De beleving van ruimte in de omgeving

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De beleving van ruimte in de omgeving"

Transcriptie

1 De beleving van ruimte in de omgeving Ronald Hamel Introductie De individuele beleving van de omgeving is uiterst complex. De omgevingspsycholoog probeert dit desondanks in kaart te brengen. Ronald Hamel legt uit hoe hij denkt dat de menselijke beleving van de omgeving kan werken en welke aspecten hierbij komen kijken. In het ontwikkelen van ruimtelijke projecten kunnen omgevingspsychologen een grote rol hebben. Ronald Hamel werkt bij de Afdeling Psychologie van de Faculteit der Maatschappijen Gedragswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. Hij geeft onderwijs op het gebied van cognitieve psychologie en omgevingspsychologie. Zijn onderzoek is ook op die gebieden: denken en kennisontwikkeling tijdens probleemoplossen en de beleving van de omgeving. Artikel Hoe beleven wij ruimte? Hoe beleven we de omgeving? Ieder heeft zelf wel een idee hoe hij of zij ruimte beleeft, maar is het mogelijk om er iets over te zeggen dat voor meer mensen geldt, iets dat algemeen is? Stel, je woont in de stad, je bent er opgegroeid en werkt nu in dezelfde stad. Dan is het een vertrouwde omgeving. Als je een toerist bent in die stad, is het al anders. Voor een kind is het weer anders, en zo kunnen we wel doorgaan. Toch is het mogelijk om in algemene termen over de beleving van de omgeving en dus over de beleving van ruimte te praten. Veel verschillende mensen houden zich beroepshalve bezig met de omgeving: architecten, stedenbouwkundigen, landschaps- en tuinarchitecten, bestuurders en opdrachtgevers van projecten. Al deze professionals maken keuzes en nemen beslissingen die de beleving van de omgeving kunnen beïnvloeden. Na een ingreep in een bestaande omgeving of een realisatie van een ontwerp is het dikwijls een veronderstelling, een hypothese of een gok hoe de beleving hiervan zal zijn. Om gefundeerde beslissingen te kunnen nemen, zouden deze professionals er meer kennis over moeten hebben. Maar kunnen zij dat wel? De gevolgen van hun beslissingen voor de beleving liggen niet in hun vakgebied, maar in dat van de psychologie.

2 De beleving van ruimte in de omgeving 2 De omgevingspsychologie is een vorm van toegepaste psychologie die zich bezighoudt met de wederkerige relatie tussen de omgeving en het gedrag van mensen, dus zowel met de invloed van de omgeving op mensen als met de invloed van mensen op de omgeving. De omgevingspsychologie kan alles toepassen wat we weten over het menselijk gedrag, maar dan altijd in relatie tot de omgeving. Beleving is in dat vakgebied een van de in het oog springende onderwerpen. Het mooie van de omgevingspsychologie is dat zij in staat is om helderheid te verschaffen in de verscheidenheid die we zien als we met het ongewapende oog naar de beleving van de omgeving kijken. Vier Amerikaanse auteurs hebben een schema ontworpen dat die helderheid biedt. Objectieve fysieke eigenschappen Beleving van de omgeving als binnen het optimale gebied Homeostase (Evenwicht) Waarneming van de omgeving Activatieniveau Individuele verschillen Situationele factoren Sociale condities Culturele factoren Beleving van de omgeving als buiten het optimale gebied Activatie Stress Overlading Verzet Een model van de perceptie, waardering en beleving van de omgeving (naar Bell, Greene, Fisher & Baum, 2006) In het middelste vakje van het schema staan de waarneming en het activatieniveau. De waarneming van de omgeving is de resultante van informatie die via de zintuigen binnenkomt en informatie die in ons brein aanwezig is. Het activatieniveau is de mate van geprikkeldheid van ons zenuwstelsel. De waarneming wordt ten eerste beïnvloed door de objectieve fysieke eigenschappen van de omgeving, linksboven in het schema. Maar ook van belang voor de waarneming zijn de individuele, situationele, sociale en culturele factoren, die linksonder zijn gesitueerd. Deze verschillende invloeden bepalen ook het activatieniveau van een waarnemend individu. Zowel de waarneming als het activatieniveau kan binnen of

