Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan HV Amsterdam

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam"

Transcriptie

1

2 De deur uit is ontwikkeld door de Vrije Universiteit Amsterdam Afdeling Nederlands Tweede Taal, mede op initiatief van het Amsterdams Buurvrouwen Contact (ABC). De ontwikkeling was mogelijk dankzij een subsidie van het Oranje Fonds. Auteurs: Titia Boers en Gerrie Gastelaars Advies: Merel Borgesius Projectleiding en eindredactie: Carola van der Voort, Vormgeving: Bert Brouwenstijn, Vrije Universiteit Amsterdam, Faculteit der Letteren; Dennis Hogers, Muiderberg Foto s: Lucy Coenen, Den Haag, Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan HV Amsterdam websites Vrije Universiteit Amsterdam 2008

3 Samenstelling pakket De deur uit. 1 Assessment De deur uit. Materiaal voor de deelneemster. Full colour pdf. Printen voor de deelneemster en voor de begeleidster. Het mooiste resultaat wordt behaald als u de foto s print op fotopapier. 2 Smileys. Voor gebruik bij enkele opdrachten. Printen op stickervellen of kaartjes. 3 Assessment De deur uit. Materiaal voor de begeleidster. Voor gebruik in groepen. Aanwijzingen bij de opdrachten, observatielijsten en logboek. Printen voor de begeleidster die werkt met groepen. 4 Assessment De deur uit. Materiaal voor de begeleidster. Voor gebruik in individuele bijeenkomsten. Aanwijzingen bij de opdrachten, observatielijsten en logboek. Printen voor de begeleidster die werkt met individuele vrouwen. 5 Algemene handleiding bij het assessment. Achtergrondinformatie over aanleiding van het assessment, werkwijze bij het ontwikkelen, doel en inhoud van het assessment. 6 Training voor begeleidsters. Materiaal voor een training om met het assessment te leren werken. 7 Handleiding bij de training. Materiaal voor de trainer bij de Training voor begeleidsters. Het materiaal staat in pdf. Voor het openen van pdf-bestanden is Acrobat Reader nodig. Het materiaal van De deur uit is tevens te downloaden van en

4

5 Algemene handleiding

6

7 1 Inleiding Dit assessment is gemaakt voor gebruik in individuele (thuis)situaties en in groepsbijeenkomsten. Het is ontwikkeld op initiatief van de Vrije Universiteit Amsterdam Afdeling Nederlands Tweede Taal en het Amsterdams Buurvrouwen Contact (ABC). Deze organisatie verzorgt individuele taallessen bij allochtone, geïsoleerde vrouwen thuis. Het gaat om vrouwen die om allerlei redenen moeilijk te mobiliseren zijn, die niet of nauwelijks Nederlands spreken en vaak ook nog analfabeet zijn. Het doel van deze lessen is voorbereiding op taallessen of andere activiteiten buitenshuis. Het lukt echter vaak niet om deze vrouwen de deur uit te krijgen: veel vrouwen blijven steken in het voortraject bij het ABC. Ook bij andere organisaties en projecten die zich richten op vrouwen die niet of weinig maatschappelijk actief zijn is sprake van stagnatie. Vaak blijft een cursus, bijvoorbeeld opvoedingsondersteuning, beperkt tot een eenmalige activiteit. Eén van de oorzaken van stagnatie zou kunnen zijn dat het moeilijk is om er met zeer beperkte taalmiddelen achter te komen wat deze groep vrouwen kan en wil. Het project De deur uit, uitgevoerd door de afdeling Nederlands Tweede Taal van de Vrije Universiteit, richt zich op deze groep moeilijk te bereiken vrouwen. In nauw overleg met het ABC en mede dankzij een subsidie van het Oranje Fonds, kon een assessment ontwikkeld worden. Dit assessment brengt de ontwikkeling en interesse van de doelgroep in kaart en mondt uit in een persoonlijk stappenplan. Om het breed toepasbaar te maken is het zowel ontwikkeld voor individuele (thuis)situaties als voor groepsbijeenkomsten. 2 Korte beschrijving werkwijze Op basis van literatuurstudie en verkennende gesprekken werd een indruk gevormd van de situatie, mogelijkheden en belemmeringen van de doelgroep en materiaal dat al beschikbaar was. Vervolgens werd een vragenlijst ontwikkeld voor een aantal diepte-interviews (zie bijlage 1). Op basis van de verzamelde kennis werd het assessment ontwikkeld. De eerste versie is door een aantal deskundigen beoordeeld en na hun commentaar bijgesteld (voor een overzicht van geraadpleegde bronnen en instanties en personen met wie gesproken is: zie bijlage 2 en 3). Vervolgens is het assessment uitgeprobeerd en nogmaals herzien. 3 Voor wie is het assessment bedoeld? Het assessment richt zich op vrouwen met een grote taalachterstand die in meer of mindere mate geïsoleerd zijn. Ze zijn niet of nauwelijks maatschappelijk actief. Binnen deze groep kunnen zich zowel analfabete, laagopgeleide als hoogopgeleide vrouwen bevinden, in alle leeftijdscategorieën. 4 Korte verantwoording en doel van het assessment Het assessment is uitdrukkelijk niet bedoeld als intake-instrument, het is ook geen empowermenttraining. Het kan naast het gewone materiaal worden ingezet op het moment dat een vrouw een paar weken in een traject zit (of dat er met haar contact is), of dat nu een taalles is of een andere activiteit. Het afnemen ervan wordt uitgesmeerd over een aantal weken. Het heeft in de eerste plaats een inventariserend karakter. Het doel is om met zo min mogelijk taalmiddelen een inventarisatie te maken van: - welke activiteiten een vrouw doet - welke andere activiteiten binnen haar mogelijkheden liggen - wat haar belemmert om actiever te zijn - wat haar kan stimuleren om actiever te zijn - wat ze wil doen (nu en in de toekomst) - welke stappen nodig zijn om haar wensen te vervullen 1

