Whitepaper - Verduurzaming bestaande kantoren Kosten en opbrengsten van BREEAM-NL bij kantoorrenovaties

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Whitepaper - Verduurzaming bestaande kantoren Kosten en opbrengsten van BREEAM-NL bij kantoorrenovaties"

Transcriptie

1 Whitepaper - Verduurzaming bestaande kantoren Kosten en opbrengsten van REEM-NL bij kantoorrenovaties Houten, 18 oktober

2 Kosten en opbrengsten van REEM-NL bij kantoorrenovaties e Nederlandse kantorenvoorraad staat onder druk. Er is nu al veel leegstand en dat zal de komende jaren alleen maar toenemen. e huidige kantorenvoorraad is veelal verouderd en voldoet niet aan de hoge eisen van de gebruiker. Het huisvestingsvraagstuk van huurders eist comfortabele en gezonde gebouwen. Energiezuinigheid, flexibiliteit en (OV-)bereikbaarheid zijn de kernbegrippen voor de kantorenmarkt van het heden en de toekomst. Het accent binnen de kantorenontwikkeling verschuift van nieuwbouw naar grootschalige renovatie. Vanuit gebruikers, beleggers en de overheid neemt de behoefte toe om de duurzaamheid van het gebouw uit te drukken in een score of label. Energielabels, PR-scores en REEM-NL sterren lijken onvermijdelijk. eze eerste in een reeks van whitepapers heeft als doel inzicht te bieden in de meerkosten en opbrengsten van REEM-NL voor de grootschalige renovatie van kantoorgebouwen. Functioneel, esthetisch of duurzaam? Het begrip verduurzamen van bestaande kantoren is breed. e meerkosten van uurzaam ouwen zijn van veel factoren afhankelijk en voor er een budget kan worden epaald, is het beschrijven van de huidige situatie van het gebouw van wezenlijk belang: Hoe oud is het gebouw en wat is de gewenste levensduurverlenging? Wat is het huidige energielabel van het gebouw? Wat is de onderhoudsstaat van het gebouw? Zijn er technische (on)mogelijkheden? Op welke locatie staat het gebouw? lijft het gebouw in gebruik tijdens de werkzaamheden? Wat zijn de belangen/wensen van de diverse stakeholders (belegger/ huurder/ontwikkelaar)? In een groot aantal gevallen maakt de verduurzaming deel uit een functionele of esthetische opwaardering van het gebouw. Een nieuwe gevelconstructie die het gebouw een esthetische meerwaarde geeft, zal hoogstwaarschijnlijk worden uitgevoerd met een hogere isolatiewaarde dan voorheen het geval was. Een nieuw ventilatiesysteem dat het gebouw een functionele meerwaarde geeft, zal waarschijnlijk worden uitgevoerd met warmteterugwinning. Vallen de bovenstaande 2 voorbeelden dan in het esthetische respectievelijk functionele budget of moet alles uit het duurzaamheidspotje worden betaald? In het geval van nieuwbouwkantoren is een referentie op basis van het ouwbesluit exacter te bepalen. Je zou kunnen zeggen dat alle kosten, voortvloeiende uit bijvoorbeeld comfort- en/of energiereductie-eisen bovenop de eisen uit het ouwbesluit, uit het duurzaamheidspotje dienen te worden betaald. ij renovatie van kantoren blijft de discussie bestaan of de opwaardering naar de eisen van deze tijd (onder andere ouwbesluit en een EPC van 1,1) verduurzamen heet of per definitie noodzakelijk is om een comfortabele en gezonde werkomgeving te waarborgen en de kans op een hoge(re) bezettingsgraad te vergroten. REEM-NL REEM (uilding Research Establishment s Environmental ssessment Method) is wereldwijd de meest gebruikte methode voor het meten van de milieuprestaties van nieuwe en bestaande gebouwen. ebouwen worden beoordeeld in de ontwikkel- en opleverfasen op basis van credits, gegroepeerd in de volgende categorieën: management, gezondheid, energie, transport, water, materialen, afval, landgebruik en ecologie en vervuiling. Het systeem maakt gebruik van kwalitatieve weging; als totaalscore krijgt een gebouw een van de volgende waarderingen: Pass, ood, Very ood, Excellent of Outstanding, ofwel 1 tot 5 sterren. In tabel 1 zijn de percentages met bijbehorende kwalificaties weergegeven. Tijdens de ontwikkelfase wordt het Ontwerpteam geadviseerd door een onafhankelijke, daarvoor opgeleide, REEM-expert die de bewijsvoering verzamelt en voorbereid voor het assessment dat wordt uitgevoerd door de onafhankelijke, daarvoor opgeleide, REEM-assessor. Na het uitbrengen van de eindrapportage kan door de utch reen uilding Council het definitieve certificaat worden afgegeven. kwalificatie percentage aantal sterren Pass > 30% ood > 45% Very good > 55% Excellent > 70% Outstanding > 85% Tabel 1: kwalificaties REEM-NL e methode wordt vooralsnog met name bij nieuwbouwkantoren gebruikt. Het gebruik voor bestaande kantoren is in opmars. innen het certificeringsproces zijn een aantal voor- en nadelen voor gebruik bij bestaande kantoren te benoemen. Mogelijke voordelen binnen de certificering zijn te behalen door het hergebruik van de locatie, het gebouwcasco en de gebouwgevel. aarentegen zijn er een aantal beperkende factoren waardoor de certificering minder eenvoudig zal zijn. e reeds vastliggende gebouwvorm (onder andere beperkingen in het uitzicht en de natuurlijke ventilatie), oriëntatie (onder andere lichthinder en beperking in daglichttoetreding) en locatiekeuze (OV-bereikbaarheid en aanwezigheid van basisvoorzieningen) kunnen er voor zorgen dat de score minder positief uitvalt. Voorbeeldproject Om de meerkosten van duurzaamheid inzichtelijk te maken is het, zoals eerder beschreven, belangrijk om de huidige energielabels, technische (on)mogelijkheden, locatiepotentie en belangen van stakeholders in beeld te hebben. In deze whitepaper worden een kantoor van m² bvo en m² bvo beschouwd. Het verschil in oppervlakte heeft door het verschil in vormfactoren en een groot aantal vaste kostenposten een groot effect op de prijs per m²bvo. Tabel 2 geeft de uitgangspunten weer voor de 2 kantoorgebouwen waar de meerkosten en opbrengsten voor zijn bepaald. Omschrijving Uitgangspunten ruto vloeroppervlakte 3.000/ m² bvo ruto geveloppervlakte 2.100/7.200 m² bgo Percentage gevel open 35% antal bouwlagen 2/10 lagen Energielabel Onderhoudsstaat slecht Technische (on)mogelijkheden - onderzijde begane grondvloer bereikbaar - spouw metselwerk gevel bereikbaar - dakrand voldoende hoog voor extra isolatie - hoge mate van scheiding casco/inbouw - natuurlijke toevoer ventilatie - mechanische afvoer ventilatie Locatie nabij station en basisvoorzieningen elang huurder energiereductie en gebruikerscomfort elang belegger energiereductie en levensduurverlenging Tabel 2: globale uitgangspunten kantoorgebouw en m² bvo Meerkosten REEM-NL ij het bepalen van de meerkosten van de REEM-NL niveaus Pass tot en met Excellent is rekening gehouden met de bovenstaande uitgangspunten. rafiek 1 en 2 tonen per gebouw een blauwe en groene lijn. In deze lijnen is met een stip aangegeven op welk moment het gebouw voldoet aan de EPC-eis van 1,1. ij de blauwe lijn maakt de EPC-reductie naar huidig bouwbesluitniveau onderdeel uit van het duurzaamheidsbudget en bij de groene lijn is als uitgangspunt genomen dat de EPC-reductie (naar EPC 1,1) reeds onderdeel uitmaakt van de visuele en/of functionele opwaardering van het gebouw, waardoor de meerkosten alleen de (extra) REEM-gerelateerde maatregelen betreffen. Ter indicatie zijn bij de blauwe lijn 2 bandbreedtes aangegeven die globaal de meerkosten weergeven voor kantoren met een gunstigere of ongunstigere startscore, waardoor de meerkosten per ambitieniveau lager of respectievelijk hoger kunnen uitvallen. Ter indicatie is in de grafieken het energielabel bij de REEM-NL niveaus toegevoegd. Pagina 2 van 6

