Analyse van het studiekeuzeadvies binnen het Ichthus Lyceum

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Analyse van het studiekeuzeadvies binnen het Ichthus Lyceum"

Transcriptie

1 Analyse van het studiekeuzeadvies binnen het Ichthus Lyceum ILO Amsterdam, 1e Graadslerarenopleiding Wiskunde LIO: Hugo Spreeuw Studentnummer LIO: Opdrachtgever: Mevr. D. Boudesteijn (decaan HAVO Ichthus Lyceum te Driehuis, NH) en Dhr. Drs. H. Hovius (decaan VWO Ichthus Lyceum te Driehuis, NH) opdrachtgevers: en BegeleiderILO : Mevr. Drs. F.J. Boesenkool Profiel ILO : Organisator 1

2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Aanleiding van het onderzoek 1.2 Doel van het onderzoek 1.3 Centrale vraagstelling en deelvragen 2. Onderzoeksopzet 3. Literatuuronderzoek 3.1 Literatuur 4. Resultaten 4.1 Resultaten uit het literatuuronderzoek 4.2 Resultaten uit de mentorgesprekken 5. Conclusies en aanbevelingen 5.1 Conclusies 5.2 Conclusies vergelijking resultaten versus literatuur 5.3 Aanbevelingen 6. Implementatie 7. Reflectie 8. Bijlage: Vragenlijst mentoren 9. Bijlage: Literatuurlijst 2

3 Analyse van het studiekeuzeadvies binnen het Ichthus Lyceum 1. Inleiding Dit profielproduct is gemaakt en gepresenteerd in het kader van mijn opleiding tot wiskundedocent aan de lerarenopleiding van de Universiteit van Amsterdam. De opdracht komt van het dekanaat van mijn werkgever, het Ichthus Lyceum te Driehuis (NH). Op deze school ben ik werkzaam als wiskundeleraar. Hier vervul ik eveneens mijn stageverplichtingen voor mijn opleiding. 1.1 Aanleiding van het onderzoek Het Ichthus Lyceum is met ongeveer 1000 leerlingen en 100 medewerkers een middelgrote school voor HAVO- en VWO-onderwijs. Het Ichthus Lyceum is een school op algemeen christelijke grondslag. Nadat zij het eindexamen hebben afgerond verspreiden de leerlingen zich voornamelijk over de instellingen voor voortgezet onderwijs in de regio: InHolland Haarlem, de Hogeschool van Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam. Voordat zij een studie en instelling gekozen hebben begeleidt het Ichthus Lyceum hen in het proces dat tot die keuze leidt. Binnen alle leergangen van de school is er aandacht voor keuzebegeleiding voor leerlingen. Het Ichthus Lyceum wenst met name te bereiken dat zijn leerlingen in de derde klas een degelijke basis hebben om te komen tot een juiste profielkeuze en dat haar eindexamenkandidaten voldoende ondergrond hebben om te komen tot een verantwoorde studiekeuze 1. Binnen het studiekeuzeadvies vormen de mentoren de eerstelijns contactpersonen voor de leerlingen en de decanen de tweedelijns contactpersonen. Tijdens de gesprekken met de decanen over het meten van studie-uitval onder alumni (het aanvankelijke onderwerp voor mijn profielproduct) kwam ook de werkwijze van het decanaat aan bod. Een zeer belangrijke rol binnen die werkwijze vormt de studiekeuzesoftware van Qompas. Het gebruik hiervan door de mentoren wordt door de decanen voorgeschreven. Echter, in de gesprekken die ik voerde bleek al snel dat minstens de helft van de mentoren deze werkwijze helemaal niet volgde. Er bleek nogal een weerstand onder de mentoren tegen Qompas te bestaan. Dat was niet het enige probleem. Bij verder onderzoek kwam ik er achter dat het bij de decanen niet bekend is welke methode de mentoren dan wel gebruiken bij studiekeuzeadvies. Ook ontbreekt het bij het decanaat aan de kennis dat als er momenteel verbeteringen op het vlak 1 Boudesteijn en Hovius, Doorlopende leerlijn loopbaanorientatiebegeleiding op het Ichthus, p.2 3

4 van het studiekeuzeadvies nodig zijn, waar die dan zouden moeten liggen. Wel bestaan er vermoedens die momenteel in een syllabus worden uitgewerkt. De mentoren gaan de aanbevelingen in deze syllabus aanstaande winter in de praktijk uittesten. 1.2 Doel van het onderzoek De doelstelling van het onderzoek is de volgende: De ontwikkeling van een theoretisch, praktisch en door de mentoren en decanen ondersteund advies voor het opstellen van een studiekeuzeadviesprogramma voor bovenbouwleerlingen van het Ichthus Lyceum. 1.3 Centrale vraagstelling en deelvragen Uit de doelstelling van het onderzoek komt een centrale vraagstelling naar voren. De centrale vraagstelling van het onderzoek is de volgende: Wat zijn de overeenkomsten tussen de verschillende theoretische kaders en de dagelijkse praktijk van het studiekeuzeadvies op het Ichthus Lyceum? Deelvragen De centrale vraagstelling zoals die hiervoor is gedefinieerd valt uiteen in de volgende set deelvragen: Wat zijn volgens de gangbare literatuur de belangrijkste kenmerken van een goed studiekeuzeadviesproces? Wat doen de mentoren en decanen precies binnen het studiekeuzeadviesproces van het Ichthus Lyceum? Wat worden binnen de literatuur over studiekeuzeprocessen op het VO momenteel als de meest toonaangevende stuidekeuzeadviesmethoden gezien en hoe zijn die, of elementen daarvan, toe te passen op de handelswijzen van mentoren en decanen binnen het studiekeuzeadvies van het Ichthus Lyceum? 2. Onderzoeksopzet Het onderzoek is in vier fasen worden opgebouwd: Eerste (oppervlakkige) beschrijving van de werkelijkheid Theoretisch kader van de ideale beschrijving 4

5 3. 4. Tweede beschrijving van de werkelijkheid Uitwerking van het profielproduct Deze vier fasen zijn als volgt te beschrijven: 1. Eerste oppervlakkige beschrijving van de werkelijkheid In deze fase moesten een aantal onduidelijkheden uit de probleembeschrijving zo snel mogelijk worden opgelost. Hier moest duidelijk worden hoe de rolverdeling is tussen mentoren en decanen. Wie biedt de leerlingen wàt aan? Om een eerste indruk te krijgen van hun werkwijze werden er drie van de mentoren bevraagd. 2. Theoretisch kader van de ideale beschrijving De invulling hiervan beslaat grotendeels het selecteren van relevante literatuur en de bestudering hiervan. Doel van deze fase was om enkele verschillende stijlen van studiekeuzeadvies te onderscheiden. Ook heb ik geprobeerd te onderzoeken wat er van mentoren en decanen geeist kan worden als het gaat om deugdelijk studieavies. 3. Tweede beschrijving van de werkelijkheid Dit betreft ook chronologisch de tweede fase van het onderzoek. De werkelijkheid betreft hier het daadwerkelijke handelen van mentoren en decanen dat verwant is aan het studiekeuzeadvies aan leerlingen. Het tot stand komen van de beschrijving van die werkelijkheid geschied in twee fasen: 1. Het onttrekken van informatie van de mentoren die betrokken zijn bij het studiekeuzeadvies van 4HAVO en 5VWO vorig jaar. Aan de basis van de interviews met de betrokken mentoren ligt een vragenlijst. De vragen komen voornamelijk voort uit de bestudering van de literatuur. Enkele vragen heb ik er zelf in gebracht. Ik heb er voor gekozen om de interviews op te nemen en niet te notuleren tijdens het interview. 2. Het verwerken van die informatie geschied daarom achteraf. De resultaten van wat er uit die interviews is gerold staat verderop in dit Profielproduct te lezen. 4. Uitwerking van het profielproduct De eerste en tweede ronde gesprekken, met tussendoor de literatuurstudie, mondden uit in een aantal resultaten en conclusies. Die zijn allemaal verzameld in dit profielprodukt. Deze wordt aan het Ichthus Lyceum aangeboden in de vorm van een presentatie voor mentoren, decanen en teamleiders bovenbouw. 5

