Vrijwillige coaches. Intensieve begeleiding van zorgvrijwilligers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vrijwillige coaches. Intensieve begeleiding van zorgvrijwilligers"

Transcriptie

1 Vrijwillige coaches Intensieve begeleiding van zorgvrijwilligers

2

3 Vrijwillige coaches Intensieve begeleiding van zorgvrijwilligers

4

5 De mantel verlicht Het project De mantel verlicht is een initiatief van MOVISIE, kennis en advies voor maatschappelijke ontwikkeling en Mezzo, Landelijke Vereniging voor Mantelzorgers en Vrijwilligerszorg. In dit project zijn instrumenten ontwikkeld ter ondersteuning van vrijwilligers die mantelzorgers helpen. Ze zijn getest door organisaties voor vrijwilligerszorg en beschreven in een reeks handreikingen. Andere instrumenten die ontwikkeld zijn in het project De mantel verlicht: Samen drempels over Maatjes ondersteunen niet-westerse mantelzorgers Naast de mantelzorger Een metgezel voor mantelzorgers Intensieve respijtzorg Complexe hulpvragen vrijwillig ondersteund Mantelzorgondersteuning in kaart Samenwerken en afstemmen voor mantelzorgers Januari 2009

6

7 Inhoud 1 Waarom werken met vrijwillige coaches? 7 2 Voordat u aan de slag gaat 10 3 Op zoek naar coaches 15 4 De coaches aan het werk 23 5 Terugblik pilotorganisatie 32 6 Aan de slag 33

8

9 1 Waarom werken met vrijwillige coaches? Ons land telt veel vrijwilligers die ervoor zorgen dat mantelzorgers even hun handen vrij hebben, even respijt hebben van de zorg voor hun naaste. Mantelzorgers kunnen hierdoor de zorg langer en beter volhouden. Veel vrijwilligers werken via een organisatie voor vrijwilligerszorg en krijgen begeleiding van een vrijwilligerscoördinator. Zorgvrijwilligers stellen deze persoonlijke begeleiding op prijs. Zij hebben geregeld behoefte aan meer ondersteuning dan de organisatie kan bieden. Extra begeleiding komt de vrijwilliger en diens werk ten goede. Daarom zetten sommige organisaties vrijwillige coaches in voor extra ondersteuning. Dankzij deze coaches krijgen vrijwilligers meer aandacht en begeleiding. Hun band met de organisatie voor vrijwilligerszorg wordt sterker en ze leren zich te ontwikkelen in het werk. Bovendien houdt de organisatie via de vrijwillige coaches goed zicht op de relatie tussen de vrijwilliger en de zorgvrager, en kan tijdig knelpunten signaleren. Dit komt de kwaliteit van de zorg ten goede. Deze handreiking is geschreven voor vrijwilligerscoördinatoren en managers van organisaties voor vrijwilligerszorg. Vrijwillige coaches 7

10 Op de praktijk gebaseerd Tandem, een organisatie die onder meer vrijwilligerszorg biedt in de regio Haarlem-Beverwijk, heeft als pilotorganisatie vanuit het project De mantel verlicht gewerkt met vrijwillige coaches. De methodiek is oorspronkelijk ontwikkeld door Eveline Bogaard van Bogaard Trainings Design. Zij heeft deze manier van werken in een aantal organisaties voor vrijwilligerszorg opgezet en begeleid. Deze handreiking is mede gebaseerd op deze ervaringen uit de praktijk. Pluspunten werken met vrijwillige coaches Naar aanleiding van het werken met vrijwillige coaches signaleert Tandem de volgende pluspunten: coaches kunnen hun talenten kwijt in uitdagend vrijwilligerswerk zorgvrijwilligers leren van elkaar door ervaringen te delen, onder begeleiding van een coach zorgvrijwilligers bezoeken vaker intervisiebijeenkomsten de ondersteuning van mantelzorgers verbetert Voorwaarde is dat het de inzet van vrijwillige coaches zorgvuldig wordt aangepakt. 8 Vrijwillige coaches

11 Onbetaalde kracht soms beter In eenvoudige situaties functioneren onbetaalde krachten vaak beter dan betaalde krachten. Dit concludeert Edith Luyten, vrijwilligerscoördinator, in haar onderzoek naar betaalde en onbetaalde vrijwilligerscoördinatoren (E. Luyten, Betaalde en vrijwillige coördinatie vergeleken: samenwerking door elkaars krachten te benutten, 2007) Gebruikte begrippen We gebruiken in deze handreiking de term vrijwillige coach voor iemand die vrijwillig, in georganiseerd verband en onder verantwoordelijkheid van de organisatie een aantal zorgvrijwilligers begeleid. Sommige organisaties gebruiken ook wel de term contactvrijwilliger, contactpersoon of vrijwillig begeleider. De vrijwilligerscoördinator wordt ook wel consulent genoemd. Degene op wie de vrijwillige coach zich richt noemen we vrijwilliger of zorgvrijwilliger. Mantelzorgers en zorgcliënten noemen we zorgvrager. Vrijwillige coaches 9

12 2 Voordat u aan de slag gaat Voordat u gaat werken met vrijwillige coaches is het verstandig de aanleiding, het doel, de vereiste kwaliteiten en de randvoorwaarden vast te stellen. U gaat dan methodisch aan de slag. Dit maakt uw aanpak inzichtelijk voor u zelf en anderen, u onderscheidt en profileert uw activiteiten ermee. Door te analyseren, beschrijven en evalueren ziet u ook hoe u de ondersteuning van zorgvragers kunt verbeteren. Waarom vrijwillige coaches? Waarom wilt u gaan werken met vrijwillige coaches? Vaak is de aanleiding dat vrijwilligerscoördinatoren zien dat een intensievere begeleiding van vrijwilligers de ondersteuning van zorgvragers verbetert. Tevredenheidsonderzoek De aanleiding voor Tandem om met vrijwillige coaches te gaan werken was een tevredenheidsonderzoek onder zorgvrijwilligers. Daaruit kwam naar voren dat de vrijwilligers graag intensiever begeleid wilden worden. 10 Vrijwillige coaches

13 Analyseer de knelpunten in uw organisatie, bij de vrijwilligers of de zorgvragers. Welke behoeften zijn er? Zet op een rij wat veranderd moet worden en wat daarvoor nodig is. Biedt het werken met vrijwillige coaches een oplossing voor de knelpunten? Mogelijke doelen van werken met vrijwillige coaches zijn: zorgvragers krijgen betere hulp zorgvrijwilligers krijgen intensieve begeleiding de interne organisatie verbetert vrijwilligers krijgen doorgroeimogelijkheden Stel tijdsbesparing niet als hoofddoel. Pas wanneer de coaches een langere tijd verbonden zijn aan de organisatie levert het de vrijwilligerscoördinator een tijdsbesparing op. Het doel van het werken met vrijwillige coaches is vooral kwaliteitsverbetering. Tijdsbesparing is een prettige bijkomstigheid op de lange termijn. Vrijwillige coaches 11

14 Wie heeft u allemaal nodig? Bepaal vooraf welke kwaliteiten coaches moeten hebben om een groep vrijwilligers te begeleiden. Wat voor vrijwilligers heeft u in huis? Wat hebben zij nodig van een coach? Welke eisen aan een coach vloeien daaruit voort? Ga na of u samenwerkingspartners nodig heeft. Als u wilt werven onder een brede groep vrijwilligers dan is de lokale vrijwilligerscentrale een logische partner. Ook kunt u met een trainings- of adviesbureau samenwerken. Publiciteit heeft u in eerste instantie nodig voor het werven van vrijwillige coaches. Wanneer zij succesvol aan het werk zijn is er waarschijnlijk ruimte voor meer vrijwilligers. Dan kunt u zich richten op de werving van nieuwe vrijwilligers. Pas daarna volgt het informeren van mantelzorgers en verwijzers. Is uw organisatie er klaar voor? Iets nieuws beginnen vraagt altijd extra inzet. Ook het werken met vrijwillige coaches vraagt een investering, zo leert de ervaring. Zeker in het begin levert het de vrijwilligerscoördinatoren extra werk op. Daar moeten uren voor beschikbaar zijn. Klein beginnen Het motto van Tandem was: klein beginnen. Eerst werd met een kleine groep vrijwillige coaches ervaring opgedaan. Zo bleef het opstarten beheersbaar. Bovendien hadden de meeste coaches die Tandem wierf al enige ervaring met coaching. Voordeel was dat zij hierdoor snel inzetbaar waren. 12 Vrijwillige coaches

