmbo (ca 385 leerlingen) als mbo (ca. 180 leerlingen)

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders)

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders) LANDSDEEL NOORD Het landsdeel Noord, bestaande uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe, heeft het Techniekpact regionaal vertaald in de Techniekagenda Noord Nederland. In de noordelijke provincies

Nadere informatie

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS Leerroute van de opleiding Commerciële Economie Groningen 2016-17 JOHAN CRUYFF UNIVERSITY INSTITUTE COLLEGE Maak van je passie voor sport je beroep Open Dagen www.hanze.nl/opendag

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13 Facts & Figures 24 Deel II LANDSDEEL zuidoost De Human Capital Agenda Brainport 2 vormt de basis voor het regionaal Techniekpact van het landsdeel Zuidoost, bestaande uit de provincies Noord-Brabant en

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS Leerroute van de opleiding Commerciële Economie Groningen 2016-17 JOHAN CRUYFF UNIVERSITY INSTITUTE COLLEGE Johan Cruijff Oprichter In mijn ervaring bezitten sporters

Nadere informatie

Ik schrijf deze brief mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de staatssecretaris van Economische Zaken.

Ik schrijf deze brief mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de staatssecretaris van Economische Zaken. a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Truck Academy & Summa Automotive. Kennismakingsbijeenkomst Bedrijfswagen opleidingslocatie te Helmond

Truck Academy & Summa Automotive. Kennismakingsbijeenkomst Bedrijfswagen opleidingslocatie te Helmond Truck Academy & Kennismakingsbijeenkomst Bedrijfswagen opleidingslocatie te Helmond EVEN VOORSTELLEN Teamleider : Rick van der Velden Docenten : Ton Meurs, Chris van Gerwen, Iwan van Dijk, Jules Sanders,

Nadere informatie

ED 5-14. Graafschap College JURIDISCHE DIENSTVERLENING. Opleidingen. Juridische dienstverlening

ED 5-14. Graafschap College JURIDISCHE DIENSTVERLENING. Opleidingen. Juridische dienstverlening JURIDISCHE DIENSTVERLENING ED 5-14 Graafschap College Opleidingen Juridische dienstverlening 2014-2015 Jouw advies helpt mensen verder Ben je hulpvaardig en kun je goed met mensen omgaan? Lijkt het je

Nadere informatie

Quick scan re-integratiebeleid. Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie

Quick scan re-integratiebeleid. Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie Quick scan re-integratiebeleid Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie Doetinchem, 16 december 2011 1 1. Inleiding De gemeenteraad van Doetinchem heeft op 18 december 2008 het beleidsplan

Nadere informatie

Invoering entreeopleiding

Invoering entreeopleiding Invoering entreeopleiding Inleiding De entreeopleiding is geïntroduceerd in het kader van het actieplan Focus op Vakmanschap. Focus op Vakmanschap kent een tweetal pijlers: doelmatige leerwegen en modernisering

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

RE: Mededeling. Registratienummer 1841739. DaturnCp:^'--'.' janüan;2016;';::^:; ^,' AuteurWM^\\ drs. H. van de Kamp Afdeling/Bureau

RE: Mededeling. Registratienummer 1841739. DaturnCp:^'--'.' janüan;2016;';::^:; ^,' AuteurWM^\\ drs. H. van de Kamp Afdeling/Bureau PROVINCIE FLEVOLAND Mededeling Onderwerp Verantwoordingsrapportage subsidieproject OntwikkeUng Composietonderwijs en onderwijsprogramma Leren van TopsportmentaUteit oktober 2015. Kern mededeling: Uw Staten

Nadere informatie

Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO. Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM

Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO. Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM programma Nederland een kenniseconomie Leven lang leren Wat zijn de actuele ontwikkelingen? Wat

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Kennis IPC 5200 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Onderwerp Verantwoordingsrapportage subsidieproject Ontwikkeling Composietonderwijs en Leren van Topsportmentaliteit per februari 2015.