6 3. Literatuuronderzoek 3.1 Literatuurselectie Sociale netwerksite LinkedIn biedt een handige opstap naar het vinden van experts op een bepaald terrein, zo ook op het terrein van de Loopbaan Orientatie en Begeleiding (LOB), in dit stuk ook wel het studiekeuzeadvies genaamd. Het is daarbij vooral handig gebleken als je in contact kan treden met mensen die zelf boeken over dit onderwerp hebben geschreven. Doel van de literatuurselectie was om tweeledig: 1. Ik zocht binnen de literatuur naar theoretisch onderbouwde modellen die een raamwerk boden voor het opzetten van studiekeuzeadvies in het voortgezet onderwijs. 2. Daarnaast zocht ik naar literatuur die praktische adviezen kan bieden die ook op korte termijn toepasbaar zijn op het studiekeuzeadvies binnen het Ichthus Lyceum. De gebruikte werken zijn terug te vinden in de literatuurlijst van dit profielproduct (Bijlage 9) 3.2 Literatuur De geraadpleegde literatuur is te vinden in de bijlage achterin dit profielproduct. 6

7 4. Resultaten De resultaten zijn onder te verdelen uit dat wat rechtstreeks volgt uit de geraadpleegde literatuur en dat wat volgt uit de tweede ronde van gesprekken met de mentoren. 4.1 Resultaten uit het literatuuronderzoek Raamwerk Eerst en vooral was ik op zoek naar een raamwerk voor studiekeuzeadvies op het voortgezet onderwijs. Dat werd mij geboden door Annemarie Oomen, die in 2011, samen met Wil Bom voor de VO-Raad een publicatie schreven voor decanen om LOB aan hun school te verbeteren 2. Zij boden dat door drie modellen te omschrijven die een ontwikkelstadium omschrijven waarin een school zich met LOB kan bevinden 3. Het is niet zo eenvoudig dat een decaan simpelweg een van die drie modellen kan uitkiezen om zo zijn studiekeuzeadvies in te richten. Meer met hij of zij goed bestuderen hoe er door leidingegevenden en collega s over onderwijs wordt gedacht en hoe de school wordt georganiseerd om vervolgens te bezien welke van de drie modellen het beste binnen de school past. Ik gebruikte de drie modellen vooral om te zien waar we de praktijk van het Ichthus Lyceum nu kunnen plaatsen en om te zien of er elelementen van een verder ontwikkelstadium zijn die het Ichthus Lyceum in de nabije toekomst kan toepassen. De drie modellen laten zich in het kort als volgt omschrijven. Ik heb daarbij de eigenschappen die van toepassing zijn op het Ichthus Lyceyum rood gedrukt. (1) De vakkenschool 4 Bij de vakkenschool krijgen leerlingen op vastgestelde momenten informatie over wat de mogelijkheden zijn. LOB is zelfstandig en losstaand binnen de school. De decaan verzorgt het LOB LOB wordt curatief ingezet (wanneer zich problemen voordoen). (2) De activerende school 5 LOB-Doel: Leren kiezen als vaardigheid bevorderen Vakdoorbrekende en geïntegreerde programma s 6 Uitvoerders zijn decanen en mentoren Curatief en preventieve inzet van LOB 2 Oomen, BOM, LOB en Proefessionaliseren in verschillende vormen en maten 3 Oomen, BOM, LOB en Proefessionaliseren in verschillende vormen en maten, p.3 4 Oomen, Bom, LOB en Proefessionaliseren in verschillende vormen en maten, p.7 5 Oomen, Bom, LOB en Proefessionaliseren in verschillende vormen en maten, p.8 6 Die zijn wel aanwezig op het Ichthus Lyceum, maar niet wat betreft het LOB. 7

8 (3) De flexibele school 7 LOB-Doel: Het ontwikkelen van loopbaancompetenties, in de hoop dat jongeren in staat zijn verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen leer- en loopbaanproces. LOB is vervlochten in het curruiculum Docenten en mentoren zijn de voornaamste uitvoerders van het LOB met een faciliterende rol voor de decaan. LOB heeft mede tot doel om het de motivatie en betekenis van het onderwijs van de jongere te verhogen. De loopbaancompetenties Welke loopbaancomptenties hebben we het dan over bij een flexibele school. Kuijpers, Meijers en Winters vermelden er vijf 8 : 1. Wensen en waarden van je loopbaan onderzoeken 2. Je eigen kwaliteiten onderzoeken 3. Je eigen eisen en waarden in werk onderzoeken 4. Loopbaansturing 5. Netwerken Opbrengsten van het literatuuronderzoek Bestudering van het raamwerk van Oomen en Bom, alsmede van de overige literatuur die in de literatuurlijst is te vinden heeft de volgende observaties opgeleverd: 1. De opzet van hetstudiekeuzeadvies aan het Ichthus Lyceum is niet te vangen in een van de modellen van Ooms en Bom. Elementen er van zijn per model wel terug te vinden in hoe het Ichthus Lyceum met dit onderwerp om gaat. 2. Aan ieder van de drie modellen is het eigen de mate waarin invulling wordt gegeven aan rollen en taken van onderwijs- en begeleidingsprofessionals. (bij model 1 is dat dus lager dan model 3) 3. Voor het gedegen in kaart brengen van de kerncompetenties (het samenhangende deel aan vakkennis, handelingsvaardigheden en persoonlijke kwaliteiten die iemand nodig heeft om inrichting te geven aan zijn leven rondom studie of werk) is een onvoorbereid 1-op-1 gesprek wellicht niet voldoende. Tressel 9 geeft een uitgebreide vragenlijst die daarbij als start kan dienen. 7 Oomen, Bom, LOB en Proefessionaliseren in verschillende vormen en maten, p.9 8 Kuijpers, Meijers en Winters Leren Kiezen / Kiezen Leren. p.13 9 Tressel, de beroepsbekwame mentor, p.137 e.v. 8

9 4.2 Resultaten uit de mentorgesprekken Uit de gesprekken die na het literatuuronderzoek met de mentoren zijn gehouden zijn een aantal resultaten te halen. Voor de overzichtelijkheid heb ik voor iedere vraag de meest voorkomende antwoorden er uit geselecteerd. Er zijn acht mentoren bevraagd. Uit de eerste verkennende gesprekken met de decanen en mentoren merkte ik op dat mentoren er vooral zijn voor het eerstelijns advies. Ze voeren de 1-op-1 gesprekken met de leerlingen, helpen hen bij het gebruik van Qompas en leveren hen de relevante informatie over meeloopdagen. Decanen komen in contact met de leerlingen pas zodra hun studiekeuze echt vast lijkt te lopen. Zij voeden de mentoren verder met relevante informatie van de hogescholen en universiteiten en bewaken verder de grote lijn. Klopt de hierboven geschetste beschrijving? Grotendeels zijn de mentoren het hier mee eens. Er was een mentor die geen Qompas gebruikte. Een andere docent voerde niet met alle leerlingen 1-op-1 gesprekken. Denk je dat leerlingen krijgen wat ze verwachten rondom het LOB? Zo niet, wat wijkt er dan af? Over het algemeen vinden de mentoren van wel. Hier en daar zijn er wel kritiekpunten, met name over Qompas. Voor zover bekend zijn er weinig klachten van leerlingen over dit onderdeel. Houdt het LOB vooral rekening met wat leerlingen kunnen of wat leerlingen willen. De mentoren zijn het er over eens dat er bij leerlingen in de bovenbouw bij het studiekeuzeadvies vooral rekening wordt gehouden met wat ze willen. Als je je eigen output als mentor voor LOB zou willen verbeteren, hoe dan? Hier verschillen de antwoorden nogal. Wat ze veelal gemeen hebben is dat er eigenlijk wat meer tijd in het studiekeuzeadvies gestopt zou moeten worden, als die er was. Een paar mentoren hebben aangegeven dat het verstandiger is om eerder te beginnen met het studiekeuzeadvies in 4HAVO en 5VWO. Die trajecten beginnen meestal in januari, maar de mentoren stellen dat een paar maanden eerder hen verstandig lijkt, Vind je het moeilijk om 1-op-1 studiekeuzegesprekken te voeren met leerlingen? Zou je daar begeleiding in willen hebben? De mentoren geven aan hier geen moeite mee te hebben. Als je het LOB voor Ichthus als geheel zou willen verbeteren, wat zou je verbeteren? Ook hier nogal een variatie in de antwoorden. De meeste kritiek (tevens ook de aanleiding van dit onderzoek) richt zich op Qompas. Vijf mentoren hebben explixitet uitgesproken zich 9

