Consultatie Palliatieve Zorg. Jaarverslag 2013

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Consultatie Palliatieve Zorg. Jaarverslag 2013"

Transcriptie

1 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2013 Juni 2014

2

3 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2013 Auteurs I. Lokker, MSc Drs. R. Tummers Drs. C. Galesloot Dr. M. Klinkenberg Juni 2014 Typ versienummer (indien geen versienummer deze hele regel verwijderen) 3 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2013 Juni 2014 IKNL

4

5 Inhoudsopgave 1 Inleiding 7 2 Methode 8 3 Opzet en werkwijze consultatieteams Teams Consulenten Doelgroepen consultatie Bereikbaarheid Aard consulten Werkwijze consultatie Kwaliteitsbeleid 10 4 Aantallen consulten Aantal consulten en vergelijking met voorgaande jaren Aantal consulten per patiënt Consulten buiten kantoortijden 11 5 Consultvragers Functie consultvrager Huisartsenposten Verpleegkundigen en verzorgenden 13 6 Consulenten 14 7 Kenmerken van de patiënt Geslacht en leeftijd Diagnose Prognose Verblijfplaats patiënt 17 8 Inhoud van het consult Problemen Symptomen Aantal onderwerpen per consult 20 9 Vorm van het consult Telefonisch of combinatie Bedside consult Schriftelijke bevestiging Follow Up Multidisciplinair overleg Thema consultatie palliatieve zorg per verblijfplaats Problemen per setting Symptomen per setting Beschouwing 24 5 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2013 Juni 2014 IKNL

6 Samenvatting Het aantal consulten over palliatieve patiënten, dat terecht is gekomen bij de IKNL-consultatie voorzieningen, is in 2013 gestegen met 7% ten opzichte van In totaal werden in 2013 door de consulenten palliatieve zorg consulten geregistreerd. Professionele zorgverleners die bij de zorg voor patiënten in de palliatieve fase voor vragen of problemen komen te staan kunnen telefonisch contact opnemen met een expert in de palliatieve zorg. De consultatiefunctie palliatieve zorg werd in 2013 uitgevoerd door 29 consultatieteams en 289 consulenten van IKNL en IKZ. In 88% van de consultaties verliep het contact enkel telefonisch. Face-to-face consultatie en bedside consultatie komt in respectievelijk 4% en 13% voor. Traditioneel wordt het meest gebruik gemaakt van de voorziening door huisartsen (78%) Er is een stijging te zien van het aandeel van waarnemend huisartsen in het totaal van de huisartsconsulten: van 6,5 % in 2010 naar 12% in Het aantal vragen van verpleegkundigen en verzorgenden is toegenomen; was dit aantal in , in 2013 is dit gestegen naar 537. Het aantal consulten dat buiten kantoortijden wordt gevraagd blijft stabiel rond de 17%. Het aandeel consultvragen dat over kankerpatiënten gaat daalt licht; 78% in 2013 ten opzichte van 82% in Daarnaast waren hartfalen, COPD, CVA en dementie de meest voorkomende diagnosen. De gemiddelde patiënt was 74,5 jaar. Van de patiënten heeft 55% een geschatte levensverwachting van minder dan 4 weken. Hiervan had 14% een prognose van minder dan drie dagen (stervensfase). De grote meerderheid van de patiënten (73%) verblijft thuis of in een verzorgingshuis. In een ziekenhuis verblijft 10% en in een hospice 6%. Consultvragen gaan over patiënten met pijn, verwardheid, benauwdheid, misselijkheid en angst. Daarbij komen vraagstukken rond euthanasie en palliatieve sedatie in 27% van de consulten aan de orde. De behoefte van de consultvrager aan morele steun blijft hoog (33%). Ook zijn er relatief veel vragen over de organisatie van zorg (20%). In 2013 werden per consultatie 3,5 problemen en / of symptomen besproken. Een vergelijking tussen verschillende verblijfplaatsen van patiënten laat enkele verschillen zien. In het ziekenhuis staat organisatie van zorg op nummer 1 en dat staat in de thuissituatie en in het hospice op nummer 4. In het hospice spelen kwesties rond palliatieve sedatie net zo vaak als in de thuissituatie. In het ziekenhuis staan vragen over sedatie niet in de top 5. Mantelzorg kwesties komen wel in de top 5 van de ziekenhuisconsulten voor en niet in de top 5 van de thuissituatie en in het hospice. Analyses van de symptomen die het meest besproken zijn in de thuissituatie, het ziekenhuis en het hospice laten nauwelijks verschillen zien. Benauwdheid lijkt minder vaak een issue te zijn in het hospice. Benauwdheid scoort in het ziekenhuis hoger dan in de thuissituatie en het hospice. Het doen van een follow-up na een consult en het schriftelijk bevestigen van een advies behoren tot belangrijke interne kwaliteitscriteria van de IKNL-consultatievoorzieningen. Het aantal consulenten dat dit doet neemt toe. Net als in 2012 kwam het advies in ongeveer twee derde van de consulten multidisciplinair tot stand. Daarnaast werd in 4% van de consulten (ook) overleg gepleegd buiten het team. IKNL monitort op basis van de registraties in het systeem PRADO de uitkomstmaten van de teams en geeft dat terug aan de teams. Daarna worden regionale verbeterplannen gemaakt om de consultatieteams te optimaliseren. 6 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2013 Juni 2014 IKNL

7 1 Inleiding Dit jaarverslag biedt inzicht in de werking van de consultatiefunctie palliatieve zorg. Daarnaast geeft het verslag informatie over de vragen waarmee consultvragers de consultatieteams benaderen en de kenmerken van patiënten over wie geconsulteerd wordt. Dit inzicht kan bijdragen tot onderbouwing van beleidskeuzes t.a.v. de modernisering van de consultatiefunctie, een nog meer gericht aanbod aan scholing voor consulenten en verdere verfijning van richtlijnen en bijbehorende kwaliteitsproducten. Speciale aandacht is dit jaar gegeven aan de verschillen in problemen en symptomen tussen patiënten die verblijven in een hospice, een ziekenhuis en de thuissituatie. Doel van de consultatiefunctie palliatieve zorg is professionele zorgverleners te adviseren en te ondersteunen bij behandeling en begeleiding van patiënten in de palliatieve fase. Speciaal opgeleide consulenten beantwoorden de vragen en geven advies op maat. De consultatieteams zijn samengesteld uit artsen en verpleegkundigen uit de belangrijkste werkvelden in de gezondheidzorg. De teams werken vanaf 2004 onder auspiciën van IKNL in een landelijk dekkend netwerk. De consultatiefunctie palliatieve zorg blijft in ontwikkeling, in aansluiting met de ontwikkelingen in het veld van de palliatieve zorg. IKNL ondersteunt de beweging om te komen tot transmurale palliatieve zorgketens waar consultatie een onderdeel van uitmaakt. Hierdoor komt de expertise dichter bij het zorgproces beschikbaar en kunnen meer patiënten toegang krijgen tot deze expertise. Nog veel onbewust onbekwame hulpverleners worden immers nog niet bereikt met de huidige telefonische consultatievoorzieningen. Ondertussen gebeurde er in 2013 veel in het palliatieve werkveld. In december is de Zorgmodule Palliatieve zorg 1.0 gepubliceerd. Hierin wordt aangegeven wat een patiënt mag verwachten aan kwalitatief goede palliatieve zorg ongeacht de zorgsetting. Dit is een belangrijk inhoudelijk document voor de inrichting van transmurale ketenzorg. Eveneens is in december bekend geworden dat VWS het voorstel van de NFU om te komen tot een Nationaal Programma Palliatieve zorg steunt. Dat is relevant in het kader van de organisatie van transmurale palliatieve ketenzorg. IKNL is een voorstander van het in gezamenlijkheid met de netwerken palliatieve zorg en de Expertise centra Palliatieve zorg- in regionale plannen- verder inrichten van de palliatieve zorgketen, waarin consultatie een belangrijk onderdeel is. Op landelijk niveau vindt afstemming plaats met de landelijke beroepsverenigingen en koepelorganisaties. SONCOS, de koepel van in de oncologie werkzame medisch specialisten, stelt normen aan ziekenhuizen wat betreft de organisatie van een palliatief team. Hierdoor zullen er in de komende jaren steeds meer ziekenhuisteams komen. IKNL werkt aan de keten door de regionale consultatieteams aan te sluiten op of te integreren met de palliatieve teams in de ziekenhuizen. Ook zullen consulenten ingezet worden bij de multidisciplinaire teambesprekingen in de eerste lijn in het kader van het PaTz-project. PaTz is een beproefde methodiek waarbij huisartsen en wijkverpleegkundigen in een regio samen patiënten in de palliatieve fase identificeren en het beleid bepalen. 7 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag IKNL

8 2 Methode De gegevens in dit jaarverslag zijn gebaseerd op de registratie van palliatieve consulten in het web-based registratieprogramma PRADO. PRADO wordt door alle consulenten die aan IKNL zijn verbonden gebruikt. De consulenten vullen zelf online de registratie in. Iedere consulent heeft een eigen inlogcode. Het programma is eigendom van en wordt beheerd door IKNL. De consulten worden per patiënt op naam en geboortedatum geregistreerd, zodat het verloop van de consultatie per patiënt kan worden gevolgd. In PRADO worden gegevens vastgelegd over: datum en tijd van het consult aard van het consult functie van de consultvrager kenmerken van de patiënt en van zijn verblijfplaats inhoud van het consult (consultvragen) wijze waarop het consult is afgehandeld. Naast registratie biedt PRADO de mogelijkheid tot verslaglegging van consulten en het versturen van consultbrieven per (beveiligde) naar de consultvragers. Een aantal kwaliteitscriteria van het consultatieproces wordt via PRADO gemonitord, te weten: Schriftelijke bevestiging van het advies Follow-up van het consult Totstandkoming advies (mono- of multidisciplinair) Herkomst consulten zowel geografisch als vanuit de verschillende beroepsgroepen Aantal consulten per consulent In dit verslag worden de meeste gegevens berekend per consult, aangezien het gaat om kenmerken van consulten. Alleen de kenmerken van patiënten (hoofdstuk 7) zijn op patiëntniveau geanalyseerd. 8 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2013 Juni 2014 IKNL