15 Vernieuwing kan weerstand oproepen. Vrijwilligerscoördinatoren kunnen bijvoorbeeld bezorgd zijn over het voortbestaan van hun functie. Besteed aandacht aan de gevoelens die leven, maar geef negativiteit niet te veel ruimte. Benadruk de positieve kanten, bijvoorbeeld de aandacht die vrijwilligers krijgen, de kwaliteitsverbetering van de mantelzorgondersteuning en de uitdaging in het werken met coaches. Betrek iedereen die te maken krijgt met de coaches vanaf het eerste moment bij de plannen. Zo voorkomt u onduidelijkheid en zijn anderen goed op de hoogte als u eenmaal van start gaat. Bovendien staat u sterker als u samen aan iets werkt. Nieuwe implus Tandem vond de voorbereidingfase zinvol. Je kijkt weer fris naar je werk, je verdiept je er weer eens helemaal in en brengt alles organisatorisch op orde, aldus de vrijwilligerscoördinator. Uiteindelijk brengt het ook meer kwaliteit in je organisatie doordat het werken met vrijwilligers en mantelzorgers een impuls krijgt. Vrijwillige coaches 13

16 Financiering Is de extra inzet voor het werken met vrijwillige coaches niet uit de lopende middelen te betalen? Denk dan aan subsidies en fondsen. De gemeente kan vanuit de Wmo (prestatieveld 4) subsidie geven, provincies hebben subsidies voor vrijwilligerswerk of mantelzorg. Fondsenwerving heeft doorgaans het meeste succes als u fondsen in uw eigen omgeving zoekt. Kijk ook in het FondsenBoek of op de FondsenDisk van de Vereniging van Fondsen in Nederland (www.fondsenboek.nl). Ook een notaris, de Kamer van Koophandel of de gemeente kunnen informatie geven over fondsen. Geld van provincie De provincie Noord Holland betaalde voor Tandem een aantal uren projectcoördinatie en uitvoering tijdens de startfase. Daarnaast betaalde ze de training van de coaches. 14 Vrijwillige coaches

17 3 Op zoek naar coaches U heeft het voorbereidende werk afgerond. Nu is het tijd om vrijwillige coaches een duidelijke plek in uw organisatie te geven. Daarna kunt u op zoek naar geschikte kandidaten. Wie doet wat? Werken met vrijwillige coaches heeft uiteraard gevolgen voor uw organisatie. Leg vast wat de taken en verantwoordelijkheden zijn van de vrijwilliger, vrijwillige coach en vrijwilligerscoördinator. Denk daarbij aan zaken als: Waar ligt de grens tussen vrijwillige coaches en vrijwilligerscoördinatoren? Baken taken en verantwoordelijkheden af zodat vrijwillige coaches en vrijwilligerscoördinatoren geen werk dubbel doen of zaken laten liggen. Ook voor de zorgvrijwilligers is duidelijkheid nodig. Hoe verloopt de communicatie? Wat moet en mag een coach weten over een vrijwilliger en de zorgvrager? Welke instrumenten zijn nodig om de coördinator en coach te ondersteunen? Denk aan: rapportage, evaluatie en dossier. Het kan zijn dat een vrijwilliger zich wil inzetten voor een zorgvrager én doorgroeien naar vrijwillige coach. Overweeg of een combinatie van activiteiten en functies in de organisatie wenselijk is. Vrijwillige coaches 15

18 Volgens protocol Bij het Maatjesproject Drenthe werken de vrijwillige begeleiders volgens het protocollenboek van de organisatie. Een voorbeeld van een protocol is eens in de twee maanden een begeleidersoverleg waarbij ook een coördinator aanwezig is. Dan wordt de voortgang rondom alle vrijwilligers en zorgvragers besproken. De coördinator geeft zonodig advies. Protocol contactbegeleiders voor Schorer Buddyzorg Schorer Buddyzorg in Amsterdam werkt met contactbegeleiders, een soort vrijwillige coaches die ook contact onderhouden met de cliënt. Zij begeleiden de zorgvrijwilligers (buddy s). Ze werken volgens een protocol: intake met cliënt wachten op een geschikte buddy, ondertussen contact onderhouden met de cliënt intentie- en kennismakingsgesprek met de buddy toewijzingsgesprek met buddy en cliënt contact onderhouden met buddy en cliënt nagaan van wensen van buddy en cliënt en daarnaar handelen eindgesprek met buddy en cliënt 16 Vrijwillige coaches

19 Profielschets van een vrijwillige coach Een vrijwillige coach begeleidt een aantal zorgvrijwilligers. Hij of zij onderhoudt regelmatig contact met hen en signaleert en bespreekt zaken die niet naar wens verlopen. De coach houdt van elke vrijwilliger een dossier bij en rapporteert aan de vrijwilligerscoördinator. De coach heeft overigens zelf geen contact met de zorgvrager. Verder organiseert een vrijwillige coach de intervisie van de vrijwilligers en helpt mee bij het organiseren van themabijeenkomsten voor vrijwilligers. Ook neemt hij of zij deel aan overleg, intervisie en deskundigheidsbevordering voor vrijwilligers en coaches. Gemiddeld is een coach zo n tien uur per maand bezig (bij maximaal 15 vrijwilligers per vrijwillige coach). Dat kan zowel overdag of s avonds zijn. De vrijwilligerscoördinator is eindverantwoordelijk voor de begeleiding van de vrijwilliger. Daarnaast blijft de coördinator verantwoordelijk voor het contact tussen de vrijwilliger en de zorgvrager. Vrijwillige coaches 17

20 Meewerken aan activiteiten Blink, Praktische Thuishulp Brabant Noordoost vraagt van de contactvrijwilliger ook dat zij meewerken aan activiteiten die de organisatie ondersteunen. Bijvoorbeeld folders verspreiden, deelnemen aan informatiemarkten en lunches verzorgen voor de eigen intervisiebijeenkomsten. Profiel vrijwillige coaches, Tandem mbo werk- en denkniveau affiniteit met vrijwilligerswerk en mantelzorgers kernachtig kunnen schrijven en vertellen computervaardigheden (Word, ) zelfstandigheid, zelfstandig kunnen plannen van werkzaamheden initiatiefrijk, initiatief nemen om belangrijke zaken te bespreken sociaal vaardig (vertrouwensrelatie kunnen opbouwen, integriteit, empathisch, kunnen omgaan met feedback, goed kunnen luisteren, motiveren en stimuleren, in staat zijn hoofd- en bijzaken te scheiden) goed kunnen samenwerken eventueel ervaring met leidinggeven of coachen 18 Vrijwillige coaches

21 Rekening houden met werk en gezin Blink ontwierp een speciaal takenpakket voor jonge contactvrijwilligers. Omdat zij vaak een baan en soms de zorg voor kinderen hebben worden zij alleen gevraagd voor zaken die niet op een vast tijdstip plaatsvinden. Zij staan bijvoorbeeld niet op informatiemarkten en verzorgen geen lunches. Zo kan ook voor andere groepen contactvrijwilligers gekeken worden wat bij hen past. Wat heeft u te bieden? In het profiel ligt de nadruk op wat u vráágt van de vrijwillige coach. Maar uiteraard heeft u een vrijwillige coach ook iets te bieden. Zet dus de voordelen voor de vrijwillige coaches ook op een rij, zoals: uitdagend vrijwilligerswerk, de mogelijkheid om zich te ontwikkelen onderdeel uitmaken van de organisatie flexibele werktijden vrijwilligerscontract WA- en ongevallenverzekering voor het vrijwilligerswerk deskundigheid verwerven begeleiding door de vrijwilligerscoördinatoren vergoeding per uur of per maand vergoeding van onkosten, zoals telefoon- en reiskosten Vrijwillige coaches 19

22 Verzekering en vergoeding De vrijwillige coaches bij Tandem zijn WA verzekerd en ontvangen een onkostenvergoeding van 17,50 per maand. Bij Blink ontvangen de coaches 30,00 onkostenvergoeding per maand. Werving Op basis van het profiel van vrijwillige coach kunt u het wervingsmateriaal maken. Ga na waar de vrijwilligers die u wilt bereiken te vinden zijn en verspreid daar de informatie. U kunt ook ervaren vrijwilligers die in het profiel passen, persoonlijk uitnodigen voor een gesprek. Benadruk dat het vrijwilligerswerk is waarin iemand zijn of haar persoonlijke vaardigheden kan vergroten. Ook uw collega s en vrijwilligers kunnen voor u werven door mond-op-mondreclame. Geef bijvoorbeeld op een themabijeenkomst voor vrijwilligers uitleg over vrijwillige coaches. Bij werving kunt u kunt verder denken aan: tekst op uw eigen website tekst op de website van andere organisaties in de regio, bijvoorbeeld de vrijwilligerscentrale artikel in huis-aan-huisbladen advertentie in regionale krant voorlichtingsbijeenkomst in bijvoorbeeld buurthuis, school, kerk of moskee 20 Vrijwillige coaches