8 Het assessment wil de vrouw ook prikkelen om actiever te worden en zich meer bewust te worden van haar situatie en de mogelijkheden om die te veranderen. Het uiteindelijke doel is haar een stap te laten zetten richting maatschappelijke participatie. Tijdens de periode van afname observeert de begeleidster de vrouw, brengt haar ontwikkeling in kaart, informeert haar over lessen en activiteiten in de buurt, peilt haar interesses en schat de haalbaarheid van haar wensen in. Het assessment moet een concrete uitkomst hebben zoals het plannen van een activiteit of een stap in die richting. Die activiteit kan vrijwilligerswerk zijn of een (taal-)cursus. Die stap kan een gesprek met iemand in de moedertaal zijn. De uitkomst kan ook zijn dat de vrouw tevreden is en voorlopig niets wil doen: geen activiteit. Na het assessment mag de vrouw die wel stappen wil zetten niet in het diepe worden gegooid. Het gaat er juist om dat haar volgende stap wordt begeleid. Het assessment wordt in het Nederlands afgenomen, maar met weinig taalmiddelen. De keuze voor de Nederlandse taal is vooral een praktische keuze: er zijn meer begeleidsters beschikbaar die Nederlands spreken dan begeleidsters die de moedertaal van een vrouw spreken. Daar komt bij dat het Nederlands een positieve, bindende factor kan zijn. Een begeleidster uit de eigen etnische groep kan effectiever communiceren, maar kan ook in verband worden gebracht met de soms grote sociale controle in eigen kring. De angst voor roddel kan een belemmering zijn om zich open te stellen. Als er echter communicatieproblemen zijn met een vrouw, is hulp in de moedertaal aan te raden. 5 Opbouw en inhoud van het assessment Van het assessment zijn twee versies, een voor gebruik in individuele bijeenkomsten en een voor gebruik in groepjes. Het assessment bestaat uit drie trappen waarin veel foto s zijn verwerkt. Geleidelijk wordt meer taal gebruikt. Het wordt afgesloten met een persoonlijk stappenplan. Het materiaal voor de begeleidster bevat een logboek met observatieformulieren (voor elke deelneemster één), gedetailleerde aanwijzingen voor de uitvoering van de opdrachten en de opdrachten zelf. Het materiaal voor de deelneemster met de opdrachten wordt voor haar apart uitgeprint. Het materiaal voor de deelneemster en voor de begeleidster komt in een eigen map. De eerste trap heeft als titel Nu. Het is een verkenning van de bestaande situatie. Een korte biografi e brengt in kaart wie de vrouw is, waar ze woont etc. De opdrachten richten zich verder via foto s op haar actuele activiteiten, binnenshuis en buitenshuis. Het zijn dagelijkse activiteiten zoals eten koken, telefoneren, boodschappen doen en dergelijke. De vrouw geeft aan welke activiteiten ze leuk vindt. De begeleidster observeert de houding, motivatie, gezondheid en de motorische vaardigheden van de vrouw in het geval dat ze analfabeet is. Ook observeert ze de vooruitgang in het Nederlands. Vanuit dit positieve begin, in een sfeer van veiligheid en vertrouwen, wordt een stap gezet naar de tweede trap. In de tweede trap met als titel De deur uit, wordt de blik breder. De trap heeft deels een informatieve functie: de begeleidster informeert de vrouw over activiteiten die zij in haar eigen buurt kan doen. In deze trap wordt geprobeerd de vrouw enthousiast te maken voor nieuwe activiteiten met aantrekkelijke foto s en folders. Het gaat om georganiseerde, laagdrempelige activiteiten zoals fi etsles en koffi edrinken met andere vrouwen. De vrouw geeft aan welke activiteiten zij wel wil doen of leren. Ook geeft ze aan welke niet georganiseerde activiteiten ze wil doen, zoals praten met de juf op school. Het observatieformulier voor de begeleidster is deels hetzelfde als dat van trap1. Snelheid van begrip, concentratie en een inschatting van de steun of belemmeringen in haar directe omgeving komen daarbij (denk bijvoorbeeld aan de houding van de 2

9 man, kinderopvang e.d.). De begeleidster maakt aan het eind van trap 2 met elke deelneemster een plan voor een nieuwe activiteit. De derde trap met als titel Later richt zich op de toekomst. Voor deze trap is meer taal nodig dan voor de vorige trappen. Er zijn ook geen foto s meer. De vrouw wordt gestimuleerd om zich een beeld te vormen van haar toekomst: hoe oud ze dan is en wat ze dan doet. De begeleidster gaat met de vrouwen in gesprek, probeert hun toekomst in een breder perspectief te plaatsen: ze kan bijvoorbeeld vertellen hoe de vrouw als moeder een voorbeeld kan zijn voor haar kinderen door actief te zijn. In het logboek wordt kort beschreven welke vooruitgang er is. Voor vrouwen die nog niet toe zijn aan het denken over de toekomst, wordt alleen het logboekdeel ingevuld. De vrouw gaat dan alleen verder met de gewone cursusactiviteiten. Aan het eind van trap 3 heeft de begeleidster met elke vrouw een evaluerend gesprek op basis waarvan een inschatting gedaan wordt van de situatie waarin de vrouw op dat moment verkeert. Zij noteert eventueel ook de wensen voor de toekomst en de haalbaarheid daarvan. Het persoonlijk stappenplan vormt de afsluiting van het assessment. In dit stappenplan wordt een route uitgestippeld op basis van de persoonlijke situatie van de vrouw. Er kan sprake zijn van een nieuwe activiteit, maar er kunnen bijvoorbeeld ook nog allerlei obstakels zijn die de vrouw belemmeren om naar een activiteit te gaan. In dat geval is misschien een (professioneel) gesprek in de moedertaal wenselijk. De begeleidster noteert concrete adviezen, afspraken e.d. in dit plan. Het plan wordt ook opgenomen in de map van de deelneemster. Dit plan kan na een bepaalde tijd geëvalueerd worden en bijgesteld, zodat het een soort deelneemstersvolgsysteem wordt. Korte schematische weergave van inhoud en structuur TRAP 1 : NU Deelneemster 1 Opdrachten: - Wie ben je? - Wat doe je? - Wat vind je leuk? Begeleidster 1 Inleiding 2 Aanwijzingen bij de opdrachten 3 Opdrachten 4 Observaties logboek t.a.v. o.a. houding en taalvaardigheid 5 Logboek: conclusies n.a.v. observaties en opdrachten 3

10 TRAP 2 : DE DEUR UIT Deelneemster 1 Opdrachten: - Wat wil je doen? Begeleidster 1 Inleiding 2 Aanwijzingen bij de opdrachten 3 Opdrachten 4 Observaties logboek t.a.v. o.a. mogelijkheden en belemmeringen 5 Logboek: conclusies, persoonlijk gesprek en plan TRAP 3 : LATER... Deelneemster 1 Opdrachten: - Hoe oud ben je over 5 jaar? - Wat ga je doen over 5 jaar? Begeleidster 1 Inleiding 2 Aanwijzingen bij de opdrachten 3 Opdrachten 4 Observaties logboek t.a.v. ontwikkeling 5 Logboek: conclusies en persoonlijk gesprek n.a.v. observaties, plannen en opdrachten PERSOONLIJK STAPPENPLAN Deelneemster 1 Concreet actieplan in stappen Begeleidster 1 Logboek: afsluitend persoonlijk gesprek 2 Concreet actieplan in stappen voor de deelneemster 6 Afname en duur van het assessment De afname van het totale assessment wordt uitgesmeerd over maximaal vier maanden. Afname van de eerste trap kan ongeveer 5 weken na de start van de bijeenkomsten beginnen. In ieder geval moet er een klein beetje communicatie in het Nederlands mogelijk zijn en de sfeer moet veilig zijn. De opdrachten van één trap worden meestal over twee bijeenkomsten verdeeld. In het logboek van de begeleidster staan gedetailleerde aanwijzingen hiervoor. Het tempo van afname hangt af van wat een vrouw aankan, maar het moet niet eindeloos worden gerekt. Als de vrouw bijvoorbeeld niet te activeren is, dan moet zij wellicht worden losgelaten. Na vier maanden zal er een redelijk beeld zijn van de mogelijkheden en onmogelijkheden van de vrouw. Is het beeld nog onduidelijk, dan is er misschien (professionele) hulp in de moedertaal nodig. Verder zullen niet alle vrouwen toekomen aan de derde trap, om wat voor reden dan 4