3 Kosten en opbrengsten van REEM-NL bij kantoorrenovaties 400,-- Meerkosten REEM-NL renovatie kantoor m² bvo 350, ,-- EPC-reductie onderdeel van duurzaamheidsbudget minimale en maximale bandbreedte 250,-- EPC-reductie onderdeel van renovatiebudget + 200,-- 150,-- 100,-- rafiek 1: meerkosten per m² bvo REEM-NL kantoor m² bvo 400,-- Meerkosten REEM-NL renovatie kantoor m² bvo 350,-- 300,-- EPC-reductie onderdeel van duurzaamheidsbudget minimale en maximale bandbreedte 250,-- EPC-reductie onderdeel van renovatiebudget + 200,-- 150, ,-- rafiek 2: meerkosten per m² bvo REEM-NL kantoor m² bvo Pagina 3 van 6

4 Kosten en opbrengsten van REEM-NL bij kantoorrenovaties Opbrengsten REEM-NL Onder invloed van een groot aantal variabelen zoals locatie, huidige technische staat, het energielabel en de belangen van de diverse stakeholders is het bepalen van de meerkosten van de verduurzaming van kantoorgebouwen als lastig te bestempelen. e moeilijkheidsgraad van het rekenen aan de opbrengsten uit de verduurzaming van kantoorgebouwen ligt nog een veelvoud hoger. egrippen als commerciële meerwaarde, toename van de arbeidsproductiviteit en reductie van het energiegebruik zijn lastig kwantificeerbaar. Commerciële meerwaarde Er is veel onderzoek gedaan naar de meerwaarde van duurzame kantoren. Het onderzoek van Eichholtz, Kok en Quigley (2008) is waarschijnlijk een van de bekendere. Het onderzoek is uitgevoerd in de Verenigde Staten en toont het volgende aan: duurzame kantoren leveren 2 tot 3% meer huuropbrengsten op; de bezettingsgraad van duurzame kantoren neemt in absolute zin met 7,5% toe; de transactieprijzen van duurzame kantoren liggen 16 tot 17% hoger. Ook tijdens de studiemiddag Kosten en opbrengsten milieulabels voor bestaande kantoren, georganiseerd door het Lente-akkoord en bbn adviseurs, wordt het bovenstaande onderzoek aangehaald door een van de gastsprekers; taxateur Eelco Horstman van TZ Zadelhoff. Horstman maakt deze middag bij het onderzoek de kanttekening dat het onderzoek de merikaanse markt betrof en van vóór de kredietcrisis dateert. ndere onderzoeken van roumels en en Hartogh (2010) en Jennen en e Kok (2011) laten verbanden zien tussen labelsprongen en de marktwaarde voor vastgoedobjecten op de Nederlandse markt. e resultaten uit het eerder verschenen onderzoek uit de Verenigde Staten worden hiermee bevestigd voor de Nederlandse markt, zelfs tijdens de huidige economische situatie! Voor beleggers en eigenaren kan de verduurzaming dus wel degelijk een rendabele business case opleveren. Toename van de arbeidsproductiviteit Voor de huurder of gebruiker van een duurzaam kantoorgebouw is er ook veel winst te behalen. Onderzoek van Leijten (2002) wijst uit dat de vermindering van het ziekteverzuim kan oplopen tot 2,5%-punt. e verhoging van de arbeidsproductiviteit kan oplopen tot maar liefst 15%. Het investeren in voldoende en schone ventilatielucht, regelbare temperatuur en verlichting en veel daglichttoetreding resulteert in een gezonde werkomgeving waar werknemers graag werken; zie voor de percentages per onderdeel tabel 3. Omschrijving Productiviteits- Vermindering winst ziekteverzuim innenmilieu als geheel goed 10-15% 2,5%-punt een vervuilingsbron 3-7% 1,5%-punt Voldoende ventilatie 1-2% 0,5%-punt Temperatuur regelbaar 2-3% 0,5%-punt Temperatuur niet te hoog of te laag 7% - Kamerkantoor (maximaal 4 personen) 2-4% vermindering* oede verlichting 2-3% - aglichttoetreding - 0,5%-punt oede beeldschermergonomie winst* - Minder geluidshinder 3-9% - 70,-- 60,-- 40,-- 30,-- 20,-- 10,-- 70,-- 60,-- Om de onderhoudskosten verder te beperken, is de keuze gemaakt om het gebouw robuust te ontwerpen, waardoor gebruiksschades worden voorkomen. aarnaast wordt een begrijpelijke gebruikershandleiding opgesteld, zodat het gebouw en haar installaties op de juiste manier worden gebruikt, waardoor onder andere onnodig energieverlies wordt voorkomen. e grootste stap in de reductie van de energiekosten per m² bvo wordt gemaakt door onder andere toepassing van de juiste schilisolatie, duurzame warmteopwekking en ventilatie en energiezuinige verlichting, waardoor het gebouw met een energielabel weer voldoet aan het huidig bouwbesluitniveau met een EPC van 1,1 ( energielabel of ). Het toepassen van kostbare energiezuinige maatregelen, zoals warmte- en koudeopslag (wko) en photovoltaïsche cellen (pv) maakt de stap van REEM ood naar Excellent mogelijk, maar levert ten opzichte van de bestaande situatie een relatief lage extra energiereductie op. Exploitatiekosten REEM-NL renovatie kantoor m² bvo Exploitatiekosten REEM-NL renovatie kantoor m² bvo energiekosten onderhoudskosten cumulatief energie/onderhoud + energiekosten onderhoudskosten cumulatief energie/onderhoud * er is aangetoond dat er winst in productiviteit of vermindering van het ziekteverzuim is, de hoogte van de toename, respectievelijk afname, kon echter niet exact worden vastgesteld. Tabel 3: onderzoek productiviteitswinst en verminderig ziekteverzuim volgens Leijten (2002) Reductie van het energiegebruik In de praktijk zijn de 2 bovenstaande argumenten, commerciële meerwaarde en arbeidsproductiviteit, voor een specifiek project vaak lastig financieel kwantificeerbaar en hierdoor voornamelijk ondersteunend bij de investeringsbeslissing. Energiebesparende maatregelen, zoals het toepassen van energiezuinige verlichting en een verhoogde schilisolatie, leveren met name bij de kantoorgebouwen met een lage energie-index ( energielabel E) een grote sprong op in het gebouwgebonden energiegebruik. In de grafieken 3 en 4 is voor de voorbeeldprojecten van respectievelijk en m² bvo de energiereductie voor de pakketten Pass tot en met Excellent inzichtelijk gemaakt. In de berekening wordt, ondanks de stijgende onderhoudskosten voor de duurzame installaties, uitgegaan van gelijkblijvende onderhoudskosten, aangezien de keuze is gemaakt voor de toepassing van hoogwaardige materialen en verbeterde onderhoudstechnieken, waardoor ad-hoconderhoud minder snel noodzakelijk is. 40,-- 30,-- 20,-- 10,-- + rafieken 3 en 4: exploitatiekosten per m² bvo REEM-NL kantoor en m² bvo Pagina 4 van 6