23 Personeelsadvertentie Tandem wierf succesvol vrijwillige coaches met een personeelsadvertentie in regionale kranten. Er reageerden veertig mensen. Twintig van hen zijn vrijwillige coach geworden. Met de term coach in de advertentie sloeg Tandem de spijker op de kop. Door te vragen naar mensen met ervaring in leidinggeven of coachen spraken zij de geschikte mensen aan. Selectie Vaak vindt een eerste selectie plaats op grond van de brieven van kandidaten. Formuleer van te voren de belangrijkste selectiecriteria en geef er voorbeelden bij. De meeste criteria haalt u uit het profiel. Nodig personen die beantwoorden aan de belangrijkste criteria uit voor een selectiegesprek. Een verdere selectie volgt tijdens de training. Het loont de moeite om de selectiegesprekken te laten voeren door twee vrijwilligerscoördinatoren (of een coördinator en een andere professional), ook al kost dit meer tijd. Het vergroot de kans dat de uitgekozen kandidaten inderdaad geschikt zijn voor het werk, zo leert de ervaring. Misschien is een kandidaat niet geschikt als vrijwillige coach maar wel voor een andere functie. Ga na of u dan alternatieven kunt bieden, bijvoorbeeld het begeleiden van lotgenotengroepen voor mantelzorgers. Vrijwillige coaches 21

24 Verkenning Bij Blink neemt de aspirant-contactvrijwilligers eerst deel aan een contactvrijwilligersoverleg. Zo kunnen ze zien of het werk hen aanspreekt en of het klikt met de organisatie. Door deze verkenning krijgen aspirant-contactvrijwilligers een goed beeld van het werk voordat ze besluiten of ze het gaan doen. 22 Vrijwillige coaches

25 4 De coaches aan het werk Training Vrijwillige coaches volgen vooraf een training. Die biedt de coaches en de vrijwilligerscoördinatoren meteen de gelegenheid elkaar en de organisatie te leren kennen. In de training leren de coaches wat ze precies gaan doen, en welke leuke en lastige zaken ze kunnen tegenkomen. Ook allerlei praktische zaken komen aan bod. Om goed te kunnen oefenen moet de trainingsgroep niet groter zijn dan 15 à 20 personen. Een trainingsduur van anderhalve dag tot twee dagen is geschikt om alle onderdelen aan bod te laten komen. Een jaarlijkse herhaling, eventueel op een locatie buiten de deur, geeft coaches de gelegenheid hun vaardigheden op te frissen en te verdiepen. De coaches ervaren dit als een waardering voor hun inzet: er wordt in hen geïnvesteerd. Wat kan op een training aan bod komen? Onderwerpen die vrijwillige coaches aanspreken, zijn: luisteren feedback geven de kunst van het telefoneren omgaan met grenzen omgaan met weerstand signaleren samenstellen van een vrijwilligersdossier privacy en integriteit samenwerking tussen coach en vrijwilligerscoördinator Vrijwillige coaches 23

26 Individueel inwerktraject Bij het Maatjesproject Drenthe start een vrijwillige begeleider stapsgewijs, afhankelijk van de persoonlijke situatie. Er wordt een persoonlijk inwerkplan opgesteld. Dat kan bestaan uit: meelopen met een medewerker, gesprekken voeren onder begeleiding van een medewerker, kennismaken op kantoor, procedures doorlopen (bijvoorbeeld het aanleveren van administratieve gegevens) en afspraken maken over scholing. Daarnaast zijn er voor zelfstudie boeken en andere literatuur beschikbaar over maatjescontacten en werken met vrijwilligers. Matching vrijwillige coaches en vrijwilligers De vrijwillige coaches worden na de training gekoppeld aan een aantal zorgvrijwilligers. Vaak zorgt de vrijwilligerscoördinator voor de matching van coaches en vrijwilligers. Mogelijke criteria voor de matching zijn: woonplaats of regio (juiste wel of niet in de buurt) gemotiveerdheid van vrijwilliger ten aanzien van coaching persoonlijkheden van vrijwilliger en coach Laat een nieuwe coach met een paar vrijwilligers starten. Afhankelijk van de wensen van de coach wijst u meer vrijwilligers toe. Vijftien vrijwilligers is een mooi aantal om te begeleiden. Een van de organisaties hanteert als globale regel: vijf vrijwilligers voor elke halve dag per week dat een vrijwillige coach werkt. Als de vrijwilliger naar een andere zorgvrager gaat, blijft hij of zij in principe bij dezelfde coach. 24 Vrijwillige coaches

27 Wensen voor matching Blink heeft contactvrijwilligers die liever geen vrijwilliger uit hun eigen dorp begeleiden. Hiermee wordt rekening gehouden. Overdracht van vrijwilligers Bij veel organisaties heeft een nieuwe vrijwilliger de eerste tijd contact met de vrijwilligerscoördinator. Die doet de intake en matcht de vrijwilliger met een zorgvrager. Na enige tijd draagt de coördinator de vrijwilliger over aan een vrijwillige coach. Maar er zijn ook organisaties waar de vrijwillige coach de intake doet van de vrijwilliger, deze matcht met een zorgvrager en begeleidt. Welke variant de organisatie kiest, hangt af van de visie op het inzetten van vrijwilligers, de complexiteit van het vrijwilligerswerk, de kwaliteiten van de coach en de uren die de vrijwilligerscoördinator beschikbaar heeft. Het gaat om een beleidskeuze waaraan ideologische of strategische overwegingen ten grondslag liggen. Bent u van mening dat vrijwillige coaches al het werk van de professionele coördinator over kunnen nemen of vindt u dat vrijwilligers alleen de coördinator kunnen aanvullen? Wees u bewust van de effecten van de keuzes. Sinds de invoering van de Wmo is er veel aandacht voor vrijwillige inzet als antwoord op ondersteuningsvragen. Dat is positief, omdat het werk dat uw organisatie doet hiermee meer in de schijnwerpers staat. Maar het kan ook het effect hebben dat vrijwilligers worden gezien als een goedkope oplossing voor tekorten in de zorg. Vrijwillige coaches 25

28 Zicht op zorgvrager en vrijwilliger Bij Tandem doet de vrijwilligerscoördinator de intake van zorgvragers en vrijwilligers, koppelt een vrijwilliger aan een zorgvrager, begeleidt hen het eerste half jaar en evalueert met de vrijwilliger. Daarna neemt een vrijwillige coach de begeleiding over. Tandem vindt het belangrijk dat de vrijwilligerscoördinator zicht heeft op de mantelzorger, de vrijwilliger en de vrijwillige coach. Snel contact leggen Bij Blink hangt het van de zwaarte van de ondersteuningsvraag af hoe snel de contactvrijwilliger de begeleiding van de vrijwilliger overneemt. Zo nodig blijft de vrijwilligerscoördinator zelf de vrijwilliger begeleiden. De ervaring leert dat het in eenvoudige settings goed werkt om de contactvrijwilliger snel in contact te brengen met de vrijwilliger. De vrijwilliger vindt het daardoor na de overdracht makkelijker om zich tot contactvrijwilliger te richten, en doet minder vaak uit gewoonte een beroep op de consulent. 26 Vrijwillige coaches

29 Coaching van vrijwilligers De vrijwillige coach en de vrijwilliger spreken met elkaar af hoe vaak ze contact hebben. Het contact kan deels via telefoon en . Veel vrijwilligers hebben het persoonlijke contact met een begeleider nodig en stellen het erg op prijs. Met een vrijwillige coach kunnen zij hun ervaringen goed bespreken. Het geeft hen het gevoel dat ze gehoord worden en dat hun werk ertoe doet. Daarnaast waarderen vrijwilligers de persoonlijke aandacht. Sommige vrijwilligers vinden het lastig te accepteren dat ze worden aangestuurd door een andere vrijwilliger. Ook zijn er vrijwilligers die geen behoefte hebben aan begeleiding. Het helpt om wensen en weerstanden te bespreken. Als de coach en de vrijwilliger er niet uitkomen, kan de coach de vrijwilligerscoördinator vragen een oplossing te zoeken. Het is een taak van de vrijwilligerscoördinator om de vrijwilligers voor te bereiden op komst van de vrijwillige coach. Als u weerstanden bemerkt bij vrijwilligers, helpt het hen extra aandacht te geven en hun bedenkingen te bespreken. Vaak verdwijnt daardoor al een deel van de weerstand. Het is verder raadzaam om regelmatig uitleg te geven over de rol van de vrijwillige coach om het verworven draagvlak in stand te houden. Vrijwillige coaches 27