11 ook. Voor hen houdt het opdrachtendeel na trap 2 op. De begeleidster gaat dan wel door met het logboek van trap 3. Ook het persoonlijk stappenplan zal worden gedaan. Voor het invullen van het logboek is aan het eind van trap 2 en 3 een kort gesprek met elke deelneemster nodig. Het gaat daarbij om het maken van concrete, individuele plannen e.d. Ook voor het persoonlijk stappenplan is een individueel gesprek nodig. 7 Fotomateriaal Er wordt veel gebruik gemaakt van fotomateriaal. Dit materiaal is zorgvuldig samengesteld. Op elke foto is zo mogelijk niet meer dan één, goed herkenbare handeling afgebeeld, tegen een zo rustig mogelijke achtergrond. De foto s laten verschillende typen vrouwen zien waarmee de deelneemster zich positief kan identifi ceren. Veel vrouwen kunnen slecht abstraheren en als ze een foto van een vrouw met drie kinderen zien zullen ze dat niet op zichzelf betrekken. Het duidelijk maken van die link is de rol van de assessor. 8 De assessor De assessor moet beschikken over een overzicht van de sociale kaart in de stad of in de wijk. Ook moet zij een overzicht hebben van mogelijke cursussen en activiteiten in stad of wijk (taallessen gericht op het inburgeringsexamen, vrijwilligsterswerk, gespreksgroepjes, empowermenttraining etc.) De assessor is bij voorkeur een fl exibele vrouw met inlevingsvermogen en geduld. Zij moet zich realiseren dat activering met heel erg kleine stapjes kan gaan. Zij moet goed kunnen observeren en luisteren en zij moet een vrouw ruimte kunnen geven. Ze betuttelt niet, maar gaat met de vrouwen op een respectvolle manier in gesprek. Ze mag hen wel een spiegel voorhouden, om te laten zien dat er keuzes mogelijk zijn. Daarbij kan ze zichzelf als voorbeeld nemen: een gezin hoeft bijvoorbeeld geen belemmering te zijn om een cursus te gaan volgen. De assessor probeert een middenweg te vinden tussen empathie en zakelijkheid, een balans tussen acceptatie en activering. De vrouw mag niet de indruk krijgen dat ze van alles moet, dat ze zichzelf niet mag zijn. Tegelijkertijd is het doel van het assessment haar warm te maken voor activiteiten. In dat spanningsveld moet de assessor opereren. De assessor geeft de vrouwen veel positieve stimulans en aandacht voor wat zij wel kunnen en kunnen leren. De angst om iets fout te doen kan een enorme drempel vormen en sociaal wenselijke antwoorden oproepen. De assessor moet zo nodig duidelijk maken dat er geen goed en fout is. Als het assessment niet als test wordt geïntroduceerd, maar als gewoon werk materiaal, is de kans op plezier veel groter. Een sfeer van veiligheid en vertrouwen tijdens het werken met het assessment is dan ook erg belangrijk. De vrouwen moeten zich op hun gemak voelen. Deze groep vrouwen is vaak niet gewend om in termen van zelfontplooiing te denken, heeft geen zicht op eigen mogelijkheden. Zij zijn meer collectief dan individualistisch ingesteld, hebben geen echt zelfbeeld. Dat betekent o.a. dat er vanuit haar eigen leefwereld in heel kleine stapjes gewerkt moet worden. De man en de familie zijn daarbij zeer belangrijk en het is goed om die te betrekken bij de plannen die de vrouwen maken. Tegelijkertijd moeten de mannen soms buitenspel gezet worden als ze al te veel tegenwerken, om vrouwen meer ruimte te geven. Verplichte deelname aan het assessment kan positieve effecten hebben, ook naar een onwillige echtgenoot toe. Tot slot: de assessor moet haar eigen grenzen kennen: zij is geen psycholoog. Als zij grote problemen opmerkt of vermoedt, dan verwijst zij door naar een professionele hulpverlener, het liefst in de eigen taal. Afhankelijkheid van de begeleidster en assessor is een groot risico dat op de loer ligt; ook daarom moet een vrouw tijdig weer worden losgelaten. Ook in het geval van onoverkomelijke communicatieproblemen zoekt de assessor een geschikte persoon die de moedertaal van de vrouw spreekt. 5

12 9 Aanwijzingen voor het gebruik Het assessment wordt bij voorkeur in groepjes gedaan. Vrouwen zullen elkaar stimuleren en steunen, zowel inhoudelijk als qua taal. Vrouwen die meer Nederlands begrijpen kunnen andere vrouwen helpen. Bij individuele (thuis)lessen wordt bij voorkeur ook gezocht naar mogelijkheden voor de vorming van een (klein) groepje. De ervaring met het werken in een groepje kan voor deze vrouwen de overstap naar een groepsles buitenshuis minder groot maken. Een deel van het assessment moet standaard individueel worden gedaan. Het gaat daarbij om de bespreking van de individuele plannen van een vrouw: logboek 2.3, 3.3 en het stappenplan. Deze plannen kunnen door het privé-leven van een vrouw beïnvloed worden en zullen soms te gevoelig zijn om in een groepje te delen. Daarnaast is het belangrijk, als de vrouwen in groepjes werken, dit goed te observeren. Als er bijvoorbeeld terughoudendheid bij een vrouw te zien is, kan zij baat hebben bij een extra individueel moment met de assessor. De assessor gaat fl exibel om met het assessment. Als zij bv. snel zicht heeft op de wensen van een vrouw en daarover kan communiceren, kan zij besluiten niet het hele assessment te doen. 6

13 Bijlagen Bijlage 1 Vragenlijst diepte-interviews 1 Intro Hierin wordt het doel van het interview uitgelegd: informatie verzamelen voor een soort (tussentijds) assessment ten behoeve van (analfabete) allochtone vrouwen die in een cursus of ander traject zitten. We willen met zo n assessment erachter komen waar deze vrouwen staan, wat ze kunnen en wat hun groeimogelijkheden zijn. 2 Organisatie 2.1 Wat voor organisatie zijn jullie (zelforganisatie, stichting, reïntegratiebedrijf, hulpverlening, onderwijs, vrijwilligersorganisatie) en wie is jullie opdrachtgever? Wat is jullie achterliggende visie? 2.2 Wat doet jullie organisatie voor vrouwen? Welke verschillende activiteiten? 2.3 Werken jullie samen met andere organisaties? 3 Doelgroep 3.1 Welke categorie vrouw bereiken jullie (4 klantprofi elen)? - analfabeet, geïsoleerd, minder dan CEF A1; - basisonderwijs, enigszins maatschappelijk actief, deels A1; - meer dan basisonderwijs, maatschappelijk actiever, niveau A1; - hoger opgeleide, actieve vrouwen vanaf niveau A2 3.2 Wat is haar opleidingsniveau? Wat haar (Nederlandse) taalniveau? (op verschillende vaardigheden) 3.3 Hoe maatschappelijk actief is ze? (werkervaring, gezinsinkomen, mate van isolement)? 4 Werving 4.1 Hoe komen jullie in contact met haar (via de media; verwijzing, bemiddeling, etc.)? 4.2 Hoe benaderen jullie haar? Hoe effectief is de benadering die jullie gebruiken? 4.3 De taal is vaak een belemmering. Hoe communiceren jullie met haar (via tolk, familielid, anders, nl. )? 4.4 Hebben jullie ervaring met het inzetten van contactvrouwen/ambassadrices of andere intermediaire vrouwen? Zo ja, wat is hun etniciteit en welke taal gebruiken zij? Hoelang hebben zij contact met een vrouw? Bij welke activiteiten geven zij begeleiding? 4.5 Hoe ziet jullie ideale contactpersoon eruit denkend aan etniciteit, opleiding, vereiste kennis en vaardigheden? 4.6 Betrekken jullie in deze wervingsfase haar gezin/familie/sociale omgeving erbij? 5 Intake 5.1 Doen jullie een intake en wat gebruiken jullie daarvoor (bv. vragenlijst)? 5.2 Wat zijn over het algemeen mogelijkheden, leerwensen en ambities van de vrouwen die jullie bereiken? 5.3 Hoe maken jullie, indien nodig, een vrouw bewuster van haar mogelijkheden? 5.4 Hoe benaderen jullie een vrouw die nog helemaal niet weet wat ze wil en kan en die zelfs niet weet dat ze kan kiezen? M.a.w. hoe maken jullie haar wakker? 5.5 Hoe brengen jullie ambities in kaart (succesvolle aanpak/middelen/methodieken)? 7

