Perscentrum Nieuwspoort, Den Haag

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Perscentrum Nieuwspoort, Den Haag"

Transcriptie

1 ~ Symposium georganiseerd door de Task Force Economie van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 7 april 2005 Perscentrum Nieuwspoort, Den Haag

2 Verslag De Nederlandse landbouw heeft een imagoprobleem, maar dat is niet terecht. Voor de Task Force Economie van het ministerie van LNV was dit het uitgangspunt voor een symposium over acht vaak gehoorde vooroordelen die over de Nederlandse landbouw bestaan. Vier hoogleraren waren uitgenodigd om hun licht te laten schijnen over deze mythen, die LNV zelf eveneens in een op het symposium gepresenteerde brochure van een reactie had voorzien. Aan een aantal van deze mythen maakten de sprekers weinig woorden vuil, zoals de stellingen dat de Europese landbouw "onbetaalbaar/1 of "het meest milieubelastend/1 zou zijn. Over andere vooroordelen waren zij het snel eens, zoals het misverstand dat de agrosector niet innovatief zou zijn; het innovatieve vermogen en de kennisintensiteit van het Nederlandse agrocluster beschouwen zij juist als eigenschappen waaraan deze zijn mondiaal sterke marktpositie ontleent. Maar de meeste 'mythen' inspireerden de professoren Jepma (RUG), Keyzer (VU), Klamer (EUR) en Rabbinge (WUR) tot een levendige gedachtenwisseling over de kansen en bedreigingen voor de Nederlandse land- en tuinbouw. Voor een tot de laatste plaatsen gevulde perszaal en onder leiding van de SG-LNV Kalden bleek dat hun verschillende achtergronden en visies nu en dan verrassende en soms tegenstrijdige analyses en aanbevelingen opleverden. De inleidingen zijn met uitzondering van die van prof. Klamer als bijlagen bij het verslag gevoegd. Professor Jegma beet het spits af. Bij alle lof voor de brochure over de acht vooroordelen, merkte hij op dat de hamvraag erin uit de weg wordt gegaan. Deze luidt volgens hem: heeft de landbouw toekomst in Nederland, of is de agrarische sector hetzelfde lot beschoren als in het verleden de scheepsbouw- en de textielindustrieën. Om die vraag te kunnen beantwoorden, moeten een lange termijn visie en een internationaal perspectief worden gehanteerd. De afgelopen 35 jaar heeft de voedselproductie de groei van de bevolking kunnen bijhouden. En zelfs meer dan dat: terwijl de wereldbevolking met bijna 3 miljard mensen is gegroeid, is het aantal hongerenden met een kwart miljard afgenomen (tot ca. 750 mln. nu). Voor ongeveer 80% is die productiegroei te danken aan verbetering van de productiemethoden, waardoor groei van de productiviteit kon worden gerealiseerd, de overige 20% is door uitbreiding van het landbouwareaal tot stand gekomen, vooral door ontbossing. Tot het jaar 2025 wordt (met vrij grote zekerheid) een verdere toename van de omvang van de wereldbevolking tot 8 miljard mensen voorspeld. De prognose luidt dat daarmee de vraag naar graan met tenminste 40% en die naar vlees met tenminste 60% zal stijgen (mits India vegetarisch blijft). Cruciale vraag is nu, betoogde Jepma, of opnieuw een groei van de voedselproductie kan plaatsvinden die hiermee in verhouding staat. Jepma meende dat dit ernstig betwijfeld moet worden, waarbij hij wees op 4 bottlenecks: 1. Per jaar gaat ca. 7 mln. ha cultuurgrond aan verwoestijning verloren; in 30 jaar tijd telt dit op tot 200 mln. ha (van de 1 miljard in het zuiden beschikbare ha. cultuurgrond). Daar staat tegenover dat de grenzen van ontbossing worden bereikt; jaarlijks wordt nu ca. 10 mln. ha bos gekapt om er landbouw op te bedrijven, maar dit stuit op groeiende maatschappelijke weerstand. Bovendien neemt de vraag naar hout nog voortdurend toe. 2. Schaarste aan water: ca. tweederde van alle watergebruik gaat naar de landbouw, in 2025 zullen naar verwachting bijna 2 mld. mensen over onvoldoende water beschikken. Binnen enkele decennia dreigen geweldige distributie- en beschikbaarheidsproblemen voor water te ontstaan, met name in China en India % van de wereldbehoefte aan energie wordt door biomassa gedekt; om datzelfde percentage in 2025 te kunnen leveren, moet 150 mln. ha extra beschikbaar komen voor de productie van biomassa. Er moet echter ook rekening mee worden gehouden dat het aandeel van biomassa in het totale energieaanbod eerder nog zal toenemen. 4. Als gevolg van de voorspelde klimaatverandering zal de opbrengst van graanteelt in het zuiden afnemen: met 3% in 2025, maar met een veelvoud daarvan rond In Afrika is dan vermoedelijk helemaal geen graanteelt meer mogelijk. De conclusie dringt zich op, zo besloot prof. Jepma, dat het - uitgaande van een groei van de wereldbevolking met 2 miljard tot gezien de verminderde beschikbaarheid van landbouwgrond in het zuiden niet waarschijnlijk is dat de groei van de voedselproductie daar de toenemende vraag kan bijhouden. In het noorden moet daarom behoedzaam worden omgegaan met de capaciteit om 2