3 De beleving van ruimte in de omgeving 3 buiten het optimale gebied van het individu liggen en daarom tot homeostase (evenwicht) of juist activatie leiden, zoals de rechterhelft van het schema aangeeft. Hieronder wordt dieper ingegaan op de betekenis van het schema. De omgeving is niet één geheel, maar een ingewikkeld patroon van prikkels die ons via onze zintuigen bereiken. Bijvoorbeeld: licht, geluid, temperatuur en geur. Die prikkels worden veroorzaakt door de fysieke eigenschappen van de omgeving. De omgeving zelf is complex (gebouwen, groen, verkeer, openbare ruimte, informatiedragers, andere mensen), waardoor het geheel van de prikkels met een complexe betekenis is geassocieerd. Als we de beleving van de omgeving willen begrijpen, is het van belang om goed te weten wat de objectieve fysieke eigenschappen zijn. Wij nemen de omgeving niet waar alsof wij een onbeschreven blad zijn. Onze kennis en ervaring spelen een rol, ons huidige doel of onze taak of activiteit en nog veel meer. Dat alles wordt in het schema aangeduid als de individuele verschillen. Dat is niet de enige bron van variatie tussen mensen; er zijn nog drie andere. De situationele factoren hebben te maken met de gebruikersgroep waartoe wij behoren en de rol die wij hebben: zijn wij in de omgeving als bewoner, als bezoeker, reiziger, werker, winkelier, koper of iets anders. Het verschil tussen gebruikersgroepen zal voornamelijk liggen in de controle die wij als persoon over de omgeving denken te hebben. Het maakt bijvoorbeeld nogal wat uit of wij de omgeving waarnemen als bewoner (de eigen omgeving) of als bezoeker ( andermans omgeving): dit leidt tot een verschil in zogenaamde waargenomen controle. Ten slotte kan onze waarneming nog worden beïnvloed door sociale factoren (bijvoorbeeld, zijn wij er alleen of met een groep) en culturele factoren (culturen kunnen bijvoorbeeld verschillen wat betreft de meest comfortabele interpersoonlijke afstand). Om de beleving te kunnen begrijpen moet dus bekend zijn wie de verwachte gebruikers van de omgeving zijn en wat hun onderlinge verschillen en overeenkomsten zijn op deze vier aspecten. Is dit niet bekend, dan rest er een onontwarbare brij aan mogelijke belevingen van de omgeving. Wij nemen de omgeving echter niet alleen waar met onze zintuigen, maar met ons hele cognitieve systeem zintuigen plus hersenen, want daar wordt de informatie verwerkt die via onze zintuigen binnenkomt. Onze kennis en ervaring spelen altijd een belangrijke rol, dat zagen we bij de individuele verschillen. Bepaalde prikkels in