5 Kosten en opbrengsten van REEM-NL bij kantoorrenovaties Een zeer globale terugverdientijd valt te berekenen door de totale investering te delen door het totaal aan energiereductie. In deze eenvoudige deling wordt geen rekening gehouden met indexaties, prijsstijgingen en rentekosten. In de grafieken 5 en 6 zijn de terugverdientijden voor de pakketten Pass tot en met Excellent weergegeven Terugverdientijd REEM-NL t.o.v. huidige situatie renovatie kantoor m² bvo Terugverdientijd in jaren bbn adviseurs bbn adviseurs ondersteunt al meer dan 40 jaar alle partijen die betrokken zijn bij het ontwikkelen, realiseren en beheren van gebouwen en gebieden. Het begeleiden van de herontwikkeling of renovatie van gebouwen behoort tot een van onze kerntaken. Het zoeken naar de juiste huisvesting, Het afwegen van duurzame investeringen, het begeleiden van het ontwerp- en uitvoeringstraject en een duurzaam beheer van uw gebouw zijn in goede handen bij de adviseurs van bbn. e dienstverlening van bbn adviseurs onderscheidt zich door gedegen kennis, creativiteit en pragmatisme, gekoppeld aan de gedrevenheid om opdrachtgevers 100% van dienst te zijn. bbn adviseurs is een veelzijdig adviesbureau, actief op het gebied van strategie voor gebouw en gebied, huisvestingsadvies, projectmanagement, bouwkostenmanagement, directievoering & toezicht en vastgoedmanagement. bbn adviseurs heeft vestigingen in Houten (hoofdvestiging), msterdam en Rotterdam. Hieronder ziet u een aantal referentieprojecten van bbn adviseurs waarbij duurzaamheid een hoofdrol speelt. TNT reenoffice, Hoofddorp 14 Terugverdientijd REEM-NL t.o.v. huidige situatie renovatie kantoor m² bvo Terugverdientijd in jaren Oval Tower, msterdam Stadskantoor Venlo, Venlo 4 2 rafieken 5 en 6: terugverdientijden per m² bvo REEM-NL kantoor en m² bvo Stadskantoor Velsen, Velsen Postkantoor Neude, Utrecht fhankelijk van de vormfactoren van de 2 kantoorgebouwen zijn de meerkosten voor de beide voorbeeldprojecten binnen 3 tot 14 jaar terug te verdienen. Uiteraard zijn deze terugverdientijden zeer afhankelijk van de eerder genoemde indexaties, prijsstijgingen en rentekosten. uurzaamheid laten renderen uurzaamheid is mooi, maar is het ook financieel haalbaar? eter gezegd: kan duurzaamheid renderen en kan het meer dan nu het geval is een lucratieve business case worden? ij de totstandkoming en gebruik van gebouwen zijn veel verschillende partijen betrokken. Over het algemeen investeert de ontwikkelaar of eigenaar in duurzame maatregelen, terwijl de baten terecht komen bij andere partijen, zoals de belegger of eindgebruiker. bbn adviseurs beschikt over een rekenmodel waarbij de kosten en opbrengsten van duurzaamheid als input kunnen worden ingevoerd zodat voor alle partijen de verschillende scenario s inzichtelijk zijn. Het model is volledig interactief, waardoor verschillende opties snel kunnen worden afgewogen en het debat over nut en noodzaak van duurzame investeringen op inhoudelijke grond kan worden gevoerd. Voor informatie over deze whitepaper kunt u contact opnemen met een van de onderstaande personen. rne alvers, manager strategie voor gebouw en gebied erard van ijk, bouwkostendeskundige bbn adviseurs Postbus Houten Pagina 5 van 6

6 Kosten en opbrengsten van REEM-NL bij kantoorrenovaties ronvermelding Hartogh, P. den en roumels, P. (2010). uurzame, energiezuinige kantoren zijn meer waard. eraadpleegd op 23 september 2011, rtikel-vm.pdf idde, R. (2011). Kosten en opbrengsten milieulabels voor bestaande kantoren, verslag in het kader van het Lente-akkoord. eraadpleegd op 23 september 2011, utch reen uilding Council (2011). REEM-NL 2011: Keurmerk voor duurzame vastgoedobjecten, beoordelingsrichtlijn nieuwbouw. Rotterdam: C. Eichholtz, P., Kok, R. en Quigley, J.M. (2008). oing Well by oing ood? reen Office uildings. eraadpleegd op 23 september 2011, images/ekq_greenbuildings.pdf isclaimer Hoewel bbn adviseurs ernaar streeft om in deze whitepaper betrouwbare en actuele informatie te verschaffen, kan bbn adviseurs niet garanderen dat de informatie juist is op het moment waarop deze wordt ontvangen of dat de informatie juist is in de context waarin deze wordt gebruikt. bbn adviseurs kan geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor het gebruik van de informatie, noch voor schade (in welke vorm dan ook), direct of indirect veroorzaakt door het gebruik van deze whitepaper. bbn adviseurs kan geen enkele garantie geven ten aanzien van de juistheid of enig ander aspect van deze informatie. Copyright Niets uit deze whitepaper mag zonder toestemming van de rechthebbende worden overgenomen. bbn adviseurs - 18 oktober 2011 Kok, N. en Jennen, M. (2011). e waarde van energiezuinigheid en bereikbaarheid. Een analyse van de Nederlandse kantorenmarkt. eraadpleegd op 23 september 2011, bijlagen/rapport%20de%20waarde%20van%20energiezuinigheid%20en%20 bereikbaarheid.pdf Leijten, J. (2002). innenmilieu: Productiviteit en ziekteverzuim. Rotterdam: SR. Pagina 6 van 6

De invloed van de Wet Markt en Overheid op het huurprijzenbeleid van overheden

De invloed van de Wet Markt en Overheid op het huurprijzenbeleid van overheden Whitepaper De invloed van de Wet Markt en Overheid op het huurprijzenbeleid van overheden bbn adviseurs 2014 bbn adviseurs www.bbn.nl info@bbn.nl Wet Markt en Overheid Per 1 juli 2014 gaat de wet Markt