9 3 Opzet en werkwijze consultatieteams 3.1 Teams In 2013 waren er verspreid over het land 29 consultatieteams palliatieve zorg actief in PRADO. Daarvan waren er 27 direct verbonden met IKNL en IKZ en twee teams zijn transmurale teams die ondersteund worden door IKNL of IKZ en die gebruik maken van PRADO. In 2012 waren er 25 teams. Nieuwe teams zijn de consultatieteams in Groningen, Friesland en Drenthe en het transmurale team in Zeeuws- Vlaanderen. Tabel 3.1 Aantal consultatieteams palliatieve zorg per regio per Regio Aantal teams Amsterdam 1 Maastricht 4 Utrecht 1 Groningen 3 Enschede 4 Nijmegen 4 Rotterdam 7 Incl. transmuraal team Zeeuws-Vlaanderen Leiden 2 Eindhoven (IKZ) 3 Incl. transmuraal team Noord-Limburg Totaal Consulenten In 2013 waren in totaal (IKNL/IKZ) 289 consulenten betrokken bij het verlenen van consulten. Dit is een flinke vermeerdering ten opzichte van 2012 (239). In de groep consulenten zijn de volgende disciplines vertegenwoordigd: medisch specialisten, huisartsen, verpleegkundigen (afkomstig uit ziekenhuis, hospice en thuiszorg), apothekers en specialisten ouderengeneeskunde. Zij verzorgen de consultverlening. Daarnaast participeren psychologen en geestelijk verzorgers, apothekers en AVG-artsen in de consultbesprekingen van de teams. Incidenteel zijn zij betrokken bij consultaties. Tabel 3.2 Aantal consulenten per functie / werkveld Functie/werkveld Aantal apotheker 2 arts palliatieve geneeskunde 6 arts verstandelijk gehandicapten 3 huisarts 65 medisch specialist 31 psycholoog 1 specialist ouderengeneeskunde 57 verpleegkundige hospice 14 verpleegkundige thuiszorg 69 verpleegkundige ziekenhuis 37 verpleegkundige overig 4 Totaal Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag IKNL

10 3.3 Doelgroepen consultatie De consultatiefunctie is bedoeld voor professionele zorgverleners in alle sectoren van de gezondheidszorg, bijvoorbeeld: artsen, verpleegkundigen, verzorgenden, paramedici en apothekers. 3.4 Bereikbaarheid Alle consultatieteams zijn dagelijks op kantoortijden bereikbaar. De meeste teams zijn ook buiten kantoortijd en in het weekend bereikbaar, zij het met wisselende tijden. Sommige teams werken met verlengde openingstijden tijdens werkdagen, aangevuld met bereikbaarheid in het weekend overdag, andere hebben volledige avond-, nacht- en weekenddiensten (7*24 uur). 3.5 Aard consulten De consulten in deze rapportage betreffen patiëntgebonden vragen. Informatieve vragen worden niet als consult geregistreerd. Veel consulenten geven ook adviezen aan collega s binnen de eigen organisatie of beroepsgroep. Deze intercollegiale consulten worden over het algemeen niet in PRADO geregistreerd als consult. 3.6 Werkwijze consultatie De meeste consultvragen worden telefonisch gesteld en beantwoord. Vaak zijn meerdere disciplines betrokken bij de opstelling van het advies; met name de medische en verpleegkundige. Het streven is adviezen schriftelijk te bevestigen indien ze complex zijn of een stappenplan bevatten. Soms wordt in overleg met de consultvrager eenmalig een bezoek aan de patiënt gebracht om de situatie ter plekke nader te inventariseren of instructie te geven aan de zorgverleners (bedside consult). Ook geven consulenten adviezen aan zorgverleners tijdens een patiëntenbespreking in een ziekenhuis, verpleeghuis of hospice. 3.7 Kwaliteitsbeleid Om de kwaliteit van de consultatie te waarborgen heeft IKNL in 2010 in samenspraak met de consulenten kwaliteitscriteria geformuleerd t.a.v. structuur en proces. Zo zijn er toelatings- en herregistratie-eisen voor consulenten. Ook voor de samenstelling en de werkwijze van de teams zijn criteria opgesteld. Daarnaast is een aantal criteria geformuleerd die de kwaliteit van het consultatieproces moeten borgen. Zo is gesteld dat consulten zoveel mogelijk op multidisciplinaire wijze afgehandeld moeten worden, dat adviezen (zeker als ze meervoudig zijn) per brief naar de consultvrager gestuurd worden (schriftelijke bevestiging van het advies) en dat na een consult een vervolgcontact plaatsvindt om het effect van het advies te evalueren (follow-up van het consult). Sinds 2011 wordt het kwaliteitsbeleid door IKNL gemonitord en in afzonderlijke rapportages als spiegelrapporten aan de teams doorgegeven. 10 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2013 Juni 2014 IKNL

11 4 Aantallen consulten 4.1 Aantal consulten en vergelijking met voorgaande jaren Een consultatie palliatieve zorg bestaat uit een initiële vraag en advies. Daarna volgt vaak een follow-up contact, voor zover relevant voor de situatie. In PRADO wordt alleen een telling bijgehouden van het aantal initiële vragen en adviezen en niet van de daarop volgende contacten. Als er over een bekende patiënt, een geheel nieuwe vraag is, wordt een nieuw vervolgconsult aangemaakt. In totaal werden in consulten in Nederland geregistreerd. In 2012 was het aantal In 2004 is de registratie van de consultatiefunctie van start gegaan. Toen werden consulten geregistreerd. Het aantal geregistreerde consulten heeft sindsdien opgaande en dalende tendensen gekend. In 2011 en 1012 was het aantal stabiel rond de In 2013 is er weer een stijging in het aantal consulenten. Grafiek 4.1 Aantal consulten palliatieve zorg van Aantal consulten per patiënt De consulten in 2013 betroffen in totaal patiënten. Voor de meeste patiënten werd eenmalig een consult gevraagd. Over een klein aantal patiënten werd vaker gebeld, soms ook door verschillende consultvragers. Een tweede consultatie over dezelfde patiënt wordt geregistreerd als vervolgconsult. Het gemiddeld aantal consulten per patiënt in 2013 was 1,18. In 2012 was dit vrijwel gelijk: 1, Consulten buiten kantoortijden De meeste consultatieteams hebben naast bereikbaarheid tijdens kantoortijden ook een openstelling buiten kantoortijden. Deze openstelling is niet overal gelijk. De definitie die hier gevolgd is voor buiten kantoortijden is: elk consult tussen 17:00 uur en 09:00 uur op werkdagen (ma-vrij) en elk consult op weekenddagen (9.00 tot uur). In 2013 was het aandeel van consulten buiten kantoortijd 15%, iets minder dan in 2012 (17%). Dit percentage laat sinds 2008 een iets fluctuerende lijn zien. Zie grafiek Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag IKNL

12 Percentage Grafiek 4.2 Percentage consulten buiten kantoortijden in Percentage ANW- consulten Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2013 Juni 2014 IKNL

13 5 Consultvragers De consultatieteams kunnen gebeld worden door (professionele) zorgverleners van verschillende disciplines en werkzaam in verschillende werkvelden. 5.1 Functie consultvrager De grootste groep consultvragers in 2013 was net als in voorgaande jaren de huisarts (grafiek 5.1). Ongeveer maal legde deze beroepsgroep een casus voor aan één van de consultatieteams. Het aandeel consultvragen van huisartsen in 2013 bedroeg 78,4%; een lichte daling ten opzichte van 2012 (83%). Grafiek 5.1 Verdeling aantal consulten per functie consultvrager in 2013 Functie van consultvrager verpleegkundige/verzorgende specialist ouderengeneeskunde onbekend medisch specialist/artsass huisarts apotheker anders AVG-arts Huisartsenposten Van het totaal aantal consultvragen van huisartsen kwam 12% van waarnemend huisartsen net als in Sinds 2010 is dit aandeel gegroeid van 6,5% naar 12% in Verpleegkundigen en verzorgenden Het aantal vragen van verpleegkundigen en verzorgenden is toegenomen; was dit aantal in , in 2013 is dit gestegen naar 537. Van het totaal aantal consulten in 2013 was het aandeel van verzorgenden en verpleegkundigen 7%. 13 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag IKNL

14 6 Consulenten De consultatieteams palliatieve zorg zijn multidisciplinair samengesteld. Artsen en verpleegkundigen afkomstig uit meerdere werkvelden vormen het kernteam. Met al deze consulenten of hun werkgevers heeft IKNL overeenkomsten gesloten. Het gaat om ca. 180 partijen verspreid door het hele land. Daarnaast participeerden psychologen en/of geestelijk verzorgers, apothekers, AVG-artsen en medisch specialisten in de consultbesprekingen van de teams. De betrokkenheid bij de consultaties van deze aanvullende expertise wordt niet genoteerd in PRADO (op een enkele uitzondering na). In 2013 waren 289 consulenten betrokken bij het verlenen van consulten. In de groep consulenten waren de volgende disciplines aanwezig: medisch specialisten, huisartsen, artsen palliatieve geneeskunde, verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten afkomstig uit ziekenhuis, hospice en thuiszorg, apothekers en specialisten ouderengeneeskunde. Artsen zijn bij 92% van de consulten betrokken. Verpleegkundigen bij 80%. Dit komt omdat buiten kantooruren meestal alleen de arts dienst doet. 14 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2013 Juni 2014 IKNL