14 5.6 Is een bepaalde aanpak daarbij niet succesvol gebleken? En welke wel? 5.7 Welke plek leent zich het best voor communicatie over leerwensen? 5.8 Hoe informeren jullie vrouwen over mogelijkheden (in de buurt)? 6 Het traject 6.1 Hoe ziet een traject of programma bij jullie organisatie eruit? Hoe lang duurt het? 6.2 Welke belemmeringen komen jullie tegen? Denk aan: 1 de thuissituatie - de rol van moeder en huisvrouw binnen het gezin - zorgende taken buiten directe gezin - fi nanciën - steun van partner (fi nancieel en/of moreel) - steun van kinderen - steun van (schoon-)ouders (fi nancieel en/of moreel) - sfeer binnen het gezin - leeromstandigheden binnen het gezin 2 individuele factoren - taalvaardigheid in het Nederlands - ervaringen met eerdere cursussen/activiteiten buitenshuis - werkervaring - kinderopvang - zelfbeeld/zelfvertrouwen (oa. oordelen over zichzelf: onderdanig aan de man, geen initiatief, onmogelijkheden door geloof, niet intelligent, onderdrukt, weinig te zeggen hebbend etc. ) - gezondheid (zowel fysiek als psychisch) - beeld van de Nederlandse samenleving (ideeën over vooroordelen/discriminatie, kans op maatschappelijke participatie, werk etc.) - mate van isolement/maatschappelijke participatie /mate van initiatief (welke leefsferen/ sociaal netwerk; welke activiteiten doet men zelfstandig, b.v. naar de dokter, het consultatiebureau, kind brengen en halen, reizen met het OV ) - instelling t.o.v. huidige positie - beeld van de leermogelijkheden en mogelijkheden tot maatschappelijke ontwikkeling voor allochtone vrouwen in de buurt/de stad - ambitie om te leren en concrete leerwensen (Nederlandse taal leren en maatschappelijke oriëntatie, leren lezen en schrijven, training gericht op maatschappelijke participatie b.v. in school van de kinderen, sociaal-culturele activiteiten, opvoedingsondersteuning, praatlessen voor vrouwen, empowerment-activiteiten, oriëntatie op (vrijwilligsters-)werk etc.) 6.3 Waar in het traject kom je belemmeringen tegen? Al bij aanvang of juist als je een vervolg zoekt op de activiteit? 6.4 Wat doen jullie met die belemmeringen? Hoe motiveren en activeren jullie? 6.5 Wat doet een vrouw er zelf aan om problemen op te lossen? 6.6 Welke prikkels lokt een vrouw naar de les/activiteit? (succesfactoren)? 7 Uitval 7.1 Zijn er vrouwen die gedurende het traject uitvallen? Hoeveel gemiddeld (percentage)? 7.2 In welke fase van een cursus vallen ze dan uit (begin/midden/eind)? Wat zijn redenen? 8

15 7.3 Wat doen jullie bij uitval (huisbezoek van contactvrouw/docente/anders: )? 7.4 Welke sancties zijn er verbonden aan uitval? 7.5 Wat doet een vrouw zelf om uitval te voorkomen? 7.6 Hoe belangrijk is de steun van derden hierbij ( familie, kinderen, vrienden)? 7.7 Hoe zou je uitval of afhaken na één cursus kunnen voorkomen? 8 Vervolg 8.1 Bieden jullie vervolgtrajecten aan? 8.2 Hoe zorgen jullie voor een vervolg na het traject bij jullie? (denk aan: contact met instellingen die andere cursussen bieden, begeleiding bij een overstap, informeren over vervolgmogelijkheden en stimuleren etc.) 8.3 Volgen jullie de deelnemers ook nadat ze jullie verlaten hebben? Is er een vorm van nazorg/evaluatie? 9 Algemeen Aan wat voor hulpmiddel /instrument zouden jullie behoefte hebben? Bijlage 2 De volgende instanties en personen willen we bedanken voor hun tijd en expertise: 1 Amsterdams Buurvrouwen Contact, taal- en ontmoetingsstichting voor en door vrouwen, organisatie voor thuislessen, opdrachtgever van het project. De algemeen coördinator van het ABC, Miriam den Hollander-Meijs, was betrokken bij de startfase van het project, gaf commentaar op een eerste versie en begeleidde de proefi n- voering. Emmy Groot, lesgeefster en mentor van andere vrijwilligsters, gaf kritisch commentaar op een eerste versie en probeerde het materiaal uit. Ook enkele andere lesgeefsters van het ABC hebben de proefversie van het assessment uitgeprobeerd. Mede op grond van hun commentaar is het materiaal voor een tweede keer herzien. 2 Naar een Grotere Wereld, een samenwerkingsproject van het Internationaal Vrouwencentrum (IVC), Enzovoort en Vrijwilligerscentrale Nijmegen. 3 Ouder- en Kindcentrum (OKC) De Pijp te Amsterdam. 4 Travers, een welzijnsorganisatie in Zwolle, die werkt met allochtone bezoekvrouwen. 5 Stichting Ontmoeting met buitenlandse vrouwen, OBV, thuislesorganisatie in Den Haag 6 De Voortwijzer, bureau voor assessment, loopbaanoriëntatie en advies voor inburgeraars in Amsterdam. 7 SIPI, Stichting Interculturele Participatie en Integratie in Amsterdam. 8 Vrouwen Opvang Amsterdam, Flevoland, Haarlem en Zaanstreek. 9 Stichting NOA, een aan de Vrije Universiteit Amsterdam gelieerd bureau voor toetsing en assessment met speciale aandacht voor culturele diversiteit. 10 Serin Inburgering, een reintegratiebedrijf dat in het kader van de inburgering o.a. empowerment groepen verzorgt voor allochtone vrouwen. 11 Stichting Illuminatus, Instituut voor interculturele psychiatrie, psychotherapie & onderzoek te Utrecht. 12 Vrouw en Vaart, ontwikkelingscentrum voor en door vrouwen in Amsterdam Osdorp. 14 Stichting Cumulus Welzijn te Utrecht, Emine Orhan, welzijnswerkster. 15 NOVA college te Haarlem, Hayat Dardouch, trajectbegeleidster. 16 Kim Tsai, zelfstandig ondernemer, bestuurslid van stichting PaFemme. 9

16 17 Marijke Huizinga, Hoofd Afdeling Nederlands Tweede Taal, Vrije Universiteit, Faculteit der Letteren. 18 Liesbet Zikkenheimer, deskundige beeldmateriaal en buitenlandse vrouwen te Amsterdam. Bijlage 3 Geraadpleegde literatuur/materiaal: 1 Alfa- nieuws, informatief praktijkblad voor de Alfadocent, Bussum (Coutinho) 2 Bekker, J. e.a. Naar een Grotere Wereld, cursusmateriaal voor empowerment van allochtone vrouwen. 3 Das, A. Een dag met Fatima Tas. Nederlands spreken en begrijpen. Bussum, Ghorashi, H. en I. Waldring, Rapportage Bureau Parkstad, Vrouwenstemmen kleuren de vernieuwing, Vrije Universiteit Amsterdam, Keuzenkamp, S. en A. Merens (red.), Sociale atlas van vrouwen uit etnische minderheden. Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag, Macdonald, A. Visual literacy and language learners. Presentatie Newcastle, ESOL congres, Kurvers, J. Met ongeletterde ogen. Kennis van taal en schrift van analfabeten. Amsterdam (Aksant) Les, tijdschrift voor docenten aan anderstaligen, Amsterdam (Boom). 9 Portfolio alfabetisering NT2, Arnhem, uitgave Citogroep. 10 Projectgroep stagnerende leerders, Stagnerend, moeilijk lerend of gewoon langzaam? Handreiking voor NT2-onderwijs in de bve. Enschede (SLO), Rooij, M. van en M. Diks, Portfolio VOP, Leidraad voor persoonlijk contact, dat tot doel heeft vrouwen bewust te maken van hun kwaliteiten en meer vertrouwd te maken met situaties die zij in de maatschappij tegenkomen. Voor gebruik in thuislessen. 12 Routeplanner inburgering en participatie allochtone vrouwen. Instrument voor visie en beleidsontwikkeling in gemeenten. Frontoffi ce Inburgering (2007) 13 Suasso, I., Portfolio OBV, Document voor deelneemster met haar vaardigheden, kwaliteiten en leerdoelen. Stichting Ontmoeting met Buitenlandse Vrouwen Den Haag 14 Toolkit Intake Wet inburgering (TIWi), bureau ICE, Zikkenheimer, L., Beeldmateriaal en Buitenlandse vrouwen, een handreiking voor het ontwerpen en selecteren van visueel voorlichtings- en lesmateriaal voor buitenlandse vrouwen, Den Haag (1986) 10

Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam

Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam De deur uit is ontwikkeld door de Vrije Universiteit Amsterdam Afdeling Nederlands Tweede Taal, mede op initiatief van het Amsterdams Buurvrouwen Contact (ABC). De ontwikkeling was mogelijk dankzij een

Nadere informatie

Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam

Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam is ontwikkeld door de Vrije Universiteit Amsterdam Afdeling Nederlands Tweede Taal, mede op initiatief van het Amsterdams Buurvrouwen Contact (ABC). De ontwikkeling was mogelijk dankzij een subsidie van

Nadere informatie

Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam

Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam De deur uit is ontwikkeld door de Vrije Universiteit Amsterdam Afdeling Nederlands Tweede Taal, mede op initiatief van het Amsterdams Buurvrouwen Contact (ABC). De ontwikkeling was mogelijk dankzij een

Nadere informatie

Kies je route. Training om met het materiaal te leren werken.