Nadere informatie

Netwerkevent duurzame gebouwen

Netwerkevent duurzame gebouwen Netwerkevent duurzame gebouwen Wat is Sunburst? Technisch en financieel advies voor nieuwbouw en renovatie duurzame gebouwen Ontwikkelingen - Huurders eisen comfortabele en gezonde gebouwen - Energiezuinige,

Nadere informatie

Verduurzaming Gouvernement

Verduurzaming Gouvernement Verduurzaming Gouvernement Agenda Welkomstwoord Omschrijving van de case door Provincie Limburg Van vraagstelling naar aanpak BREEAM als leidraad Analyse en scenario s Duurzaamheidskeuzes (interactief

Nadere informatie

DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012. 1e REACTIE OP VO 12-12-2011 G R E E N T E A M B O U W

DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012. 1e REACTIE OP VO 12-12-2011 G R E E N T E A M B O U W DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012 1e REACTIE OP VO INLEIDING Voor u ligt een eerste verkenning van mogelijkheden tbv de vernieuwbouw van de St. Peeterschool te Amsterdam waarbij door het bestuur

Nadere informatie

Kosten en opbrengsten milieulabels voor bestaande kantoren

Kosten en opbrengsten milieulabels voor bestaande kantoren Kosten en opbrengsten milieulabels voor bestaande kantoren Verslag in het kader van het Lente-akkoord Doorn, 14 juni 2011 Vandaag de dag dienen bestaande kantoren duurzaam te worden herontwikkeld. Milieulabels

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Life Cycle Costing Integrale sturing op investerings- en exploitatiekosten Kostenmanagement bbn adviseurs april 2013

Life Cycle Costing Integrale sturing op investerings- en exploitatiekosten Kostenmanagement bbn adviseurs april 2013 Life Cycle Costing Integrale sturing op investerings- en exploitatiekosten Kostenmanagement bbn adviseurs april 2013 Whitepaper LCC, april 2013 Pagina 1 van 7 bron: Kraaijvanger Life Cycle Costing Van

Nadere informatie

BREEAM-NL Algemeen Oktober 2013. Part of the BRE Trust

BREEAM-NL Algemeen Oktober 2013. Part of the BRE Trust BREEAM-NL Algemeen Oktober 2013 Part of the BRE Trust Dutch Green Building Council Algemeen Opgericht 1 juni 2008 Marktinitiatief: zorg voor één gemeenschappelijke taal voor duurzaamheid in vastgoed Onafhankelijke

Nadere informatie

ASR Renovatie Archimedeslaan 10 Utrecht. Projectbeschrijving BREEAM-NL

ASR Renovatie Archimedeslaan 10 Utrecht. Projectbeschrijving BREEAM-NL ASR Renovatie Archimedeslaan 10 Utrecht Projectbeschrijving BREEAM-NL Aanleiding De Raad van Bestuur van ASR heeft in 2009 het besluit genomen dat alle bedrijfsonderdelen uiterlijk ultimo 2015 in het gebouw

Nadere informatie

Whitepaper. Omgaan met risico s in vastgoedportefeuilles van zorginstellingen. bbn adviseurs 2013. www.bbn.nl info@bbn.nl

Whitepaper. Omgaan met risico s in vastgoedportefeuilles van zorginstellingen. bbn adviseurs 2013. www.bbn.nl info@bbn.nl Whitepaper Omgaan met risico s in vastgoedportefeuilles van zorginstellingen bbn adviseurs 2013 www.bbn.nl info@bbn.nl Risico s in vastgoedportefeuille Marktwerking, zorgzwaartepakketten, normatieve huisvestingscomponent

Nadere informatie

GPR Gebouw 4.2. Inzicht in meerkosten van ambities Actualisatie 2015. Opgesteld door E-mail Telefoonnummer

GPR Gebouw 4.2. Inzicht in meerkosten van ambities Actualisatie 2015. Opgesteld door E-mail Telefoonnummer GPR Gebouw 4.2 Inzicht in meerkosten van ambities Actualisatie 2015 Rapportnummer Versie Status Datum Tekstgedeelte 001 001 definitief 16 januari 2015 15 pagina's Opgesteld door E-mail Telefoonnummer Internet

Nadere informatie

03 november 2011. Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle

03 november 2011. Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle 03 november 2011 Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle Voor meer informatie: b.brink@royalhaskoning.com of 06-55885393 Duurzaam ontwerpen Geïnspireerd door Cradle

Nadere informatie

F (zie toelichting in bijlage)

F (zie toelichting in bijlage) Energielabel gebouw Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden F (zie toelichting in bijlage) Dit gebouw Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

Rapport energiecijfers kantoren

Rapport energiecijfers kantoren Rapport energiecijfers kantoren Dit rapport is aangemaakt op 08/31/10 om 11:31. De website Energiecijfers van NL Energie en Klimaat levert u actuele gegevens over energieprijzen en alle aspecten van energiegebruik

Nadere informatie

Casestudy Valkenburgerstraat BREEAM-NL

Casestudy Valkenburgerstraat BREEAM-NL Management 9 Kennisoverdracht d.d. 12 augustus 2015 Case-study Valkenburgerstraat Omschrijving van het project Het programma bestaat uit een driesterren- en een viersterrenhotel. Het driesterrenhotel heeft

Nadere informatie

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed AT OSBORNE www.atosborne.nl Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed 19 september 2012 AT Osborne Huisvesting en Vastgoed Infrastructuur

Nadere informatie

Hoofdkantoor GasTerra, Groningen

Hoofdkantoor GasTerra, Groningen Hoofdkantoor GasTerra, Groningen Programma Herontwikkeling bestaand bankgebouw tot duurzaam kantoor Opdrachtgever Triodos Vastgoed Fonds GasTerra Locatie Groningen Setting Centrum Omvang 7.1 BVO Jaar 212-21

Nadere informatie

Nieuwbouw logistiek centrum te Venlo TRAVELLER. Casestudie

Nieuwbouw logistiek centrum te Venlo TRAVELLER. Casestudie Nieuwbouw logistiek centrum te Venlo TRAVELLER Casestudie 2 INHOUD GEBOUWINFORMATIE... 3 INNOVATIE EN MILIEUVRIENDELIJKE ONTWERPMAATREGELEN... 4 MILIEU-IMPACT REDUCTIE BOUWPLAATS:... 4 BREEAM-NL ASPECTEN:...