15 7 Kenmerken van de patiënt Er werd in 2013 voor patiënten consultatie gevraagd. In 2012 werden voor patiënten consultatie aangevraagd. Per patiënt werd 1,2 consult geregistreerd. Geslacht, leeftijd, diagnose en prognose zijn geanalyseerd op patiëntniveau. 7.1 Geslacht en leeftijd Professionele zorgverleners kunnen zich richten tot de consultatieteams met vragen over patiënten die lijden aan een levensbedreigende ziekte, ongeacht diagnose, leeftijd en verblijfplaats. Het percentage mannelijke en vrouwelijke patiënten over wie werd geconsulteerd was in 2013 nagenoeg gelijk. De gemiddelde leeftijd van de patiënt in 2013 was 74,5 jaar. De grootste groep patiënten was tussen de 65 en 80 jaar ten tijde van het consult. Het aantal kinderen en jongeren onder de 20 jaar waarvoor een consult werd gevraagd, was in Dit is meer dan in 2012, toen ging het om 18 kinderen en jongeren onder de 20 jaar. Grafiek 7.1 Leeftijdsverdeling van patiënten over wie werd geconsulteerd in Leeftijdsverdeling patiënt tijdens consult < >=80 Onbekend / missing 7.2 Diagnose De meeste patiënten hadden de diagnose kanker, 78%, dit is iets minder dan in 2012 (toen 82%). Bij de niet-oncologische ziektebeelden was hartfalen de meest voorkomende hoofddiagnose (5%), gevolgd door COPD (2%), CVA (1%) en dementie (2%). De andere diagnosen betroffen een aantal uiteenlopende ziektebeelden, waaronder diabetes en neurologische aandoeningen. In grafiek 7.2 is de verdeling van de diagnoses in (afgeronde) percentages weergegeven. 15 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag IKNL

16 Grafiek 7.2 Verdeling in % van diagnose patiënt tijdens consult in 2013 Percentage diagnose patient tijdens consult Kanker Hartfalen COPD CVA Dementie Anders Onbekend 7.3 Prognose Tijdens het consult wordt aan de consultvrager gevraagd de prognose/ levensverwachting van de patiënt in te schatten. Als de consultvrager dat niet kan, dan wordt door de consulent onbekend geregistreerd. Het grootste deel van de patiënten over wie geconsulteerd werd in 2013 had een prognose tussen de 4 dagen en 2 weken (27%), in 2012 was dit 28%. Van de patiënten was 14% in de stervensfase (prognose 3 dagen of minder) evenals in In totaal had 55% van de patiënten ten tijde van het consult een levensverwachting van minder dan 4 weken. Dit percentage was in 2011 en 2012 nagenoeg hetzelfde. Bij 24% van de patiënten was de prognose niet bekend of niet duidelijk. Zie voor de verdeling van de prognose categorieën grafiek 7.3. Grafiek 7.3 Verdeling van prognose categorieën van patiënten tijdens consult in dagen of minder Tussen 4 dagen en 2 weken Tussen 2 weken en 4 weken Tussen 4 weken en 3 maanden Meer dan 3 maanden Onbekend 16 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2013 Juni 2014 IKNL

17 7.4 Verblijfplaats patiënt Tijdens een consult verblijft de patiënt thuis of in een instelling. Voor eenzelfde patiënt kan de verblijfplaats per consult anders zijn. Vandaar dat de analyse hier gebaseerd is op de gegevens van de consulten en niet op die van unieke patiënten. In 2013 verbleven de meeste patiënten tijdens de consultatie thuis (73%) of in het ziekenhuis (10%), verzorgingshuis (5%) of hospice (6%). De overige categorieën zijn heel klein. In grafiek 7.4 is de verdeling van de verblijfplaats van de patiënt tijdens het consult weergegeven. Grafiek 7.4 Verdeling in % van verblijfplaats patiënt tijdens consult in 2013 Percentage verblijfplaats patient tijdens consult 80,00 70,00 60,00 50,00 40,00 30,00 20,00 10,00 0,00 17 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag IKNL

18 8 Inhoud van het consult In een consultatiegesprek kunnen meerdere vragen en onderwerpen aan bod komen. Na afloop van het gesprek registreert de consulent deze. Er zijn twee hoofdgroepen in de registratie: problemen en symptomen. Onder problemen worden gerekend onderwerpen als psychische en sociale problemen, euthanasie en (palliatieve) sedatie, farmacologische vragen, dagelijks functioneren, ondersteuning mantelzorg, morele steun consultvrager of organisatie van zorg. Onderwerpen vallend in de categorie symptomen zijn onder andere angst, depressie, pijn, benauwdheid, delier, misselijkheid, vermoeidheid en slaapproblemen. Zowel bij problemen als bij symptomen kunnen meerdere items aangevinkt worden. 8.1 Problemen Tijdens het consult kwamen farmacologische vragen (dosering, toediening, combinatie met andere medicatie) het meest frequent aan de orde; in 69% van de consulten was dit het geval. Bij de consultaties werd in 23% van de gevallen gesproken over sedatie en in 5% over euthanasie. Organisatie van zorg was ook een item waar veel vragen over werden gesteld (20%). In 33% van de consultaties zocht de consultvrager morele steun bij de consulent. Bij 11% was er een vraag over het dagelijks functioneren van de patiënt. Vragen over het sociale, psychische en spirituele functioneren kwamen veel minder vaak aan de orde. Zie grafiek 8.1. Grafiek 8.1 Verdeling aantal consulten met bepaald probleem, weergegeven in % Coping Euthanasie Farmacologisch Dagelijks functioneren Mantelzorg Steun consultvrager Organisatie van zorg Sedatie Sociaal Zingeving Anders In 47% van de consultaties werd één probleem besproken en in bijna een derde twee problemen. In 21% van de consultaties zijn er drie of meer problemen besproken (zie grafiek 8.2). Gemiddeld werden 1,8 problemen per consult geregistreerd. 18 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2013 Juni 2014 IKNL

19 Grafiek 8.2 Verdeling in % van consulten met het aantal besproken problemen geen 1 probleem 2 problemen 3 problemen 4 problemen >=5 problemen 8.2 Symptomen Van de symptomen was (net als voorgaande jaren) pijn het meest voorkomende symptoom waarover werd geconsulteerd (in 43% van de consultaties). Daarna waren verwardheid/delier (21%), benauwdheid (17%), misselijkheid (14%) en angst (10%) de meest besproken symptomen (voor verdeling zie grafiek 8.3). De verdeling is nagenoeg gelijk aan die van vorig jaar. Grafiek 8.3 Verdeling aantal consulten met bepaald symptoom, weergegeven in % Angst Anorexie Ascites Benauwdheid Decubitis Hoesten Ileus Jeuk Lymfe oedeem Misselijkheid Mondproblemen Obstipatie/diarree Pijn Slaapproblemen Slikproblemen Somber Sufheid Vermoeidheid Verwardheid Anders Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag IKNL

20 In de helft (50%) van de consultaties werd één symptoom besproken en in bijna 27% twee symptomen. In 23% van de consultaties zijn er drie of meer symptomen besproken. Zie grafiek 8.4. Gemiddeld werden 1,7 symptomen per consult door de consultvrager met de consulent besproken. Grafiek 8.4 Verdeling in % van consulten met het aantal besproken symptomen 1 symptoom 2 symptomen 3 symptomen 4 symptomen 5 symptomen 6 symptomen 7 symptomen 8 symptomen 9 symptomen 8.3 Aantal onderwerpen per consult In 2013 werden in totaal 3,5 onderwerpen (problemen en symptomen) per consultatie besproken. Dit aantal is al enkele jaren vrijwel gelijk. 20 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2013 Juni 2014 IKNL

21 9 Vorm van het consult 9.1 Telefonisch of combinatie Bij de meeste consultaties verloopt het contact geheel telefonisch. Soms is er direct overleg (face-to-face) binnen een praktijk of instelling. Eventueel wordt het telefonisch contact aangevuld met een advies op locatie bijvoorbeeld door het bijwonen van een teambespreking of MDO. Met de consultvrager werd in 88% van alle consulten alleen telefonisch overlegd. In 5,4% van alle consulten was er (op locatie) direct overleg (face-to-face) tussen consultvrager en consulent. Slechts in 0,5% van de gevallen werd advies uitgebracht aan een team, ook op locatie (bijvoorbeeld tijdens een MDO). Er waren ook consultaties met een gecombineerde aanpak, zie grafiek 9.1. De getallen zijn ten opzichte van 2012 nauwelijks gewijzigd. Grafiek 9.1 Verdeling in % van consulten naar vorm in 2013 Alleen telefonisch Alleen direct overleg Alleen advies behandelteam (mdo+patz) Alleen anders (combi anders + digitaal) Combinatie 2 of 3 vormen adviezen 9.2 Bedside consult In sommige gevallen wordt de patiënt over wie advies gevraagd wordt, persoonlijk gezien door de consulent, het zogenaamde bedside consult. Dit met als doel tot een eigen inventarisatie en observatie te komen. Soms is het doel een instructie te geven, bijv. over een ascitespunctie. In 2013 werd bij 12,7% van de consulten de patiënt bezocht. Het aandeel bedside consulten daalt langzaam. In 2008 was dit nog 14%. 9.3 Schriftelijke bevestiging Adviezen worden zoveel mogelijk schriftelijk bevestigd, zeker als het gaat om meervoudige adviezen. Het registratie-instrument PRADO biedt de mogelijkheid consultverslagen vast te leggen en op basis van het verslag consultbrieven te genereren en te versturen per beveiligde . Het aandeel consulten waarbij een schriftelijke bevestiging van het advies plaatsvond nam verder toe, nu naar 62% van de consultaties. In 2012 was dit 57%, in %. 21 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag IKNL

22 9.4 Follow up Enkele dagen na het uitbrengen van het advies wordt door een consulent in principe opnieuw contact opgenomen met de consultvrager voor een evaluatie en indien nodig aanvulling of bijstelling van het advies. Deze follow-ups worden eenmalig geregistreerd. In 2013 vond bij 43% van de consultaties een follow-up plaats. In 2012 was dit bij 41% van de consultaties het geval. 9.5 Multidisciplinair overleg Tijdens de bereikbaarheidsdiensten op werkdagen zijn altijd de beide kerndisciplines, arts en verpleegkundige beschikbaar. Gangbaar is dat zij in gezamenlijk overleg tot een advies te komen. Soms wordt ook met een andere discipline van het team overlegd en soms met een deskundige buiten het team. In de avond-, nacht- en weekenddiensten is er in veel regio s maar één discipline actief, dus dan zijn de adviezen vrijwel altijd monodisciplinair. Het percentage adviezen dat in 2013 door multidisciplinair overleg binnen het consultatieteam tot stand kwam is 70%, iets meer dan in 2012 (66%). In 2010 was het 57%. In 4% van de consultaties vond (ook) overleg plaats buiten het consultatieteam. In grafiek 9.2 de verdeling van de verschillende vormen van overleg. Grafiek 9.2 Percentage consulten multidisciplinair afgehandeld binnen en buiten team in 2013 Monodisciplinair binnen team Multidisciplinair binnen team Buiten team Monodisciplinair binnen team & buiten team Multidisciplinair binnen team & buiten 22 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2013 Juni 2014 IKNL