4 De beleving van ruimte in de omgeving 4 de omgeving die relevant voor ons kunnen zijn, worden continu in verband gebracht met informatie in ons geheugen en daarmee vergeleken. Dat gebeurt zowel op een bewuste manier, dat wil zeggen terwijl onze aandacht erop is gericht (bijvoorbeeld als we onze weg in een omgeving zoeken), maar het kan ook onbewust gebeuren. Het vergelijken van informatie gebeurd met betrekking tot alles wat vanuit de omgeving tot ons komt, dus zowel op kleuren, geuren en geluiden, als op mensen en informatieborden. Elk van deze fysieke eigenschappen kan al dan niet overeenkomen met onze kennis en ervaring. Als zij overeenkomen, dan ervaren wij dit als evenwicht tussen ons en de omgeving: er is homeostase. Maar als de fysieke eigenschappen afwijken van onze kennis en ervaring, is dat evenwicht er niet. Op dergelijke situaties, die buiten ons optimale gebied vallen, reageren wij door te proberen het evenwicht toch te bereiken. Onze reacties hierop kunnen wel verschillend zijn. Evenwicht en gebrek aan evenwicht tussen ons en de omgeving hebben altijd betrekking op afzonderlijke aspecten. En dat is lastig want alle aspecten van de omgeving zijn tegelijk aanwezig. Om een beeld te krijgen van het evenwicht met de omgeving als geheel moeten de afzonderlijke aspecten én hun relatieve bijdrage tot het geheel in kaart worden gebracht. Het verhaal is hiermee echter nog niet klaar. We zagen dat onze beleving van de omgeving de resultante is van de objectieve fysieke eigenschappen die de omgeving kenmerken, en onszelf in die omgeving, met onze achtergrond, onze kennis, ons doel, onze taak, onze activiteit, en onze situationele, sociale en culturele omstandigheden. Daar hoort echter nog iets heel belangrijks bij: ons eigen optimale activatieniveau. Activatie is de term die gebruikt wordt voor de mate van geprikkeldheid van ons zenuwstelsel. Iedereen heeft een eigen optimaal activatieniveau, dat correspondeert met de hoeveelheid prikkels waarbij zij of hij zich het prettigst voelt en het beste kan functioneren. Als wij te weinig prikkels ontvangen is onze activatie te laag en dat ervaren wij als niet aangenaam, waardoor wij minder goed kunnen functioneren. Als er te veel prikkels op ons inwerken, is onze activatie hoger dan het optimale niveau en ook dat ervaren wij als minder aangenaam; ook dan functioneren wij minder goed. Het is niet moeilijk om voorbeelden te bedenken die laten zien hoezeer wij onderling kunnen verschillen wat betreft ons optimale activatieniveau: de een leest het liefst in stilte, de ander wil er muziek bij aan; de een houdt van zeezeilen, bergsport of bungy jumpen, terwijl de ander al zenuwachtig wordt bij de gedachte alleen; de een

5 De beleving van ruimte in de omgeving 5 wordt gelukkig van tuinieren, terwijl de ander zich daarbij dood zou vervelen. Het verband tussen ons persoonlijke activatieniveau (de hoeveelheid prikkels waarbij we ons optimaal voelen) enerzijds en ons welbevinden en functioneren anderzijds ziet eruit als een omgekeerde U. hoog optimaal gebied welbevinden prestatie laag laag hoog activatie Het verband tussen activatie en prestatie en welbevinden Wat gebeurt er als er geen evenwicht is, dus als onze waarneming, onze beleving, en ons activatieniveau buiten het optimale gebied zijn? Meestal gaat het dan in de gebouwde omgeving over het gebied dat in de grafiek boven de optimale range ligt, dat wil zeggen dat er meer en intensievere prikkels zijn dan we aan kunnen. Er is bijvoorbeeld weinig ruimte, er is lawaai, er zijn veel andere mensen, er staat wind, het stinkt, er is verkeer, overal zijn borden, lichten, enzovoort. Dan leidt ertoe dat ons activatieniveau hoger is dan ons optimale niveau en dit kan, als het lang aanhoudt, leiden tot stress, een gevoel van overlading en verzet. Stress en overlading hebben een sterke invloed op onze beleving van de omgeving. Verzet houdt in dat we proberen om de controle over de situatie te herwinnen om ons optimale niveau weer te kunnen bereiken, bijvoorbeeld door onszelf of de omgeving aan te passen. Daar is wel een limiet aan, want het kost ons energie, die we als gevolg niet meer kunnen gebruiken voor andere dingen, bijvoorbeeld voor de activiteit waar we mee bezig waren. Wij beleven dus evenwicht of homeostase als wij in een omgeving kunnen functioneren op ons eigen optimale niveau. Dat niveau is niet voor iedereen hetzelfde, denk maar aan onze onderlinge verschillen wat betreft de hoeveelheid spanning (activatie) die wij prettig vinden. Een goede omgeving zou goed moeten zijn voor