Kies je route. Training om met het materiaal te leren werken. Kies je route Training om met het materiaal te leren werken. Auteurs: Titia Boers en Anja Valk Projectleiding en eindredactie: Carola van der Voort cwh.vander.voort@let.vu.nl 020 5986575 Vrije Universiteit

Nadere informatie

Informatie voor doorverwijzers. Aanbod ISKB taalcoaching

Informatie voor doorverwijzers. Aanbod ISKB taalcoaching Informatie voor doorverwijzers Aanbod ISKB taalcoaching 25 jaar ISKB Taal en meer In 2011 vierde de ISKB met vrijwilligers, cursisten en leerlingen haar 25 jarig bestaan. We hebben een niet meer weg te

Nadere informatie

Rotterdams Ambassadrices Netwerk

Rotterdams Ambassadrices Netwerk De ambassadrice als werver van inburgeraars 1. Inleiding; eigen ervaringen 2 A. Wat is werven 2 B. Het belang van werven 2 C. Verwachtingen 3 D. Rollenspel 4 E. Opdracht 4 2. Voortraject: 4 A. Doel 4 B.

Nadere informatie

Maatjesproject voor allochtone vrouwen

Maatjesproject voor allochtone vrouwen Handleiding Maatjesproject voor allochtone vrouwen Deze handleiding is een hulpmiddel voor gemeenten, en andere organisaties, die participatie van allochtone vrouwen willen bevorderen door het inzetten

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Management samenvatting Ongekend Talent. De woorden Ongekend Talent zijn begonnen om een verhaal te vertellen

Management samenvatting Ongekend Talent. De woorden Ongekend Talent zijn begonnen om een verhaal te vertellen Management samenvatting Ongekend Talent De woorden Ongekend Talent zijn begonnen om een verhaal te vertellen De managementsamenvatting van Ongekend Talent is mede mogelijk gemaakt door Equal subsidiering

Nadere informatie

Blok 3. Demonstraties en lezingen

Blok 3. Demonstraties en lezingen Blok 3. Demonstraties en lezingen Locatie 16.00 16.45 uur 16.50 17.35 uur Congreszaal (grote lezing) TV2 Zaal 1 Over de zuiverheid van toetsing Dr. Sible Andinga UvA 35. De CP-starter Blok 3. Workshops

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

TRAJECT: AAN HET WERK!? Module Arbeidstoeleiding. Joan Verhoef Monique Floothuis Natascha van Schaardenburgh Leonard de Vos

TRAJECT: AAN HET WERK!? Module Arbeidstoeleiding. Joan Verhoef Monique Floothuis Natascha van Schaardenburgh Leonard de Vos TRAJECT: AAN HET WERK!? Module Arbeidstoeleiding Joan Verhoef Monique Floothuis Natascha van Schaardenburgh Leonard de Vos TRAJECT: TRansitie naar Arbeidsparticipatie van Jongeren met Een Chronische ziekte

Nadere informatie

Stappenplan Taalcoach. Uitgangspunt: Hoe zet je een taalcoachproject op?

Stappenplan Taalcoach. Uitgangspunt: Hoe zet je een taalcoachproject op? Stappenplan Taalcoach Uitgangspunt: Hoe zet je een taalcoachproject op? I nleiding Eind juni is het project Taalcoach van start gegaan. Het doel van het project is het realiseren van een taalkoppel, bestaande

Nadere informatie

Trainershandboek Man actief. Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie

Trainershandboek Man actief. Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Trainershandboek Man actief Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Trainershandboek Man Actief Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Perihan Utlu en Wil Verschoor

Nadere informatie

Als huiswerk voor de tweede bijeenkomst moeten de cursisten oefening 03.2 & 03.3 maken

Als huiswerk voor de tweede bijeenkomst moeten de cursisten oefening 03.2 & 03.3 maken Bijeenkomst 1 De trainer stelt zichzelf voor en geeft een korte toelichting over de inhoud en het doel van de training. Licht de afspraken en regels toe die gelden voor deelname. Neemt hier de tijd voor,

Nadere informatie

Taal Verrijkt aanbod voor laaggeletterden, inburgeraars en anderstaligen. Bibliotheek Rijn en Venen 2013

Taal Verrijkt aanbod voor laaggeletterden, inburgeraars en anderstaligen. Bibliotheek Rijn en Venen 2013 Taal Verrijkt aanbod voor laaggeletterden, inburgeraars en anderstaligen Bibliotheek Rijn en Venen 2013 Bibliotheek Rijn en Venen 9 vestigingen 5 gemeentes 150.000 inwoners 27.750 bibliotheekleden Collectie:

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Ontwikkeling Ketenaanpak Taal en Activering voor Allochtone Vrouwen. InterConnect

Ontwikkeling Ketenaanpak Taal en Activering voor Allochtone Vrouwen. InterConnect Ontwikkeling Ketenaanpak Taal en Activering voor Allochtone Vrouwen InterConnect OKTAAV De overheid heeft de wens dat inburgeraars, naast hun inburgeringtraject, duurzaam participeren in de samenleving

Nadere informatie

Mona geeft naailes in buurthuis De Meeuw.

Mona geeft naailes in buurthuis De Meeuw. Mona geeft naailes in buurthuis De Meeuw. Ik ben Mona, ben geboren in Egypte. Ik heb daar basisschool gedaan. Daarna een opleiding voor zuster. Ik woon 6 jaar in Nederland. Mijn man is overleden. Ik zorg

Nadere informatie

EEN PASSEND LEERTRAJECT VOOR ELKE NT2-CURSIST

EEN PASSEND LEERTRAJECT VOOR ELKE NT2-CURSIST nt2 EEN PASSEND LEERTRAJECT VOOR ELKE NT2-CURSIST Een complete set van instrumenten voor elke fase in het leertraject van de NT2-cursist Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens 1 15333 ICE brochure

Nadere informatie

Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te

Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te bewegen tot scholing en opleiding Doel van dit stappenplan is aan te geven hoe P&O leidinggevenden kan helpen bij het selecteren van de doelgroep, het voeren van

Nadere informatie

Samenwerken èn netwerken

Samenwerken èn netwerken Samenwerken èn netwerken Stappenplan voor versterken van zelforganisaties Auteurs Saskia van Grinsven en Jamila Achahchah Fotografie: Guillermo Dazelle MOVISIE Juni 2012 Inleiding Voor je ligt een stappenplan

Nadere informatie

Leer- en Ontwikkelingsspel

Leer- en Ontwikkelingsspel SPEELWIJZE LEER- EN ONTWIKKELINGSSPEL - Bladzijde 1 / 13 SPEELWIJZE Leer- en Ontwikkelingsspel Leren en ontwikkelen spelen een belangrijke rol in onze samenleving. Veranderingen op allerlei gebied volgen

Nadere informatie

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke De spin in het web Handreiking voor werkers die direct aan de slag willen met de sociale netwerken van mensen met verstandelijke beperkingen Anne Wibaut, Willy Calis Ad van Gennep Inleiding Wij hebben

Nadere informatie

Stappenplan Jong & Natuur. Betrek jongeren in 8 stappen bij uw organisatie

Stappenplan Jong & Natuur. Betrek jongeren in 8 stappen bij uw organisatie Stappenplan Jong & Natuur Betrek jongeren in 8 stappen bij uw organisatie In deze handleiding beschrijven wij een achttal stappen die u kunnen helpen om meer jongeren bij uw organisatie te betrekken. Bij

Nadere informatie

In deze notitie is een korte beschrijving gegeven van de campagne Ik Fiets. Aan het eind van dit document staat het campagnemateriaal.