23 10 Thema consultatie palliatieve zorg per verblijfplaats 10.1 Problemen per setting Welke problemen komen aan de orde tijdens de consultatie over een patiënt in de verschillende verblijfplaatsen? Voor deze vraagstelling zijn drie verblijfplaatsen geanalyseerd: de thuissituatie, het ziekenhuis en het hospice. In tabel 10.1 staat de top 5 van problemen in iedere setting. In het ziekenhuis staat organisatie van zorg op nummer 1 en dat staat in de thuissituatie en in het hospice op nummer 4. In het hospice spelen kwesties rond palliatie sedatie net zo vaak als in de thuissituatie. In het ziekenhuis staan vragen over sedatie niet in de top 5. Mantelzorg kwesties komen wel in de top 5 van de ziekenhuisconsulten voor en niet in de top 5 van de thuissituatie en in het hospice. Tabel 10.1 Top 5 problemen die besproken zijn in de consulten in de verschillende verblijfplaatsen Top 5 Top 5 thuis % Top 5 % Top 5 hospice % problemen N=4844 ziekenhuis N=387 N=618 nr 1 Farmacologisch 72 Organisatie van 50 Farmacologisch 75 zorg nr 2 Steun 33 Farmacologisch 37 Steun 31 consultvrager consultvrager nr 3 Sedatie 23 Steun 33 Sedatie 25 consultvrager nr 4 Organisatie van 17 Mantelzorg 23 Organisatie van 12 zorg zorg nr 5 Dagelijks functioneren 10 Dagelijks functioneren 21 Dagelijks functioneren Symptomen per setting Hieronder volgt een vergelijking tussen de symptomen waarover geconsulteerd is van patiënten in de thuissituatie, in het ziekenhuis en in het hospice. De top 5 van meest voorkomende symptomen lijkt niet wezenlijk anders tussen de verschillende settingen. Benauwdheid lijkt meer voor te komen in het ziekenhuis in vergelijking tot de thuissituatie en het hospice. Opvallend is wel dat in alle drie de settingen de categorie anders in de top 5 staat. Tabel 10.2 Top 5 symptomen die besproken zijn in de consulten in de verschillende verblijfplaatsen Top 5 Top 5 thuis % Top 5 % Top 5 hospice % problemen N=4844 ziekenhuis N=387 N=618 nr 1 Pijn 43 Pijn 39 Pijn 41 nr 2 Verwardheid 21 Benauwdheid 24 Verwardheid 26 nr 3 Benauwdheid 17 Anders 15 Misselijkheid 17 nr 4 Misselijkheid 15 Verwardheid 12 Anders 15 nr 5 Anders 13 Angst 12 Angst Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag IKNL

24 11 Beschouwing De jaarlijkse rapportage van de IKNL- consultatievoorzieningen op basis van consultregistraties in PRADO laten over de jaren een zeer stabiel beeld zien met slechts kleine verschuivingen. Het aantal consulten is sinds 2004 weliswaar sterk toegenomen maar de -in het begin van deze eeuw geschatte verwachte-grote aantallen zijn nooit gerealiseerd. Bovendien blijken de IKNL-consultatie teams zich vooral in de eerste lijn te manifesteren en komen er weinig consulten uit ziekenhuizen en verpleeghuizen. De consultatiebehoefte en de consultatiebereidheid van generalistische hulpverleners aan specialistische hulpverleners op het brede terrein van de palliatieve zorg zijn complexe fenomenen en daarom moeilijk te analyseren. De consultregistratie in PRADO is slechts een deel van deze werkelijkheid. Hulpverleners consulteren ook de behandelend medisch specialist, een pijnarts in het ziekenhuis, verpleegkundigen van specialistische teams of raadplegen elkaar informeel. Kenmerkend voor de ontwikkeling van een nieuw specialisme in de zorg is dat na jarenlang pionieren door bevlogen hulpverleners, de vrijblijvendheid om dit zorggebied goed te organiseren verdwijnt. Er komen standaarden, normen, registraties en visitaties. Ook in de palliatieve zorg is dat het geval en dat zal zijn weerslag hebben op het aantal patiënten dat toegang krijgt tot palliatieve expertise. Er is echter op dit moment nog weinig bekend over de kwaliteit van de palliatieve zorg in Nederland (Palliatieve zorg in Beeld, IKNL 2014). Aantal consulten Er zijn jaarlijks mensen voor wie het overlijden voor de arts niet-onverwacht kwam 1. Afgezet tegen het aantal consulten van 6500, betekent dit dat er bij 1 op de 16 overlijdens een consult wordt gevraagd. Kijken we alleen naar de mensen die thuis overlijden (53%=57505 ) en het aantal consulten door de huisarts (5000), dan wordt er bij 1 op de 9 overlijdens een consult gevraagd. Het is de vraag of we tevreden kunnen zijn met dit aantal gezien de hoge symptoomlast die patiënten ervaren in de palliatieve fase 234. Palliatieve zorg is nog geen standaard onderdeel van de initiële opleidingen en 83% van de huisartsen geeft aan behoefte te hebben aan bijscholing over opiaten en pijnbestrijding 5. Omdat huisartsen in de regel niet heel vaak geconfronteerd worden met palliatieve patiënten, is het onmogelijk daar ruime ervaring in op te bouwen. Bijvoorbeeld bij een dergelijke ingrijpende interventie als palliatieve sedatie zou men kunnen verwachten dat er vaker een ervaren expert geraadpleegd zou worden. Dat gebeurt nu bij 1 op de 10 sedaties bij patiënten met een niet-oncologische aandoening en bij 1 op de 4 sedaties van kankerpatiënten 6. Huisartsenzorg Er is een knelpunt in de huisartsenzorg buiten kantooruren. Als de eigen huisarts geen overdracht heeft gedaan naar de huisartsenpost over het afgesproken beleid van een palliatieve patiënt kan de waarnemer in de problemen komen. Dit lijkt nu door te werken in toename van het aantal consultvragen van waarnemend huisartsen. Het aandeel van waarnemend huisartsen binnen de totale vraag van huisartsen is in de afgelopen drie jaar toegenomen van 6,5% in 2010 naar 12% in Consulenten melden dat door het gebrek aan overdrachten over palliatieve patiënten bij de huisartsenpost de waarnemend huisarts vaak niet goed geïnformeerd is over de patiënt. Dit maakt het geven van een goed advies lastiger. 1 Heiden A van der e.a. Euthanasie en andere medische beslissingen rond het levenseinde. Sterfgevallenonderzoek ZomMw juni Janssen, D. Palliative care needs of patients with advanced chronic organ failure. Proefschrift Beuken M van den. Symptoms in patients with cancer. Proefschrift Ruijs CDM, Kerkhof AJFM, Wal G, van der, Onwuteaka-Philipsen BD. The broad spectrum of unbearable suffering in the end-of-life cancer studied in Dutch primary care, BMC Palliat Care. 2012;11:12. 5 Rurup ML, Rhodius CA, Borgsteede SD, Boddaert MSA, Keijser AGM, Pasman HRW, Onwuteaka-Philipsen BD. The use of opioids at the end of life. The knowledge level of Dutch physicians as a potential barrier to effective pain management. BMC Palliat Care. 2010;9:23. 6 Swart SJ, Rietjens JA,Zuylen L van, Zuurmond WW, Perez RS, Maas PJ van der, Delden JJ van, Heide A van der. Continuous palliative sedation for cancer and noncancer patients. J Pain Symptom Manage Feb;43(2): Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2013 Juni 2014 IKNL

25 Prognose De geschatte prognose verandert in de loop der jaren nauwelijks. In 55% van de consulten is deze korter dan 4 weken. Het is de vraag of deze inschatting klopt. Het blijkt voor artsen namelijk moeilijk om het naderend levenseinde te herkennen. In 30% van de sterfgevallen herkent de huisarts het naderend overlijden niet in de laatste maanden; zelfs in de laatste week herkennen zij in 6% van de gevallen het overlijden niet 7. Voor het tijdig inzetten van een consultatieteam is het belangrijk dat de palliatieve fase herkend en gemarkeerd wordt. Stijgt het aandeel vragen van verpleegkundigen? Er is daling van het aandeel consultvragen van huisartsen met 5% ten opzichte van Het aantal vragen van verpleegkundigen en verzorgenden lijkt toegenomen maar het kan ook zijn dat deze vragen nu- beter dan vroeger- geregistreerd worden. Veranderend zorglandschap Het is nauwelijks goed te voorspellen of het veranderde zorglandschap zal leiden tot meer of minder consulten bij de IKNL-consultatievoorzieningen. We zien dat ziekenhuizen steeds vaker hun eigen palliatief team opzetten en adviseren bij behandeling en zorg van opgenomen patiënten. Meestal ondersteunen zij het ontslag van terminale patiënten naar huis of hospice. De opkomst van de PaTz groepen in Nederland zal ook een effect hebben op de consultatiebereidheid van huisartsen en wijkverpleegkundigen. Wanneer een IKNL-consult als deskundige aansluit bij deze PaTz groepen kan deze enerzijds ter plekke vragen wegnemen als anderzijds nieuwe vragen genereren. IKNL steunt de visie van vele experts in het veld dat de vrijblijvendheid van consultatie voorbij zou moeten zijn zodat de patiënt niet meer afhankelijk is van het bewustzijn van zijn/haar behandelend arts. Om dat te bereiken wordt consultatie palliatieve zorg een vanzelfsprekend en beter zichtbaar onderdeel van de keten. IKNL wil bereiken dat alle palliatieve patiënten die dat nodig hebben toegang krijgen tot palliatieve expertise. Daarvoor is het nodig dat ook de onbewust onbekwame zorgverlener gebruik maakt van consulenten. IKNL wil samen met EPZ en netwerken palliatieve zorg werken aan een landelijk dekkend systeem van transmurale palliatieve zorgketens waarvan consultatie een vanzelfsprekend onderdeel is. Het oprichting van een transmuraal palliatief team is het meest voor de hand liggende instrument om vorm en inhoud te geven aan die ketenzorg. Echter, om een brug te bouwen tussen instellingen moeten de pijlers sterk zijn. De IKNL consulenten spelen een belangrijke rol bij de transitiefase van consultatie naar ketenzorg wanneer zij hun expertise de komende jaren inzetten in PaTz groepen en ziekenhuisteams. 7 Abarshi EA, Echteld MA, Block L van den, Donker GA, Deliens L, Onwuteaka-Philipsen BD. Recognising patients who will die in the near future: a nation wide study via the Dutch Sentinel Network of GPs. Br J Gen Pract. 2011;61(587): Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag IKNL