6 De beleving van ruimte in de omgeving 6 verschillende mensen: een leefbare omgeving beantwoordt aan het optimale niveau van zoveel mogelijk van haar gebruikers. Uit het bovenstaande volgt echter nog iets anders: als de omgeving niet afwijkt van onze eigen optimale gebied, dan beleven we haar heel anders dan wanneer zij daar wel van afwijkt. Als er homeostase is, is er evenwicht tussen ons en de omgeving en dat betekent dat er geen verschillen zijn tussen ons optimale belevingsgebied en de omgeving. Verschillen beleven mensen juist heel sterk: we beleven vooral iets als er geen evenwicht is, dus als de omgeving afwijkt van ons optimale belevingsgebied. De meeste fysieke eigenschappen van de omgeving, ook ruimte, worden daarom ook dissatisfyers genoemd. Een optimale omgeving, bijvoorbeeld een geslaagd ontwerp of adequate ruimte, levert minder spontane reacties op dan een minder optimale omgeving, om de doodeenvoudige reden dat wij erop gebouwd zijn om te streven naar homeostase en dus te reageren op alles dat afwijkt van ons eigen optimale niveau. Mensen beleven de omgeving verschillend. Er bestaat geen één op één relatie tussen omgeving en beleving. Toch is het mogelijk om iets te zeggen over de beleving van bijvoorbeeld ruimte in een bestaande omgeving of in een ontwerp. Er kan een analyse worden gemaakt van de fysieke eigenschappen van de omgeving en van de kenmerken van de gebruikers. Omgevingspsychologen zijn in staat die analyse uit te voeren. Zij kunnen voorspellen hoe een omgeving zal worden beleefd aan de hand van toepasselijke kennis of door onderzoek te doen. Recepten voor gedragswetenschappelijk of psychologisch geslaagde omgevingen bestaan niet. En het is ook niet aan te raden om omgevingen te ontwerpen waarbij de ontwerper uitgaat van zichzelf als de gemiddelde gebruiker. Wat ontwerpers en ontwikkelaars zouden moeten doen is een omgevingspsycholoog betrekken bij de doelen en eisen (of de deelproblemen) van hun project die te maken hebben met gedrag en beleving. Die specialist kan dan een analyse uitvoeren en een advies geven. Op deze manier is het wel degelijk mogelijk om gefundeerde beslissingen te nemen. Met andere woorden, ontwerpers en ontwikkelaars zouden meer moeten doen aan probleemidentificatie dan aan probleemoplossen. Literatuur Bell, P. A., Greene, T. C., Fisher, J. D., & Baum, A. (2006). Environmental psychology (5th ed.). New York: Taylor & Francis.

Omgevingspsychologie in de zorg Yvonne Leegwater 21 september 2016

Omgevingspsychologie in de zorg Yvonne Leegwater 21 september 2016 "Hoe voelt u zich vandaag?" Omgevingspsychologie in de zorg Yvonne Leegwater 21 september 2016 Herkenbaar...? Wat is omgevingspsychologie? Psychologie onderzoekt gedrag van mensen Omgevingspsychologie

Nadere informatie

Omgevingspsychologie en ontwerpen. Boekpresentatie 8 november 2013

Omgevingspsychologie en ontwerpen. Boekpresentatie 8 november 2013 Omgevingspsychologie en ontwerpen Boekpresentatie 8 november 2013 Welkom NOP Ronald Hamel Susanne Colenberg Programma 1. Inleiding 2. Voorbeelden praktijkprojecten - Pauze - 3. Boekpresentatie 4. Vragen