30 Coaching van de vrijwillige coaches De coaches op hun beurt worden begeleid door de vrijwilligerscoördinatoren. Als er meerdere coördinatoren zijn, zijn er twee mogelijkheden: 1. Een coach koppelen aan één vaste coördinator die ook de vrijwilliger en zorgvrager kent. Dit heeft als voordeel dat de coördinator de achtergrondinformatie heeft en weet wat er speelt. Als deze coördinator niet altijd aanwezig is, moet voor in geval van nood wel altijd iemand van de organisatie bereikbaar zijn. 2. De coaches niet koppelen aan één vrijwilligerscoördinator, maar hen met het hele team begeleiden. Dit heeft als voordeel dat de coaches altijd een vrijwilligerscoördinator kunnen bereiken. De praktijk leert dat de coaches zelf kiezen met welke coördinator ze contact zoeken. Goede communicatie tussen de coaches en de vrijwilligerscoördinator is van wezenlijk belang. De coaches moeten het gevoel hebben dat ze bij de organisatie horen. Daarnaast is het belangrijk dat de coaches met elkaar hun ervaringen kunnen uitwisselen. Misschien kunt u op het intranet van de organisatie een plek inruimen voor de coaches. Zorg goed voor de vrijwillige coaches. Dankzij de coaches krijgen de vrijwilligers meer aandacht. Maar het levert pas wat op wanneer - zeker in het begin - ook de coach zelf voldoende aandacht krijgt. 28 Vrijwillige coaches

31 Wegwijs maken Werken met nieuwe coaches vraagt van de vrijwilligerscoördinator veel tijd. Coaches die al langer meedraaien kunnen wat van het werk op zich nemen en nieuwe coaches wegwijs maken in de organisatie. Rapportage U hoeft de vrijwillige coach niet het dossier van de vrijwilliger te geven, alleen de noodzakelijke gegevens. Hij of zij legt zelf de informatie die voortkomt uit het contact met de vrijwilligers schriftelijk vast. De coach rapporteert op gezette tijden aan de vrijwilligerscoördinator, met toestemming van de vrijwilliger. De vrijwilligerscoördinator houdt zelf een dossier bij van de mantelzorger en de vrijwilliger. Een vrijwilliger heeft altijd het recht om het eigen dossier in te zien. Vraag de vrijwillige coaches eens per jaar om een rapportage te maken. Dit gaat het gemakkelijkst als u een standaardformulier maakt, waarin u vraagt naar gegevens over het contact tussen vrijwilliger en coach, en het contact van de coach met de organisatie. Bijvoorbeeld tijdens het bijwonen van bijeenkomsten of evaluatiegesprekken. Vrijwillige coaches 29

32 Frisse blik Tandem kiest er bewust voor de coach weinig informatie te geven over de vrijwilliger. Volgens Tandem werkt het goed als de coach met een frisse blik het contact aangaat. Evalueren en bijstellen De coach en vrijwilliger bespreken regelmatig hoe ze zelf het contact met elkaar vinden verlopen. De coach rapporteert hierover aan de vrijwilligerscoördinator. Eenmaal per jaar evalueert de vrijwilligerscoördinator met de vrijwilliger. Het is handig om voor deze evaluatie een standaardlijst te maken met aandachtspunten als: hoe verloopt het contact? zijn er zaken die niet aan bod komen maar dat wel zouden moeten? is het werk nog leuk? wat zijn de wensen voor deskundigheidsbevordering? In de evaluatie met de vrijwilliger gaat het om de relatie met de coach, de relatie met de vrijwilligerscoördinator en de organisatie. 30 Vrijwillige coaches

33 Als een vrijwilliger stopt Als een vrijwilliger wil stoppen met de hulpverlening aan een zorgvrager of met al het vrijwilligerswerk, gaat de vrijwillige coach na wat de reden is. Vindt de vrijwilliger het werk niet meer leuk? Kost het te veel tijd? Heeft het te maken met de zorgvrager waaraan hij of zij gekoppeld is? Spelen privé-omstandigheden een rol, bijvoorbeeld een studie of de zorg voor zieke ouders? Als moeilijkheden in de relatie met de cliënt de reden zijn om te stoppen, moet de vrijwilligerscoördinator met de vrijwilliger bekijken wat het probleem precies is en wat de beste oplossing is. Het komt gelukkig niet vaak voor. Bovendien kunnen dankzij de vrijwillige coaches eventuele problemen vroegtijdig besproken en aangepakt worden. Vrijwillige coaches 31

34 5 Terugblik pilotorganisatie Tandem heeft het werken met vrijwillige coaches in de praktijk gebracht. Over het geheel genomen is Tandem er zeer tevreden over. De inzet van de coaches biedt een verdieping van en een aanvulling op het werk van de coördinatoren. Ze krijgen ook meer overzicht. Het levert coördinatoren op termijn ook meer tijd op. Het is belangrijk de vrijwilllige coaches niet in te zetten om taken van coördinatoren over te nemen. Heldere afspraken over taken en verantwoordelijkheden zijn essentieel, evenals een uitgebreide en gedegen voorbereiding van deze manier van werken. Dat is een noodzakelijke investering om het goed van de grond te krijgen. Tandem adviseert om de voorbereiding en uitvoering niet alleen te doen. Door anderen erbij te betrekken wordt de kans van slagen vergroot en dit maakt het werk minder kwetsbaar. Betrek in de voorbereiding ook de mensen die het in de toekomst moeten uitvoeren, dat bespaart later veel extra werk. 32 Vrijwillige coaches

35 6 Aan de slag Wij hopen dat deze handreiking u inspireert om te kijken of de inzet van vrijwillige coaches de kwaliteit in uw organisatie kan verbeteren. Heeft u vragen over het werken met vrijwillige coaches? Neem dan contact op met MOVISIE of Mezzo of kijk op de websites: of We wensen u veel succes bij het verbeteren van de begeleiding van vrijwilligers en de kwaliteit van de vrijwilligerszorg. Vrijwillige coaches 33

36

37 Colofon Het project De mantel verlicht is een initiatief van MOVISIE, kennis en advies voor maatschappelijke ontwikkeling en Mezzo, Landelijke Vereniging voor Mantelzorgers en Vrijwilligerszorg. Het werken met vrijwillige coaches is ontwikkeld door Eveline Bogaard, Bogaard Trainings Design. Tandem heeft als pilotorganisatie de methodiek getest, met dank aan Thea Genevasen. Andere voorbeelden uit de praktijk kwamen van: Maatjesproject Drenthe, Beilen Blink, Praktische Thuishulp Brabant Noordoost, Malden Schorer Buddyzorg, Amsterdam Auteurs: Roos Scherpenzeel en Jolanda Elferink, MOVISIE, Utrecht Redactie: Paul Krewinkel en afdeling Communicatie, Mezzo, Bunnik Eindredactie: Joop Rosier, Zodra, Rhenen Fotografie: Sijmen Hendriks, Utrecht Vormgeving: Suggestie & illusie, Utrecht Huisstijlelementen: Avant la Lettre, Utrecht Drukwerk: Hollandia Printing, Heerhugowaard Het project is mede gefinancierd door het het Ministerie van VWS, het VSBfonds, Skanfonds en Stichting Sluyterman van Loo.

38

39

40 Zorgvrijwilligers stellen persoonlijke begeleiding erg op prijs. Deze vrijwilligers hebben geregeld behoefte aan meer begeleiding dan de organisatie kan bieden. Vrijwillige coaches kunnen dan uitkomst bieden. Zij nemen voor een belangrijk deel de extra begeleiding van vrijwilligers op zich. Deze handreiking laat organisaties voor vrijwilligerszorg zien hoe zij kunnen werken met vrijwillige coaches.

Intensieve respijtzorg. Complexe hulpvragen vrijwillig ondersteund

Intensieve respijtzorg. Complexe hulpvragen vrijwillig ondersteund Intensieve respijtzorg Complexe hulpvragen vrijwillig ondersteund Intensieve respijtzorg Complexe hulpvragen vrijwillig ondersteund De mantel verlicht Het project De mantel verlicht is een initiatief

Nadere informatie

Naast de mantelzorger. Een metgezel voor mantelzorgers

Naast de mantelzorger. Een metgezel voor mantelzorgers Naast de mantelzorger Een metgezel voor mantelzorgers Naast de mantelzorger Een metgezel voor mantelzorgers De mantel verlicht Het project De mantel verlicht is een initiatief van MOVISIE, kennis en

Nadere informatie

Mantelzorgondersteuning. Samenwerken en afstemmen voor mantelzorgers

Mantelzorgondersteuning. Samenwerken en afstemmen voor mantelzorgers Mantelzorgondersteuning in kaart Samenwerken en afstemmen voor mantelzorgers Mantelzorgondersteuning in kaart Samenwerken en afstemmen voor mantelzorgers De mantel verlicht Het project De mantel verlicht

Nadere informatie

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Meer dan 15.000 mensen zijn vrijwilliger bij een Waarom dit manifest? organisatie voor Vrijwillige Thuishulp,

Nadere informatie

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 1 Wat is Mezzo? Landelijke Vereniging voor Mantelzorgers en Vrijwilligerszorg Visie: Wij maken het mogelijk dat mensen op eigen wijze voor elkaar

Nadere informatie

Stappenplan Taalcoach. Uitgangspunt: Hoe zet je een taalcoachproject op?