Consultatie Palliatieve Zorg. Jaarverslag 2014

Consultatie Palliatieve Zorg. Jaarverslag 2014 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2014 Juli 2015 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag 2014 Auteur L. Brom, MSc B. van Aalst Dr. M. Klinkenberg Juli 2015 3 Consultatie Palliatieve Zorg Jaarverslag

Nadere informatie

Consultatie palliatieve zorg Jaarverslag 2011

Consultatie palliatieve zorg Jaarverslag 2011 Consultatie palliatieve zorg Jaarverslag 2011 Juni 2012 Consultatie palliatieve zorg Jaarverslag 2011 Auteur I. Grandjean, Msc Drs. C. Galesloot Dr. M. Kinkenberg Juni 2012 Versie definitief 3 Consultatie

Nadere informatie

Consultatie palliatieve zorg. Jaarverslag 2015

Consultatie palliatieve zorg. Jaarverslag 2015 Consultatie palliatieve zorg Jaarverslag 2015 juni 2016 Consultatie palliatieve zorg Jaarverslag 2015 Auteurs: L. Brom, MSc M. van Horssen B. van Aalst Dr. M. Klinkenberg juni 2016 3 Consultatie palliatieve

Nadere informatie

Nieuws vanuit de werkgroep vorming van een Regionaal Palliatief Advies Team in de regio s-hertogenbosch Bommelerwaard

Nieuws vanuit de werkgroep vorming van een Regionaal Palliatief Advies Team in de regio s-hertogenbosch Bommelerwaard Nieuws vanuit de werkgroep vorming van een Regionaal Palliatief Advies Team in de regio s-hertogenbosch Bommelerwaard In de regio s-hertogenbosch Bommelerwaard is een werkgroep actief die zich richt op

Nadere informatie

Palliatief consult door de verpleegkundig specialist: de arts overbodig?

Palliatief consult door de verpleegkundig specialist: de arts overbodig? Palliatief consult door de verpleegkundig specialist: de arts overbodig? Ellen de Nijs Verpleegkundig specialist chronische zorg Leids Universitair Medisch Centrum (EPZ) Kennis en Innovatie (Kennis) Centrum

Nadere informatie

Palliatieve zorg voor andere doelgroepen

Palliatieve zorg voor andere doelgroepen Palliatieve zorg voor andere doelgroepen CVA, Dementie, COPD, Hartfalen, psychiatrische aandoening, verstandelijke beperking 27 november Rob Krol en Annemiek Kwast Aanleiding IKNL activiteiten palliatieve

Nadere informatie

Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant

Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Marlie Spijkers Arts symptoombestrijding en palliatieve zorg Sint Annaziekenhuis Medisch adviseur netwerk palliatieve zorg

Nadere informatie

Vier kernvragen in de palliatieve zorg:

Vier kernvragen in de palliatieve zorg: Palliatieve thuiszorg in het nieuws In deze presentatie: 1. Palliatieve zorg in de 21 e eeuw, de stand van zaken Het PaTz project Een andere focus op palliatieve zorg 2. Het PaTz project in de praktijk

Nadere informatie

Het Palliatief Advies Team. De verpleegkundig specialist centraal en transmuraal 1 september 2015

Het Palliatief Advies Team. De verpleegkundig specialist centraal en transmuraal 1 september 2015 Het Palliatief Advies Team De verpleegkundig specialist centraal en transmuraal 1 september 2015 2011 nieuw ziekenhuis en starten PAT Waarom? Hoe? Met wie? Waarom een PAT Stervensfase in het ziekenhuis

Nadere informatie

Symptomen in de Palliatieve Fase

Symptomen in de Palliatieve Fase Symptomen in de Palliatieve Fase Internationale dag Palliatieve zorg Limburg 2015 Marieke van den Beuken- van Everdingen 36 symptomen die bij > 10% voorkomen vermoeidheid obstipatie snelle verzadiging

Nadere informatie

Zou het u verbazen als deze patiënt over een jaar nog leeft?

Zou het u verbazen als deze patiënt over een jaar nog leeft? Zou het u verbazen als deze patiënt over een jaar nog leeft? Het belang van een integraal anticiperend beleid 22 maart 2012 Bernardina Wanrooij Huisarts, consulent palliatieve zorg AMC Palliatieve zorg

Nadere informatie

Zorg in de laatste levensfase. Agnes van der Heide Afd. Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC

Zorg in de laatste levensfase. Agnes van der Heide Afd. Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC Zorg in de laatste levensfase Agnes van der Heide Afd. Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC Verschillen Nederland buitenland Palliatieve zorg is geen specialisme Palliatieve zorg is in principe

Nadere informatie

Een Transmuraal Palliatief Advies Team in de regio: de rol van de huisarts in de eerstelijn. dr. Eric van Rijswijk, huisarts, lid PAT team JBZ

Een Transmuraal Palliatief Advies Team in de regio: de rol van de huisarts in de eerstelijn. dr. Eric van Rijswijk, huisarts, lid PAT team JBZ Een Transmuraal Palliatief Advies Team in de regio: de rol van de huisarts in de eerstelijn dr. Eric van Rijswijk, huisarts, lid PAT team JBZ De praktijk van palliatieve zorg huisartspraktijk Mw van Z,

Nadere informatie

Scen. Malaga 2014 Petrie van Bracht en Rob van Lier scenartsen

Scen. Malaga 2014 Petrie van Bracht en Rob van Lier scenartsen Scen Malaga 2014 Petrie van Bracht en Rob van Lier scenartsen inhoud Inleiding Getallen Zorgvuldigheidscriteria Valkuilen Euthanasie versus palliatieve sedatie De scenarts S: staat voor steun: informatie,

Nadere informatie

Palliatieve zorg in het ZGT

Palliatieve zorg in het ZGT 30 oktober 2014 Mw. Dr. I.M. Oving Internist-Oncoloog Palliatieve zorg in het ZGT Op het juiste moment en de juiste plaats Namens het palliatief consult team Palliatieve zorg, op het juiste moment en de

Nadere informatie

Als genezing niet meer mogelijk is

Als genezing niet meer mogelijk is Algemeen Als genezing niet meer mogelijk is www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG043 / Als genezing niet meer mogelijk is / 06-10-2015 2 Als

Nadere informatie

Palliatieve sedatie 14 oktober 2015. Margot Verkuylen Specialist ouderengeneeskunde www.margotverkuylen.nl

Palliatieve sedatie 14 oktober 2015. Margot Verkuylen Specialist ouderengeneeskunde www.margotverkuylen.nl Palliatieve sedatie 14 oktober 2015 Margot Verkuylen Specialist ouderengeneeskunde www.margotverkuylen.nl Palliatieve sedatie in het hospice Veel kennis en ervaring Wat weten we over de praktijk? Dilemma

Nadere informatie

Project Transmurale Palliatieve Zorg & Schokbrekers in de communicatie. Minisymposium SKB 19 december 2013

Project Transmurale Palliatieve Zorg & Schokbrekers in de communicatie. Minisymposium SKB 19 december 2013 Project Transmurale Palliatieve Zorg & Schokbrekers in de communicatie Minisymposium SKB 19 december 2013 Hoeveel patiënten heeft u nu in behandeling (of verzorgje nu op de afdelingof thuis) waarbij het

Nadere informatie

Advance care planning Laatste stand van zaken palliatieve zorg. Karin van der Rijt Hoogleraar palliatieve oncologische zorg

Advance care planning Laatste stand van zaken palliatieve zorg. Karin van der Rijt Hoogleraar palliatieve oncologische zorg Advance care planning Laatste stand van zaken palliatieve zorg Karin van der Rijt Hoogleraar palliatieve oncologische zorg Advance care planning Open communicatie met patiënt en naasten over: Situatie

Nadere informatie

Stand van zaken Transmuraal Palliatief Advies Team

Stand van zaken Transmuraal Palliatief Advies Team Stand van zaken Transmuraal Palliatief Advies Team Ilona van der Loos, gespecialiseerd verpleegkundige thuiszorg, consulent PAT Vivent & Sylvia Verhage MANP verpleegkundig specialist intensieve zorg, consulent

Nadere informatie

Palliatieve zorg in het Elkerliek ziekenhuis

Palliatieve zorg in het Elkerliek ziekenhuis Palliatieve zorg in het Elkerliek ziekenhuis LOOV, 4 november 2014 Ingrid van Asseldonk Verpleegkundig specialist palliatieve zorg Programmaleider palliatieve zorg Consulent palliatieve zorg IKNL Elkerliek

Nadere informatie

Transmurale palliatieve zorg regio Arnhem. Ciska Zerstegen Jolanda van Loenhout Verpleegkundig specialisten

Transmurale palliatieve zorg regio Arnhem. Ciska Zerstegen Jolanda van Loenhout Verpleegkundig specialisten Transmurale palliatieve zorg regio Arnhem Ciska Zerstegen Jolanda van Loenhout Verpleegkundig specialisten IKNL consultatieteam Huidige situatie Team ondersteunende en palliatieve zorg Rijnstate Team palliatieve

Nadere informatie

Palliatieve zorg in het OLVG

Palliatieve zorg in het OLVG Palliatieve zorg in het OLVG Introductie van het palliatief team 23 mei 2013 Huisartsenavond OLVG Een palliatief team waarom? Draagt bij aan een hogere kwaliteit van leven en minder psychische en lichamelijke

Nadere informatie

Transmurale palliatieve zorg

Transmurale palliatieve zorg Transmurale palliatieve zorg Eric van Rijswijk/ Lieke Paulides Tineke Smilde/ Hans Pruijt Bossche Samenscholingsdagen Sept 2014 Hoe is het nu? Een inventarisatie Als het moeilijk is..wie bel je Hoe is

Nadere informatie

beslisschijf evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase palliatieve zorg

beslisschijf evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase palliatieve zorg evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase beslisschijf palliatieve zorg Begin 2006 zijn de VIKC-richtlijnen voor de palliatieve zorg en het zakboekje verschenen. Het IKMN en het UMC Utrecht

Nadere informatie

Quality of Care. EMGO Institute for Health and Care Research

Quality of Care. EMGO Institute for Health and Care Research Quality of Care EMGO Institute for Health and Care Research V&VN wetenschap in Praktijk 12 oktober 2015 Promotieonderzoek VUmc Ria de Korte-Verhoef Roeline Pasman Bart Schweitzer Bregje Onwuteaka-Philipsen

Nadere informatie

Consulten bij de huisarts en de POH-GGZ in verband met psychosociale problematiek. Een analyse van NIVEL Zorgregistraties gegevens van 2010-2014

Consulten bij de huisarts en de POH-GGZ in verband met psychosociale problematiek. Een analyse van NIVEL Zorgregistraties gegevens van 2010-2014 Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Magnée, T., Beurs, D.P. de, Verhaak. P.F.M. Consulten bij de huisarts en de POH-GGZ in verband met psychosociale problematiek.