Nadere informatie

Hoogbegaafd en gevoelig

Hoogbegaafd en gevoelig Hoogbegaafd en gevoelig Kazimierz Dabrowski Hoogbegaafd zijn is meer dan slim zijn. Hoogbegaafde mensen zijn vaak ook veel gevoeliger dan andere mensen. Daardoor ervaar je situaties soms intenser dan andere

Nadere informatie

HSP - hulp bij overprikkeling en stress

HSP - hulp bij overprikkeling en stress Renée Merkestijn HSP - hulp bij overprikkeling en stress GigaBoek 3 Inhoud Inleiding 7 Aandacht 13 Aanraking 17 Aarden 22 Adem en zuurstof 27 Beweging 32 Centreren 35 Creativiteit 38 Dieren 42 Emoties

Nadere informatie

Gebouwbeleving Het maken van onderbouwde keuzes

Gebouwbeleving Het maken van onderbouwde keuzes Leoxx, Houten 12 november 2015 Gebouwbeleving Het maken van onderbouwde keuzes Fiona de Vos Ph.D. Studio dvo www.studiodvo.com 09.06.2011.2 Oprichter Studio dvo(1996) Onderzoeks- en adviesbureau in de

Nadere informatie

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014)

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Inleiding De kern van (autisme)vriendelijke communicatie is echt contact, gebaseerd op

Nadere informatie

Werk aan de winkel! 5 stappen naar de belevenisgerichte winkel. Atty Halma

Werk aan de winkel! 5 stappen naar de belevenisgerichte winkel. Atty Halma Werk aan de winkel! 5 stappen naar de belevenisgerichte winkel Atty Halma Werk aan de winkel! 5 stappen naar de belevenisgerichte winkel Steeds meer aankopen worden online gedaan, terwijl de aankopen en

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Februari 2012 Workshop Eviont

Februari 2012 Workshop Eviont Het Brein heeft een doel nodig! Februari 2012 Workshop Eviont Het Brein heeft een doel nodig! Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE...2 LEESWIJZER...3 INLEIDING...4 STAP 1: HET KADER...5 STAP 2: STATE, GEDRAG EN

Nadere informatie

STRESS EN HARTCOHERENTIE

STRESS EN HARTCOHERENTIE Dendermondsesteenweg 29 9270 LAARNE-KALKEN 0474 30 85 84 www.dekrachtbron.be info@dekrachtbron.be MASSAGECENTRUM DE KRACHTBRON STRESS EN HARTCOHERENTIE Het autonome zenuwstelsel is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

Overzicht Autisme net ff anders. Herkennen van autisme in contact. Autisme Specifieke Communicatie. Vragen

Overzicht Autisme net ff anders. Herkennen van autisme in contact. Autisme Specifieke Communicatie. Vragen Autisme niet begrepen? Niet herkend! Gemeente Koggenland 6 november 2017 & Stichting Deuvel Mieke Bellinga Mariëlle Witteveen Overzicht Autisme net ff anders Herkennen van autisme in contact Autisme Specifieke

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang)

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang) Workshop Taal, veel meer dan praten. Koolhof Coaching en Training Over de complexiteit van communicatie Onderwerp: Uitgangspunt: communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren,

Nadere informatie

Prikkels in de groep!

Prikkels in de groep! Prikkels in de groep! Kijk op gedrag met een sensorische oorzaak Ingrid van der Heijden, Robert de Hoog, Sandra Stultiens-Houben, Inleiding Als leerkracht of groepsbegeleider herken je ze vast wel: kinderen

Nadere informatie

Invloed van omgevingsfactoren op gedrag

Invloed van omgevingsfactoren op gedrag Invloed van omgevingsfactoren op gedrag Congres StudieArena maandag 11 januari 2016 gedragsveranderingen in de ouderenzorg Marga van Oort, Wilma Lanke, Linda Willems alle rechten voorbehouden Bronnen:

Nadere informatie

Kun je jouw beleving meten in woord, beeld en getal?