10 niet achter Qompads te scharen. Eentje heeft het zelfs niet aan alle leerlingen aangeboden. Buiten Qompas stelden een mentor voor om feedback te organiseren bij oud-leerlingen over hoe succelvol hun studiekeuze is geweest. Twee anderen gaven aan wat meer studiekeuze evenementen voor de HAVO te willen zien. Wat zou de ideale rol van de decaan zijn volgens jou? Waarom? Vier mentoren zouden graag willen zien dat de decanen zich wat meer bij de uitvoering van het studiekeuzeadvies betrekken. Drie anderen vinden het wel goed zo. Een laatste stelt dat zelfs een decaan terughouden moet zijn bij het adviseren van leerlingen over hun studiekeuze. Wat zou de ideale rol van de mentor zijn volgens jou? Waarom? Hier was weinig respons op. De mentoren zien hun rol in het proces op dit moment als voldoende. De huidige opzet van LOB in het Ichthus voorziet voornamelijk in het verzorgen van informatie. Er is ook een opzet denkbaar waarbij leerlingen meer leren te kiezen of meer werken aan hun loopbaancompetenties. Is zoiets wenselijk voor het Ichthus? Deze vraag kan maar op matig enthousiasme rekenen. Veel mentoren zien het als extra werk, maar het is ze ook niet helemaal duidelijk wat het precies inhoudt. Een mentor denkt er anders over: Er wordt veel gemopperd over veranderingen, maar die houden je wakker. Het zorgt ook voor een leerproces bij mentoren en decanen. Is er sprake van een LOB-visie binnen het Ichthus? Zo ja, hoe luidt die? Zo nee, is daar behoefte aan? En wat zou daar volgens jou in moeten staan? De twee mentoren die hier bevestigend op antwoorden geven wel een verschillende invulling wat die visie zou zijn. De andere mentoren geven aan het niet te weten of stellen dat er niet zo een visie is. Is er behoefte om ouders meer te betrekken bij het LOB? Verdeeldheid alom bij de mentoren. Ouders worden er nu al bij betrokken via de oudergesprekken. Enkele mentoren stellen dat dat wel wat meer mag. Anderen stellen dat het niet de taak van de school is. Is er behoefte om externe partijen (educatieve instellingen, bedrijven en overheid) meer te betrekken bij LOB? Ook hier uiteenlopende reacties. Twee mentoren zijn enthousiast over het idee om meer oudleerlingen te laten vertellen over hun studiekeuze. Een ander ziet dat vooral als een taak voor de decaan. Nu zat het ook niet in de vraagstelling dat de mentoren dat zouden moeten doen. 10

11 Zou je LOB het liefste als een apart onderdeel willen blijven zien, of meer vervlochten met het curriculum? Ook hier weinig enthousiasme. Geen enkele docent die hier volmondig ja op zegt. Het valt, volgens enkele mentoren die hier dieper op in gaan, of staat bij de docent. 5. Conclusies en aanbevelingen Uit het literatuuronderzoek en de diverse interviews heb ik enkele conclusies getrokken en aan de hand daarvan adviezen geformuleerd waarvan ik denk dat zij het Ichthus Lyceum kunnen helpen haar studiekeuzeadvies aan bovenbouwleerlingen te verbeteren. 5.1 Conclusies Tussen de antwoorden door hebben enkele mentoren laten blijken dat ze het fijn vinden om eindelijk eens over dit onderwerp van gedachten te kunnen wisselen. Ik denk dat die constatering al een grote opbrengst betekent voor mijn onderzoek. Vanzelfsprekend kan het instellen van een periodiek overleg leiden tot meer coordinatie en eensgezindheid tussen mentoren en decanen en mentoren onderling. Het studiekeuzeadvies op het Ichthus Lyceum laat zich nog het best beschrijven volgens het geintegreede model beschreven in Mellinck (e.a.) 10. Dat model heeft de volgende eigenschappen: 1. De decaan is adviseur van de mentoren en functioneert als gespecialiseerde staffunctionaris 2. De decaan is eerstverantwoordelijke voor de studiekeuzebegeleiding. De mentoren verrichten in dat kader taken die door de decaan worden gecoordineerd. 3. De decaan is verantwoordelijk voor een deel van de activiteiten, de mentoren voor een ander deel. Bij de mentoren is niets bekend over doelstellingen van het studiekeuzeadvies, noch over vastgelegde rollen en verantwoordelijkheden. Het gebruik van Qompas is de eerste aanleiding geweest voor dit onderzoek. Het blijkt inderdaad weinig steun te genieten onder mentoren. En volgens die mentoren kent het ook weinig steun onder de leerlingen. 10 Mellinck, Voncken, Borma, Kastanje, Functioneren en rendement van het schooldecanaat, p.10 11

12 Of het studiekeuzeadvies op het Ichthus Lyceum nu goed of slecht is, is niet bekend. Er is geen succesmeting onder oud-leerlingen die daadwerkelijk met een studie zijn begonnen. 5.2 Conclusies vergelijking resultaten versus literatuur Er is zijn in de literatuur verschillende modellen van studiekeuzeadvies bekend. Die modellen verschillen in complexiteit, verantwoordelijkheden en streven zelfs verschillende doelen na. Het meest complexe model beschreven door Oomen en Bom streeft het ontwikkelen van loopbaancompetenties na.dat heeft de volgende opbrengsten 11 : Leerlingen kennen een verbeterde leermotivatie Leerlingen ervaren zekerheid over hun studiekeuze, schoolopdrachten en stages Leerlingen treden hun schoolwerk tegemoet met een verhoogde arbeidsintensiteit Zoals al eerder gesteld zit aan ieder model vastgekleefd de mate waarin de rollen van de verschillende professionals zijn beschreven. Bij de vakkenschool (Model 1) is die beschrijving meer summier dan bij de flexibele school (Model 3) 12. Wil het Ichthus Lyceum overgaan op een hoger ontwikkelstadium met het LOB, dan moet er schoolbreed worden gewerkt aan het vastleggen rollen, verantwoordelijkheden en competenties. In ieder geval stellen Mellinck e.a. dat keuzeporcessen en invloeden daarop zijn ondermeer individuele kenmerken, het sociaal milieu, leeftijdsgenoten etc. Jongeren zijn bij het studiekeuzeproces niet als homogene groep te zien Aanbevelingen Uit de conclusies volgen de volgende aanbevelingen die ik wil doen. Deze aanbevelingen zijn bedoeld voor met name het decanaat en de betrokken mentoren, de partijen die direct betrokken zijn bij het studiekeuzeadvies. De aanbvelingen heb ik opgesplitst in aanbevelingen voor de korte termijn en aanbevelingen voor de lange termijn. Van de aanbevelingen voor de korte termijn mogen we veronderstellen dat deze direct toepasbaar zijn binnen de praktijk van het Ichthus Lyceum. De lange termijn aanbevelingen raad ik aan om te onderzoeken als er een plan wordt gemaakt waar het studiekeuzeadvies aan het Ichthus Lyceum over meer dan een jaar moet staan. Korte Termijn aanbevelingen 1. Stel een gesprek in aan het begin van een cyclus 11 Meijer, Kuijpers en Winters Leren kiezen / Kiezen leren, p Oomen, Bom, LOB en Professionaliseren in verschillende vormen en maten, p Mellinck, Voncken, Borma, Kastanje, Functioneren en rendement van het schooldecanaat, p.11 12