Onderwerp Verantwoordingsrapportage subsidieproject Ontwikkeling Composietonderwijs en Leren van Topsportmentaliteit per februari 2015. PROVINCIE FLEVOLAND Mededeling Onderwerp Verantwoordingsrapportage subsidieproject Ontwikkeling Composietonderwijs en Leren van Topsportmentaliteit per februari 2015. Kern mededeling: Uw Staten te informeren

Nadere informatie

Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Drenthe

Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Drenthe Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Managementsamenvatting Arbeidsmarktinformatie is belangrijk voor de zorg-

Nadere informatie

3D-PROJECT HOOGEVEEN !!! Talentontwikkeling door wetenschap en techniek. Kansen zien is. De aanpak

3D-PROJECT HOOGEVEEN !!! Talentontwikkeling door wetenschap en techniek. Kansen zien is. De aanpak 3D-PROJECT HOOGEVEEN Rotaryclub Staphorst-Reestland Kansen zien is Er is een tekort aan technici en zonder goede technici is het lastig innoveren en zonder innovatie komen duurzame ontwikkelingen niet

Nadere informatie

Maatschappelijke Ontwikkeling Ingekomen stuk D17 (PA 4 september 2013) Beleidsontwikkeling. Datum uw brief

Maatschappelijke Ontwikkeling Ingekomen stuk D17 (PA 4 september 2013) Beleidsontwikkeling. Datum uw brief Ingekomen stuk D17 (PA 4 september 2013) Aan de Gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 323 59 92 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus 9105

Nadere informatie

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt.

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Kennis in beweging eten werkt Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Weten werkt Partner in praktijkleren en personeelsontwikkeling. Dat wil Kenniscentrum GOC zijn voor alle bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

AGENDAPUNT voor burgemeester en wethouders

AGENDAPUNT voor burgemeester en wethouders AGENDAPUNT voor burgemeester en wethouders Nummer: Datum vergadering: 10-09-2013 Onderwerp: Verlenging tijdelijke dienstverbanden SW NoordWestGroep Conceptbesluit: Samenvatting: NoordWestGroep toestemming

Nadere informatie

(Voortgezet) speciaal onderwijs voor leerlingen met een langdurige ziekte en/of lichamelijke beperking. Piramide werkt op het Podium

(Voortgezet) speciaal onderwijs voor leerlingen met een langdurige ziekte en/of lichamelijke beperking. Piramide werkt op het Podium Piramide werkt op het Podium 1. De school De Piramide is een (V)SO school in cluster 3 ziekte en of lichamelijke beperking in de leeftijd van 3 t/m 20 jaar. De school is gevestigd in Den Haag Zuidwest

Nadere informatie

MENUKAART PRO VSO ESF 2014-2020. Uitgangspunten ESF 2014-2020 voor de doelgroep leerlingen Praktijkonderwijs en Voortgezet Speciaal Onderwijs

MENUKAART PRO VSO ESF 2014-2020. Uitgangspunten ESF 2014-2020 voor de doelgroep leerlingen Praktijkonderwijs en Voortgezet Speciaal Onderwijs MENUKAART PRO VSO ESF 2014-2020 Uitgangspunten ESF 2014-2020 voor de doelgroep leerlingen Praktijkonderwijs en Voortgezet Speciaal Onderwijs Versie: definitief Januari 2014 Inhoud 1. Menukaart... 3 2.

Nadere informatie

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 Sectorrapport Scheepsbouw Ruud van der Aa Jenny Verheijen 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Belangrijkste uitkomsten 4 1. Samenstelling werkgelegenheid 5 2. Verwachte

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

MBO HBO. Maritieme techniek. Deeltijdopleidingen voor professionals WWW.STC-GROUP.NL

MBO HBO. Maritieme techniek. Deeltijdopleidingen voor professionals WWW.STC-GROUP.NL MBO HBO Maritieme techniek Deeltijdopleidingen voor professionals WWW.STC-GROUP.NL DEELTIJD MBO- EN HBO-OPLEIDINGEN Nederlandse scheeps- en jachtwerven horen tot de absolute wereldtop. De voorsprong op

Nadere informatie

Collegevoorstel 236/2003. Registratienummer 3.43721/2004.0132. Fatale datum raadsbesluit 17-12-2003

Collegevoorstel 236/2003. Registratienummer 3.43721/2004.0132. Fatale datum raadsbesluit 17-12-2003 236/2003 Registratienummer 3.43721/2004.0132 Fatale datum raadsbesluit 17-12-2003 Opgesteld door, telefoonnummer Zijlstra, Tiny, 2480 Programma Onderwijs Portefeuillehouder G.J.M. van Rumund Onderwerp

Nadere informatie