Stappenplan Taalcoach. Uitgangspunt: Hoe zet je een taalcoachproject op? Stappenplan Taalcoach Uitgangspunt: Hoe zet je een taalcoachproject op? I nleiding Eind juni is het project Taalcoach van start gegaan. Het doel van het project is het realiseren van een taalkoppel, bestaande

Nadere informatie

Informatie voor hulpvragers over Vrijwillige Hulp Thuis

Informatie voor hulpvragers over Vrijwillige Hulp Thuis Informatie voor hulpvragers over Vrijwillige Hulp Thuis postadres Postbus 149 2350 AC Leiderdorp T (071) 516 14 45 F (071) 516 13 09 E info@activite.nl I www.activite.nl thuis in wonen, welzijn en zorg

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

Beleidsplan 2012-2017

Beleidsplan 2012-2017 TERMINALE THUISHULP NOORDWEST OVERIJSSEL Beleidsplan 2012-2017 Pagina 1 van 5 Inhoud 1. Inleiding 2. De missie van de Stichting Terminale Thuishulp NWO 3. Beleidsdoelen Stichting Terminale thuishulp Noordwest

Nadere informatie

WERVEN VAN VRIJWILLIGERS

WERVEN VAN VRIJWILLIGERS WERVEN VAN VRIJWILLIGERS Situering In vele kerken en andere organisaties is men steeds weer op zoek naar nieuwe vrijwilligers. Zeker bij de kerken treedt de vergrijzing van de vrijwilligers sterk in. Het

Nadere informatie

Mantelzorg bij kleinschalig wonen. Handreiking bij film

Mantelzorg bij kleinschalig wonen. Handreiking bij film Mantelzorg bij kleinschalig wonen Handreiking bij film Colofon Datum: september 2012 Auteurs: Ilse de Bruijn (MOVISIE) en Nienke Blijham (Vilans) Met medewerking van: De Rinnebeek (locatie van zorgorganisatie

Nadere informatie

Vrijwilligers in de zorg voor en ondersteuning van ouderen in de nieuwe Wmo. Mieke Biemond

Vrijwilligers in de zorg voor en ondersteuning van ouderen in de nieuwe Wmo. Mieke Biemond Vrijwilligers in de zorg voor en ondersteuning van ouderen in de nieuwe Wmo Mieke Biemond Inhoud presentatie Kern- en knelpunten van de nieuwe Wmo Vrijwilligers in Nederland Toekomstagenda Informele zorg

Nadere informatie

MEE Zuid-Holland Noord Praktische Thuishulp In de regio s Delft, Westland, Oostland, Den Haag en randgemeenten Jaarverslag 2010

MEE Zuid-Holland Noord Praktische Thuishulp In de regio s Delft, Westland, Oostland, Den Haag en randgemeenten Jaarverslag 2010 Praktische Thuishulp In de regio s Delft, Westland, Oostland, Den Haag en randgemeenten Inhoudsopgave Pagina Inleiding 3 Praktische Thuishulp 4 Samenwerking en externe contacten 6 PR Activiteiten 8 Praktische

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Competentiemanagement in zorg en welzijn Als kwaliteit van medewerkers telt

Competentiemanagement in zorg en welzijn Als kwaliteit van medewerkers telt Competentiemanagement in zorg en welzijn Als kwaliteit van medewerkers telt potaard e Auteur: Annelies Kooiman Eindredactie: Afdeling communicatie Fotografie: istock Vormgeving: Ontwerpburo Suggestie &

Nadere informatie

Manifest. van de mantelzorger

Manifest. van de mantelzorger Manifest van de mantelzorger Manifest van de Mantelzorger Mantelzorgers zijn mensen die onbetaald en vanuit een persoonlijke band zorgen voor een hulpbehoevende oudere, chronische zieke of gehandicapte

Nadere informatie

Rapportage raadpleging april 2012. Stichting Vrijwillige Thuiszorg Overijssel

Rapportage raadpleging april 2012. Stichting Vrijwillige Thuiszorg Overijssel Rapportage raadpleging april 2012 Stichting Vrijwillige Thuiszorg Overijssel Amsterdam, april 2012 Inhoudsopgave Inleiding 2 Deelrapportage mantelzorgers 5 Algemene gegevens 5 Bereikbaarheid 8 Informatievoorziening

Nadere informatie

Home-Start Nederland. Groei & kwaliteit

Home-Start Nederland. Groei & kwaliteit Home-Start Nederland Groei & kwaliteit Home-Start Nederland groei en kwaliteit INHOUD pagina 1. Aanleiding van deze aanvraag 3 2. Belangrijke Home-Start begrippen 4 3. Stimuleren van de groei van Home-Start

Nadere informatie

Wmo prestatieveld 4? Goed voor Elkaar!

Wmo prestatieveld 4? Goed voor Elkaar! Wmo prestatieveld 4? Goed voor Elkaar! Waarom Goed voor Elkaar? In de Wmo (Wet Maatschappelijke Ontwikkeling) is in prestatieveld 4 vastgelegd dat u als gemeente verantwoordelijk bent voor de ondersteuning

Nadere informatie

Toelichting bij de Voortgangsrapportage Maatschappelijke Zorg

Toelichting bij de Voortgangsrapportage Maatschappelijke Zorg Naam: Klas: praktijkbegeleider: Werkplek: Toelichting bij de Voortgangsrapportage Maatschappelijke Zorg Gedurende de opleiding werken de studenten in de praktijk aan praktijkopdrachten. Een schooljaar

Nadere informatie

Informatie voor buddy s - Aanmelding, training en begeleiding

Informatie voor buddy s - Aanmelding, training en begeleiding Informatie voor buddy s - Aanmelding, training en begeleiding Aanmelding Als je belangstelling hebt om buddy te worden kun je je vrijblijvend aanmelden via onze website. We sturen je dan een contactformulier

Nadere informatie

Vrijwilligersonderzoek 2011. Een onderzoek naar vrijwilligersorganisaties in de gemeente Groningen Meting 2 Samenvatting

Vrijwilligersonderzoek 2011. Een onderzoek naar vrijwilligersorganisaties in de gemeente Groningen Meting 2 Samenvatting Vrijwilligersonderzoek 2011 Een onderzoek naar vrijwilligersorganisaties in de gemeente Groningen Meting 2 Samenvatting Vrijwilligersonderzoek 2011 Een onderzoek naar vrijwilligersorganisaties in de gemeente

Nadere informatie

VRIJWILLIGERSBELEID RIETVELD LYCEUM Vastgesteld in het schoolleidersoverleg d.d. 30 augustus 2010

VRIJWILLIGERSBELEID RIETVELD LYCEUM Vastgesteld in het schoolleidersoverleg d.d. 30 augustus 2010 VRIJWILLIGERSBELEID RIETVELD LYCEUM Vastgesteld in het schoolleidersoverleg d.d. 30 augustus 2010 Inleiding Vrijwilligerswerk op het Rietveld Lyceum is ontstaan vanuit een dringende behoefte aan extra

Nadere informatie

Doe de competentiecheck! Voor coördinatoren en begeleiders van vrijwilligers

Doe de competentiecheck! Voor coördinatoren en begeleiders van vrijwilligers oe de competentiecheck! Voor coördinatoren en begeleiders van vrijwilligers Wat maakt u tot een goede vrijwilligerscoördinator? Welke competenties moet u in huis hebben om vrijwilligers aan te sturen en

Nadere informatie

Vrijwilligersondersteuning in het verzorgings- en verpleeghuis in de laatste levensfase 1

Vrijwilligersondersteuning in het verzorgings- en verpleeghuis in de laatste levensfase 1 Vrijwilligersondersteuning in het verzorgings- en verpleeghuis in de laatste levensfase 1 Beschrijving werkwijze 1 Gebaseerd op de eindevaluatie Vrijwilligersondersteuning in het verzorgings- en verpleeghuis

Nadere informatie

Trainershandboek Man actief. Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie

Trainershandboek Man actief. Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Trainershandboek Man actief Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Trainershandboek Man Actief Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Perihan Utlu en Wil Verschoor

Nadere informatie

Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling.

Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling. Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling. 1. Sociaal beleid in breder verband Ontwikkelen beleid: een complex proces Het ontwikkelen en implementeren van beleid voor preventie en aanpak van grensoverschrijdend

Nadere informatie

Kennis-in-huis. Informatie voor bedrijven. Persoonlijke begeleiding voor duurzame arbeidsrelaties. info@kennis-in-huis.nl www.kennis-in-huis.