13 2. Maak decaan bewaker van de gemaakte afspraken 3. Formuleer concrete doelstellingen voor LOB aan het Ichthus 4. Overweeg selectief inzetten Qompas Dit advies is voortgekomen uit de mentorgesprekken waaruit definitref bleek dat Qompas niet kan rekenen opde steun van een groot deel van de mentoren 5. Overweeg een eerdere start Dit advies is voortgekomen uit een van de mentorgesprekken 6. Breng succes van het LOB in kaart Dit advies is voortgekomen uit de aanvankelijke opzet voor het profielprodukt en uit de mentorgesprekken 7. Organiseer aan het eind van het jaar een evaluatiebijeenkomst Lange Termijn aanbevelingen 1. Gedetailleerd vastleggen van doel, jaarplanning, rollen en verantwoordelijkheden. Een hoger ontwikkelstadium is niet zaligmakend. Een school moet daar aan toe zijn en het belangrijkste is dat het wordt gesteund door het personeel. Neemt niet weg dat er elementen in de hogere ontwikkelstadia zitten (model 2 en 3) die het studiekeuzeadvies kunnen dienen. Vastleggen van doelen, planning, rollen en verantwoordelijkheden hoort daar absoluut bij. Het zou een eerste stap moeten zijn naar een hogere ontwikkeling, maar het is ook bijna noodzakelijk als men besluit de huidige manier voort te zetten. 2. Overweeg 3-splitsing: een leerling weet wel/ongeveer/niet wat hij/zij wil Dit advies is voortgekomen uit een van de mentorgesprekken. 3. Leg voor de laatste twee categorieën vast wat er gebeurt rondom LOB: gespreksverslagen, Qompas, bezoeken open dagen etc Dit advies is voortgekomen uit een van de mentorgesprekken 4. Onderzoek wat het aanleren van begrippen als leren kiezen en loopbaancompetenties kunnen opleveren. Op de suggestie om naar een hoger ontwikkelstadium (van Bom en Oomen) vte gaan met het studiekeuzeadvies werd door de mentoren, de feitelijke uitvoerders, niet enthousiast gereageerd. Dat komt mede omdat zij niet genoeg informatie ter beschikking hebben om hier gepast op te reageren. Het is op de lange termijn daarom verstandig om toch uit te zoeken wat het betekent om volledig voor model 2 of voor model 3 te kiezen. 13

14 6. Implementatie De resultaten van dit onderzoek zijn inmiddels besproken met het decanaat en de teamleiders. De teamleiders spraken daarbij de verwachting uit dat Qompas waarschijnlijk niet meer gebruikt gaat worden zoals dat nu gebeurt. Of wel gaat het voor een select aantal leerlingen worden ingezet, ofwel komt er volgend schooljaar een heel ander pakket voor in de plaats. Het decanaat heeft verder aangegeven de overige adviezen ter harte te nemen. Zoals bekend zijn de aanbevelingen onderverdeeld in aanbevelingen voor de korte termijn en voor de lange termijn. Wat betreft de korte termijn aanbevelingen is het starten van een eerste overleg met alle betrokken mentoren en decanen een eerste stap. De nieuwe cyclus gaat dit voorjaar van start en dat biedt een goede kans om dat direkt in de praktijk te brengen. 7. Reflectie Mensen die een soortgelijk onderzoek willen gaan doen raad ik aan een zelfde opzet te kiezen: eerst orienterende gesprekken, vervolgens een literatuurstudie, om daarna nog eens uitgebreid te kijken of hetgeen wat in theorie heel erg mooi lijkt, in de praktijk ook is toe te passen. Het is daarbij erg belangrijk om na te gaan of nieuwe ideeen voldoende gedragen worden door de mensen die ze moeten uitvoeren. Ik denk dat ik die afweging voldoende heb meegenomen. Wat wel erg moeilijk is gebleken blijkt het juist uitvoeren van de interviews. Het bleek erg lastig om vragen op zo een wijze te formuleren dat niet de mening van de interviewer er in door klinkt en dat het ook geen simpele invuloefening wordt. (Een voorbeeld van een vraag kan zijn vind je dat universiteiten meer bij het studiekeuzeadvies betrokken moeten worden?. Veel respondenten hebben begrijpelijkerwijs de neiging om klakkeloos een bevestigend antwoord te geven, zonder na te gaan wat daar in de praktijk de consequenties van zijn). Daarnaast blijkt het in interviews maar weer lastig om mensen daadwerkelijk de vraag te laten beantwoorden. Vaak volgt er, uit passie voor het onderwerp een heel verhaal, maar dreigt geinterviewde vaak van de vraagstelling af te wijken. Interviewen is een kunst! Het is daarbij overigens raadzaam interviews op te nemen met een recorder. Notuleren heeft tot gevolg dat de aandacht voor de antwoorden minder is en dat er achteraf toch nog interepretatieverschillen blijken te zijn. 14

15 8. Bijlage: Vragenlijst mentoren Vragenlijst mentoren Loopbaan Orientatie en Begeleiding (LOB) Vragen die zijn gebaseerd op de literatuurstudie worden met een voetoot aangegeven. Eerstelijns advies: Qompas vragenlijsten, Studiekeuzeinformatie, Attenderen op open dagen, etc Tweedelijns advies: Decanen. Klopt de hierboven geschetste beschrijving? Denk je dat leerlingen krijgen wat ze verwachten rondom het LOB? Zo niet, wat wijkt er dan af? Houdt het LOB vooral rekening met wat leerlingen kunnen of wat leerlingen willen. Als je je eigen output als mentor voor LOB zou willen verbeteren, hoe dan? Vind je het moeilijk om 1-op-1 studiekeuzegesprekken te voeren met leerlingen? Zou je daar begeleiding in willen hebben? 14 Als je het LOB voor Ichthus als geheel zou willen verbeteren, wat zou je verbeteren? Wat zou de ideale rol van de decaan zijn volgens jou? Waarom? Wat zou de ideale rol van de mentor zijn volgens jou? Waarom? De huidige opzet van LOB in het Ichthus voorziet voornamelijk in het verzorgen van informatie. Er is ook een opzet denkbaar waarbij leerlingen meer leren te kiezen of meer werken aan hun loopbaancompetenties. Is zoiets wenselijk voor het Ichthus? 15 Is er sprake van een LOB-visie binnen het Ichthus? Zo ja, hoe luidt die? Zo nee, is daar behoefte aan? En wat zou daar volgens jou in moeten staan? Is er behoefte om ouders meer te betrekken bij het LOB? 16 Is er behoefte om externe partijen (educatieve instellingen, bedrijven en overheid) meer te betrekken bij LOB? Tressel, De beroepsbekwame mentor, p Oomen, Bom, LOB en Professionaliseren in verschillende vormen en maten, p. 7,8,9 16 Oomen, Bom, LOB en Professionaliseren in verschillende vormen en maten, p Oomen, Bom, LOB en Professionaliseren in verschillende vormen en maten, p.14 15

16 Zou je LOB het liefste als een apart onderdeel willen blijven zien, of meer vervlochten met het curriculum? Bijlage: Literatuurlijst Boudesteijn en Hovius, Doorlopende leerlijn loopbaanorientatiebegeleiding op het Ichthus Meijers, Kuijpers, Winters; Leren kiezen / Kiezen leren; Ecbo; 2010 E. Woudenberg, T. Luken; Testwijzer voor Professionals; Boom Uitgevers; 2009 J. Tressel; De beroepsbekwame mentor - Het ontwikkelen van begeleidingskundige professionaliteit; Boom Uitgevers; 2012 J. Tressel; Loopbaanbegeleiding gebaseerd op visie E. Meelink, E. Voncken, Y. Bosma, P. Karstanje; Stichting Centrum voor Onderwijsonderzoek; 1993 A. Oomen; Keuzebegeleiding in het mentoraat; Algemeen Pedagogisch Studiecentum; 1992 A. Oomen en W. Bom; LOB en professionliaseren in verschillende vormen en maten; VO-raad; 2011 ( ) G. Bonhof; Integratie van keuzebegeleiding op school; Samsom; Oomen, Bom, LOB en Professionaliseren in verschillende vormen en maten, p.9 16

Onderzoek naar gebruik, waardering, impact en behoefte aan LOB onder scholieren en studenten.

Onderzoek naar gebruik, waardering, impact en behoefte aan LOB onder scholieren en studenten. Onderzoek naar gebruik, waardering, impact en behoefte aan LOB onder scholieren en studenten. 1. Samenvatting Scholieren willen LOB! Dat is goed want loopbaanoriëntatie en begeleiding (LOB) is belangrijk.

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding in de Theoretische Leerweg. DANIËL KERS & WENDY KERS

Loopbaanoriëntatie en begeleiding in de Theoretische Leerweg. DANIËL KERS & WENDY KERS Loopbaanoriëntatie en begeleiding in de Theoretische Leerweg. DANIËL KERS & WENDY KERS INHOUD Aanleiding van het onderzoek. Onderzoeksvragen. De deelnemers. Kritieke succesfactoren volgens de literatuur.