3 voedsel te produceren. Het is immers zeker niet uitgesloten dat het comparatieve voordeel voor voedselproductie de komende decennia zal verschuiven naar het noorden. Kern van de boodschap van grof. Ke~zer was dat de Nederlandse landbouw zich moet richten op export naar de wereldmarkt en op het produceren en vermarkten van groene diensten. Want hoewel het aandeel van de landbouw in de Nederlandse economie is afgenomen, is de landbouw zeker niet passé: De agrosector moet wel ophouden achterhoedegevechten te voeren, zo waarschuwde Keyzer; het afschermen van de Europese markt noemde hij daar een voorbeeld van. Beter is het nieuwe perspectieven te openen, zoals in de productie van veevoer en het verstevigen van de positie op de Chinese markt. De grote Chinese steden aan de kust in het zuiden zijn beter te bedienen met schepen uit Europa dan vanuit het Chinese binnenland. De vraag naar veevoer zal in China groeien tot 1500 mln. ton in 2030, voorspelde hij; de impact van de groeiende vleesconsumptie in dit land is veel groter dan die van klimaatverandering. Maar om van die groeimarkt te kunnen (l1logen) profiteren, zal de EU ook zelf de eigen grenzen moeten openstellen. Keyzer voorzag vervolgens de verschillende mythen in de brochure van commentaar, waarbij hij onder meer met nadruk wees op de betekenis van de landbouw voor het landschap: door de geringe afstand en nauwe verbondenheid tussen stad en platteland, kan de boer door groene diensten als het in stand houden van een aantrekkelijk woonklimaat extra inkomen genereren. Wat dit betreft kan de EU-steun aan de landbouw wel efficiënter besteed worden, meende hij; deze is nu nog in hoofdzaak 'productie-gericht'. Eén vooroordeel mag wat Keyzer betreft zeker niet als een mythe worden weggezet: liberalisatie in de landbouw is nodig ter wille van de armen in de derde wereldlanden. Dit is een steekhoudend verwijt dat het Europees landbouwbeleid te maken valt: het is van belang ontwikkelingslanden ruimere markttoegang te gunnen. Het protectionisme dient de EU "zonder mitsen en maren" te verlaten. Keyzer hekelde in het bijzonder de tariefescalatie die gehanteerd woj:fjt om de eigen verwerkende industrie te beschermen (naarmate een product meer bewerking heeft ondergaan, geldt een hoger invoertarief). Het belang van exportsubsidies is vergeleken hiermee betrekkelijk. Prof. Klamer wilde vroeger boer worden, maar die droom is niet uitgekomen; hij doet nu onderzoek op het snijvlak van cultuur en economie. Klamer wees erop dat het denkraam van de economie zeer bepalend is voor hoe wij de wereld bezien. Het is een cynische blik, die ervan uitgaat dat een ieder uit is op zijn eigen gewin. Deze benadering gaat eraan voorbij dat wij pas werkelijke genoegdoening vinden wanneer we de dingen die we doen, goeddoen. Voor het functioneren van markten en overheden is cruciaal hoe samenlevingen functioneren. Mensen zijn in veel belangrijker mate sociale wezens dan economische wezens; zij zoeken naar wat zij gemeenschappelijk hebben, betoogde Kamer onder verwijzing naar zijn recent gepubliceerde boek In hemelsnaam. In dit verband noemde hij het innovatieve vermogen van de land- en tuinbouw fascinerend. De tuinbouw is een ideale sector om lessen uit te Ieren over innovatie. Innovatief vermogen, blijkt hier, heeft alles met de organisatie van de samenleving te maken. In de tuinbouw zie je hechte gemeenschappen, men staat voortdurend met elkaar in contact en houdt elkaar zo alert. De land- en tuinbouw heeft inderdaad een belangrijk imagoprobleem, bevestigde Klamer; welke jongere wil heden ten dage nog boer worden? Boeren staan bekend als grootschalig, bedrijfsmatig werkende managers, die het milieu vervuilen en hun dieren niet goed behandelen. Dit beeld is koud en hard en maakt het voor de agrarische sector moeilijk zich maatschappelijk te handhaven. Klamer beval de agrosector een minder koude, minder klassiek economische benadering aan: de boer moet niet alleen een product verkopen, maar moet ook een verbinding tussen dat product en de samenleving weten te leggen. Dit kan door zijn aubergine 'met een verhaal' te verkopen, waardoor er verbinding ontstaat met het goede, de kwaliteit van leven, met andere woorden met de trend dat de consument warmte zoekt in de beleveniseconomie. Voor een auto of een goede fles wijn wil de consument ook een veelvoud betalen dan wat strikt op grond van de productiekosten gerechtvaardigd zou zijn, zo moet het met de tomaat ook gaan. Samenvattend: de boer moet weer boer worden in plaats van manager en de boerderij een bijzondere plek in de samenleving in plaats van een bedrijf. Als de landbouw die meerwaarde weet te bieden en te verkopen, verdwijnen alle vooroordelen vanzelf, verwacht Klamer.~ Prof. Rabbinge had zijn inleiding als titel 'kennisintensivering' meegegeven en dat begrip liep ook als een rode draad door zijn beschouwing. Met enkele vrijwel loodrecht ingetekende grafieken, schetste hij om te beginnen welke enorme productiviteitsverhoging de afgelopen eeuwen in de landbouw heeft plaatsgevonden. De gemiddelde graanopbrengst per ha is gestegen van 800 kg in het jaar 1400 via 1800 kg rond 1900 tot 9000 kg nu. Tegelijk is het aantal arbeidsuren dat per ha benodigd is