Kun je jouw beleving meten in woord, beeld en getal? Kun je jouw beleving meten in woord, beeld en getal? Marco Rozendaal & Arnold Vermeeren Technische Universiteit Delft / Faculteit Industrieel Ontwerpen De perfecte totaalbeleving. Dat is waar industrieel

Nadere informatie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

Durf je de confrontatie met jezelf aan?

Durf je de confrontatie met jezelf aan? Durf je de confrontatie met jezelf aan? Niets is toeval het valt je toe yogalerares Voor mijn dochters: Katy Perry Firework 1 Je bent Vuurwerk! Laat alle Kracht, Licht en Liefde eruit komen! Wanneer je

Nadere informatie

Nationaal verkeerskundecongres 2016

Nationaal verkeerskundecongres 2016 Nationaal verkeerskundecongres 2016 Pascal Hettinga Noorderblindheid. Samenvatting Door onbekende oorzaak ; een veel voorkomende tekst in nieuwsberichten over verkeersongevallen. Over de aard en de toedracht

Nadere informatie

RUIMTELIJKE KWALITEIT OP BEDRIJVENTERREINEN:

RUIMTELIJKE KWALITEIT OP BEDRIJVENTERREINEN: RUIMTELIJKE KWALITEIT OP BEDRIJVENTERREINEN: EEN ONDERZOEK NAAR DE BELEVINGSWAARDE VAN RUIMTELIJKE KWALITEIT OP MONOFUNCTIONELE EN MULTIFUNCTIONELE BEDRIJVENTERREINEN. 1 Auteur: M.H. Faassen Studentnummer:

Nadere informatie

Ik en de maatschappij. Lichaam en geest

Ik en de maatschappij. Lichaam en geest Ik en de maatschappij Lichaam en geest Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Tessel Mulder, Philein Educatieve Teksten Inhoudelijke redactie: Ina

Nadere informatie

Hersenen en SGBP. 5 november 2015 Anjo Travaille. Platform Ecologisch Herstel Meren

Hersenen en SGBP. 5 november 2015 Anjo Travaille. Platform Ecologisch Herstel Meren Hersenen en SGBP 5 november 2015 Anjo Travaille Platform Ecologisch Herstel Meren Wat moet je weten over hersenen bij het realiseren van SGBP? Vragen: Is duurzaam waterbeheer belangrijk? Is het belangrijk

Nadere informatie

Wieneke Timmermans - Vrouwencoaching 4 DINGEN DIE WERKEN. Makkelijk toe te passen in je dagelijks leven

Wieneke Timmermans - Vrouwencoaching 4 DINGEN DIE WERKEN. Makkelijk toe te passen in je dagelijks leven Wieneke Timmermans - Vrouwencoaching 4 DINGEN DIE WERKEN Makkelijk toe te passen in je dagelijks leven Wat is Wijsheid? Wijsheid gaat je verstand voorbij en is komt voort uit een veel completere kennis

Nadere informatie

van delen tot het geheel. Hij kan bijvoorbeeld zijn kleding binnenstebuiten aantrekken, of zijn kopje naast de tafel zetten.

van delen tot het geheel. Hij kan bijvoorbeeld zijn kleding binnenstebuiten aantrekken, of zijn kopje naast de tafel zetten. Afasie Als iemand een beroerte krijgt gebeurt dat bijna altijd plotseling. De schok is groot. Men heeft zich niet kunnen voorbereiden en men weet niet wat hen overkomt. Het dagelijkse leven wordt verstoord.