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Scholieren eisen tijd en begeleiding voor hun loopbaan

Scholieren eisen tijd en begeleiding voor hun loopbaan Scholieren eisen tijd en begeleiding voor hun loopbaan Scholieren hebben behoefte aan LOB Uit het onderzoek blijkt dat scholieren behoefte hebben aan meer LOB. Dat begint in leerjaar één. In de laatste

Nadere informatie

A. Persoonlijke gegevens

A. Persoonlijke gegevens Windesheim, Gesprek op afstand Zelfevalutie/feedbackformulier Beste (aankomende) student, Hartelijk dank voor het invullen en versturen van het Intakeformulier Afstandsleren School of Education. Per e-mail

Nadere informatie

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012 Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk april 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. De tijdlijn 3. De verschillende fasen 4. Onderwerp zoeken 5. Informatie zoeken 6. Nog 10 tips 7. De beoordeling

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstel voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres: info@mboonderzoeksdag.nl

Nadere informatie

Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau

Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau Colofon: Dit is een uitgave van het ministerie van OCW, directie Voortgezet Onderwijs Coordinatie: Muriel Cluitmans

Nadere informatie

Informatie-avond vwo4. Welkom

Informatie-avond vwo4. Welkom Informatie-avond vwo4 Welkom Agenda Opening Informatie over V4 Decanaat Internationalisering Mentoren Geslaagd!! Informatieavond VWO6 14 september welkom Het leren in de TF vwo Inzicht Uit het hoofd leren

Nadere informatie

Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert

Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert Weert, 6 september 2011. Rekenkamer Weert Inhoudsopgave 1. Achtergrond en aanleiding 2. Centrale vraagstelling 3. De wijze van onderzoek 4. Deelvragen

Nadere informatie

LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld

LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld Wat gaan we doen? Inventarisatie vragen / verwachtingen Presentatie Vragen / discussie Wat kan ik er mee? Afronding 24-3-2015 2 Vragen? Met welke

Nadere informatie

Ouderavond 3 Mavo De start als bovenbouwleerling met het vizier op het examen!

Ouderavond 3 Mavo De start als bovenbouwleerling met het vizier op het examen! Ouderavond 3 Mavo De start als bovenbouwleerling met het vizier op het examen! Programma: 1. LOB, Stage (MAS en BO) & MBO+ Spreker: dhr. Nevels 2. Mavo+ Spreker: dhr. Mulder 3. Decanaat Spreker: dhr. Cornet

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

LOB Loopbaan Oriëntatie & Begeleiding

LOB Loopbaan Oriëntatie & Begeleiding 1 LOB Loopbaan Oriëntatie & Begeleiding Namens de mentoren mijn naam: Bas Kuiper Onderwerp vanavond: 2 LOB programma waar zijn we? keuzekaart Havo algemeen Havo Muurhuizen door dhr. v/der Belt MBO nog

Nadere informatie

Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding

Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding regio s-hertogenbosch en omgeving LOB is een verzameling van activiteiten binnen een loopbaangerichte leeromgeving om jongeren actief te laten werken aan hun

Nadere informatie

Zeker weten wat je kiest. Een onderzoek naar de huidige stand van zaken rondom de studiekeuzecheck HO

Zeker weten wat je kiest. Een onderzoek naar de huidige stand van zaken rondom de studiekeuzecheck HO Zeker weten wat je kiest Een onderzoek naar de huidige stand van zaken rondom de studiekeuzecheck HO 2 Oberon Colofon Oberon (www.oberon.eu) Edith Hilbink MSc dr. Joke Kruiter Utrecht, augustus 2014 Opdrachtgever

Nadere informatie

LOB Loopbaan Oriëntatie & Begeleiding

LOB Loopbaan Oriëntatie & Begeleiding LOB Loopbaan Oriëntatie & Begeleiding Namens de mentoren mijn naam: Bas Kuiper Onderwerp vanavond: LOB programma waar zijn we? keuzekaart met oa: Gemengde Leerweg; mevr. Noordergraaf Havo algemeen Havo

Nadere informatie

Audit Beta-beleid. Opdrachtgever: Strabrecht College te Geldrop. Opdracht:

Audit Beta-beleid. Opdrachtgever: Strabrecht College te Geldrop. Opdracht: Audit Beta-beleid Opdrachtgever: Strabrecht College te Geldrop Opdracht: We willen inzicht krijgen in de voor de school tegenvallende resultaten t.a.v. keuze voor het N-profiel. Inzicht krijgen in de voor

Nadere informatie

Projectdefinitie. Plan van aanpak

Projectdefinitie. Plan van aanpak Projectplan DOT2 Projectdefinitie ICT is niet meer weg te denken uit ons onderwijs (Hasselt, 2014). Als (toekomstige) leerkracht is het belangrijk dat je daar op inspeelt en kennis hebt van de laatste

Nadere informatie

Jonge mantelzorgers. Onderzoek naar het bereiken en ondersteunen. van jonge mantelzorgers in Zwolle. Een samenvatting van het onderzoek

Jonge mantelzorgers. Onderzoek naar het bereiken en ondersteunen. van jonge mantelzorgers in Zwolle. Een samenvatting van het onderzoek Jonge mantelzorgers Onderzoek naar het bereiken en ondersteunen van jonge mantelzorgers in Zwolle Een samenvatting van het onderzoek Renée Lieffijn, Esther Lukas, Jacolien van der Vegt, Karien Willems

Nadere informatie

INFORMATIEAVOND 5 HAVO

INFORMATIEAVOND 5 HAVO INFORMATIEAVOND 5 HAVO 2011 2012 PROGRAMMA Algemeen : 20.00-20.15 uur PWS : 20.15-20.30 uur Decanaat : 20.30-20.50 uur Pauze : 20.50-21.00 uur Mentor : 21.00-21.45 uur ALGEMEEN Rooster Pedagogisch klimaat

Nadere informatie

DUS BEWAAR ELK KATERN GOED!

DUS BEWAAR ELK KATERN GOED! Voorwoord Hallo leerlingen van het VWO, Voor je ligt het eerste katern van jouw dossier voor Loopbaan Oriëntatie op studie en Beroep (LOB). Het dossier bestaat uit vier katernen. Aan het begin van elk

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding pag. 3. Onderzoeksvragen pag. 4/5. Theoretische kader pag. 6. Onderzoeksopzet pag. 7. Resultaten pag. 8/9

Inhoudsopgave. Inleiding pag. 3. Onderzoeksvragen pag. 4/5. Theoretische kader pag. 6. Onderzoeksopzet pag. 7. Resultaten pag. 8/9 Onderzoek VM2 Naam: Fatima Akouaouach Klas : EN3B Studentennummer: 554953 Vak: ABV (LLBG) en Stage (Montessori College Oost) Stage school: Montessori College Oost Inhoudsopgave Inleiding pag. 3 Onderzoeksvragen

Nadere informatie

INFORMATIEBROCHURE OVER DE VERNIEUWDE TWEEDE FASE VAN HET VOORTGEZET ONDERWIJS HAVO VOOR OUDERS EN LEERLINGEN

INFORMATIEBROCHURE OVER DE VERNIEUWDE TWEEDE FASE VAN HET VOORTGEZET ONDERWIJS HAVO VOOR OUDERS EN LEERLINGEN INFORMATIEBROCHURE OVER DE VERNIEUWDE TWEEDE FASE VAN HET VOORTGEZET ONDERWIJS HAVO VOOR OUDERS EN LEERLINGEN Christelijk Lyceum Delft Oktober 2014 1 WOORD VOORAF Voor de leerlingen uit de derde klassen

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Profielkeuze Vwo 3. Het doel is: Op basis van reële zelfkennis, een gedegen keuze maken!