In deze notitie is een korte beschrijving gegeven van de campagne Ik Fiets. Aan het eind van dit document staat het campagnemateriaal. Campagnevoorbeeld: Ik fiets Utrecht, 4 februari 2010 1 Inleiding In deze notitie is een korte beschrijving gegeven van de campagne Ik Fiets. Aan het eind van dit document staat het campagnemateriaal. 1.1

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier voor vrijwillige taalcoaches

Aanmeldingsformulier voor vrijwillige taalcoaches Aanmeldingsformulier voor vrijwillige taalcoaches Datum aanmelding: Naam: Voorletter: dhr./mevr. Roepnaam: Adres: Postcode: Telefoon: Woonplaats: Mobiel: E-mail adres : Geb.datum : Nationaliteit : Gezinssamenstelling

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden.

Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden. Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden. Nr. Werving/eerste contact/aanmelding 1. Op de doelgroep gerichte publiciteit

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie

Cursussen voor volwassenen

Cursussen voor volwassenen Groningen Drenthe Overijssel 26 2014-2015 Cursussen voor volwassenen www.alfa-college.nl U volgt uw cursus bij het Alfa-college Het Alfa-college is het regionaal opleidingen centrum voor Noorden Oost-Nederland,

Nadere informatie

Methodiekbeschrijving Januari 2008. Laat Zien Wat Je Kunt

Methodiekbeschrijving Januari 2008. Laat Zien Wat Je Kunt Methodiekbeschrijving Januari 2008 Laat Zien Wat Je Kunt Deel 1: Methodiekbeschrijving Het is bij de juiste methodiekvaststelling bepalend uit welke personen de doelgroep bestaat. De methodiek is vooral

Nadere informatie

Cleo-Patria. vrouwen- en buurtstudio s. in het kort

Cleo-Patria. vrouwen- en buurtstudio s. in het kort Cleo-Patria vrouwen- en buurtstudio s in het kort Cleo-Patria vrouwen- en buurtstudio s Cleo-Patria staat voor een concept dat inmiddels op ca. 10-15 locaties succesvol is en wordt toegepast. De doelstelling

Nadere informatie

TAALBELEIDSPLAN OPLEIDING POLYVALENT VERZORGENDE

TAALBELEIDSPLAN OPLEIDING POLYVALENT VERZORGENDE TAALBELEIDSPLAN OPLEIDING POLYVALENT VERZORGENDE Voor de periode van 2011 tot 2014 1. Voorstelling van de opleiding begeleider in de kinderopvang en polyvalent verzorgende Het CVO biedt volwassenen met

Nadere informatie

Achtergrond informatie Toolkit Ouderbetrokkenheid vakantieschool

Achtergrond informatie Toolkit Ouderbetrokkenheid vakantieschool Achtergrond informatie Toolkit Ouderbetrokkenheid vakantieschool De vakantieschool is een bijzonder moment, waarbij de sfeer op school anders is dan anders. Er is extra aandacht voor de leerlingen en de

Nadere informatie

Meedoen Werkt! Geen werk, geen uitkering, wél ambitie? Ontwikkel je talent in Purmerend!

Meedoen Werkt! Geen werk, geen uitkering, wél ambitie? Ontwikkel je talent in Purmerend! Meedoen Werkt! Geen werk, geen uitkering, wél ambitie? Ontwikkel je talent in Purmerend! Heb je geen werk, geen uitkering maar wél ambitie? Wil je bijvoorbeeld graag werkervaring opdoen, in contact komen

Nadere informatie

Gegevens... Werkervaring L ivre...

Gegevens... Werkervaring L ivre... Gegevens Naam drs. L. Herpers Geboortedatum 4 februari 1983 e-mail lieke@l-ivre.nl Telefoon 06 14 547 543 Werkervaring L ivre Wonen en Werken in de Wijk (WW&W) Projectleider (Januari 2012 heden) Als projectleider

Nadere informatie

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl De terugkomdagen Najaar 2014 van de Nationale Opleiding MediaCoach werden als goed en zelfs uitstekend beoordeeld,

Nadere informatie

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn De toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn bevat vier praktische instrumenten om samen met cliënten te werken aan verbetering of vernieuwing van diensten

Nadere informatie

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling Boekwerk Voorstel voor een project omschrijving 1.1 Doelstelling Het doel van het te ontwikkelen lespakket Boekwerk is leerlingen op een nieuwe manier bezig te laten zijn met taal, boeken en vakinhoud.

Nadere informatie

Je steunsysteem is overal om je heen.

Je steunsysteem is overal om je heen. Je steunsysteem is overal om je heen. Kwartiermaken in de wijken in Oss en in de regio. Burgerkracht en Presentie Definitie kwartiermaken: Kwartiermaken gaat over het bevorderen van het maatschappelijk

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

Stappenplan voor een effectieve samenwerking

Stappenplan voor een effectieve samenwerking Samenwerken met welzijn en vrijwilligers achterliggende visie 1. Waarom samenwerken? Het is belangrijk dat mensen contacten hebben in de buurt waar ze wonen, ze worden dan sneller geaccepteerd (onbekend

Nadere informatie

Taal verbindt mensen Wij verbinden mensen met taal Want Taal doet meer dan schrijven, spreken en lezen Het is de sleutel naar een nieuwe toekomst!

Taal verbindt mensen Wij verbinden mensen met taal Want Taal doet meer dan schrijven, spreken en lezen Het is de sleutel naar een nieuwe toekomst! Taal verbindt mensen Wij verbinden mensen met taal Want Taal doet meer dan schrijven, spreken en lezen Het is de sleutel naar een nieuwe toekomst! Taal doet meer In Utrecht wonen meer dan 15.000 volwassenen

Nadere informatie

Betreft: Reactie van de Haagse Maatschap op Landelijke bezuinigingen kinderopvang (RIS 181086)

Betreft: Reactie van de Haagse Maatschap op Landelijke bezuinigingen kinderopvang (RIS 181086) College van B&W en Raadsleden Den Haag T.a.v. Griffie Postbus 19157 2500 CD Den Haag Betreft: Reactie van de Haagse Maatschap op Landelijke bezuinigingen kinderopvang (RIS 181086) Geacht College en Raadsleden,

Nadere informatie

Leerjaar 3: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A

Leerjaar 3: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Leerjaar 3: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Thema 12: Het vinden van werk Praktijkkern c: Kiezen en solliciteren naar passende stageplek Thema Praktijkkern 12. Het vinden

Nadere informatie

Verlegen om woorden Lesbrief voor vmbo

Verlegen om woorden Lesbrief voor vmbo Verlegen om woorden Lesbrief voor vmbo Voor de lessen Nederlands, PSO en LOB. Verlegen om woorden is een pakket met tips en handvatten om een ouderbijeenkomst te organiseren over ouderbetrokkenheid en

Nadere informatie

Opvoeding & Ontwikkeling

Opvoeding & Ontwikkeling MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Opvoeding & Ontwikkeling Opvoeding & Ontwikkeling MEE is een organisatie voor iedereen met een beperking of chronische ziekte. MEE biedt