Nadere informatie

Figuur 1: impressie Rabobank Dommelstreek te Geldrop. Figuur 2: uitleg ontwerpconcept oorwarmers

Figuur 1: impressie Rabobank Dommelstreek te Geldrop. Figuur 2: uitleg ontwerpconcept oorwarmers Omschrijving van het project Rabobank Dommelstreek heeft in Geldrop het bestaand kantoor herontwikkeld. Er is een kantoor ontstaan met alle faciliteiten onder één dak. Een vernieuwde omgeving die beter

Nadere informatie

BREEAM NL en de relatie tot bodemenergie

BREEAM NL en de relatie tot bodemenergie BREEAM NL en de relatie tot bodemenergie Edwin van Noort Dutch Green Building Council Inleiding tot BREEAM NL DGBC is opgericht in juni 2008 Marktinitiatief: zorg voor 1 gemeenschappelijke taal in vastgoed

Nadere informatie

Fellow Symposium Building Physics and Services 20-03-2013 Toekomstgericht renoveren op basis van scenario s

Fellow Symposium Building Physics and Services 20-03-2013 Toekomstgericht renoveren op basis van scenario s Fellow Symposium Building Physics and Services 20-03-2013 Toekomstgericht renoveren op basis van scenario s Wim Maassen Fellow Life Cycle Performance Design CV Wim Maassen Fellow Technische Universiteit

Nadere informatie

Whitepaper het managen van een zorgvastgoedportefeuille

Whitepaper het managen van een zorgvastgoedportefeuille Whitepaper het managen van een zorgvastgoedportefeuille bbn-bob Advies 2015 Achtergrond De transitie van AWBZ naar Wet langdurige zorg en WMO, zijn per 1 januari 2015 ingevoerd in de caresector. Zorgorganisaties

Nadere informatie

NIEUWE HUISVESTING TRIODOS BANK --- BREEAM ambitie Outstanding (*****) MAN9 Kennisoverdracht

NIEUWE HUISVESTING TRIODOS BANK --- BREEAM ambitie Outstanding (*****) MAN9 Kennisoverdracht 1 NIEUWE HUISVESTING TRIODOS BANK --- BREEAM ambitie Outstanding (*****) MAN9 Kennisoverdracht 2 1.0 Projectdata --- 3 1.0 Projectdata --- Segment -- Kantoren Huurder -- Triodos Bank Locatie -- Utrechtse

Nadere informatie

Meer vraag naar duurzaam commercieel vastgoed. Wat kost het en wat levert het op? Duurzaam vastgoed rendeert. Een Nuon Whitepaper.

Meer vraag naar duurzaam commercieel vastgoed. Wat kost het en wat levert het op? Duurzaam vastgoed rendeert. Een Nuon Whitepaper. Meer vraag naar duurzaam commercieel vastgoed. Wat kost het en wat levert het op? Een Nuon Whitepaper. Duurzaam vastgoed rendeert De markt voor commercieel vastgoed verkeert in zwaar weer. Zo n 6% van

Nadere informatie

2. Omschrijving en kenmerken van de nieuwbouw Noorderpoort Bornholmstraat

2. Omschrijving en kenmerken van de nieuwbouw Noorderpoort Bornholmstraat N O T I T I E Datum 26 augustus 2014 Kenmerk 131004 Notitie - Tekst website NP Project NP Bornholmstraat, Groningen Betreft Voorstel Casestudy t.b.v. publicatie op website 1. Inleiding Door de uitwisseling

Nadere informatie

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant De bakens verzetten Verduurzamen van commercieel vastgoed Machiel Karels - consultant Het glas is half leeg PROFIT 20-6- 20-6- Meer dan 25% van gebouwgebruikers klaagt over de huisvesting Ziekteverzuim

Nadere informatie

1. Meten van duurzaamheid 2. Het instrument BREEAM 3. BREEAM: hoe werkt het? 4. Proces en kwaliteitsborging 13-10-2015 3

1. Meten van duurzaamheid 2. Het instrument BREEAM 3. BREEAM: hoe werkt het? 4. Proces en kwaliteitsborging 13-10-2015 3 1 2 Meten is weten 1. Meten van duurzaamheid 2. Het instrument BREEAM 3. BREEAM: hoe werkt het? 4. Proces en kwaliteitsborging 13-10-2015 3 Waarde duurzaam gebouw JLL nov 2013: Twee-derde van ondervraagden

Nadere informatie

POST120 TE DORDRECHT

POST120 TE DORDRECHT POST120 TE DORDRECHT Johan de Wittstraat 120 - CENTRUM TE HUUR 8.390 m² kantoorruimte en commerciële ruimte op de begane grond en verdiepingen in het volledig herontwikkelde PTT Post gebouw. www.post120.nl

Nadere informatie

Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013

Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013 Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013 bron: Ector Hoogstad Architecten BIM BIM is een term die in het vakgebied bouw

Nadere informatie

van aken architecten BREEAM CASESTUDY 1067 VERBOUWING KANTOORGEBOUW KONINGSWEG 101 S- HERTOGENBOSCH

van aken architecten BREEAM CASESTUDY 1067 VERBOUWING KANTOORGEBOUW KONINGSWEG 101 S- HERTOGENBOSCH van aken architecten BREEAM CASESTUDY 1067 VERBOUWING KANTOORGEBOUW KONINGSWEG 101 S- HERTOGENBOSCH 23-11- 2012 casestudy t.b.v. bewijslast ontwerpfase MAN 9 projectnaam: opdrachtgever: locatie: Verbouwing

Nadere informatie

Wie zijn wij? Van 0-meting tot haalbare business case. Programma. De methode. Meten van duurzaamheid. Heldere kijk op duurzaamheid.

Wie zijn wij? Van 0-meting tot haalbare business case. Programma. De methode. Meten van duurzaamheid. Heldere kijk op duurzaamheid. Van 0-meting tot haalbare business case Meer informatie: www.w-e.nl www.gprsoftware.nl ir. Janny Stevens (stevens@w-e.nl) ir. Saskia van Hulten (hulten@w-e.nl) Wie zijn wij? W/E adviseurs www.w-e.nl Saskia

Nadere informatie

EPA U. advies- en ingenieursbureau. Nieuwbouw kantoorpand Demostraat, Tiel

EPA U. advies- en ingenieursbureau. Nieuwbouw kantoorpand Demostraat, Tiel Nieuwbouwkantoorpand Demostraat,Tiel EPA U Adresgegevens Fokkerstraat 39, 3905 KV Veenendaal Postbus 1152, 3900 BD Veenendaal T 0318-75 78 88 F 0318-75 78 87 info@enerpro.nl www.enerpro.nl Voorbeeldbedrijf

Nadere informatie

Samenvatting bevindingen Energiescan

Samenvatting bevindingen Energiescan techniplan adviseurs bv R A A D G E V E N D I N G E N I E U R S B U R E A U SIH-103X1-E-MV002A blad 1 van 6 Status: CONCEPT Project : Hogeschool Windesheim Zwolle Onderwerp : Samenvatting bevindingen Energiescan

Nadere informatie

Energiebesparing in monumenten. Marjo Kroese, BOOM-Delft

Energiebesparing in monumenten. Marjo Kroese, BOOM-Delft Energiebesparing in monumenten Marjo Kroese, BOOM-Delft 1 Uitgangspunten 1. Behoud van de monumentale waarde gaat vóór de mogelijkheden voor energiebesparing 2. Aandacht voor de mate van aanraakbaarheid

Nadere informatie

In het kantoorgebouw zijn ruimten opgenomen voor hoofdzakelijk de navolgende functies:

In het kantoorgebouw zijn ruimten opgenomen voor hoofdzakelijk de navolgende functies: BREEAM.NL Management MAN9 Project: Nieuwbouw Spoorzone Rabobank Gouwestreek Gouda CASE STUDY 1. Eenvoudige beschrijving van het project en het gebouw Het totale nieuwbouwproject bestaat uit een nieuwbouw

Nadere informatie

Zorg voor energie en comfort

Zorg voor energie en comfort Zorg voor energie en comfort Roberto Traversari TNO Bouw en Ondergrond De symptomen De behandeling De preventie 2 Veel installaties zijn ziek! Is uw installatie een onbehandelde patiënt? 3 Uit onderzoek

Nadere informatie

Trends in duurzaam bouwen

Trends in duurzaam bouwen Trends in duurzaam bouwen De ontwikkeling naar energie neutraal bouwen en duurzaam materiaalgebruik auteur ir. W.D. Wormgoor ZOETERMEER - MOOK - GRONINGEN - ROERMOND - DÜSSELDORF - BONN - BERLIJN - PARIJS

Nadere informatie

Duurzaam Inkopen overheidsgebouwen werkt!