Profielkeuze Vwo 3. Het doel is: Op basis van reële zelfkennis, een gedegen keuze maken! Profielkeuze Vwo 3 Profielkeuze in het algemeen Dit jaar maakt uw dochter/zoon een belangrijke keuze in haar/zijn schoolloopbaan. Er moet een profiel gekozen worden: vakken waarin uw kind eindexamen gaat

Nadere informatie

Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze. oktober 2011

Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze. oktober 2011 Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze oktober 2011 Hoog percentage studie uitvallers Uit cijfers van de HBO-raad blijkt dat gemiddeld 15,8% van de HBO studenten afvalt

Nadere informatie

Nieuwsbrief decanaat 10 mavo 2015-2016 nr. 1, sept. 2015

Nieuwsbrief decanaat 10 mavo 2015-2016 nr. 1, sept. 2015 Nieuwsbrief decanaat 10 mavo 2015-2016 nr. 1, sept. 2015 Inhoud: voorlichting over de keuzetrajecten in 10 mavo A Keuzetraject MBO opleiding 1. Het vak LOB 2. Het keuzetraject in data 3. Portfolio LOB

Nadere informatie

Gap Year onderzoek. 1. Uitkomsten Jongeren

Gap Year onderzoek. 1. Uitkomsten Jongeren Samenvatting Gap Year onderzoek Mei 2012 Gap Year onderzoek In april 2012 hebben het Europees Platform en de Nuffic onderzoek gedaan naar de toekomstplannen van leerlingen na hun eindexamen. De focus van

Nadere informatie

Rekenen op het vo. Tussenrapportage Intensiveringstraject rekenen vo

Rekenen op het vo. Tussenrapportage Intensiveringstraject rekenen vo Rekenen op het vo Tussenrapportage Intensiveringstraject rekenen vo TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO Compacte impressie van de betekenis van het traject, opgetekend na het bezoeken

Nadere informatie

Deelopdracht 1: Onderzoek naar het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek

Deelopdracht 1: Onderzoek naar het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek Deelopdracht 1: Onderzoek naar het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek In deze deelopdracht ga je het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek onderzoeken. Geerts en van Kralingen (2011) definiëren onderwijsconcept

Nadere informatie

Eindevaluatie implementatie KinderROND

Eindevaluatie implementatie KinderROND Eindevaluatie implementatie KinderROND Juli 2009 Gert Dedel, projectleider KinderROND Inhoudsopgave. Inleiding 3 1. Aanleiding 4 2. Doelstellingen implementatie 5 3. Enquête medewerkers 6 4. Conclusies

Nadere informatie

Plan van aanpak. Communicatieonderzoek

Plan van aanpak. Communicatieonderzoek Plan van aanpak Communicatieonderzoek Plan van aanpak Communicatieonderzoek Groep: Vision Versie: 1.0 Datum: Donderdag 23 april 2015 Cursusnummer: JBC-COMON.1V-13 Namen: Studentnummer: Max van der Vlugt

Nadere informatie

Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders

Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders Koning Willem 1 College Professionalisering op het gebied van loopbaanbegeleiding Maart 2014 1 Inleiding/Voorwoord Loopbaan oriëntatie en begeleiding (LOB) is een

Nadere informatie

Ouderavond Profielkeuze 3 HAVO

Ouderavond Profielkeuze 3 HAVO Ouderavond Profielkeuze 3 HAVO Donderdag 12 november 2015 Schooljaar 2015-2016 Inhoud Belang van juiste profiel Keuzebegeleiding Profielen Dominicuscollege.dedecaan.net Belang van juiste profiel Veel vervolgopleidingen

Nadere informatie

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Pagina 1 Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Je gaat een profielwerkstuk maken. Dan is euthanasie een goed onderwerp. Het is misschien niet iets waar je dagelijks over praat of aan denkt, maar

Nadere informatie

Voorbeeld: Ik werk het liefst met een tweetal.

Voorbeeld: Ik werk het liefst met een tweetal. & OHHUOLQJHQKDQGOHLGLQJ LQOHLGLQJ Het sectorwerkstuk staat voor de deur. Misschien heb je er al slapeloze nachten van, misschien lijkt het je de leukste opdracht van je hele opleiding. Eindelijk iets leren

Nadere informatie

Wat wil ik na het Pax Christi College gaan doen??

Wat wil ik na het Pax Christi College gaan doen?? Wat wil ik na het Pax Christi College gaan doen?? Decaan F. Kerkhof september 2015 Het keuzeproces : hoe zit dat in elkaar? Havo 4 en vwo 5 oriënteren door middel van: - www.studiekeuze123.nl - www.startstuderen.nl

Nadere informatie

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de SAMENVATTING Er is onderzoek gedaan naar de manier waarop kinderen van 6 8 jaar het best kunnen worden geïnterviewd over hun mening van de buitenschoolse opvang (BSO). Om hier antwoord op te kunnen geven,

Nadere informatie

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw Profielschets Teamleider vwo bovenbouw Rotterdam, 2016 Profielschets Teamleider vwo bovenbouw (LD) Libanon Lyceum Omvang: 1,0 fte met een beperkte lesgevende taak. Vooraf Het Libanon Lyceum in Rotterdam

Nadere informatie

Steeman HRD Assessment Centers

Steeman HRD Assessment Centers Steeman HRD Wijk bij Duurstede www.steemanhrd.com info@steemanhrd.com tel: +31 (0)6 2367 1321 Steeman Human Resource Development ondersteunt individuele medewerkers, teams en organisaties bij het formuleren,

Nadere informatie

Over het Vecht-College

Over het Vecht-College Over het Vecht-College Het Vecht-College is een particuliere middelbare school voor mavo, havo en vwo. Wij bieden kwalitatief hoogstaand onderwijs, gericht op de individuele behoeften en talenten van kinderen.

Nadere informatie

Onderzoeksrapport Wat hebben mentoren nodig?

Onderzoeksrapport Wat hebben mentoren nodig? Onderzoeksrapport Wat hebben mentoren nodig? Datum: 16-01-2015 Naam: Michelle de Jong Studentnummer: 2193427 School: Fontys Hogescholen HRM Naam praktijkorganisatie: Jan van Brabant College Naam afstudeerbegeleider:

Nadere informatie

Informatiebrochure over de studieplaats voor leerlingen en hun ouder(s)/verzorgers

Informatiebrochure over de studieplaats voor leerlingen en hun ouder(s)/verzorgers Informatiebrochure over de studieplaats voor leerlingen en hun ouder(s)/verzorgers Schooljaar 2015-2016 1 Trinitas College locatie Han Fortmann R.K. scholengemeenschap voor gymnasium, atheneum en havo

Nadere informatie

januari 2016 Bevorderingsnormen en adviesprocedure Het Baarnsch Lyceum

januari 2016 Bevorderingsnormen en adviesprocedure Het Baarnsch Lyceum Keuzegids Bevorderingsnormen klas 3 en havo, adviesprocedure atheneum en gymnasium januari 2016 1 Inhoud Voorwoord... 3 Bevorderingsnormen en adviesprocedure... 4 Advies in maart... 4 Procedure eindvergadering...

Nadere informatie

T O E K O M S T V A K 4 HAVO

T O E K O M S T V A K 4 HAVO T O E K O M S T V A K 4 HAVO In het jaarprogramma voor de vierde klas kom je een geheel nieuw vak tegen. Dit vak noem je het toekomstvak. Het woord zegt het al: je gaat je bezighouden met je toekomst.

Nadere informatie

Haalbaarheidsonderzoek

Haalbaarheidsonderzoek Haalbaarheidsonderzoek SAMENVATTING RAPPORTAGE Haalbaarheidsonderzoek Samenvatting rapportage Bureau Verten Onderzoek uw partner in onderzoek www.vertenonderzoek.nl e-mail: verten.onderzoek@inter.nl.net

Nadere informatie

Annelies Hak decaan HAVO

Annelies Hak decaan HAVO Voorlichting HAVO klas 5 schooljaar 2015-2016 Annelies Hak decaan HAVO hak@hetlyceumvos.nl Studie is geen last minute vakantie Wat kan ik na de HAVO doen? Studeren HBO, MBO Werken Uitstel van studie eventueel

Nadere informatie

Als je niet weet waar je heen gaat, eindig je waarschijnlijk ergens anders. Laurence J. Peter. Je weg vinden is dichter bij dan je denkt

Als je niet weet waar je heen gaat, eindig je waarschijnlijk ergens anders. Laurence J. Peter. Je weg vinden is dichter bij dan je denkt Als je niet weet waar je heen gaat, eindig je waarschijnlijk ergens anders. Laurence J. Peter. Je weg vinden is dichter bij dan je denkt INFORMATIE Sector- en Pakketkeuze VMBO 2TL naar 3TL 19.15 19.45

Nadere informatie

IVKO-school voorlichtingsavond keuzetraject maandag 10 februari 2014. Van 2 naar 3 Kiezen is een kunst

IVKO-school voorlichtingsavond keuzetraject maandag 10 februari 2014. Van 2 naar 3 Kiezen is een kunst IVKO-school voorlichtingsavond keuzetraject maandag 10 februari 2014 Van 2 naar 3 Kiezen is een kunst Kiezen in leerjaar 2 leerlingen in 2 MAVO èn 2 HAVO maken keuze voor vakken (taal en kunstvakken) ook