4 afgenomen van 600 uur/jaar in het jaar 1400 tot 12 uur nu. Resultaat is dat nog maar 2% van de beroepsbevolking het druk heeft met de voedselproductie, "de overige 98% heeft het druk met elkaar". Rabbinge schetste ook enkele andere megatrends die het aanzien van de land- en tuinbouw ingrijpend hebben veranderd:. de overgang van ambachtelijke naar industriële landbouw, waarvan de toepassing van bijvoorbeeld kunstmest, irrigatie en substraatteelt en de opkomst van de niet-grondgebonden veehouderij voorbeelden zijn;. de integratie van de keten, vraag gestuurd en met veel aandacht voor kwaliteit en voedselveiligheid;. verbreding van doelen met milieuzorg, dierenwelzijn en landschapsonderhoud;. aandacht voor gezondheid, wat zich niet alleen vertaalt naar vraag naar vitaminerijk voedsel, maar bijvoorbeeld ook in het streven naar meer gezondheidsbevorderende componenten in voedingsmiddelen.. Ook prof. Rabbinge ontkrachtte een aantal vooroordelen die over de landbouw bestaan, zoals de afhankelijkheid van subsidies en het vervuilend karakter van de agrarische productie. Daarbij brak hij een lans voor het concept van de varkensflat: ten opzichte van de bestaande intensieve veehouderij is een varken beter af met de uitloopmogelijkheden die zo'n flat kan bieden, bovendien is het milieuefficiënter. Voor wat betreft de concurrentiekracht hoeven de Nederlandse agro-bedrijfstakken zich bepaald niet te schamen, toonde Rabbinge onder verwijzing naar Porter aan. Diens analyses uit 1992, aangevuld met enkele eigentijdse beoordelingscriteria, leiden ook nu nog tot de conclusie dat in de top 10 van 200 geanalyseerde Nederlandse bedrijfstakken, er 9 tot het agrofoodcluster behoren. 15 van de 20 Nederlandse agrofood bedrijfstakken behoren tot de beste 30% van de wereld. Absolute toppers zijn tuinbouwzaden, zaaizaad en pootgoed, bomenteelt, bollenteelt en sierteelt onder glas. Rabbinge's conclusies: het sterkst staan die sectoren die kennisintensief zijn en over goede handelsnetwerken beschikken. Ook in de toekomst kan het agrocluster een belangrijke bijdrage aan de Nederlandse economie blijven leveren, mits innovatie hoog in het vaandel wordt gehouden. In de discussie kreeg de voorzitter van de vakgroep akkerbouw van L TO dhr. Maarsing als eerste het woord. Hij vond dat in de inleidingen het economisch belang van de agrarische sector te veel onderbelicht was gebleven. In reactie op prof. Klamer merkte hij op dat we "alleen van gevoel niet kunnen leven". Prof. Jepma antwoordde dat hij dan toch kennelijk een verkeerde indruk had gewekt; naar zijn idee zijn er juist goede toekomstperspectieven voor de landbouw in Nederland. Vermoedelijk niet in de bulkproductie, maar zeker in de meer kennisintensieve sectoren. Het feit dat de productiegroei in het zuiden op zijn grenzen zal stuiten, draagt daar toe bij. Dit laatste werd weer gerelativeerd door prof. Rabbinge: volgens hem extrapoleerde zijn collega Jepma te gemakkelijk de bestaande waarden naar de toekomst en kan de landbouwproductiviteit in de derde wereld op veel plaatsen nog aanzienlijk omhoog. Ook prof. Klamer voelde zich door Maarsing aangesproken en verhaalde over een kop koffie die hij had 'genoten' op het terras van café Florian op het San Marcoplein: kostprijs 2 cent, maar op de rekening voor 12 euro aangeslagen. De bediening en het zitcomfort waren slecht, de koffie was lauw, maar het was toch een mooie belevenis. Het is de kunst voor de boer zijn aardappel ook met zoveel gevoel (en tegen een betere prijs) te verkopen. Rabobank-directeur KruiQer ging in op de opmerking van prof. Rabbinge, die had gemeld dat hij van Rabo-directeuren bevestigd had gekregen dat de grondprijs zal dalen. Kruiper distantieerde zich van deze verwachting. In reactie op Kruiper ondersteunde prof. Keyzer in zekere zin Kfamers analyse door boeren op te roepen hun producten - of het nu aardappelen zijn of groene diensten - beter te vermarkten; juist het goede gevoel van de consument bij een mooi en goed onderhouden landschap, moet de landbouw meer tot waarde brengen, wellicht kan dit via een fiscaal instrument. Rabbinge zag voor de primaire sector als mogelijkheid om de marktpositie binnen de keten te versterken de 'heruitvinding' van de coöperatie. Prof. Keyzer kreeg weerwoord op zijn pleidooi dat de EU zijn markten ruimhartig moet openstellen voor ontwikkelingslanden. Middels heffingen, zo voerde riemand uit de zaal] aan, zou de EU de invoer moeten tegengaan van producten die bijvoorbeeld met behulp van kinderarbeid of ten koste van dierenwelzijn zijn geproduceerd; zo kan verbetering van de productiewijze in ontwikkelingslanden worden afgedwongen, zeker in die landen die al een wat hoger ontwikkelingspeil hebben bereikt. Prof. L1