Nadere informatie

Jaarverslag Consultatie Palliatieve Zorg Integrale Kankercentra 2004

Jaarverslag Consultatie Palliatieve Zorg Integrale Kankercentra 2004 Jaarverslag Consultatie Palliatieve Zorg Integrale Kankercentra 2004 Dr. Annemie Courtens Drs. Cilia Galesloot 2 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 5 2. Methode 6 3. Beschrijving consultatieteams en doelgroepen

Nadere informatie

Zorgpad Stervensfase

Zorgpad Stervensfase Zorgpad Stervensfase de laatste stand van zaken Lia van Zuylen, internist-oncoloog Kenniscentrum Palliatieve Zorg Erasmus MC, Rotterdam Inhoud Belang markering stervensfase Zorgpad Stervensfase Nieuwe

Nadere informatie

Palliatieve Oncologische Zorg

Palliatieve Oncologische Zorg Palliatieve Oncologische Zorg In het Ziekenhuis En Thuis Liesbeth Peters en Eisso Braak Palliatieve Oncologische Zorg Impressies Definitie, geschiedenis Binnen en buiten ziekenhuis Nieuw palliatief zorgmodel

Nadere informatie

Ervaring in palliatieve zorg

Ervaring in palliatieve zorg De psychologische invalshoek in de palliatieve zorg Wie doet wat? Dr. Judith Prins klinisch psycholoog Medische Psychologie Congres NPTN 2 november 2006 1 Ervaring in palliatieve zorg 1986-1990 1992-1996

Nadere informatie

Het PaTz project : Een ander focus op palliatieve zorg. Dr. Bart Schweitzer, huisarts, projectleider

Het PaTz project : Een ander focus op palliatieve zorg. Dr. Bart Schweitzer, huisarts, projectleider Het PaTz project : Een ander focus op palliatieve zorg Dr. Bart Schweitzer, huisarts, projectleider De Volkskrant 8 oktober 2013 In deze presentatie: 1.Palliatieve zorg in de 21 e eeuw, de stand van zaken

Nadere informatie

Keten Palliatieve Zorg

Keten Palliatieve Zorg Keten Palliatieve Zorg Wat is palliatieve zorg? Palliatieve zorg begint wanneer iemand te horen heeft gekregen dat hij/zij ongeneeslijk ziek is en behandeling niet meer mogelijk is. Dat is een harde boodschap

Nadere informatie

Overdracht en samenwerking 1 e en 2 e lijns diëtisten bij de dieetbehandeling van ondervoede patiënten.

Overdracht en samenwerking 1 e en 2 e lijns diëtisten bij de dieetbehandeling van ondervoede patiënten. Overdracht en samenwerking 1 e en 2 e lijns diëtisten bij de dieetbehandeling van ondervoede patiënten. Inleiding Ziekte gerelateerde ondervoeding is nog steeds een groot probleem binnen de Nederlandse

Nadere informatie

workshop besluitvorming in de palliatieve fase

workshop besluitvorming in de palliatieve fase workshop besluitvorming in de palliatieve fase Alexander de Graeff, internist-oncoloog UMC Utrecht, hospice-arts Demeter Marjolein van Meggelen, oncologieverpleegkundige Aveant Consulenten PalliatieTeam

Nadere informatie

Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg

Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg A. Algemeen Proactieve zorgplanning: markering Het palliatief overdrachtsdocument is bedoeld voor palliatieve patiënten. Vaak

Nadere informatie

Palliatieve zorg voor andere doelgroepen. CVA, Dementie, COPD, Hartfalen, psychiatrische aandoening, verstandelijke beperking

Palliatieve zorg voor andere doelgroepen. CVA, Dementie, COPD, Hartfalen, psychiatrische aandoening, verstandelijke beperking Palliatieve zorg voor andere doelgroepen CVA, Dementie, COPD, Hartfalen, psychiatrische aandoening, verstandelijke beperking September 2014 Palliatieve zorg voor andere doelgroepen CVA, Dementie, COPD,

Nadere informatie

Nieuwsflits juni 2014

Nieuwsflits juni 2014 Nieuwsflits juni 2014 Spirituele zorg, hoe kaart je dat aan? Hoewel patiënten aangeven dat ze het erg belangrijk vinden brengen huisartsen spirituele, existentiële, issues weinig in discussie. Dat blijkt

Nadere informatie

Dit artikel is met toestemming van de redactie overgenomen uit TvZ Tijdschrift voor verpleegkundigen 2012, nr. 2

Dit artikel is met toestemming van de redactie overgenomen uit TvZ Tijdschrift voor verpleegkundigen 2012, nr. 2 Dit artikel is met toestemming van de redactie overgenomen uit TvZ Tijdschrift voor verpleegkundigen 2012, nr. 2 Nog steeds veel behoefte aan extra scholing levenseindezorg In 2002 is het landelijke Panel

Nadere informatie

Beperkte proactieve aanpak leidt tot ongeplande bezoeken aan de SEH bij patiënten in de palliatieve fase;

Beperkte proactieve aanpak leidt tot ongeplande bezoeken aan de SEH bij patiënten in de palliatieve fase; Beperkte proactieve aanpak leidt tot ongeplande bezoeken aan de SEH bij patiënten in de palliatieve fase; verschillen tussen de ziektegerichte en symptoomgerichte fase Ellen de Nijs, Leanne Smit, Jaap

Nadere informatie

Generalistisch werkende artsen palliatieve geneeskunde in en vanuit het ziekenhuis. Jan Lavrijsen Maaike Veldhuizen Marlie Spijkers

Generalistisch werkende artsen palliatieve geneeskunde in en vanuit het ziekenhuis. Jan Lavrijsen Maaike Veldhuizen Marlie Spijkers Generalistisch werkende artsen palliatieve geneeskunde in en vanuit het ziekenhuis Jan Lavrijsen Maaike Veldhuizen Marlie Spijkers Disclosure belangen sprekers (potentiële) belangenverstrengeling Voor

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 november 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 november 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

In deze presentatie: The Quality of Death Index. 1. Voor Wie? Vier kernvragen in de palliatieve zorg: Het wereld sterftecijfer blijft 100%..

In deze presentatie: The Quality of Death Index. 1. Voor Wie? Vier kernvragen in de palliatieve zorg: Het wereld sterftecijfer blijft 100%.. In deze presentatie: 1.Palliatieve zorg in de 21e eeuw, de stand van zaken 2. PaTz in de praktijk Ook voor chronische ziekten en dementie? September 2013 Dr. Bart Schweitzer, huisarts, projectleider Het

Nadere informatie

Unit voor palliatieve zorg en symptoombestrijding (PZU)

Unit voor palliatieve zorg en symptoombestrijding (PZU) Unit voor palliatieve zorg en symptoombestrijding (PZU) Afdeling 3.37 interne geneeskunde Locatie Veldhoven Unit voor palliatieve zorg en symptoombestrijding U bent of wordt opgenomen op de unit voor palliatieve

Nadere informatie

Besluitvorming in de Palliatieve fase

Besluitvorming in de Palliatieve fase Besluitvorming in de Palliatieve fase Renske Karens 26-10-2016 Programma Welkom en introductie Besluitvorming in de Palliatieve fase Markering palliatieve zorg Terminale fase / Stervensfase Instrumenten

Nadere informatie

Woord vooraf 1 2. Redactionele verantwoording 1 3. Redactie 1 7. Auteurs 1 8

Woord vooraf 1 2. Redactionele verantwoording 1 3. Redactie 1 7. Auteurs 1 8 Inhoud Woord vooraf 1 2 Redactionele verantwoording 1 3 Redactie 1 7 Auteurs 1 8 1 De verpleegkundige in het algemeen ziekenhuis 1 9 1.1 Inleiding 1 9 1.2 Wat is specifieke ziekenhuiszorg? 2 0 1.2.1 Het

Nadere informatie

De Zorgmodule Palliatieve Zorg

De Zorgmodule Palliatieve Zorg De Zorgmodule Palliatieve Zorg - wat betekent dit voor de professional en zijn werkveld?- 2e regionale symposium palliatieve zorg s Hertogenbosch, 2 oktober 2014 Drs. Jaap R.G. Gootjes Alg. directeur /

Nadere informatie

Naar een Landelijk Opleidingsplan Huisartsgeneeskunde

Naar een Landelijk Opleidingsplan Huisartsgeneeskunde Naar een Landelijk Opleidingsplan Huisartsgeneeskunde Thema Palliatieve en Terminale Zorg Colofon Expertgroep Palliatieve en Terminale Zorg Marcel Reinders (voorzitter), huisarts, projectleider toetsing

Nadere informatie

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Driekwart van de Nederlanders brengt de laatste fase van zijn leven door in een verpleeg- of verzorgingshuis, of met ondersteuning van thuiszorg. Verantwoorde zorg

Nadere informatie

COPD en hartfalen in de palliatieve fase

COPD en hartfalen in de palliatieve fase COPD en hartfalen in de palliatieve fase Manon Boddaert Arts palliatieve geneeskunde Bardo en Spaarne Ziekenhuis Antoon van Dijck Kwaliteit van leven Verloop COPD en hartfalen Markering palliatieve fase

Nadere informatie

Wat als ik niet meer beter word...