Kennis-in-huis. Informatie voor bedrijven. Persoonlijke begeleiding voor duurzame arbeidsrelaties. info@kennis-in-huis.nl www.kennis-in-huis. Informatie voor bedrijven WOLTRING & OPPELAAR Kennis-in-huis Persoonlijke begeleiding voor duurzame arbeidsrelaties Woltring & Oppelaar Reïntegratietrajecten Training & coaching bedrijfsmentoren info@kennis-in-huis.nl

Nadere informatie

Uitwerking basisfuncties. Intensieve vrijwilligerszorg in de samenleving

Uitwerking basisfuncties. Intensieve vrijwilligerszorg in de samenleving Uitwerking basisfuncties Intensieve vrijwilligerszorg in de samenleving Voorwoord Het ministerie van VWS publiceerde op 30 maart 2009 de basisfuncties lokale ondersteuning vrijwilligerswerk en mantelzorg.

Nadere informatie

Een verslag van coachende begeleidingsgesprekken met een klasgenoot over de leerdoelen en leerpunten tijdens de stage.

Een verslag van coachende begeleidingsgesprekken met een klasgenoot over de leerdoelen en leerpunten tijdens de stage. Specificaties Medewerker maatschappelijke zorg Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Coachend begeleiden en sociaal activeren Cursus Gehandicaptenzorg, geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg,

Nadere informatie

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg P a g i n a 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Begrippen 1-2 3. Verschillen tussen mantelzorg en vrijwilligerswerk 2 4. Mantelzorg in Rotterdam 2-3 5. Visie van Fener Zorg op mantelzorg en vrijwilligers

Nadere informatie

Ten tweede geven we uitleg over het talenten en competentiepaspoort. Deze compacte rapportage is een goede aanvulling op de standaar TMA rapportages

Ten tweede geven we uitleg over het talenten en competentiepaspoort. Deze compacte rapportage is een goede aanvulling op de standaar TMA rapportages UITLEG RAPPORTAGE PERFORMANCE MATRIX EN TALENTEN- & COMPETENTIEPASPOORT In dit document willen we een korte uitleg geven over twee nieuwe TMA rapportages. Ten eerste geven we informatie over de rapportage

Nadere informatie

BUDDYZORG LIMBURG de organisatie

BUDDYZORG LIMBURG de organisatie BUDDYZORG LIMBURG de organisatie Doelstelling Buddyzorg biedt sociaal emotionele steun en begeleiding aan mensen (cliënten), die lijden aan de belasting van een ernstige, chronische en/of levensbedreigende

Nadere informatie

In de Gemeente Marum

In de Gemeente Marum In de Gemeente Marum Gezamenlijk Plan van aanpak ondersteuning mantelzorg en vrijwillige thuishulp van de gemeenten Marum, Grootegast en Leek 27 april 2006 Projectbureau WWZ Mw. H.J. Vrijhof J.J. de Jong

Nadere informatie

academie Leren en doen! Trainingen en bijeenkomsten Voorjaar 2013 www.zorgbelang-brabant.nl

academie Leren en doen! Trainingen en bijeenkomsten Voorjaar 2013 www.zorgbelang-brabant.nl academie Leren en doen! Trainingen en bijeenkomsten Voorjaar 2013 www.zorgbelang-brabant.nl Academie Zorgbelang Brabant Trainingen Welkom! Voor u ligt de brochure van Academie Zorgbelang Brabant voor het

Nadere informatie

Handreiking voor vaststellen van verantwoord 1-op-1 vrijwilligerswerk

Handreiking voor vaststellen van verantwoord 1-op-1 vrijwilligerswerk Fase 2 is een implementatieproject van Vilans, MOVISIE en Fonds NutsOhra. Handreiking voor vaststellen van verantwoord 1-op-1 vrijwilligerswerk Vrijwilligers ondernemen meer en meer 1-op-1 activiteiten

Nadere informatie

Samenwerken: eerste suggesties

Samenwerken: eerste suggesties is een project van Vilans i.s.m. MOVISIE, V&VN, Agora, ActiZ en VGN. Samenwerken: eerste suggesties We bieden een eerste overzicht van diverse suggesties en ideeën om de samenwerking tussen vrijwilligers

Nadere informatie

Voorbereiden op het keukentafelgesprek?

Voorbereiden op het keukentafelgesprek? Voorbereiden op het keukentafelgesprek? Deze brochure helpt u daarbij! 2015 een coproductie van: Voor kinderen, partners, verwanten, vrijwilligers die mantelzorgtaken vervullen voor hen die hun dierbaar

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen 2 3 INHOUDSOPAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij ouderen nodig?! 4 Praktische

Nadere informatie

Evaluatie nota vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan. Aan de Waterkant 2008-2011

Evaluatie nota vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan. Aan de Waterkant 2008-2011 Evaluatie nota vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan Aan de Waterkant 2008-2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Evaluatiekader 3 1.2 Leeswijzer 3 2 Vrijwilligerswerk Oostzaan 4 2.1 De situatie toen 4 2.2 De

Nadere informatie

3.6 Werving en selectie van leden voor de familieraad

3.6 Werving en selectie van leden voor de familieraad 3.6 Werving en selectie van leden voor de familieraad Een familieraad binnen een GGZ-instelling kan op verschillende manieren georganiseerd zijn: één familieraad voor de hele instelling, een centrale familieraad

Nadere informatie

JEUGDBESCHERMING NOORD. Meer over Jeugdbescherming Noord en jeugdreclassering is te vinden op www.jbnoord.nl. Jeugdreclassering. april 2015 / 15 002

JEUGDBESCHERMING NOORD. Meer over Jeugdbescherming Noord en jeugdreclassering is te vinden op www.jbnoord.nl. Jeugdreclassering. april 2015 / 15 002 JEUGDBESCHERMING NOORD Meer over Jeugdbescherming Noord en jeugdreclassering is te vinden op www.jbnoord.nl Jeugdreclassering april 2015 / 15 002 Jeugdreclassering Je krijgt deze folder als een eerste

Nadere informatie

Werken met methodieken binnen de intensieve vrijwilligerszorg. Een handreiking voor Vrijwillige Thuishulp, Vriendendiensten, Buddyzorg

Werken met methodieken binnen de intensieve vrijwilligerszorg. Een handreiking voor Vrijwillige Thuishulp, Vriendendiensten, Buddyzorg Werken met methodieken binnen de intensieve vrijwilligerszorg Een handreiking voor Vrijwillige Thuishulp, Vriendendiensten, Buddyzorg Inhoud 3 Waarom een handreiking Werken met methodieken binnen de intensieve

Nadere informatie

In dit boekje worden de volgende onderdelen besproken:

In dit boekje worden de volgende onderdelen besproken: Voorwoord Voor een geslaagd festival ben je vaak afhankelijk van de inzet van vrijwilligers. Als organisatie van een festival loont het dan ook om een gedegen vrijwilligersbeleid te voeren. De vraag is

Nadere informatie

Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden.

Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden. Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden. Nr. Werving/eerste contact/aanmelding 1. Op de doelgroep gerichte publiciteit

Nadere informatie

Cursussen en Themabesprekingen

Cursussen en Themabesprekingen Cursussen en Themabesprekingen voor NPV-Thuishulpafdelingen en voor Kerkelijke Thuishulpprojecten Cursussen en Themabesprekingen Cursussen en Themabesprekingen NPV-Thuishulp De NPV-Thuishulp richt zich

Nadere informatie

Vrijwilliger zijn bij Buurtkracht

Vrijwilliger zijn bij Buurtkracht Vrijwilliger zijn bij Buurtkracht Buurtkracht is de organisatie voor welzijn met zorg in Capelle aan den IJssel. De vier Sociaal Wijkteams van Buurtkracht werken samen met het Eropaf-team aan de leefbaarheid

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Speerpunten en kwaliteitscriteria Bijzondere Subsidieverordening Ondersteuning Mantelzorg en Vrijwilligerswerk Amsterdam 2012-2015

Speerpunten en kwaliteitscriteria Bijzondere Subsidieverordening Ondersteuning Mantelzorg en Vrijwilligerswerk Amsterdam 2012-2015 Speerpunten en kwaliteitscriteria Bijzondere Subsidieverordening Ondersteuning Mantelzorg en Vrijwilligerswerk Amsterdam 2012-2015 1. Inleiding Een van de nieuwe punten in de Bijzondere Subsidieverordening

Nadere informatie

Leer- en Ontwikkelingsspel

Leer- en Ontwikkelingsspel SPEELWIJZE LEER- EN ONTWIKKELINGSSPEL - Bladzijde 1 / 13 SPEELWIJZE Leer- en Ontwikkelingsspel Leren en ontwikkelen spelen een belangrijke rol in onze samenleving. Veranderingen op allerlei gebied volgen

Nadere informatie

Werkboek. In 7 stappen aan de slag met maatschappelijke stage. Maatschappelijke stage in en rond de kerk. In 7 stappen