5 Keyzer hield echter voet bij stuk: handelsregels mogen niet misbruikt worden om de arbeidsomstandigheden op suikerplantages te kapittelen, daar zijn andere instrumenten voor. Dhr. Smeets (WUR) verweet de hoogleraren 'semi-amateurisme': aan groene diensten valt mogelijk veel te verdienen, maar niet door de boeren. Richting LNV merkte hij op dat het departement nog wel wat kan Ieren als het gaat om goede marketing: verdediging is niet de beste aanval, zoals LNV lijkt te denken; beter is het uit te gaan van de kracht van de sector: onze land- en tuinbouw is de beste van de wereld en door een kennisgericht en innovatieve houding zullen we dat zo houden. De voorzitter van L TO-Nederland dhr. Doornbos merkte op dat we niet in de valkuil moeten trappen te veel in algemene termen te spreken: de kracht van de Nederlandse land- en tuinbouw zit niet in de bulk, waar veel van de analyses wel over gaan, maar in de hoge toegevoegde waarde. Daardoor liggen er juist bij groei in het zuiden kansen voor de Nederlandse land- en tuinb ':1w. Verder waarschuwde hij voor een te eenzijdige benadering van marktliberalisering: er mag niet alleen afbraak plaatsvinden, maatschappelijke waarden mogen niet in het gedrang komen. LEI-directeur Zachariasse voegde hier onder verwijzing naar de praktijk van Britse supermarkten aan toe dat er een trend valt waar te nemen dat het bedrijfsleven steeds vaker eisen stelt aan de productiemethoden; iets wat landen niet mogen. Jepma beaamde dat er geen overdreven verwachtingen mogen worden gekoesterd van de mogelijkheden tot van het stellen van eisen aan productiemethoden in relatie tot markttoegang door de nationale overheid, de WTO geeft daar bijzonder weinig ruimte voor. Tegelijk zal het volgens hem ook moeilijk zijn om via de weg van de 'consumentensouvereiniteit' verbeteringen in productieomstandigheden via de markt af te dwingen. Gelabelde producten onder bijvoorbeeld het Max Havelaar- of FSC-keurmerk hebben tot nu toe immers slechts bescheiden marktaandelen weten te realiseren. In zijn slotwoord riep minister Veerman "onze grootste Nederlandse schrijver Multatuli" in herinnering, die heeft verklaard dat het uitroeien van één vooroordeel meer waard is dan het bedenken van tien nieuwe stelsels. Welnu, één vooroordeel dat in politiek Den Haag sterk leeft en wat LNV betreft uit de wereld moet, is de gedachte dat de land- en tuinbouw een sunsetindustryzou zijn. Zowel in de landbouw zelf als in het landbouwbeleid is er de afgelopen 15 jaar al veel ten goede veranderd, meende de minister. Maar ook al zijn we in een aantal bedrijfstakken dan wereldleider, we zijn er nog lang niet. Centraal staat de vraag wat de boer en de visser gaan doen, hoe zij hun toekomst invullen. LNV gaat de sector daarbij helpen door het opstellen van een landbouwvisie, waarbij op voorhand kan worden gesteld dat de toekomst in de verscheidenheid ligt. Sommige boeren zullen tegen wereldmarktconforme voorwaarden grootschalig willen produceren, voor anderen ligt er een toekomst in het aanbieden van groene en blauwe diensten. Een derde slaat zijn vleugels uit en begint een bedrijf over de grens. Verscheidenheid en veelsoortigheid zullen bepalend zijn. De Nederlandse landen tuinbouw zal het wel redden, voorspelde de minister; zorgen moeten we ons maken over de toekomst van de landbouw in Afrika, waar het in veel gevallen aan good governance ontbreekt. Ondernemerschap gedijt alleen in een stabiele omgeving. De minister sloot af met een citaat van de landbouwhistoricus Slicher van Bath: "men staat telkens weer verbaasd van de geweldige veerkracht van de Nederlandse landbouwer". Dit zal, zo verzekerde de minister, ook in de toekomst gelden. Opgetekend door Tim Verhoef Den Haag 8 april

WERELD. 5 havo 1 Globalisering 14-16

WERELD. 5 havo 1 Globalisering 14-16 WERELD 5 havo 1 Globalisering 14-16 Melkprijzen wereldwijde concurrentie Hoog: centrumlanden Middel, semi-periferie Laag, periferie Globalisering = concurrentie.. 3 factoren? 1. Opkomst MNO s, mondiale

Nadere informatie

Samen Ondernemen met de Natuur

Samen Ondernemen met de Natuur Samen Ondernemen met de Natuur Henk Gerbers Kleinschalig maakt gelukzalig, of is bulk beter? Naar een Voedselbeleid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Verhaal over Ondernemen

Nadere informatie

WE FEED THE WORLD. Achtergronden bij. Een film van Erwin Wagenhofer, Oostenrijk, 2005 www.wefeedtheworld.nl

WE FEED THE WORLD. Achtergronden bij. Een film van Erwin Wagenhofer, Oostenrijk, 2005 www.wefeedtheworld.nl Achtergronden bij WE FEED THE WORLD Een film van Erwin Wagenhofer, Oostenrijk, 2005 www.wefeedtheworld.nl Meer weten over We feed the world? Zelf bijdragen aan een mens-, dier- en milieuvriendelijke landbouw?

Nadere informatie

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij Nederlandse Landbouw en Visserij Inhoud 1 Inleiding 03 2 Samenvatting en conclusies landbouw en visserij 3 Maatschappelijke waardering landbouw 09 4 Associaties agrarische sector 13 5 Waardering en bekendheid

Nadere informatie

Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be)

Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be) Landbouw in Oekraïne 12/05/2011 Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be) Oekraïne is groter dan elk land van de EU. De goede ligging van het land, gecombineerd met de vruchtbare bodems, geeft

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2002 2003 25 074 Ministeriële Conferentie van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) 28 625 Herziening van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid Nr. 61 BRIEF VAN

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

Globalisering: Uitdagingen voor Food en Agri-business Nijenrode, 24 november 2014

Globalisering: Uitdagingen voor Food en Agri-business Nijenrode, 24 november 2014 Globalisering: Uitdagingen voor Food en Agri-business Nijenrode, 24 november 2014 Inhoud 1 2 3 Bedrijfsprofiel Agrifirm Globalisering Risico s en kansen voor de Food en Agri-business Vragen Bedrijfsprofiel

Nadere informatie

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf De markt voor de varkenshouderij in Nederland Structuur In Nederland worden op ongeveer 1. bedrijven varkens gehouden. Het aantal bedrijven met varkens is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen (figuur

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Globalisering Paragraaf 15 t/m 19