Nadere informatie

Duurzaam gedrag. 18 april 2017 Anjo Travaille

Duurzaam gedrag. 18 april 2017 Anjo Travaille Duurzaam gedrag 18 april 2017 Anjo Travaille Waar of niet waar? Duurzame energie is belangrijk Bewustwording is vaak de belangrijkste stap voor energiebesparing Keuzes van managers en bestuurders zijn

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Inleiding 11 1 Gevoel en verstand in de liefde 15 2 De partnerkeuze 21 3 Mythes over de liefde 29 4 De liefde ontraadseld 35 5 Verbetering begint bij jezelf 43 6 De vaardigheden

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Sensoriek: koekjes Het proeven en beoordelen van koekjes

Sensoriek: koekjes Het proeven en beoordelen van koekjes Inleiding Smaak is heel subjectief. Wat de een bijvoorbeeld heel zoet vindt, vindt de ander wel meevallen. Toch heeft elk product wel een aantal sensorische eigenschappen (bijvoorbeeld zoet, bitter, sappig,

Nadere informatie

Het beste uit jezelf

Het beste uit jezelf Het beste uit jezelf 2 3 Met elkaar bouwen aan het Huis van Philadelphia Philadelphia wil dat mensen met een beperking gelukkig kunnen zijn en het beste uit zichzelf kunnen halen. Daarom doen we ons werk

Nadere informatie

Je moet voelen en beleven wat je niet meer wilt, heel helder hebben waar je van weg wilt.

Je moet voelen en beleven wat je niet meer wilt, heel helder hebben waar je van weg wilt. Waar wil je van weg? Belangrijk is dat je nu een doel gaat stellen. Maar voordat je een doel stelt is het nodig dat je specifiek in kaart brengt waar je nu bent ten aanzien van je doel. Je moet voelen

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

het laagste niveau van psychologisch functioneren direct voordat de eerste bestraling begint. Zowel angstgevoelens als depressieve symptomen en

het laagste niveau van psychologisch functioneren direct voordat de eerste bestraling begint. Zowel angstgevoelens als depressieve symptomen en Samenvatting In de laatste 20 jaar is er veel onderzoek gedaan naar de psychosociale gevolgen van kanker. Een goede zaak want aandacht voor kanker, een ziekte waar iedereen in zijn of haar leven wel eens

Nadere informatie

Sensitisatie. Anesthesiologie

Sensitisatie. Anesthesiologie Sensitisatie Anesthesiologie Anesthesiologie Inleiding Wanneer pijn lang bestaat en er geen lichamelijke afwijkingen (meer) voor die pijn te vinden is, wordt pijn chronisch genoemd. Mensen met chronische

Nadere informatie

Notitie: Visie op een Gastvrij SEH Atrium MC versie 2 februari 2014

Notitie: Visie op een Gastvrij SEH Atrium MC versie 2 februari 2014 Visie op gastvrijheid binnen de SEH Hieronder vindt u een beknopte weergave van de visie op gastvrijheid voor de Spoed Eisende Hulp (SEH) van het Atrium MC. Gastvrijheid als kernwaarde Gastvrijheid is

Nadere informatie

Opgave 2 Doen wat je denkt

Opgave 2 Doen wat je denkt Opgave 2 Doen wat je denkt 7 maximumscore 2 een argumentatie waarom Swaab het bestaan van vrije wil verwerpt op grond van de experimenten van Libet: bewustzijn komt pas na de beslissingen van de hersenen

Nadere informatie

De psychologie van een gezond klaslokaal

De psychologie van een gezond klaslokaal DUCO - Nijmegen 09 november 2016 De psychologie van een gezond klaslokaal Fiona de Vos Ph.D. Studio dvo www.studiodvo.com Nowhere else are large groups of individuals packed so closely together for so

Nadere informatie

Waarde-volle zorg is ook nog JONG!