Werkboek. In 7 stappen aan de slag met maatschappelijke stage. Maatschappelijke stage in en rond de kerk. In 7 stappen kerk en stage Maatschappelijke stage in en rond de kerk In 7 stappen Werkboek In 7 stappen aan de slag met maatschappelijke stage Inhoudsopgave In zeven stappen aan de slag met maatschappelijke stage 4

Nadere informatie

Competentieprofiel Werkbegeleider

Competentieprofiel Werkbegeleider Competentieprofiel Werkbegeleider Calibris Kenniscentrum voor leren in de praktijk in Zorg, Welzijn en Sport Postbus 131 3980 CC Bunnik T 030 750 7000 F 030 750 7001 I www.calibris.nl E info@calibris.nl

Nadere informatie

Borgen/ proces van vrijwilligerswerk binnen de RIBW K/AM

Borgen/ proces van vrijwilligerswerk binnen de RIBW K/AM Borgen/ proces van vrijwilligerswerk binnen de RIBW K/AM Deel 1: Hoe was het? Situatie vrijwilligerswerk 2013 Minimaal vrijwilligersbeleid 24 woonvormen Sportmaatjesproject Totaal 120 externe vrijwilligers

Nadere informatie

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Zorgleefplan, ondersteuningsplan en begeleidingsplan Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Om goede zorg en/of ondersteuning te kunnen geven aan een cliënt is het werken

Nadere informatie

HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT

HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT Tips voor mantelzorgers die voor thuiswonende ouderen zorgen ZORGNETWERK VAN EEN KWETSBARE OUDERE Team van verpleegkundigen en verzorgenden Partner

Nadere informatie

Presentatie Natuurlijk, een netwerkcoach! Platform sociale netwerken 4 april 2014 Jeanet Moerings, Mezzo

Presentatie Natuurlijk, een netwerkcoach! Platform sociale netwerken 4 april 2014 Jeanet Moerings, Mezzo Presentatie Natuurlijk, een netwerkcoach! Platform sociale netwerken 4 april 2014 Jeanet Moerings, Mezzo 1 Programma Informatie over Mezzo. Wat is Natuurlijk, een netwerkcoach!? Onderzoek Hogeschool van

Nadere informatie

Vrijwilligersbeleid ASZ

Vrijwilligersbeleid ASZ Vrijwilligersbeleid ASZ Versie vastgesteld in de bestuursvergadering van 8 juli 2013. Doelgroep: (1) bestuurders en (2) geïnteresseerde leden/vrijwilligers van de ASZ Waarom vrijwilligersbeleid? De Algemene

Nadere informatie

Vrijwilligerscollege Roosendaal

Vrijwilligerscollege Roosendaal Vrijwilligerscollege Roosendaal Wie zijn wij? Wat doen wij? Wat kunnen wij voor jou betekenen? Wat is het vrijwilligerscollege? Onze missie en visie Het motto is leren van elkaar. Het vrijwilligerscollege

Nadere informatie

Vrijwilligersbeleid NCFS

Vrijwilligersbeleid NCFS Vrijwilligersbeleid NCFS DECEMBER 200 9 C OPYRIGHT NCFS Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook

Nadere informatie

Schudden, delen, geven

Schudden, delen, geven Schudden, delen, geven Flexibilisering is een belangrijk begrip geworden. Niet alleen de tijdsindeling van mensen is flexibeler, ook de binding van mensen met organisaties is aan verandering onderhevig.

Nadere informatie

Samenwerken èn netwerken

Samenwerken èn netwerken Samenwerken èn netwerken Stappenplan voor versterken van zelforganisaties Auteurs Saskia van Grinsven en Jamila Achahchah Fotografie: Guillermo Dazelle MOVISIE Juni 2012 Inleiding Voor je ligt een stappenplan

Nadere informatie

Toelichting bij de Voortgangsrapportage Maatschappelijke Zorg

Toelichting bij de Voortgangsrapportage Maatschappelijke Zorg Naam: Klas: praktijkbegeleider: Werkplek: Toelichting bij de Voortgangsrapportage Maatschappelijke Zorg Het werken aan en en de relatie daarvan met de voortgangsrapportage Gedurende de verdiepingsfase

Nadere informatie

THERAPIE. Samen werken aan jouw toekomst. Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers

THERAPIE. Samen werken aan jouw toekomst. Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers THERAPIE Samen werken aan jouw toekomst Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Soms gebeurt er iets naars. Je wilt er wel over praten, maar je weet niet met wie. Of misschien kun je er niet

Nadere informatie

Protocol omgaan met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor vrijwilligersorganisaties

Protocol omgaan met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor vrijwilligersorganisaties Protocol omgaan met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor vrijwilligersorganisaties 2 Inhoud 1. Inleiding 4 2. Contactpersoon binnen de vrijwilligersorganisatie 6 3. Protocol Omgaan met

Nadere informatie

Participatiewiel: een andere manier van kijken

Participatiewiel: een andere manier van kijken Participatiewiel: een andere manier van kijken Ideeën voor gebruik door activeerders en hun cliënten Participatiewiel: samenhang in beeld WWB Schuldhulpverlening Wajong / WIA / WW / WIJ AWBZ en zorgverzekeringswet

Nadere informatie

VRIJWILLIGERSBELEID. Vrijwilligersbeleid De Boei 2010 1

VRIJWILLIGERSBELEID. Vrijwilligersbeleid De Boei 2010 1 VRIJWILLIGERSBELEID Vrijwilligersbeleid De Boei 2010 1 Voorwoord De Boei, Centrum voor welzijn en hulpverlening, maakt dankbaar gebruik van de inzet van veel vrijwilligers die zich met zeer verschillende

Nadere informatie

Beleidsplan. Er zijn. Zorg in de laatste levensfase. VPTZ Kaag en Braassem Beleidsplan 2013 2016

Beleidsplan. Er zijn. Zorg in de laatste levensfase. VPTZ Kaag en Braassem Beleidsplan 2013 2016 Beleidsplan 2013 2016 Er zijn. Zorg in de laatste levensfase Pagina 1 Inleiding Al meer dan 20 jaar wordt door vrijwilligers in onze gemeenschap aanvullende zorg geboden aan mensen in hun laatste levensfase.

Nadere informatie

Mantelzorg en professionals: bondgenoten in de zorg

Mantelzorg en professionals: bondgenoten in de zorg Mantelzorg en professionals: bondgenoten in de zorg Workshop Mantelzorg Febe Lenie de Pater Consulent Mantelzorg Freelancer Mantelzorgondersteuning November 2014 Doel workshop Bewustwording rol en positie

Nadere informatie

Expertisecentrum Plato. van werk-naar-werk en loopbaancoaching. Voor medewerkers

Expertisecentrum Plato. van werk-naar-werk en loopbaancoaching. Voor medewerkers Expertisecentrum Plato van werk-naar-werk en loopbaancoaching Voor medewerkers inhoud wij maken er werk van! 04 Onze dienstverlening voor jou 09 Loopbaanoriëntatie en Loopbaancoaching 05 over expertisecentrum

Nadere informatie

Teamontwikkeling. Modulair programma voor de ontwikkeling van zelfstandige en effectieve teams. zorgadviseurs

Teamontwikkeling. Modulair programma voor de ontwikkeling van zelfstandige en effectieve teams. zorgadviseurs Teamontwikkeling Modulair programma voor de ontwikkeling van zelfstandige en effectieve teams zorgadviseurs Visie op teamontwikkeling Een$effectief$team$maakt$de$client$$ tevredener,$de$zorg$beter$en$het$werk$leuker

Nadere informatie

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden:

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden: Wervingscirkel 1 Veel vrijwilligersorganisaties hebben probelemen met het werven van vrijwilligers. Je hebt tenslotte geen baan te bieden met salaris, maar je biedt een vorm van vrijetijdsbesteding. In

Nadere informatie

6 Coaching van de cliënt

6 Coaching van de cliënt 6.1 6 Coaching van de cliënt De begeleiding of coaching op de werkvloer is afhankelijk van de noden van de cliënt én van de noden van de collega s en werkgever. Samen starten op de stage/ tewerkstelling

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Zin in Vrijwilligerswerk. Vrijwilligers ondersteunen bij het omgaan met levensvragen

Zin in Vrijwilligerswerk. Vrijwilligers ondersteunen bij het omgaan met levensvragen Zin in Vrijwilligerswerk Vrijwilligers ondersteunen bij het omgaan met levensvragen Meneer Boskoop is vrijwilliger. Elke week komt hij bij een oudere heer die blind geworden is. Deze man praat telkens

Nadere informatie

Nieuwsbrief 6, maart 2011

Nieuwsbrief 6, maart 2011 Postbus 3364 3502 GJ Utrecht Telefoon: 030 22 99 922 Nieuwsbrief 6, maart 2011 Steeds beter op de kaart Na de presentatie van de glossy in september is er weer genoeg gebeurd. In de gemeente Lopik is in