Hoofdstuk 1 Globalisering Paragraaf 15 t/m 19 Hoofdstuk 1 Globalisering Paragraaf 15 t/m 19 inhoud Patronen van de landbouw in de EU (par. 15) Veranderingsprocessen in de EU-landbouw (par. 16) Oostenrijk - Nederland: overeenkomsten en verschillen

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) In een rollenspel ervaren de deelnemers de invloed van beleidsbeslissingen in het ene land op het leven van mensen in een ander land. De meerderheid

Nadere informatie

Twentse landbouw in nieuw krachtenveld. Gerko Hopster &JurgenNeimeijer

Twentse landbouw in nieuw krachtenveld. Gerko Hopster &JurgenNeimeijer Twentse landbouw in nieuw krachtenveld Gerko Hopster &JurgenNeimeijer Programma Voorstellen Stellingen Presentatie trends en ontwikkelingen Discussie Conclusies en afronding Pratensis Adviesbureau voor

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Resultaten landbouwenquête. September 2013

Resultaten landbouwenquête. September 2013 Resultaten landbouwenquête September 2013 1 Landbouwenquête 2013 Inleiding In juni 2013 hebben de noordelijke Natuur en Milieufederaties en LTO Noord in samenwerking met het Dagblad van het Noorden en

Nadere informatie

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007 De groei voorbij Jaap van Duijn september 2007 1 Een welvaartsexplosie Na WO II is de welvaart meer gestegen dan in de 300 jaar daarvoor Oorzaken: inhaalslag, technologische verandering en bevolkingsgroei

Nadere informatie

Toekomst Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Herman Snijders Programmadirectie GLB, Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I)

Toekomst Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Herman Snijders Programmadirectie GLB, Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) Toekomst Gemeenschappelijk Landbouwbeleid Herman Snijders Programmadirectie GLB, Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) Ontstaan Jaren vijftig: Voedselzekerheid Deviezen sparen

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Sector Score Ontwikkeling Score Ontwikkeling Ontwikkeling inkomen a) inkomen b) marktpositie marktpositie maatschappelijk d)

Sector Score Ontwikkeling Score Ontwikkeling Ontwikkeling inkomen a) inkomen b) marktpositie marktpositie maatschappelijk d) Tabel 1.1 Economische betekenis van het Nederlandse agrocluster Toegevoegde waarde (mrd. Euro) Werkgelegenheid (1. arbeidsjaren) 1995 2 23 1995 2 23 Agrocomplex totaal 32,3 37,7 41,6 659 675 65 Aandeel

Nadere informatie

Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden.

Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden. Gebeurteniskaarten positieve gebeurteniskaarten Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden. Jullie hebben samen betoogd tegen het kappen

Nadere informatie

Duurzaam produceren, Duurzaam consumeren

Duurzaam produceren, Duurzaam consumeren Agrarisch Platform Zuid-Holland Duurzaam produceren, Duurzaam consumeren Duurzaam produceren. Uitdaging en kans! Politiek Café van het CDAV Zuid-Holland Datum: 17 maart 2010 Locatie: Van: Voor: Kenmerk:

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Rabobank Cijfers & Trends Een visie op branches in het Nederlandse bedrijfsleven. 39e jaargang editie 2014/2015 Perspectief Aanbod groter dan vraag in 2015 Het aanbod van biggen en vleesvarkens zal de

Nadere informatie

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan?

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan? Internationale handel H7 1 Waar komt het vandaan? Economie voor het vmbo (tot 8,35 m.) Internationale handel Importeren = invoeren (betalen) Exporteren = uitvoeren (verdienen) Waarom importeren: Meer keuze

Nadere informatie

Voedsel en Landbouw: tijd om te kiezen!

Voedsel en Landbouw: tijd om te kiezen! Voedsel en Landbouw: tijd om te kiezen! Friends of the Earth Europe Europese campagne voor duurzame landbouw en voedsel Milieudefensie, Friends of the Earth Netherlands Internationale campagne voor duurzame

Nadere informatie

Nederlandse Plattelandsstrategie 2007-2013

Nederlandse Plattelandsstrategie 2007-2013 Nederlandse Plattelandsstrategie 2007-2013 Augustus 2006 1 De economische-, sociale- en milieusituatie op het platteland en in de landbouw 1.1 De economische situatie en concurrentiekracht van de agrofoodsector

Nadere informatie

Voorsprong met mineralen

Voorsprong met mineralen Voorsprong met mineralen Samen staan de sectoren sterker Deze bijeenkomst werd mogelijk gemaakt door LTO Gelderland, Overijssel en de Rabobank. Circulaire Economie Nieuwe toverwoord of kansrijke uitdaging

Nadere informatie

Meerwaarde(n) Voorwaarde(n) De visie van ZLTO op de ontwikkeling van de groene sector tot 2020

Meerwaarde(n) Voorwaarde(n) De visie van ZLTO op de ontwikkeling van de groene sector tot 2020 Meerwaarde(n) Voorwaarde(n) De visie van ZLTO op de ontwikkeling van de groene sector tot 2020 Onze ambitie ZLTO wil toonaangevend zijn in het creëren én realiseren van het perspectief van ondernemers

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE SPANJE

LANDEN ANALYSE SPANJE LANDEN ANALYSE SPANJE Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee6 de sector (cijferma?g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms?ge (2018) waarde van de consump?e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Schuivende panelen. Petra Berkhout

Schuivende panelen. Petra Berkhout Schuivende panelen Petra Berkhout Kerncijfers agrocomplex Nederland, 2012 2 Aandeel (%) van deelcomplexen in TW en werkgelegenheid, 2012 Deelcomplex Toegevoegde waarde Werkgelegenh eid 2012 2012 Akkerbouw