Wat als ik niet meer beter word... Wat als ik niet meer beter word... 1 Deze folder is bedoeld voor mensen die ongeneeslijk ziek zijn en voor hen die betrokken zijn bij een ziek familielid of een andere zieke naaste waarvan het levenseinde

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting SAMENVATTING. 167 Met de komst van verpleegkundigen gespecialiseerd in palliatieve zorg, die naast de huisarts en verpleegkundigen van de thuiszorg, thuiswonende patiënten bezoeken om te zorgen dat patiënten

Nadere informatie

Zorgpad Stervensfase. Lia van Zuylen, internist-oncoloog. Kenniscentrum Palliatieve Zorg Erasmus MC, Rotterdam

Zorgpad Stervensfase. Lia van Zuylen, internist-oncoloog. Kenniscentrum Palliatieve Zorg Erasmus MC, Rotterdam Zorgpad Stervensfase Lia van Zuylen, internist-oncoloog Kenniscentrum Palliatieve Zorg Erasmus MC, Rotterdam Inhoud Herkenning stervensfase Inhoud van Zorgpad Stervensfase Onderzoeksresultaten Zorgpad

Nadere informatie

Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland

Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland September 2011 Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland Beleidsplan : Samenwerken aan Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg I. Achtergrond De palliatieve zorg ontwikkelt

Nadere informatie

Zorgpad palliatieve oncologische patiënten

Zorgpad palliatieve oncologische patiënten Zorgpad palliatieve oncologische patiënten Patiëntengroep Palliatieve oncologische patiënten Ziekenhuis IJsselland Ziekenhuis Projectleider(s) Liesbeth Struik Medisch specialist Huisarts Casemanager thuiszorg

Nadere informatie

Signalering in de palliatieve fase

Signalering in de palliatieve fase 17 maart 2015 Signalering in de palliatieve fase Denk- en werkmethode voor verzorgenden Karin Willemse Gespecialiseerd wijkverpleegkundige Oncologie & Palliatieve zorg Consulent palliatieve zorg NHN en

Nadere informatie

Euthanasie-sedatie Grijs gebied??? Anneke Witziers, specialist ouderengeneeskunde palliatief consulent, SCEN arts.

Euthanasie-sedatie Grijs gebied??? Anneke Witziers, specialist ouderengeneeskunde palliatief consulent, SCEN arts. Euthanasie-sedatie Grijs gebied??? Anneke Witziers, specialist ouderengeneeskunde palliatief consulent, SCEN arts. Inhoud Casus Wettelijk kader Historische achtergrond, status en betekenis Verhouding continue

Nadere informatie

Palliatieve sedatie: opmaat voor een nationaal programma. Jeroen Hasselaar, September 2012

Palliatieve sedatie: opmaat voor een nationaal programma. Jeroen Hasselaar, September 2012 Palliatieve sedatie: opmaat voor een nationaal programma Jeroen Hasselaar, September 2012 Palliatieve zorg; alleen stervenden? Sterfte aan chronisch ziekten in 2006 in Nederland BMC Pall Care 2009 8:4

Nadere informatie

Wat is palliatieve zorg? Waar denk je aan bij palliatieve zorg?

Wat is palliatieve zorg? Waar denk je aan bij palliatieve zorg? Wat is palliatieve zorg? Waar denk je aan bij palliatieve zorg? 2 Definitie Palliatieve zorg (WHO 2002) Palliatieve zorg is een benadering die de kwaliteit van leven verbetert van patiënten en hun naasten,

Nadere informatie

SAMENVATTING BELEIDSPLAN PALLIATIEVE ZORG 2013-2015

SAMENVATTING BELEIDSPLAN PALLIATIEVE ZORG 2013-2015 SAMENVATTING BELEIDSPLAN PALLIATIEVE ZORG 2013-2015 IKNL brengt focus aan in haar beleid als landelijk kennis- en kwaliteitsinstituut voor de oncologische en palliatieve zorg door het inrichten van vijf

Nadere informatie

Advance care planning en dementie in Vlaamstalig en Franstalig België (een studie via de Belgische huisartsenpraktijken). De heer K.

Advance care planning en dementie in Vlaamstalig en Franstalig België (een studie via de Belgische huisartsenpraktijken). De heer K. SESSIE 3: PALLIATIEVE ZORG THUIS Advance care planning en dementie in Vlaamstalig en Franstalig België (een studie via de Belgische huisartsenpraktijken). De heer K. Meeussen Deze voorafgaande zorgplanning

Nadere informatie

Jaarbericht 2006 Netwerk Palliatieve Zorg Enschede, Haaksbergen en Noordoost Twente

Jaarbericht 2006 Netwerk Palliatieve Zorg Enschede, Haaksbergen en Noordoost Twente Jaarbericht 2006 Netwerk Palliatieve Zorg Enschede, Haaksbergen en Noordoost Twente p/a Livio, afdeling Stafzorg Postbus 379, 7500 AJ Enschede Tel: 053-4881200 Email: h.mulder@livio.nl Website: http://palliatieftwenteoost.ikcnet.nl

Nadere informatie

Beschikbaarheid voor terminale patienten. Vraagstelling onderzoek database SHDA. PACT project PALLIATIEVE ZORG PROJECT

Beschikbaarheid voor terminale patienten. Vraagstelling onderzoek database SHDA. PACT project PALLIATIEVE ZORG PROJECT PACT project PALLIATIEVE ZORG PROJECT Palliatieve zorg buiten kantooruren door een huisartsenpost : De patiënten, en de rol van informatieoverdracht Bart Schweitzer Literatuuronderzoek Focusgroepen Webenquete

Nadere informatie

Overdrachtsdocument palliatieve zorg

Overdrachtsdocument palliatieve zorg Overdrachtsdocument palliatieve zorg Naam: Betreffende Geboortedatum: Datum van invullen: Ingevuld door (naam + functie): Datum van aanvullen: Aangevuld door (naam + functie): Voor invullers van het palliatief

Nadere informatie

HET ZORGPAD STERVENSFASE

HET ZORGPAD STERVENSFASE HET ZORGPAD STERVENSFASE 7 OKTOBER 2015 RHEA STROES ALINA PIETERMAN ZORGPAD STERVENSFASE WEER IETS NIEUWS Zorgpad, meer dan een checklist Volledig patiëntendossier, een checklist én een evaluatie- instrument

Nadere informatie

Palliatieve Sedatie. Inleiding. Rubriekhouder: Mw. dr. G.A. Donker, NIVEL ( )

Palliatieve Sedatie. Inleiding. Rubriekhouder: Mw. dr. G.A. Donker, NIVEL ( ) Palliatieve Sedatie Rubriekhouder: Mw. dr. G.A. Donker, NIVEL (2005-2013) Inleiding Ook bij optimale palliatieve zorg komen in de terminale fase van een ziekteproces situaties voor waarbij de behandeling

Nadere informatie

Jaarverslag 2012. Netwerk palliatieve zorg regio IJssel - Vecht

Jaarverslag 2012. Netwerk palliatieve zorg regio IJssel - Vecht Jaarverslag 2012 Netwerk palliatieve zorg regio IJssel - Vecht Netwerkcoördinator: A.T. te Velde, Isala klinieken, careketens februari 2013 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 2 1. Algemeen:... 3 2. Missie

Nadere informatie

LEVENSEINDEKLINIEK HELPT MEER MENSEN IN 2014

LEVENSEINDEKLINIEK HELPT MEER MENSEN IN 2014 2014 LEVENSEINDEKLINIEK HELPT MEER MENSEN IN 2014 De Levenseindekliniek heeft in 2014 aan 232 mensen euthanasie gegeven. Dat waren er 98 meer dan in 2013. Het grootste deel betrof mensen met somatische

Nadere informatie

Palliatieve zorg. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden

Palliatieve zorg. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden Palliatieve zorg Ondersteuning als genezing niet meer mogelijk is Informatie voor patiënten F1023-1163 oktober 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

Palliatieve zorg bij COPD in onze regio. Karin Janssen-van Hemmen Jeroen Verheul

Palliatieve zorg bij COPD in onze regio. Karin Janssen-van Hemmen Jeroen Verheul Palliatieve zorg bij COPD in onze regio Karin Janssen-van Hemmen Jeroen Verheul Inhoud Stellingen Wie zijn we? Wat is ons doel? En waarom? Wat hebben we tot nu toe gedaan? Toekomst? Antwoorden op stellingen

Nadere informatie

Wat kan de apotheek betekenen voor een palliatieve patiënt? Saskia Visser, Apotheker Transvaal apotheek Den Haag KNMP Voorjaarsjaarsdag 2016

Wat kan de apotheek betekenen voor een palliatieve patiënt? Saskia Visser, Apotheker Transvaal apotheek Den Haag KNMP Voorjaarsjaarsdag 2016 Wat kan de apotheek betekenen voor een palliatieve patiënt? Saskia Visser, Apotheker Transvaal apotheek Den Haag KNMP Voorjaarsjaarsdag 2016 Inhoud Fases in palliatieve zorg Netwerk palliatieve zorg Haaglanden-

Nadere informatie

Wanneer genezing niet meer mogelijk is. Palliatieve zorg en consultatie

Wanneer genezing niet meer mogelijk is. Palliatieve zorg en consultatie Wanneer genezing niet meer mogelijk is Palliatieve zorg en consultatie Even voorstellen Stichting Sint Annaklooster is een brede zorginstelling in Eindhoven en Helmond. Met een op maat gesneden aanbod

Nadere informatie

KNMG richtlijn Tijdig praten over het overlijden

KNMG richtlijn Tijdig praten over het overlijden KNMG richtlijn Tijdig praten over het overlijden L.Paulides, huisarts S.Vollenberg, maatschappelijk werk JBZ T.Smilde, Internist oncoloog Margot Verkuylen, specialist ouderengnk voorzitter 07 November

Nadere informatie

Samenvatting Thuis-komen en gaan... palliatieve zorg op maat door en voor de huisarts

Samenvatting Thuis-komen en gaan... palliatieve zorg op maat door en voor de huisarts Florien Dis-03 08-10-2009 11:50 Pagina 147 Samenvatting Thuis-komen en gaan... palliatieve zorg op maat door en voor de huisarts Thuiskomen en (dood)gaan dat is wat de patiënt doet als hij niet meer beter