Duurzaam Inkopen overheidsgebouwen werkt! Duurzaam Inkopen overheidsgebouwen werkt! Overheden kunnen zonder meerkosten energiebesparing in gebouwen realiseren PIANOo lunch 12 april 2011 Irma Thijssen, Agentschap NL Joost van Linder, Rijksgebouwendienst

Nadere informatie

Automatisch(e) zonwering

Automatisch(e) zonwering 1 2 Oud & Nieuw Automatisch(e) zonwering Automatische zonwering Zonwering, handbediend Mooie zonwering of functionele zonwering? 3 Automatisch(e) zonwering algemeen 1. De gevel (building-envelope of schil)

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

ENERGIENEUTRALE REGIOKANTOREN ENEXIS

ENERGIENEUTRALE REGIOKANTOREN ENEXIS ENERGIENEUTRALE REGIOKANTOREN ENEXIS Regiokantoor Enexis Enexis brengt stroom en gas bij mensen en bedrijven thuis. Vandaag en morgen. Met de energie van morgen zijn we vandaag al bezig. Zo zijn we bezig

Nadere informatie

Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit

Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit Het behalen van energie-efficiëntieverbetering in een bepaald type gebouw wordt zowel door het Bouwbesluit

Nadere informatie

Privaat vastgoed. Optimaal renderend en toekomstbestendig

Privaat vastgoed. Optimaal renderend en toekomstbestendig Privaat vastgoed Optimaal renderend en toekomstbestendig Duurzaam huisvesten Royal HaskoningDHV is sinds jaar en dag een betrouwbare partner in commercieel vastgoed. Als adviseurs hebben wij mede het aanzicht

Nadere informatie

Themakatern duurzaamheid

Themakatern duurzaamheid ziekteverzuim cijfer totaal investering totaal energie totaal onderhoud ziekteverzuim docenten (klasse B1) (klasse B2) (klasse B2' ) vloerverwarming + 6% 5% 5% 5% 4% -- - +/- + ++ 6,5 8 Themakatern duurzaamheid

Nadere informatie

WERKWIJZE WERKTERREIN

WERKWIJZE WERKTERREIN Het merendeel van de bedrijfsgebouwen stamt uit een tijd dat we ons nog geen zorgen maakten over energieverbruik. De kosten waren laag en investeren in energiebesparing was niet of nauwelijks rendabel.

Nadere informatie

Uw aanspreekpunt. voor

Uw aanspreekpunt. voor Uw aanspreekpunt voor Nieman & Tauw hebben de krachten gebundeld. Twee gerenommeerde ingenieursbureaus met een gemeenschappelijke visie over het ontzorgen van de klant en het integraal adviseren. Om de

Nadere informatie

Hergebruikte kantoren: duurzaamheid laten renderen Themabijeenkomst in het kader van het Lente-akkoord. Rotterdam, 9 december 2010

Hergebruikte kantoren: duurzaamheid laten renderen Themabijeenkomst in het kader van het Lente-akkoord. Rotterdam, 9 december 2010 Hergebruikte kantoren: duurzaamheid laten renderen Themabijeenkomst in het kader van het Lente-akkoord Rotterdam, 9 december 2010 Duurzaamheid is mooi, maar kan het ook financieel haalbaar worden, of beter

Nadere informatie

BREEAM-NL Infra. Keurmerk voor duurzame infrastructuur. Jeroen van Haasteren DGBC

BREEAM-NL Infra. Keurmerk voor duurzame infrastructuur. Jeroen van Haasteren DGBC BREEAM-NL Infra Keurmerk voor duurzame infrastructuur Jeroen van Haasteren DGBC Inhoud Introductie DGBC Introductie BREEAM Toelichting BREEAM-NL Infra Tot slot Vragen De Dutch Green Building Council Primaire

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

Kantoorgebouw 1000 Mahlerlaan, Amsterdam Zuidas. Algemene omschrijving

Kantoorgebouw 1000 Mahlerlaan, Amsterdam Zuidas. Algemene omschrijving Kantoorgebouw 1000 Mahlerlaan, Amsterdam Zuidas. Algemene omschrijving Het kantoorgebouw is centraal gelegen, op een parkeergarage, in het zich snel ontwikkelende grootste internationale hoogwaardige kennis-

Nadere informatie

Discussiebijeenkomst Breeam In-Use Wat levert het op voor de gebruiker?

Discussiebijeenkomst Breeam In-Use Wat levert het op voor de gebruiker? Dutch Green Building Week, 16 september 2013 ANWB & Techniplan Adviseurs 1. Introductie (15.15 15.25 uur) 2. Vraagstelling DGBC Stefan van Uffelen (15.25 15.30 uur) 3.1. Discussie in workshopvorm deel

Nadere informatie

RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE

RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE SAMENVATTING 0. INLEIDING 1. ISOLATIE 2. INSTALLATIE 3. RAMEN EN KOZIJNEN 4. ZONWERING EN KOELING 5. VERLICHTING DIA duurzame auteur:

Nadere informatie

Doing Well by Doing Good - Green Office Buildings

Doing Well by Doing Good - Green Office Buildings Doing Well by Doing Good - Green Office Buildings Nils Kok Piet Eichholtz Maastricht University John Quigley UC Berkeley VOGON Studiemiddag April 2008 Duurzaamheid in vastgoed is noodzakelijk Vastgoedsector

Nadere informatie

Slimme energie-oplossingen voor bestaande en nieuwe woningen

Slimme energie-oplossingen voor bestaande en nieuwe woningen Slimme energie-oplossingen voor bestaande en nieuwe woningen Samen verduurzamen Uitdagingen op de Nederlandse markt De Nederlandse woningbouw staat voor een fikse uitdaging. De tijd van grote nieuwbouwprojecten

Nadere informatie

AT OSBORNE. Masterclass Energiebesparing in de zorg. Professioneel opdrachtgeverschap 16 november 2011. Marjolijn Kroon adviseur gezondheidszorg

AT OSBORNE. Masterclass Energiebesparing in de zorg. Professioneel opdrachtgeverschap 16 november 2011. Marjolijn Kroon adviseur gezondheidszorg AT OSBORNE www.atosborne.nl Masterclass Energiebesparing in de zorg Professioneel opdrachtgeverschap 16 november 2011 Marjolijn Kroon adviseur gezondheidszorg AT Osborne Huisvesting en Vastgoed Infrastructuur