Nadere informatie

BOSATLAS VRAGENSET ANTWOORDMODEL VAN HET VOEDSEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES

BOSATLAS VRAGENSET ANTWOORDMODEL VAN HET VOEDSEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES DE BOSATLAS VAN HET VOEDSEL VRAGENSET ANTWOORDMODEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES I. Voeding en welvaart 1. De Human Development Index (HDI) geeft aan hoe welvarend een land is. Vergelijk de HDI met de andere

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Veel veld voor vlees, weinig veld voor groenten

Veel veld voor vlees, weinig veld voor groenten Voeding > 3 e graad > lesmateriaal > kniptekst Sociaal vlees? Voor de leerkracht: Knip op voorhand de tekst in stukken op de lijnen. Houd de stukken tekst per titel samen. Veel veld voor vlees, weinig

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

LANDBOUW EN VOEDING IN

LANDBOUW EN VOEDING IN LANDBOUW EN VOEDING IN VERLEDEN, HEDEN EN TOEKOMST Joris Relaes Kabinetschef Landbouw Kabinet minister-president Kris Peeters Agribex, Brussel 6 december 2013 De Vlaamse landbouw aan de vooravond van de

Nadere informatie

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Ketenaanpak en -verantwoordelijkheid > Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Doel: boeren ondersteunen bij de impact van klimaatverandering en ontbossing tegen te gaan. Ons klimaat verandert

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE FRANKRIJK

LANDEN ANALYSE FRANKRIJK LANDEN ANALYSE FRANKRIJK Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee9 de sector (cijfermabg) inzicht in de huidige (2013) en toekomsbge (2018) waarde van de consumpbe van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU

Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU De Europese Unie mikt hoog Europese Commissie Landbouw en plattelandsontwikkeling Bijdrage van het landbouwbeleid Het GLB biedt landbouwers een aantal stimuli

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2014

De agrarische handel van Nederland in 2014 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale Nederlandse handelsoverschot is in gelijk gebleven aan het niveau van ( 47,6 mld.); handelsoverschot agrarische producten komt

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Malthus (1766 1834) Kan landbouw de wereld blijven redden? Het ongelijk van Malthus. An essay on the principle of population 25/11/2013

Malthus (1766 1834) Kan landbouw de wereld blijven redden? Het ongelijk van Malthus. An essay on the principle of population 25/11/2013 Kan landbouw de wereld blijven redden? Malthus (1766 1834) Piet VANTHEMSCHE Voorzitter Boerenbond KULeuven Universiteit 3 e Leeftijd 03-12-2013 An essay on the principle of population Het ongelijk van

Nadere informatie

De kracht van de Nederlandse landbouw

De kracht van de Nederlandse landbouw De landbouw op de schop (2) De kracht van de Nederlandse landbouw rud y rabbinge Erg populair is de landbouw in Nederland niet. De algemene beeldvorming wordt vooral bepaald door de negatieve aspecten,

Nadere informatie

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen INDONESIË Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen Structuur [1/2] De kandidaat kan gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland beschrijven en analyseren. Het betreft: a. sociaal-geografische en fysisch-geografische

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 30 252 Toekomstvisie agrarische sector Nr. 20 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen!

Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen! Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen! De samenleving stelt steeds hogere eisen aan de productie van vlees. Smaak en prijs zijn niet meer maatgevend.

Nadere informatie

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect.

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect. Chocomelk van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! > Handel, uit respect. We slaan de brug tussen boeren uit Noord & Zuid! www.oww.be > Kiezen Kiezen voor nóg meer duurzaamheid Oxfam

Nadere informatie

Wat is vandaag de dag nog duurzaam?

Wat is vandaag de dag nog duurzaam? Wat is vandaag de dag nog duurzaam? Duurzame voeding Schaal als spanningsveld VU Amsterdam 3 oktober 04 Inderdaad... Bron: NRC 7/0/04 Harry Aiking Overzicht Duurzaamheid is dynamisch Duurzaamheid en voedselzekerheid

Nadere informatie

Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur?

Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur? Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur? NATUUR EN LANDBOUW// VORSELAAR// 14 maart 2012 Draagvlakverbredingsproject Melk van Hier 1/1/2013 31/12/2013 Dit initiatief kadert binnen een overkoepelend

Nadere informatie

Koper flink in de lift

Koper flink in de lift Publicatiedatum CBS-website: 9 juli 7 Koper flink in de lift Wiel Packbier Centraal Bureau voor de Statistiek Koper flink in de lift Wiel Packbier Samenvatting Mede door de toegenomen vraag naar koper,

Nadere informatie

Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020

Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020 Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020 0 Experts verwachten een volumegroei van ~20% tot 2020 door het afschaffen van de quota... Nederlandse melkproductie (mln kg/jaar) 14,000

Nadere informatie

Informatie 10 januari 2015

Informatie 10 januari 2015 Informatie 10 januari 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS ARMOEDE WERELDWIJD Wereldwijd leven ongeveer 1,2 miljard mensen in absolute armoede leven: zij beschikken niet over basisbehoeften zoals schoon drinkwater,

Nadere informatie

Wereldvoedselvoorziening en mondiale voedselzekerheid als uitdaging

Wereldvoedselvoorziening en mondiale voedselzekerheid als uitdaging Wereldvoedselvoorziening en mondiale voedselzekerheid als uitdaging Prof. Dr Ir Rudy Rabbinge Universiteitshoogleraar Duurzame Ontwikkeling & Voedselzekerheid, Wageningen UR Debatreeks De toekomst van

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE DUITSLAND

LANDEN ANALYSE DUITSLAND LANDEN ANALYSE DUITSLAND Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee7 de sector (cijferma@g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms@ge (2018) waarde van de consump@e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

IEUWSBR. Fiscale behandeling UWS. van toeslagrechten. Task Force Economie IEUWS S NIEUWSBRIE

IEUWSBR. Fiscale behandeling UWS. van toeslagrechten. Task Force Economie IEUWS S NIEUWSBRIE UWS Fiscale behandeling S UWSBR S BR UWS IEUWS IEUWSBR BR van toeslagrechten Task Force Economie S IEUWSBR BR IEUWS NIEUWSBRIE NIEUWS BRIE S NIEUWSBRIE Fiscale behandeling van toeslagrechten De ministers

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 vrijdag 13 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 vrijdag 13 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen HAVO 2016 tijdvak 1 vrijdag 13 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor?

Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor? Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor? Erwin Wauters Senior Onderzoeker Melle, 27 maart 2015 WAT IS DE VRAAG EIGENLIJK Wat na de quota Wit goud of zwarte sneeuw?* De meningen

Nadere informatie

Landbouw richting 2020

Landbouw richting 2020 A Landbouw richting 2020 Bert-Jan Aling Rabobank Nederland Sectormanager Food & Agri Financieringsvolume 1996-2009 30,0 28,1 30,1 28,0 26,0 23,4 25,8 24,0 22 22,2 22,0 19,7 20,5 20,0 18,2 19 18,0 17,1

Nadere informatie

Webquest bij de Geo tweede fase havo Landbouw in Europa

Webquest bij de Geo tweede fase havo Landbouw in Europa Webquest bij de Geo tweede fase havo Landbouw in Europa Inleiding In deze opdracht gaan we de invloed van de EU vergelijken. De vergelijking wordt gemaakt tussen twee landen: Nederland en Spanje. We nemen

Nadere informatie

Petra Berkhout. Onderzoeker, Onderzoeksinstituut LEI Wageningen UR GRONDONTWIKKELINGEN IN PERSPECTIEF

Petra Berkhout. Onderzoeker, Onderzoeksinstituut LEI Wageningen UR GRONDONTWIKKELINGEN IN PERSPECTIEF Petra Berkhout Onderzoeker, Onderzoeksinstituut LEI Wageningen UR GRONDONTWIKKELINGEN IN PERSPECTIEF Grondontwikkelingen in perspectief Grondgebonden Ondernemen, 17 november 2015 Petra Berkhout Structuur

Nadere informatie

Vergroening van de landbouw: hoe maken we stappen/ hoe maken we sprongen? Jolanda Wijsmuller, BCS

Vergroening van de landbouw: hoe maken we stappen/ hoe maken we sprongen? Jolanda Wijsmuller, BCS Vergroening van de landbouw: hoe maken we stappen/ hoe maken we sprongen? Jolanda Wijsmuller, BCS Markt trends Vraag naar veilig en duurzaam geteeld voedsel Sterkere focus op voedselkwaliteit en gezonde

Nadere informatie

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen Samenvatting Er bestaan al jaren de zogeheten Richtlijnen voor goede voeding, die beschrijven wat een gezonde voeding inhoudt. Maar in hoeverre is een gezonde voeding ook duurzaam? Daarover gaat dit advies.

Nadere informatie

Stadsboeren in Nederland

Stadsboeren in Nederland Stadsboeren in Nederland Door: ir. Rosanne Metaal Directie Europees Landbouwbeleid &Voedselzekerheid DG AGRO, Ministerie Economische Zaken Presentatie Alumni-netwerk, 12 november 2013, Uit Je Eigen Stad

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE DENEMARKEN

LANDEN ANALYSE DENEMARKEN LANDEN ANALYSE DENEMARKEN Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee6 de sector (cijferma?g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms?ge (2018) waarde van de consump?e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs. December 2011

Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs. December 2011 Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs December 2011 Inleiding Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-,

Nadere informatie

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90 Hoe ziet dat er on de praktijk uit? (per sector / organisatie / afdeling / functie) Natuurlijke hulpbronnen en mensen zullen schaars zijn en de beschikbaarheid van kapitaal is niet te voorspellen. Met

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE ITALIË

LANDEN ANALYSE ITALIË LANDEN ANALYSE ITALIË Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee7 de sector (cijferma@g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms@ge (2018) waarde van de consump@e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Voor wie verstandig handelt! Daling personeel

Voor wie verstandig handelt! Daling personeel Daling personeel Trendsamenvatting Naam Definitie Scope Invloed Conclusie Bronnen Daling personeel Het aantal medewerkers dat werkzaam is in de sector / branche zal gemiddeld genomen hoger opgeleid zijn,

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Grondberichten voor boer en tuinder Grondmarkt en grondfinanciering

Grondberichten voor boer en tuinder Grondmarkt en grondfinanciering Grondberichten voor boer en tuinder Grondmarkt en grondfinanciering Inspiratiedag Vollegronds Groenteteelt 5 maart 2015 Erik Somsen a.s..r. landelijk vastgoed Belegger en vermogensbeheerder voor a.s.r.

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in opnieuw

Nadere informatie

Banking for Food en de Bij. Food & Agri

Banking for Food en de Bij. Food & Agri 1 Banking for Food en de Bij Ruud Paauwe Lambert van Horen Sectormanager Tuinbouw Accountmanager Grootzakelijk, Food & Agri Agenda Strategie Rabobank Banking for Food Bij eeuwen lang betrokken De bezige

Nadere informatie

Resultaten landbouwenquête

Resultaten landbouwenquête Resultaten landbouwenquête September 2013 Een initiatief van: Friese Milieufederatie Natuur en Milieufederatie Drenthe Natuur en Milieufederatie Groningen LTO-Noord In samenwerking met het Dagblad van

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Partners for International Business (PIB) is een

Nadere informatie

Meer biologische en duurzame landbouw in Noord-Holland

Meer biologische en duurzame landbouw in Noord-Holland Meer biologische en duurzame landbouw in Noord-Holland PvdA Noord-Holland Werkplan voor 2019 PvdA Noord-Holland Werkplan biologische landbouwgrond 2019 Manifest voor meer biologische en duurzame landbouw