Nadere informatie

KEUZE IN KLAS 3. Decanaat 2015-2016 Ouderavond VMBO tl 3 22-09-2015

KEUZE IN KLAS 3. Decanaat 2015-2016 Ouderavond VMBO tl 3 22-09-2015 KEUZE IN KLAS 3 Decanaat 2015-2016 Ouderavond VMBO tl 3 22-09-2015 VMBO 4 leerwegen: 1. Basisberoepsgerichte leerweg 2. Kaderberoepsgerichte leerweg 3. Gemengde leerweg 4. Theoretische leerweg VMBO op

Nadere informatie

MASTERCLASS De datateam methode Examenresultaten Nederlands

MASTERCLASS De datateam methode Examenresultaten Nederlands MASTERCLASS De datateam methode Examenresultaten Nederlands Taal op koers 29 oktober 2014 Cindy Poortman en Kim Schildkamp Uitdagingen in de onderwijspraktijk Voortijdige schooluitval Gebrek aan praktische

Nadere informatie

Advies van het gebruikersplatform Studiekeuze Informatie (SKI)

Advies van het gebruikersplatform Studiekeuze Informatie (SKI) Advies van het gebruikersplatform Studiekeuze Informatie (SKI) Inleiding Voor u ligt het advies van het gebruikersplatform studiekeuze informatie. Dit gebruikersplatform bestaat uit een aantal belanghebbende

Nadere informatie

Adviezen voor studiekiezers op basis van de Startmonitor

Adviezen voor studiekiezers op basis van de Startmonitor Adviezen voor studiekiezers op basis van de Startmonitor Conclusies en aanbevelingen op basis van jaarlijks onderzoek naar studiekeuze en studiesucces Jules Warps ResearchNed mei 2012 2012 ResearchNed

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK OP OBS OETKOMST IN KOLHAM

RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK OP OBS OETKOMST IN KOLHAM RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK OP OBS OETKOMST IN KOLHAM Plaats : Kolham BRIN-nummer : 13DT Onderzoek uitgevoerd op : 22 juni 2010 Rapport vastgesteld te Groningen: 13 september

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Het Profielwerkstuk HANDLEIDING I. Organisatie, tijdpad en andere belangrijke informatie. Een handleiding voor Havo en Vwo Mei 2011.

Het Profielwerkstuk HANDLEIDING I. Organisatie, tijdpad en andere belangrijke informatie. Een handleiding voor Havo en Vwo Mei 2011. Het Profielwerkstuk HANDLEIDING I Organisatie, tijdpad en andere belangrijke informatie Een handleiding voor Havo en Vwo Mei 2011 Naam leerling: klas:. Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Organisatie 4 2. De

Nadere informatie

Ouderavond Profielkeuze 3 VWO

Ouderavond Profielkeuze 3 VWO Ouderavond Profielkeuze 3 VWO Donderdag 12 november 2015 Schooljaar 2015-2016 Informatie over Belang van juiste profiel Keuzebegeleiding Profielen Dominicuscollege.dedecaan.net Belang van juiste profiel

Nadere informatie

TEVREDENHEIDSONDERZOEK ZAANLANDS LYCEUM 2014

TEVREDENHEIDSONDERZOEK ZAANLANDS LYCEUM 2014 TEVREDENHEIDSONDERZOEK ZAANLANDS LYCEUM 2014 Inleiding In maart van dit jaar heeft adviesbureau Van Beekveld en Terpstra in opdracht van het College van Bestuur van OVO Zaanstad op de scholen van OVO een

Nadere informatie

PROFIELWERKSTUKBOEKJE

PROFIELWERKSTUKBOEKJE PROFIELWERKSTUKBOEKJE HAVO/ATHENEUM 2012/2013 Naam: Klas: HET PROFIELWERKSTUK LEERLINGENBOEKJE HAVO4/ATHENEUM 5 2012-2013 Een van de onderdelen van het examen is het profielwerkstuk (PWS). In dit werkstuk

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Schoolverlatersonderzoek 2013

Schoolverlatersonderzoek 2013 Rapportage Schoolverlatersonderzoek 2013 havo In opdracht van Contactpersoon RSG Ter Apel De heer A. Bangma Utrecht, mei 2014 DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van Grinsven drs. Madelon van Duren Postbus

Nadere informatie

Studenten met een functiebeperking helpen naar succes!

Studenten met een functiebeperking helpen naar succes! Studenten met een functiebeperking helpen naar succes! Fontys Hogescholen Dienst Studentenvoorzieningen Presentatie: André Rozendaal, teamleider Decanen & Psychologen Onderwerpen - Overgang van VO naar

Nadere informatie

doe er wat mee! Ik zie een ster

doe er wat mee! Ik zie een ster lob lob doe er wat mee! Ik zie een ster Algemene info LOB Waarom is LOB (loopbaanoriëntatie en -begeleiding) in het vmbo een kernopgave voor docenten, ouders en leerlingen? De situatie Veel leerlingen,

Nadere informatie

Voortgezet Onderwijs. Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse

Voortgezet Onderwijs. Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse Voortgezet Onderwijs Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse Www.daltondeventer.nl/nascholing Schoolontwikkeling op

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

LOB in Mavo 3 Loopbaan Oriëntatieen Begeleiding

LOB in Mavo 3 Loopbaan Oriëntatieen Begeleiding LOB in Mavo 3 Loopbaan Oriëntatieen Begeleiding Na het Mavo Vervolgopleidingen 1. MBO 3/4 jaar HBO 3/4 jaar Niveau 3 / 4 2. Havo 2 jaar HBO 4 jaar Vakkenpakket keuze 6 / 7 examen vakken in de 4 e klas

Nadere informatie

Blij van jouw studie? Dat kan!

Blij van jouw studie? Dat kan! Studiekeuzeadvies van Carrière Corazon Blij van jouw studie? Dat kan! Wat past bij jou? Waar word je echt blij van? Wat is jouw talent? Waar ligt jouw toekomst? 1 Brochure studiekeuze-advies Inhoud: 1.

Nadere informatie

Ellen van Wijk - Ruim baan voor creatief talent B 3. Survey commitment van medewerkers

Ellen van Wijk - Ruim baan voor creatief talent B 3. Survey commitment van medewerkers Survey commitment van medewerkers B 3 Survey commitment van medewerkers 229 230 Ruim baan voor creatief talent, bijlage 3 Voor je ligt een vragenlijst waarin gevraagd wordt naar verschillende aspecten

Nadere informatie

De bevorderingsnormen

De bevorderingsnormen IJSSELCOLLEGE De bevorderingsnormen Per 1 augustus 2014 De Normencommissie Een overzicht van de bevorderingsnormen van alle afdelingen van het IJsselcollege, locatie Alkenlaan. 0 De bevorderingsnorm van

Nadere informatie

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd:

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd: projectplan professionaliseringstraject Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Mendelcollege Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject

Nadere informatie

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling Boekwerk Voorstel voor een project omschrijving 1.1 Doelstelling Het doel van het te ontwikkelen lespakket Boekwerk is leerlingen op een nieuwe manier bezig te laten zijn met taal, boeken en vakinhoud.

Nadere informatie

Juist in het openbaar onderwijs

Juist in het openbaar onderwijs Juist in het openbaar onderwijs Over de aandacht voor levensbeschouwing op de openbare school Legitimatie MARLEEN LAMMERS Wie denkt dat het openbaar onderwijs geen aandacht mag besteden aan levensbeschouwing,

Nadere informatie

Werkplan LOB/Portfolio LOB is van iedereen 2015 2016 Amadeus Lyceum, doorlopende leerlijn Portfolio/LOB leerjaar 1 t/m 4,5,6. LOB planning BRUGKLAS

Werkplan LOB/Portfolio LOB is van iedereen 2015 2016 Amadeus Lyceum, doorlopende leerlijn Portfolio/LOB leerjaar 1 t/m 4,5,6. LOB planning BRUGKLAS Werkplan /Portfolio is van iedereen 2015 2016 Amadeus Lyceum, doorlopende leerlijn Portfolio/ leerjaar 1 t/m 4,5,6. planning BRUGKLAS Leerjaar Focus/doe l Wat/instrument Wanneer Voorbereiding Uitvoering

Nadere informatie

Getallen 1 is een computerprogramma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip).