Nadere informatie

Continue Palliatieve sedatie, feiten en fabels 19-09-2013. Specialist ouderengeneeskunde/docent. Probeer te verwoorden wat volgens jou

Continue Palliatieve sedatie, feiten en fabels 19-09-2013. Specialist ouderengeneeskunde/docent. Probeer te verwoorden wat volgens jou Continue Palliatieve sedatie, feiten en fabels 19-09-2013 Margot Verkuylen Specialist ouderengeneeskunde/docent Wat is het? Probeer te verwoorden wat volgens jou palliatieve sedatie is PALLIATIEVE SEDATIE

Nadere informatie

Oncologie als voorbeeld voor palliatieve zorg bij dementie. Mantelzorg in de laatste levensfase van mensen met dementie

Oncologie als voorbeeld voor palliatieve zorg bij dementie. Mantelzorg in de laatste levensfase van mensen met dementie Mantelzorg in de laatste levensfase van mensen met Prof. Dr. Myrra Vernooij-Dassen Radboud University Nijmegen Medical Centre: IQ healthcare Primary and Community Care Kalorama Foundation Oncologie als

Nadere informatie

Basisscholing Palliatieve Zorg voor artsen 2 november 2006 Nationaal Congres Palliatieve Zorg Sasja Mulder Onderwijs in palliatieve zorg in de medische specialisten opleiding 2001 2003 COPZ project ontwikkeling

Nadere informatie

Palliatievezorg in een perifeer ziekenhuis

Palliatievezorg in een perifeer ziekenhuis Palliatievezorg in een perifeer ziekenhuis Barrieres, barrieres FJS Netters,internist-oncoloog Emmen Dierentuin FC Emmen Inwoners: 109.244 (324/km²) Scheper Ziekenhuis (Scheper-Bethesda) 400 bedden 1500

Nadere informatie

Parkinsonzorg en behandeling in Groningen, Maartenshof

Parkinsonzorg en behandeling in Groningen, Maartenshof Parkinsonzorg en behandeling in Groningen, Maartenshof Verleden, heden en toekomst Annebaukje Berkhof-Huiser, specialist ouderengeneeskunde Wijnand Rutgers, neuroloog Verleden Dagbehandeling Maartenshof

Nadere informatie

Kwaliteitscriteria Rotterdam Stroke Service April 2011

Kwaliteitscriteria Rotterdam Stroke Service April 2011 Kwaliteitscriteria Rotterdam Stroke Service April 2011 Inleiding De missie van de RSS is Het realiseren van de best mogelijke kwaliteit van leven voor iedere CVA-patiënt binnen de regio Rotterdam, uitgaande

Nadere informatie

Mantelzorg in de laatste levensfase van mensen met dementie. Oncologie als voorbeeld voor palliatieve zorg bij dementie.

Mantelzorg in de laatste levensfase van mensen met dementie. Oncologie als voorbeeld voor palliatieve zorg bij dementie. Mantelzorg in de laatste levensfase van mensen met dementie Prof. Dr. Myrra Vernooij-Dassen Radboud University Nijmegen Medical Centre: IQ healthcare Primary and Community Care Kalorama Foundation Oncologie

Nadere informatie

Transmurale overdracht

Transmurale overdracht Transmurale overdracht palliatieve zorg...... blad 2 medisch, blad 3 verpleegkundig algemeen, blad 4 verpleegkundig psychosociaal blad 1 naw en medicatie Overdracht van: Overdracht naar: Opnamedatum: Ontslagdatum:

Nadere informatie

Voor huisartsen Overdrachten dienen bij voorkeur elektronisch aangeleverd te worden via het WebHIS ArtsPortaal van callmanager (labelsoft).

Voor huisartsen Overdrachten dienen bij voorkeur elektronisch aangeleverd te worden via het WebHIS ArtsPortaal van callmanager (labelsoft). Doel: Het eenduidig aanleveren en verwerken van informatie met betrekking tot overdrachten van de eigen huisarts teneinde de patiëntenzorg te optimaliseren. via het WebHIS ArtsPortaal Labelsoft biedt via

Nadere informatie

Activiteitenplan 2016

Activiteitenplan 2016 Activiteitenplan 2016 Inleiding Het Netwerk Palliatieve Zorg Amsterdam-Diemen (NPZA) is een grootstedelijk netwerk. Er zijn naast de huidige 14 partners, een groot aantal andere zorgorganisaties en individuele

Nadere informatie

Status: ontwikkeldocument

Status: ontwikkeldocument CONSORTIUM NOORD HOLLAND EN FLEVOLAND Een programmatische aanpak Status: ontwikkeldocument 1. Inleiding Goede palliatieve zorg en ondersteuning voor iedere burger in 2020 is de inzet waarop ZonMw op verzoek

Nadere informatie

Uitnodiging. Aan de slag! Werkconferentie palliatieve zorg Gelderland. 29 september 2011 Huis der Provincie, Arnhem

Uitnodiging. Aan de slag! Werkconferentie palliatieve zorg Gelderland. 29 september 2011 Huis der Provincie, Arnhem Uitnodiging Aan de slag! Werkconferentie palliatieve zorg Gelderland 29 september 2011 Huis der Provincie, Arnhem Aan de slag! Kwaliteitsinstrumenten in de Palliatieve Zorg Platform Palliatieve zorg provincie

Nadere informatie

NHG-Standpunt. Huisartsgeneeskunde voor ouderen. Er komt steeds meer bij... standpunt

NHG-Standpunt. Huisartsgeneeskunde voor ouderen. Er komt steeds meer bij... standpunt NHG-Standpunt Huisartsgeneeskunde voor ouderen Er komt steeds meer bij... standpunt Schatting: in 2040 - op het hoogtepunt van de vergrijzing - zal zo n 23 procent van de bevolking ouder zijn dan 65 jaar.

Nadere informatie

Als je weet dat je niet meer beter wordt. Palliatieve zorg

Als je weet dat je niet meer beter wordt. Palliatieve zorg 00 Als je weet dat je niet meer beter wordt Palliatieve zorg Het is moeilijk voor u en uw naasten om te horen dat u niet meer beter wordt. Er is geen genezing meer mogelijk voor uw ziekte. Maar er is nog

Nadere informatie

De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid

De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid Marja Jellesma-Eggenkamp Klinische geriatrie Alysis 25 mei 2010 symposium Zevenaar 1 Kwetsbare ouderen inleiding >25% opgenomen patiënten 70+ 10-40%

Nadere informatie

Kunnen wij ook het laatste stuk van ons levenspad in eigen regie afleggen?

Kunnen wij ook het laatste stuk van ons levenspad in eigen regie afleggen? Kunnen wij ook het laatste stuk van ons levenspad in eigen regie afleggen? Maaike Veldhuizen Arts palliatieve zorg in het Elkerliek ziekenhuis, palliatief consulent en SCEN arts Ingrid van Asseldonk, verpleegkundige

Nadere informatie

Symposium palliatieve zorg

Symposium palliatieve zorg Symposium palliatieve zorg Zorgmodule palliatieve zorg Markeren van de palliatieve fase Markeren van de palliatieve fase 20 oktober 2016 Angelie van de Crommert Karin van Veen Als ik sterven zal. Claudia

Nadere informatie

Activiteitenplan 2012

Activiteitenplan 2012 Activiteitenplan 2012 Inleiding De netwerken palliatieve zorg maken, samen met stichting Agora, IKNL en kenniscentra palliatieve zorg, onderdeel uit van de ondersteuningsstructuur. Ten aanzien van de taken

Nadere informatie

Wat als ik niet meer beter word

Wat als ik niet meer beter word Wat als ik niet meer beter word moeilijke keuzes & beslissingen rondom levenseinde Manon Boddaert Arts palliatieve geneeskunde Consulent en adviseur IKNL Antoon van Dijck Palliatieve zorg is integrale

Nadere informatie

Signaleren, monitoren en screenen. Everlien de Graaf. Palliatieve zorg

Signaleren, monitoren en screenen. Everlien de Graaf. Palliatieve zorg Signaleren, monitoren en screenen Werk in uitvoering Everlien de Graaf Verpleegkundige, verplegingswetenschapper, Promovenda Hospicezorg & Symptomen en klachten van patiënten Expertise centrum Palliatieve

Nadere informatie

SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN

SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN een onderzoek naar de ontwikkeling en implementatie van het Zorgprogramma Palliatieve Eerstelijnszorg in de deelgemeente Rotterdam Kralingen - Crooswijk

Nadere informatie

Transmuraal Incident Melden (= T.I.M.) Miriam Eliel Coördinator transmurale zorg Westfriesgasthuis m.r.eliel@westfriesgasthuis.nl

Transmuraal Incident Melden (= T.I.M.) Miriam Eliel Coördinator transmurale zorg Westfriesgasthuis m.r.eliel@westfriesgasthuis.nl Transmuraal Incident Melden (= T.I.M.) Miriam Eliel Coördinator transmurale zorg Westfriesgasthuis m.r.eliel@westfriesgasthuis.nl Symposium Patiëntveiligheid maart 2014 1 Vragen Waarom naar deze workshop?

Nadere informatie

Palliatieve zorg in Nederlandse ziekenhuizen Resultaten 2015

Palliatieve zorg in Nederlandse ziekenhuizen Resultaten 2015 Palliatieve zorg in Nederlandse ziekenhuizen Resultaten 2015 oktober 2015 Palliatieve zorg in Nederlandse ziekenhuizen Resultaten 2015 Auteurs Manon Boddaert Joep Douma Bo van Aalst Maureen Bijkerk Arianne

Nadere informatie

Complexiteit dus samen werken!!!

Complexiteit dus samen werken!!! Complexiteit dus samen werken!!! Florien van Heest, Huisarts consulent Palliatieve Zorg IKNL PalHAG- huisarts Schoonoord Clary Wijenberg, verpleegkundig specialist Thuiszorg Icare Palliatieve zorg - IKNL

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 153 In palliative cancer care symptoms mean everything 154 Nederlandse samenvatting Palliatieve zorg en onderzoek Dit proefschrift gaat over symptomen

Nadere informatie