Nadere informatie

Deltaplan Agro-Ecologie

Deltaplan Agro-Ecologie Deltaplan Agro-Ecologie Dr. Ir. Henk Tennekes Drs. Claudia Külling Dr. Henk Tennekes, ETS Drs. Claudia Külling, Servaplant Dr. Ir. H. A. Tennekes, E Waarom een Deltaplan Agro-Ecologie? Grondlegger van

Nadere informatie

Innovatieagenda Melkveehouderij

Innovatieagenda Melkveehouderij Innovatieagenda Melkveehouderij stappen naar een nieuwe melkweg samen met ketenpartijen in de melkveehouderij INLEIDING NL 20 Waarom een innovatieagenda? Innovatie is een belangrijke voorwaarde voor de

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Datum 18 juni 2015 Betreft Beantwoording vragen van de leden Jasper Van Dijk en Smaling (SP) over het bericht TTIP tast gezondheid EU aan

Datum 18 juni 2015 Betreft Beantwoording vragen van de leden Jasper Van Dijk en Smaling (SP) over het bericht TTIP tast gezondheid EU aan Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2015Z07933 Datum 18 juni

Nadere informatie

Duurzaamheid voor de consument in de 21e eeuw

Duurzaamheid voor de consument in de 21e eeuw Duurzaamheid voor de consument in de 21e eeuw Marc Jansen Directeur Consumentenzaken en Kwaliteit Centraal Bureau Levensmiddelenhandel Inhoud CBL en de branche CBL-Duurzaamheidsagenda Werk in uitvoering

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

EerlijkWinkelen criteria 2016

EerlijkWinkelen criteria 2016 EerlijkWinkelen criteria 2016 Winkels kunnen op de EerlijkWinkelen site en app als ze aantoonbaar een substantieel aandeel eerlijke producten verkopen. In de beschrijving van de winkel moet aangegeven

Nadere informatie

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn.

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. 1. De Wereldbank berichtte onlangs dat de Chinese economie binnen afzienbare tijd de grootste economie van

Nadere informatie

Samenvatting. - verlies van biodiversiteit, door ontbossing, vervuiling en monocultures;

Samenvatting. - verlies van biodiversiteit, door ontbossing, vervuiling en monocultures; 1. Inleiding 1.1 Dierlijke voedselproducten en milieu Dierlijke voedselproducten zoals, vlees, melk en eieren, zijn voor de meeste mensen een vast onderdeel van het menu. Deze producten leveren belangrijke

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Is er nog hoop voor de natuur? Lancering Athena 10 april 2015

Is er nog hoop voor de natuur? Lancering Athena 10 april 2015 Is er nog hoop voor de natuur? Lancering Athena 10 april 2015 Jan Luiten van Zanden Universiteit Utrecht Historische kennis van de natuur Dramatische afname biodiversiteit Globio-model: Nl in 2000: 0,63

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

GLOBALG.A.P. TOUR 2013 Guy Callebaut GLOBALG.A.P. voorzitter

GLOBALG.A.P. TOUR 2013 Guy Callebaut GLOBALG.A.P. voorzitter GLOBALG.A.P. TOUR 2013 Guy Callebaut GLOBALG.A.P. voorzitter Veiling Hoogstraten België Nederland 20 november 2013 GLOBALG.A.P Secretariat Page 2 FAMILIE FOTO 135.000 gecertificeerde land- en tuinbouwers

Nadere informatie

Masterclass Metropolitan Food Security - hoe voed je de stad anno 2050

Masterclass Metropolitan Food Security - hoe voed je de stad anno 2050 Masterclass Metropolitan Food Security - hoe voed je de stad anno 2050 Think Global, Act Local! Omschrijving Deze Masterclass is opgezet en georganiseerd vanuit het Lectoraat Duurzame Wereldvoedselvoorziening.

Nadere informatie

Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid.

Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid. Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid. Een Levens Cyclus Duurzaamheids Analyse Auteur: Baukje Bruinsma November 2009 Samenvatting. Door het verbranden van fossiele

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

Vergrijzing, verkleuring en individualisering. Voor wie verstandig handelt!

Vergrijzing, verkleuring en individualisering. Voor wie verstandig handelt! Vergrijzing, verkleuring en individualisering Trendsamenvatting Naam Definitie Scope Conclusies Invloed Impact Bronnen Vergrijzing, verkleuring en individualisering De wereldbevolking neemt toe, waarbij

Nadere informatie

Diervriendelijke keuzes door consumenten

Diervriendelijke keuzes door consumenten Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Diervriendelijke keuzes door consumenten Monitor Duurzame Dierlijke Producten 2009 Deze brochure is een uitgave van: Rijksoverheid Postbus 00000 2500

Nadere informatie

Agrarisch ondernemerschap, innovatie en financiering. Ruud Huirne, directeur F&A Nederland

Agrarisch ondernemerschap, innovatie en financiering. Ruud Huirne, directeur F&A Nederland Agrarisch ondernemerschap, innovatie en financiering Ruud Huirne, directeur F&A Nederland Rabo posities agrarische sector per sector stabiel tot licht dalend (* EUR mln) 2 Kredietverlening 2013 Verstrekkingen

Nadere informatie

Mailwisseling Hans Baaij en Wim van den Brink

Mailwisseling Hans Baaij en Wim van den Brink Mailwisseling Hans Baaij en Wim van den Brink Dit is de mailwisseling die wij hadden met Hans Baaij (Varkens in Nood) en Wim van den Brink (Koninklijke Nederlandse Slagersorganisatie) naar aanleiding van

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Agro en Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? De Rabobank verwacht een moeizaam derde kwartaal voor de Nederlandse varkenssector. Aan het einde

Nadere informatie