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie

Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015

Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015 Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015 www.nomc.nl De Nationale Opleiding MediaCoach wordt uitstekend en goed beoordeeld, door enthousiaste en kundige docenten, de link met de praktijk, prettig

Nadere informatie

Blok 1. Lezingen en demonstraties

Blok 1. Lezingen en demonstraties Blok 1. Lezingen en demonstraties Locatie 12.00 12.45 uur Congreszaal Film: Beleidsmakers ervaren in Marokko het leren van (grote lezing) Arabisch als tweede taal Noureddine Erradi, ROC Midden-Brabant

Nadere informatie

Rapport Intake. Samenvatting. Algemeen Naam cliënt: Petra Kessels 3 BSN: 010200102

Rapport Intake. Samenvatting. Algemeen Naam cliënt: Petra Kessels 3 BSN: 010200102 Samenvatting Algemeen Naam cliënt: Petra Kessels 3 BSN: 010200102 Werkzaam bij: Dariuz Voorbeeld Datum intake: 25/11/2011 In opdracht van: Demo pakket Naam casemanager: Demo Dariuz Conclusies Naar aanleiding

Nadere informatie

Cursussen voor volwassenen

Cursussen voor volwassenen Groningen Drenthe Overijssel 25 2012-2013 Cursussen voor volwassenen U volgt uw cursus bij het Alfa-college Het Alfa-college is het regionaal opleidingen centrum voor Noorden Oost-Nederland, met een breed

Nadere informatie

We merken dat migrantencliënten anders aankijken tegen een beperking. Hoe kunnen we daarmee omgaan?

We merken dat migrantencliënten anders aankijken tegen een beperking. Hoe kunnen we daarmee omgaan? We merken dat migrantencliënten anders aankijken tegen een beperking. Hoe kunnen we daarmee omgaan? Migranten kunnen anders tegen een beperking aankijken. Zij zien de beperking vaak als ziekte en houden

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Inzetbaarheidsscan 2 Ben jij duurzaam inzetbaar? Blijf van waarde in de wereld van werk Iedereen wil graag gezond, productief en met plezier

Nadere informatie

Inhoud: 1. Over Stichting LOV 2. Projecten 3. Voorbereiding en ondersteuning. Aan de slag als vrijwilliger bij Stichting LOV 2013

Inhoud: 1. Over Stichting LOV 2. Projecten 3. Voorbereiding en ondersteuning. Aan de slag als vrijwilliger bij Stichting LOV 2013 Inhoud: 1. Over Stichting LOV 2. Projecten 3. Voorbereiding en ondersteuning Aan de slag als vrijwilliger bij Stichting LOV 2013 1. Over Stichting LOV Stichting LOV in het kort Sinds 1991 biedt Stichting

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

Steeman HRD Assessment Centers

Steeman HRD Assessment Centers Steeman HRD Wijk bij Duurstede www.steemanhrd.com info@steemanhrd.com tel: +31 (0)6 2367 1321 Steeman Human Resource Development ondersteunt individuele medewerkers, teams en organisaties bij het formuleren,

Nadere informatie

ACTIEPLAN VERBORGEN VROUWEN

ACTIEPLAN VERBORGEN VROUWEN ACTIEPLAN VERBORGEN VROUWEN gemeente Den Haag September 2015 Conceptversie 2.0 1 Inleiding In november jl. is door de Haagse gemeenteraad Motie 86 Geïsoleerde Vrouwen aangenomen. Om uitvoering te geven

Nadere informatie

Notitie Opvoeding en participatie

Notitie Opvoeding en participatie Notitie Opvoeding en participatie Landelijk Netwerk Moeder- en vadercentra Datum MOVISIE Utrecht, 09 maart 2009 Opvoeding en participatie Het Landelijk Netwerk Moedercentra is verheugd over de aandacht

Nadere informatie

Informatiefolder voor ouders 2012 Activiteiten voor kinderen van 0 tot 12 jaar en hun ouders

Informatiefolder voor ouders 2012 Activiteiten voor kinderen van 0 tot 12 jaar en hun ouders Informatiefolder voor ouders 2012 Activiteiten voor kinderen van 0 tot 12 jaar en hun ouders Jeugd Toeleidingsactiviteiten Mijn kind is groep 3 Naschoolse activiteiten Weerbaarheid Opvoeden doe je niet

Nadere informatie

!"# $!" # % # & '() '*+ #, - # $. / ## 0) " )!" # 1 2 3 " 3 4 4)!" 5 ') ) # 6

!# $! # % # & '() '*+ #, - # $. / ## 0)  )! # 1 2 3  3 4 4)! 5 ') ) # 6 1 !"# $!" # % # & '() '*+ #, - # $. / ## 0) " )!" # 1 2 3 " 3 4 4)!" 5 ') ) # 6 2 De Bijspringer-methode is ontwikkeld om op grote schaal, in een dorps- of wijk, participatie van burgers in het vrijwilligerswerk

Nadere informatie

Voorlichtingsplan. Project module 10 Huidkanker. Opgesteld door: Esther Boers 10043632 Birgit Nieuwenburg 09035168

Voorlichtingsplan. Project module 10 Huidkanker. Opgesteld door: Esther Boers 10043632 Birgit Nieuwenburg 09035168 Voorlichtingsplan Project module 10 Huidkanker Opgesteld door: Esther Boers 10043632 Birgit Nieuwenburg 09035168 Plaats: Den haag Datum: 12 december 2012 1 Inhoud Inleiding 3 De doelgroep 4 De doelstelling

Nadere informatie

TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS

TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS 31/10/ 13 INTRODUCTIE Welkom! Vandaag gaan we gezamenlijk ervaringen delen over de vorige bijeenkomst. Jullie hebben in groepjes

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Project Taalcoaches. 1 januari 2009 31 december 2011. Locatie Moerdijk. Vluchtelingenwerk Brabant-West. Projectvoorstel taalcoaches.

Project Taalcoaches. 1 januari 2009 31 december 2011. Locatie Moerdijk. Vluchtelingenwerk Brabant-West. Projectvoorstel taalcoaches. Locatie Moerdijk VluchtelingenWerk Brabant-West Postbus 173 4250 DD Werkendam Telefoon (0183) 50 90 16 Fax (0183) 50 90 17 afdeling@vluchtelingenwerk.org Project Taalcoaches 1 januari 2009 31 december

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies. basisscholen

Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies. basisscholen Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies basisscholen Zíj zijn stom, gemeen, lelijk Uitsluiten, uitschelden en pesten horen niet bij een school waar leerlingen

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler)

gemeente Eindhoven Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler) gemeente Eindhoven Raadsnumrner 04.R820.00I inboeknummer o4tooosxs Classificatienummer x.888 Dossiernummer 4aa.6ox 25 mex 2004 Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler) Betreft rapport Reintegratie

Nadere informatie

Voorbeeld: Ik werk het liefst met een tweetal.

Voorbeeld: Ik werk het liefst met een tweetal. & OHHUOLQJHQKDQGOHLGLQJ LQOHLGLQJ Het sectorwerkstuk staat voor de deur. Misschien heb je er al slapeloze nachten van, misschien lijkt het je de leukste opdracht van je hele opleiding. Eindelijk iets leren

Nadere informatie

Discriminatie? Niet in onze school!

Discriminatie? Niet in onze school! Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies voortgezet onderwijs Hé homo, doe s normaal! Uitsluiten, uitschelden en pesten horen niet bij een school waar leerlingen

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

READER 2015/2016 TALENCENTRUM Deel A

READER 2015/2016 TALENCENTRUM Deel A READER 2015/2016 TALENCENTRUM Deel A naam opleiding e-mail 2 INHOUD DEEL A Algemene informatie 1 Startpagina... 3 2 Hoe je leert bij het Talencentrum... 4 3 Examen doen in het Talencentrum....5 4 Dyslexie?...