Getallen 1 is een computerprogramma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Getallen 1 Getallen 1 is een computerprogramma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Doelgroep Rekenen en Wiskunde Getallen 1 Getallen 1 is geschikt voor groep 7 en 8 van de basisschool

Nadere informatie

Rondleiding door de digitale omgeving op www.tumult.nl en alle mogelijkheden om er een activerende les mee te geven

Rondleiding door de digitale omgeving op www.tumult.nl en alle mogelijkheden om er een activerende les mee te geven Tumult Kick-off Voor wie: Docenten die (voor het eerst) aan de slag gaan met het lesmateriaal van Tumult. NB Ook andere docenten van de school zijn van harte welkom! Samen een goede start van het schooljaar

Nadere informatie

LOB-nieuwsbrief. Calvijn College. In dit nummer: voor de ouders van leerlingen in havo-3 en vwo-3. 6e jaargang - nummer 1 - augustus 2014

LOB-nieuwsbrief. Calvijn College. In dit nummer: voor de ouders van leerlingen in havo-3 en vwo-3. 6e jaargang - nummer 1 - augustus 2014 In dit nummer: LOB: een vak voor leerlingen en ouders Wat doet de mentor bij LOB? LOB: wat staat er in klas 3 te gebeuren? Qompas Profielkeuze Talent Compaz-test in klas 3 LOB kalender Calvijn College

Nadere informatie

Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U.

Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U. NVFO 2009 Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U.Leuven V. Foulon, S. Simoens, G. Laekeman en P.

Nadere informatie

decaan Annette Brons

decaan Annette Brons Van harte welkom!! decaan Annette Brons LOB(loopbaanoriëntatie en begeleiding) LOB is een geïntegreerd en continue proces waarin de leerling wordt voorbereid op een toekomstige vervolgopleiding, arbeidsmarkt,

Nadere informatie

Determinatie en Bevordering 2013-2014

Determinatie en Bevordering 2013-2014 Determinatie en Bevordering 2013-2014 Aug. 2013 versie 4 1 Algemeen klas 1, klas 2 en Mavo Als tekort geldt: 5 = 1 tekort, 4 = 2 tekorten Een rapportcijfer lager dan 4 is niet toegestaan. Bij het eindrapport

Nadere informatie

Het leren in de TF vwo. Inzicht Uit het hoofd leren Oefenen Toepassen

Het leren in de TF vwo. Inzicht Uit het hoofd leren Oefenen Toepassen Het leren in de TF vwo Inzicht Uit het hoofd leren Oefenen Toepassen Het leren in de TF vwo Basis leggen voor examen Discipline Plannen Verantwoordelijkheid nemen Tweede fase (1) 456 vwo examen is begonnen

Nadere informatie

Employee Support en Menea

Employee Support en Menea Employee Support en Menea Sinds de aankondiging in april heb je de adviseurs van Employee Support bij Philip Morris kunnen zien om jou en je collega's te ondersteunen en bij te staan. Gelukkig hebben veel

Nadere informatie

Drie vragen over je toekomst. Met partijen het thema profielkeuze op de kaart zetten vanuit het idee samen sterker CONCEPT

Drie vragen over je toekomst. Met partijen het thema profielkeuze op de kaart zetten vanuit het idee samen sterker CONCEPT Drie vragen over je toekomst Met partijen het thema profielkeuze op de kaart zetten vanuit het idee samen sterker CONCEPT Wat? Leerlingen in het voortgezet onderwijs helpen om een goede profielkeuze te

Nadere informatie

Informatie-avond HAVO4 Donderdag 24 September 2015

Informatie-avond HAVO4 Donderdag 24 September 2015 Informatie-avond HAVO4 Donderdag 24 September 2015 Opening Slaag/zak-regeling LOB/decanaat Mentorgedeelte PTA, Uitweek, MaS dhr. Zandijk dhr. Zweerink alle mentoren Opbouw Tweede Fase Na onderbouw / basisvorming

Nadere informatie

Wat zijn de kernkwaliteiten van de volgende beroepen?

Wat zijn de kernkwaliteiten van de volgende beroepen? PROFIELKEUZE 2015 Wat zijn de kernkwaliteiten van de volgende beroepen? Profielen: Letterkunde IBM Chirurg Piloot C&M E&M N&G Cultureel Talig Organisatie management Nauwkeurig Geduldig Sociaal Uitstekende

Nadere informatie

Werkgroep Kwaliteitsstandaard decanaat. Eindverslag juli 2014

Werkgroep Kwaliteitsstandaard decanaat. Eindverslag juli 2014 Werkgroep Kwaliteitsstandaard decanaat Eindverslag juli 2014 VvSL, Utrecht, juli 2014 De werkgroep Luc Rongen (voorzitter), decaan/beleidsmedewerker Odulphuslyceum Tilburg Huub Bexkens, decaan Don Bosco

Nadere informatie

Begaafde leerlingen komen er vanzelf... Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek.

Begaafde leerlingen komen er vanzelf... Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek. Begaafde leerlingen komen er vanzelf... toch? Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek. Teambijeenkomsten Anneke Gielis Begaafde leerlingen

Nadere informatie

Vragen in omgeving naar beroepen/functies van mensen (spinnenwebopdracht) 1 e Les over keuzes maken- Circle Time

Vragen in omgeving naar beroepen/functies van mensen (spinnenwebopdracht) 1 e Les over keuzes maken- Circle Time Bijlage 6: Programma LOB tijdens mentorlessen 2011-2012 Leerjaar 1 Inhoud Uitleg: wat is LOB en wat maakt het belangrijk? Wie ben ik? Wat kan ik? Wat wil ik? Inzet hierbij: Kinder Kwaliteitenspel Voorbereiding

Nadere informatie

HOE VERANKERT U WERELDBURGER SCHAP OP UW SCHOOL?

HOE VERANKERT U WERELDBURGER SCHAP OP UW SCHOOL? HOE VERANKERT U WERELDBURGER SCHAP OP UW SCHOOL? WERELDBURGERSCHAP IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS Nederland is een internationaal georiënteerd land. Dat is ook terug te zien in ons onderwijs. Bijna elke school

Nadere informatie

Inrichting van de Tweede Fase op het HML

Inrichting van de Tweede Fase op het HML 1 tweede fase Inrichting van de Tweede Fase op het HML 1. Uitgangspunten van de school 2. De profielen 3. Werken in de bovenbouw 4. Examendossier 5. Het studiehuis op het HML 6. Leerlingbegeleiding 7.

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009 EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP - eindrapport - dr. Marga de Weerd Amsterdam, november 2009 Regioplan Beleidsonderzoek Nieuwezijds Voorburgwal 35 1012 RD Amsterdam Tel.: +31 (0)20-5315315

Nadere informatie

Begeleiding startende leraren (BSL)

Begeleiding startende leraren (BSL) Begeleiding startende leraren (BSL) Workshop tijdens landelijke BSL dag, 15 oktober 2015 René Veldhoen, AOC Oost Marjolein Wallenaar, Stoas - Piety Runhaar, WU Programma 1. Introductie op het Wageningse

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO Plaats : Silvolde BRIN nummer : 14UM C1 BRIN nummer : 14UM 00 HAVO Onderzoeksnummer : 276258 Datum onderzoek :

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

NTERVIEW. In Bedrijf.Bite Coaching, loopbaan & studiekeuze. Doen waar je goed in bent

NTERVIEW. In Bedrijf.Bite Coaching, loopbaan & studiekeuze. Doen waar je goed in bent NTERVIEW In Bedrijf.Bite Coaching, loopbaan & studiekeuze Doen waar je goed in bent Ieder mens moet regelmatig keuzes maken. Dat begint al met de keuze voor een bepaalde school, een studie of een opleiding.

Nadere informatie

Aanbod Huiswerkbegeleiding Educatief Centrum de IJssel Apeldoorn 2015-16

Aanbod Huiswerkbegeleiding Educatief Centrum de IJssel Apeldoorn 2015-16 Aanbod Huiswerkbegeleiding Educatief Centrum de IJssel Apeldoorn 2015-16 Huiswerkbegeleiding voor leerlingen van het Voortgezet onderwijs Wat bieden wij aan? - Geschikte ruimte waar kinderen in alle rust

Nadere informatie