Nadere informatie

Factsheet. Nieuwbouw kantoorruimte Nederland

Factsheet. Nieuwbouw kantoorruimte Nederland Factsheet Nieuwbouw kantoorruimte Nederland 2013 1 Nieuwbouw kantoren neemt verder af De bouw van nieuwe kantoren in Nederland is in 2013 sterk afgenomen. De matige economische ontwikkeling en vooruitzichten,

Nadere informatie

BREEAM & andere (logistieke) uitdagingen op werven

BREEAM & andere (logistieke) uitdagingen op werven BREEAM & andere (logistieke) uitdagingen op werven Sven De Meuter 1. Inleiding Wetgevend kader niet gelijk in alle landen EU en moeilijk vergelijkbaar? Daarom (vrijwillige!!!) aanvulling op reeds bestaand

Nadere informatie

Bestaand Vastgoed. Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011. DHV 2011 All rights reserved Openbaar

Bestaand Vastgoed. Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011. DHV 2011 All rights reserved Openbaar Bestaand Vastgoed Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011 DHV 2011 All rights reserved Openbaar Wat is er aan de hand? Circa 1/3 energiegebruik NL zit in gebouwde omgeving Focus

Nadere informatie

CASE STUDY. Datum 23-05-2013. Betreft Case study conform credit MAN 9. Onze referentie Bijlage

CASE STUDY. Datum 23-05-2013. Betreft Case study conform credit MAN 9. Onze referentie Bijlage CASE STUDY Datum 23-05-2013 Project AkzoNobel HQ Betreft Case study conform credit MAN 9 Van GroupA Onze referentie Bijlage Omschrijving van het project Lange tekst Hoofdkantoor AkzoNobel Het nieuwe hoofdkantoor

Nadere informatie

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Met passie, samenwerken en deskundigheid naar een blijvend duurzaam provincie kantoor

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Beta Testbedrijf E. van Dijk 007 Kleveringweg 12 2616 LZ Delft info@vabi.nl Delft, 8 februari 2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: Opdrachtgever BV A. Bee Projectgegevens: Voorbeeldproject

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Over Merin. Merin in cijfers 10-4-2014

Over Merin. Merin in cijfers 10-4-2014 Rob Lith Technical Director van Merin sinds Juli 2013 Verantwoordelijk voor de kwaliteit van de vastgoedportefeuille en de services Meer dan 28 jaar werkervaring bij PRC en ARCADIS in diverse functies,

Nadere informatie

Ecodesign en energielabeling. Koeling Ventilatie Filtering

Ecodesign en energielabeling. Koeling Ventilatie Filtering codesign en energielabeling Verwarming Koeling Ventilatie iltering codesign en energielabeling codesign is een uropese richtlijn die minimumeisen stelt aan energieprestaties van producten. Voor producten

Nadere informatie

Identiteit en flexibiliteit

Identiteit en flexibiliteit Identiteit en flexibiliteit bbn adviseurs maart 2014 Bron: BBHD architecten Meerdere gebruikers in een IKC Tegenwoordig zien we steeds meer dat verschillende organisaties van één gebouw gebruik maken.

Nadere informatie

FINANCIERINGSCONSTRUCTIES

FINANCIERINGSCONSTRUCTIES FINANCIERINGSCONSTRUCTIES Programma van Eisen Duurzaam bouwen en energiezuinigheid nieuwbouw en renovatie scholen/onderwijshuisvesting Programma Energiebesparingscampagne gedrag bestaande scholen/onderwijshuisvesting

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN 4 juli 2007 19:11 uur Blz. 1 / 8 cursus Luc Volders - 2-7-2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: FB Projectgegevens: testpand 1234AB Software: EPA-W Kernel 1.09 07-06-2007 Vabi Software

Nadere informatie

Huisvesting gemeente Boxtel

Huisvesting gemeente Boxtel Agenda 1) Inleiding 2) Aanleiding 3) Begrippen en demarcatie 4) Scenario s 5) Advies Agenda 1) Inleiding De Twee Snoeken Gemeentehuizen 2) Aanleiding 3) Begrippen en demarcatie 4) Scenario s 5) Advies

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

NEXT Active Façades: geeft vastgoed nieuwe energie

NEXT Active Façades: geeft vastgoed nieuwe energie NEXT Active Façades: geeft vastgoed nieuwe energie Integrale geveloplossing Fraai en flexibel De gevelelementen van NEXT Active Façades Elementen hebben weinig profilering en zijn vrij indeelbaar. Ze zijn

Nadere informatie

E (zie toelichting in bijlage)

E (zie toelichting in bijlage) Energielabel gebouw Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden E (zie toelichting in bijlage) Dit gebouw Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt de vergelijking

Nadere informatie

Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw?

Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw? Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw? Workshop Energie Besparen blok 2: 13:20 u- 14:10 u Agenda Welkom Even Voorstellen De CO 2 -ladder Verduurzaming woningbouw in de praktijk Oplossingsrichting

Nadere informatie

Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk

Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk Geert-Jan Persoon Adviseur woningkwaliteit Vereniging Nederlandse Woonbond Nieuwe Achtergracht 17 1018 XV Amsterdam 020-5517784 www.woonbond.n www.bespaarenergiemetdewoonbond.nl

Nadere informatie

OPSLAGRUIMTE. Ariën Brandsteeg 21 4201 GG Gorinchem

OPSLAGRUIMTE. Ariën Brandsteeg 21 4201 GG Gorinchem blad 2 Inhoud 1. Algemene informatie... 3 1.1. Algemene omschrijving... 3 1.2. Adresgegevens... 3 1.3. Indeling bedrijfsobject... 3 1.4. Omschrijving ruimte... 3 1.5. Ligging... 4 1.6. Bereikbaarheid en

Nadere informatie

a.s.r. renovatie Archimedeslaan 10 Utrecht Projectbeschrijving BREEAM-NL BREEAM-rating en-score a.s.r. januari 2015

a.s.r. renovatie Archimedeslaan 10 Utrecht Projectbeschrijving BREEAM-NL BREEAM-rating en-score a.s.r. januari 2015 a.s.r. renovatie Archimedeslaan 10 Utrecht Projectbeschrijving BREEAM-NL BREEAM-rating en-score a.s.r. januari 2015 Aanleiding De Raad van Bestuur van a.s.r. heeft in 2009 het besluit genomen dat alle

Nadere informatie

Even voorstellen. Wim van Genderen. Inspiratiesessie Duurzaam Bouwen. Kleinpoderlaan 6 2911 PA Nieuwerkerk aan den IJssel

Even voorstellen. Wim van Genderen. Inspiratiesessie Duurzaam Bouwen. Kleinpoderlaan 6 2911 PA Nieuwerkerk aan den IJssel Even voorstellen Wim van Genderen Het Beekink KernTeam De mensen van Beekink k adviseren en ondersteunen bij vraagstukken over technische h installaties. ti No-nonsense mentaliteit, betrokken bij het proces,

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers van nieuw- en verbouw van scholen (schoolbesturen

Nadere informatie

W/E Rapport De Binnentuin, Overschie: Kwaliteitsbeeld met GPR Gebouw

W/E Rapport De Binnentuin, Overschie: Kwaliteitsbeeld met GPR Gebouw W/E Rapport De Binnentuin, Overschie: Kwaliteitsbeeld met GPR Gebouw Actualisering voor uitvoeringsfase W/E 7959 Utrecht/Tilburg, 16 september 2011 De Binnentuin, Overschie: Kwaliteitsbeeld met GPR Gebouw