Nadere informatie

LEIDEN. Dromen over vrijwillige inzet (oriëntatie workshop) MONTFERLAND

LEIDEN. Dromen over vrijwillige inzet (oriëntatie workshop) MONTFERLAND ALMERE Introductie penningmeesters EHBO bij kinderen Geweldloos communiceren Fondswerving (2 trainingen) Eerste indruk (als voorbereiding op sollicitatie betaald en onbetaald werk) Vrijwilligerswerk en

Nadere informatie

Methodiekbeschrijving Juridische Begeleiding

Methodiekbeschrijving Juridische Begeleiding Methodiekbeschrijving Juridische Begeleiding Inleiding Slachtoffers van mensenhandel vormen een specifieke doelgroep met complexe problemen. Veel van hen hebben steun nodig om te herstellen van traumatische

Nadere informatie

Beïnvloeding Samen sta je sterker

Beïnvloeding Samen sta je sterker Beïnvloeding Samen sta je sterker Aan de slag Om uw doel te bereiken, moet u gericht aan de slag gaan. Het volgende stappenplan kan u hierbij helpen. 1. Analyseer het probleem en bepaal uw doel Als u een

Nadere informatie

De Aandachtsfunctionaris 1

De Aandachtsfunctionaris 1 De Aandachtsfunctionaris 1 Profiel aandachtsfunctionaris kindermishandeling Functieomschrijving De aandachtsfunctionaris heeft een belangrijke rol bij de implementatie van de meldcode in de organisatie,

Nadere informatie

Mantelzorg & mantelzorgondersteuning

Mantelzorg & mantelzorgondersteuning Welzijn Ouderen Thuisadministratie Mantelzorg & mantelzorgondersteuning Voor iedereen in Amsterdam-Noord. Dus ook voor u! Doras Maatschappelijke dienstverlening Amsterdam-Noord Zorgt u voor een naaste

Nadere informatie

Checklist Coachingscompetenties t.b.v. Sociaal Emotionele Accreditatie

Checklist Coachingscompetenties t.b.v. Sociaal Emotionele Accreditatie De BPV-Begeleider. Checklist Coachingscompetenties t.b.v. Sociaal Emotionele Accreditatie 1 is de directe coach van de deelnemer gedurende de gehele stage. 2 hanteert een oplossingsgerichte begeleidingssteil.

Nadere informatie

Steunpunt Mantelzorg Dokkumer-Walden Het bieden van: Informatie (brochures, website, speciale gelegenheden) Advies en begeleiding (individueel) Emotionele steun: Luisterend oor Weg naar steunpunt soms

Nadere informatie

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Cursus Mondigheid Dit praktijkvoorbeeld uit het verbetertraject Zeggenschap in de LG sector is door InteraktContour

Nadere informatie

Vrijwilligers en vrijwilligerswerk bij SKO-Maasdal

Vrijwilligers en vrijwilligerswerk bij SKO-Maasdal Vrijwilligers en vrijwilligerswerk bij SKO-Maasdal Visie op vrijwilligerswerk Het werken met vrijwilligers is een bewuste keuze. Zij maken de maatschappelijke betrokkenheid van SKO-Maasdal zichtbaar en

Nadere informatie

Bijlage C behorende bij artikel 2 lid 3 Besluit personeel veiligheidsregio

Bijlage C behorende bij artikel 2 lid 3 Besluit personeel veiligheidsregio Bijlage C behorende bij artikel 2 lid 3 Besluit personeel veiligheidsregio Supplement f. Functie procesmanager multidisciplinair oefenen Functie zoals genoemd in artikel 2 lid 3 sub f Besluit personeel

Nadere informatie

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma Young Professional programma Voorbeeld van de opbouw van een YP programma 1 Flow van het programma: Het programma Intake (½ dag) Ik & mijn leiderschap (2 dagen groepsprogramma) Ik & de ander (2 dagen groepsprogramma)

Nadere informatie

vooruitkomen OUDERS & OPVOEDERS

vooruitkomen OUDERS & OPVOEDERS > vooruitkomen + OUDERS & OPVOEDERS ! Via Bureau Jeugdzorg of uw huisarts bent u bij Rubicon jeugdzorg terecht gekomen. Soms zijn er problemen in het gezin die u niet zelf kunt oplossen. Uw kind is bijvoorbeeld

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid AYA Thuiszorg B.V.

Mantelzorgbeleid AYA Thuiszorg B.V. 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 : Visie op werken met mantelzorgers Hoofdstuk 2 : Wat kunnen mantelzorgers doen bij AYA Thuiszorg? Hoofdstuk 3 : Ondersteuning van mantelzorgers Hoofdstuk 4 : Mantelzorg en

Nadere informatie

Buddy worden, buddy zijn Informatie voor nieuwe buddy's

Buddy worden, buddy zijn Informatie voor nieuwe buddy's Buddy worden, buddy zijn Informatie voor nieuwe buddy's Buddyzorg Nijmegen e.o. Panovenlaan 1 6525 DZ Nijmegen Tel: 024-3297731 Fax: 024-3245558 Email: buddyzorg@nim.nl Buddy worden, buddy zijn Deze brochure

Nadere informatie

Coördinator Bijna Thuis Huis Best e.o. (11 uur)

Coördinator Bijna Thuis Huis Best e.o. (11 uur) Niemand hoeft in eenzaamheid te sterven Stichting Bijna Thuis Huis Best e.o. opent 30 november a.s. haar deuren in Best. De voorziening is bedoeld voor mensen in de laatste fase van hun leven, die om uiteenlopende

Nadere informatie

Gehandicaptenzorg, woonbegeleiding, activiteitenbegeleiding, zorgcoördinatie.

Gehandicaptenzorg, woonbegeleiding, activiteitenbegeleiding, zorgcoördinatie. Specificaties Medewerker maatschappelijke zorg Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Kwaliteitszorg voor MZ Cursus Gehandicaptenzorg, woonbegeleiding, activiteitenbegeleiding, zorgcoördinatie. Een presentatie

Nadere informatie

6 Coaching van de cliënt

6 Coaching van de cliënt 6.1 6 Coaching van de cliënt De begeleiding of coaching op de werkvloer is afhankelijk van de noden van de cliënt, collega s en werkgever. Samen starten op de stage/ tewerkstelling Als coach kan je samen

Nadere informatie

gemeente venray Gasenr.

gemeente venray Gasenr. O CM de Zorgondersteuner gemeente venray Gasenr. afdeling Proteion Welzijn De Zorgondersteuner Bezoek- en postadres: Dorpstraat 32 6095 AH Baexem Bezoekadres Venlo: Alberickstraat 3c 5922 BL Venlo College

Nadere informatie

Diever 17 november 2015. Recreatie Expert Team

Diever 17 november 2015. Recreatie Expert Team Diever 17 november 2015 Recreatie Expert Team Inhoud Voorstellen Ontstaan project pilot Doelen Wie mogen meedoen? Inhoudelijke toelichting op Expert Team Resultaten RET 1 + RET 2 RET 3 Vragen Voorstellen

Nadere informatie

3.1 Werkt aan deskundigheidsbevordering en professionalisering van het beroep 3.6 Evalueert de geboden ondersteuning

3.1 Werkt aan deskundigheidsbevordering en professionalisering van het beroep 3.6 Evalueert de geboden ondersteuning Specificaties Medewerker Maatschappelijke zorg Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Onderzoeksvaardigheden Training In elk werkgebied kan onderzoek plaatsvinden. Voorbeelden: onderzoek naar het welzijn

Nadere informatie

Strategisch Opleidingsbeleid

Strategisch Opleidingsbeleid Strategisch Opleidingsbeleid Achtergrondinformatie en tips om zelf aan de slag te gaan In deze handreiking vindt u de volgende onderwerpen: Wat is strategisch opleidingsbeleid? Hoe komt u tot strategisch

Nadere informatie

Zelfevaluatie-instrument voor vrijwilligerswerk

Zelfevaluatie-instrument voor vrijwilligerswerk Deel 2 bijlage 1 Zelfevaluatie-instrument voor vrijwilligerswerk RICHTEN VAN HET VRIJWILLIGERSWERK Richten gaat over de doelen van de organisatie, de visie op en uitgangspunten van het vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Toolkit. Vrijwillige Coaches. Auteur(s) Datum MOVISIE

Toolkit. Vrijwillige Coaches. Auteur(s) Datum MOVISIE Toolkit Vrijwillige Coaches Auteur(s) Datum MOVISIE Roos Scherpenzeel, Ilse de Bruijn en Ilse Zwart Utrecht, december 2009 MOVISIE Kennis en advies voor maatschappelijke ontwikkeling MOVISIE is hét landelijke

Nadere informatie