Nadere informatie

Les 1: Vaktijdschriften: een eerste oriëntatie

Les 1: Vaktijdschriften: een eerste oriëntatie Les 1: Vaktijdschriften: een eerste oriëntatie Aanvulling Competent in leesbevordering Docentengids voor opleidingen Pedagogisch Werk en Onderwijsassistent Auteur: Annemiek Hermans Bouwstenen voor leesbevordering

Nadere informatie

AVONTURENKAART. Reflectieopdrachten

AVONTURENKAART. Reflectieopdrachten AVONTURENKAART Reflectieopdrachten Je hebt aangegeven dat je het niet weet; je hangt niet erg aan je huidige baan maar hebt ook niet de ambitie om naar een andere baan op zoek te gaan. Geef hieronder kort

Nadere informatie

Verlegen om woorden Handleiding ouderbijeenkomst

Verlegen om woorden Handleiding ouderbijeenkomst Verlegen om woorden Handleiding ouderbijeenkomst Tips voor het organiseren van een bijeenkomst over ouderbetrokkenheid en het belang van taal. Verlegen om woorden is een pakket met tips en handvatten om

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Herinrichting Schoolplein mavo 3

Herinrichting Schoolplein mavo 3 Herinrichting Schoolplein mavo 3 Pagina 1 van 7 Inleiding Binnenkort ga je aan de slag met het project Herinrichting van het schoolplein. Alle leerlingen van het derde leerjaar gaan ervoor zorgen dat ons

Nadere informatie

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken Trainingsaanbod Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken 1 Trainingsaanbod Als beroepskracht hoort en ziet u veel en bent u vaak de eerste die mogelijke

Nadere informatie

OPLEIDING DOCENT NT2

OPLEIDING DOCENT NT2 OPLEIDING DOCENT NT2 IN DE VOLWASSENENEDUCATIE VU-NT2 PROFESSIONAL CURSUSJAAR 2016/2017 De opleiding Docent NT2 in de volwasseneneducatie is een gezamenlijke opleiding van de Vrije Universiteit Amsterdam

Nadere informatie

Publiciteit en werving OSA

Publiciteit en werving OSA Publiciteit en werving OSA Bereik de ouders persoonlijk Het is belangrijk om veel aandacht aan werving en publiciteit te besteden. In het bijzonder als u met open inschrijving werkt. Denkt u hierbij aan

Nadere informatie

Het doet ons bijzonder genoegen dat u de opleiding KT 2 (KorfbalTrainer 2) gaat volgen.

Het doet ons bijzonder genoegen dat u de opleiding KT 2 (KorfbalTrainer 2) gaat volgen. Beste cursist, Het doet ons bijzonder genoegen dat u de opleiding KT 2 (KorfbalTrainer 2) gaat volgen. U heeft bijgaand de handleiding voor de cursist en die voor de PB (PraktijkBegeleider) digitaal ontvangen.

Nadere informatie

SAMENVATTING onderzoek. Playing for Success

SAMENVATTING onderzoek. Playing for Success SAMENVATTING onderzoek SAMENVATTING onderzoek is een naschools programma voor leerlingen uit de groepen 6, 7 en 8 van de basisschool die (tijdelijk) minder goed functioneren op school dan zij zouden kunnen.

Nadere informatie

Pilotproject Lezen & Schrijven in de Opvang

Pilotproject Lezen & Schrijven in de Opvang Pilotproject Lezen & Schrijven in de Opvang Congres Taal voor het Leven 30-10-2013 Marleen van der Kolk (Federatie Opvang) Christine Clement (Stichting Lezen & Schrijven) Programma Voorstellen Taal voor

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Copyright ADEF, 2009 2

Inhoudsopgave. Copyright ADEF, 2009 2 2. Kwaliteitszorg Inhoudsopgave Evaluatieformulier voor de EVC-assessor 3 Toelichting 4 Training assessoren inclusief terugkombijeenkomsten 4 Beoordeling portfolio s 5 Criteriumgerichte interviews (portfoliogesprekken)

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Kies je route Trainingsmap voor de deelnemer Deze map is van:

Kies je route Trainingsmap voor de deelnemer Deze map is van: Kies je route Trainingsmap voor de deelnemer Deze map is van:... Auteurs: Titia Boers en Anja Valk Projectleiding en eindredactie: Carola van der Voort cwh.vander.voort@let.vu.nl 020 5986575 Vrije Universiteit

Nadere informatie

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Pagina 1 Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Je gaat een profielwerkstuk maken. Dan is euthanasie een goed onderwerp. Het is misschien niet iets waar je dagelijks over praat of aan denkt, maar

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

Monitor Klik & Tik de Bibliotheek [voorbeeld] september 2014 augustus 2015

Monitor Klik & Tik de Bibliotheek [voorbeeld] september 2014 augustus 2015 Monitor Klik & Tik de Bibliotheek [voorbeeld] september 2014 augustus 2015 Inhoud 1. Inleiding... 1 2. Dienstverlening en deelnemers in de Bibliotheek [voorbeeld]... 2 2.1 Dienstverlening... 2 2.2 Deelnemers...

Nadere informatie

Sectorwerkstuk. Theoretische Leerweg. Klas 4 TL/M 2015-2016

Sectorwerkstuk. Theoretische Leerweg. Klas 4 TL/M 2015-2016 Sectorwerkstuk Theoretische Leerweg Klas 4 TL/M 2015-2016 Naam leerling Naam mentor/begeleider Inleiding Met het maken van dit sectorwerkstuk oefen je vaardigheden die je als leerling van het VMBO nodig

Nadere informatie

De leer kracht van groene schoolpleinen

De leer kracht van groene schoolpleinen De leer kracht van groene schoolpleinen Het gebruik van de groene buitenruimte in het onderwijsleerproces Informatie over het onderzoek Leiden, september 2013 1. INFORMATIE OVER HET ONDERZOEK Achtergrond

Nadere informatie

Vluchtelingenjeugd Centraal

Vluchtelingenjeugd Centraal pilot cursus Vluchtelingenjeugd Centraal Trainerspool VWMN april 2012 Programma Introductie Uitleg project en cursus Informatie over vluchtelingenjeugd ~ korte pauze ~ Rol VluchtelingenWerk Houding, tips

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Ingediend projectvoorstel: Met beide benen in de informatiemaatschappij Informatievaardigheden voor senioren

Ingediend projectvoorstel: Met beide benen in de informatiemaatschappij Informatievaardigheden voor senioren Projectvoorstel Informatievaardigheden voor senioren (SeniorWeb, februari 2009) 1 / 8 Regeling Mediawijsheid Expertisecentrum 2009 Ingediend projectvoorstel: Met beide benen in de informatiemaatschappij

Nadere informatie

WERVEN VAN VRIJWILLIGERS

WERVEN VAN VRIJWILLIGERS WERVEN VAN VRIJWILLIGERS Situering In vele kerken en andere organisaties is men steeds weer op zoek naar nieuwe vrijwilligers. Zeker bij de kerken treedt de vergrijzing van de vrijwilligers sterk in. Het

Nadere informatie

Projectplan. Aanpak laaggeletterdheid bij patienten en/of medewerkers. [Naam organisatie] [auteur] [datum] Werken aan taal heeft veel voordelen

Projectplan. Aanpak laaggeletterdheid bij patienten en/of medewerkers. [Naam organisatie] [auteur] [datum] Werken aan taal heeft veel voordelen Projectplan Aanpak laaggeletterdheid bij patienten en/of medewerkers [Naam organisatie] [auteur] [datum] Werken aan taal heeft veel voordelen [Naam organisatie] vindt het belangrijk om alert te zijn op

Nadere informatie

De Islam en de omgeving

De Islam en de omgeving De Islam en de omgeving POSE-2 ISLAM HAV0/VWO 4 - CSG CALVIJN GODSDIENST Presenteer een actueel onderwerp aan de klas dat te maken heeft met de islam in de Nederlandse samenleving, en leg vervolgens een

Nadere informatie