Nadere informatie

PreSets. Verlaag het energieverbruik, verhoog het comfort met BUVA. BUVA EPC-producten: Energiebesparend Kostenefficiënt Comfortabel TOTAL CONTROL

PreSets. Verlaag het energieverbruik, verhoog het comfort met BUVA. BUVA EPC-producten: Energiebesparend Kostenefficiënt Comfortabel TOTAL CONTROL PreSets Verlaag het energieverbruik, verhoog het comfort met BUVA TOTAL CONTROL BUVA EPC-producten: Energiebesparend Kostenefficiënt Comfortabel Verlaag het energieverbruik, verhoog het comfort met BUVA

Nadere informatie

KANTOOR /WINKEL /PRAKTIJKRUIMTE. Binnenhof 1 4286 BX Almkerk

KANTOOR /WINKEL /PRAKTIJKRUIMTE. Binnenhof 1 4286 BX Almkerk KANTOOR /WINKEL /PRAKTIJKRUIMTE Binnenhof1 4286BXAlmkerk blad 2 Inhoud 1. Algemene informatie... 3 1.1. Algemene omschrijving... 3 1.2. Adresgegevens... 3 1.3. Kadastrale gegevens... 3 1.4. Indeling bedrijfsobject...

Nadere informatie

meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl

meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl blauw is het nieuwe groen meer besparen met minderwatt dit is minderwatt minderwatt is een businessunit van het gerenommeerde Maas & Hagoort Lampen. Met een

Nadere informatie

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Programma Gijs Schuurhuis (De Urbanisator Plaspoelpolder) Welkomstwoord Hans Korbee

Nadere informatie

nergiebesparing in de ICT

nergiebesparing in de ICT nergiebesparing in de ICT Een koud kunstje? 10 April Green IT Energy Solutions Niels Sijpheer 3671 Meter (Q=m.g.h) 100 kg massa en 1 kwh arbeid: Hoe hoog kom ik? A Minder dan100 meter B Tussen 100 en 1000

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID donderdag 19 maart 2015 Duurzaamheid Duiding en context Groningen heeft de ambitie om in 2035 een energieneutrale stad te zijn.

Nadere informatie

Van duurzaam denken naar duurzaam doen

Van duurzaam denken naar duurzaam doen Van duurzaam denken naar duurzaam doen Onze welvaart gaat ten koste van onze planeet en generaties na ons. Wij kunnen daar iets aan doen. Als we onze verantwoordelijkheid nemen. Maar hoe? Verantwoording

Nadere informatie

Doorgedreven renovatie of slopen? Een afweging bij verschillende woningen op basis van milieu- en kosten-impact

Doorgedreven renovatie of slopen? Een afweging bij verschillende woningen op basis van milieu- en kosten-impact Doorgedreven renovatie of slopen? Een afweging bij verschillende woningen op basis van milieu- en kosten-impact Jeroen Vrijders & Lisa Wastiels Labo Duurzame Ontwikkeling WTCB Overzicht Context Case study

Nadere informatie

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Workshop Prestatiecontracten 7 december 2009 Albert Hulshoff, programma-adviseur adviseur Utiliteitsbouw SenterNovem Albert Hulshoff innovatie, energie, klimaat,

Nadere informatie

ert Harm ten Bolscher

ert Harm ten Bolscher Bent u toeschouwer of doet u mee? ert Harm ten Bolscher 21-3- Inhoud Trends voor de bouw-/ vastgoedwereld? Anders denken Aanpak vanuit F2F-/Citadel-netwerk Wat betekenen trends voor de vastgoed- en bouwwereld?

Nadere informatie

CASESTUDY STUDY PROLOGIS DC 4 TE TILBURG

CASESTUDY STUDY PROLOGIS DC 4 TE TILBURG CASESTUDY STUDY PROLOGIS DC 4 TE TILBURG Project: Prologis Tilburg DC 4 Adres: Asteriastraat 4 te Tilburg Datum: 19-08 08-2015 Onderdeel: MAN 9 Publiceren van gebouwinformatie Omschrijving project: Het

Nadere informatie

Energie-Index advies tbv huursector

Energie-Index advies tbv huursector Energie-Index advies tbv huursector Ulft, 2 juli 2015. Project: ATAG E-I oplossingen Projectnummer: 2015-018 Woningtype: Rij-tussenwoningen bj 46/64, 65/74, 75/91 Opdrachtgever: ATAG Verwarming Nederland

Nadere informatie

Naar Energie-nul in 2020: Renoveren of nieuw bouwen?

Naar Energie-nul in 2020: Renoveren of nieuw bouwen? Naar Energie-nul in 2020: Renoveren of slopen en nieuw bouwen? Verschenen in Vastgoedmarkt, juni 2011 John Mak, W/E adviseurs Naar Energie-nul in 2020: Renoveren of nieuw bouwen? Kiezen voor nieuwbouw

Nadere informatie

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Geworteld wonen 9 DECEMBER e.v. Wat verstaan de potentiele bewoners onder duurzaamheid vinden de bewoners belangrijk als het gaat om duurzaamheid

Nadere informatie

Energie- en prestatiemonitoring

Energie- en prestatiemonitoring Energie- en prestatiemonitoring Onderdeel van integraal gebouwbeheer 9 november 2011 Machiel Karels Agenda 1. Wat willen we? 2. Wat gebeurt er om ons heen? 3. Wat er mogelijk is? 4. Wat we zouden moeten

Nadere informatie

Transformatie van Commercieel Vastgoed vanuit een bancair perspectief

Transformatie van Commercieel Vastgoed vanuit een bancair perspectief Transformatie van Commercieel Vastgoed vanuit een bancair perspectief Pieter Zwart, Adjunct Directeur Structured Real Estate Finance Bodegraven, 19 juni 2014 Welke Duurzaamheidslabels worden er gehanteerd

Nadere informatie

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN April 2002 ECN-RX--02-013 KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN Nieuw Den Helder Centrum als praktijkvoorbeeld J.C.P. Kester E. Sjoerdsma H. van der Veen (Woningstichting

Nadere informatie

Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079

Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079 Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079 Uitgangspunt Bestaand, oorspronkelijk gebouw had als gebruik een mix aan functies. Dit waren

Nadere informatie

Nieuwbouw. Veelgesteldevragenover BREEAM-NL Aleenhetbesteisgoed genoegvoorlely Pionierslateneigen woningcertificeren

Nieuwbouw. Veelgesteldevragenover BREEAM-NL Aleenhetbesteisgoed genoegvoorlely Pionierslateneigen woningcertificeren Veelgesteldevragenover BREEAM-NL Aleenhetbesteisgoed genoegvoorlely Pionierslateneigen woningcertificeren Veelgestelde vragen over BREEAM-NL De Dutch Green Building Council krijgt regelmatig inhoudelijke

Nadere informatie

Energieprestaties grondgebonden woningen

Energieprestaties grondgebonden woningen Energieprestaties grondgebonden woningen Meer wooncomfort met minder energie Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Stap voor stap naar minder energiegebruik De overheid stelt steeds scherpere

Nadere informatie