Waarde-volle zorg is ook nog JONG! Waarde-volle zorg is ook nog JONG! LOC maakte een nieuwe visie op de zorg. Die heet Waarde-volle zorg. Allerlei mensen herkennen zich daar in. Dat komt doordat die gaat over dingen die voor ons allemaal

Nadere informatie

Vragenlijst (stedelijke) stille gebieden

Vragenlijst (stedelijke) stille gebieden Vragenlijst (stedelijke) stille gebieden Algemeen 0. Kies uit de hieronder gegeven foto in welk gebied u het meest bezoekt. Spinozapark Zuiderpark Gebruik van het gebied (park) U.1. Waarom bezoekt u dit

Nadere informatie

Meervoudige Intelligentie en talenonderwijs: kies meerdere ingangen!

Meervoudige Intelligentie en talenonderwijs: kies meerdere ingangen! Meervoudige Intelligentie en talenonderwijs: kies meerdere ingangen! Gymnasiumdag 22 januari 2015 Masja Mesie m.mesie@aps.nl Naam Datum Had u zelf ook zo n docent? Kunt u zich van deze docent nog een

Nadere informatie

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers Praten over boeken in de klas Het vragenspel van idan hambers We weten pas wat we denken als we het onszelf horen zeggen. (idan hambers). Elk individu, kind en volwassene, beleeft een tekst op geheel eigen

Nadere informatie

de krijtlijnen van de leegte

de krijtlijnen van de leegte de krijtlijnen van de leegte soms kan men bij het zien van iets een gevoel krijgen van déja-vu, een aanvoelen dat dit ergens op zijn plaats is in je eigen ideeënwereld. dit verklaart de grote affiniteit

Nadere informatie

DE VRIJWILLIGER CENTRAAL (analysemodel)

DE VRIJWILLIGER CENTRAAL (analysemodel) ? cultuur betrokkenheid Belevingsaspecten vaardigheden taken middelen Taak gerelateerde aspecten DE VRIJWILLIGER CENTRAAL (analysemodel) aansturing andere vrijwilligers klanten Relationele aspecten Waarom

Nadere informatie

Erfgoedonderwijs als cultuuronderwijs. Barend van Heusden Afdeling Kunsten, Cultuur en Media

Erfgoedonderwijs als cultuuronderwijs. Barend van Heusden Afdeling Kunsten, Cultuur en Media Erfgoedonderwijs als cultuuronderwijs Barend van Heusden Afdeling Kunsten, Cultuur en Media 12/14/2012 2 Vragen... Hoe verhoudt erfgoed- zich tot cultuureducatie? Wat zijn kenmerkende eigenschappen van

Nadere informatie

De essentie van het leven

De essentie van het leven De essentie van het leven Eerste druk, 2014 2014 Lucien M. Verkooijen Coverbeeld: schilderij Mystieke reis ei tempera op board door Lia Vonk Fotografie: Fred van Welie Correctors: Elly van de Vlugt, José

Nadere informatie

W O N E N I N p l a n W a t e r s c h o u w, A s s e n d e l f t. 14 Ruime bouwkavels aan het water

W O N E N I N p l a n W a t e r s c h o u w, A s s e n d e l f t. 14 Ruime bouwkavels aan het water W O N E N I N p l a n W a t e r s c h o u w, A s s e n d e l f t 14 Ruime bouwkavels aan het water U bent op zoek naar een bouwkavel waar u een woning op maat kunt realiseren... Wanneer u een uitgesproken

Nadere informatie

Beter leven, meer plezier

Beter leven, meer plezier Rob van Ginkel Training en Coaching Beter leven, meer plezier NLP strategieën voor een leven met plezier Inhoudsopgave Wat is NLP...3 De logica van angst...3 Vrijkomen van angst...3 Negatieve gevoelens

Nadere informatie

Spiritueel dagboek. Met teksten en inzichten van MORYA zoals opgetekend door Geert Crevits

Spiritueel dagboek. Met teksten en inzichten van MORYA zoals opgetekend door Geert Crevits Spiritueel dagboek Met teksten en inzichten van MORYA zoals opgetekend door Geert Crevits Voorwoord: Een spiritueel dagboek 5 Waarom een spiritueel dagboek? 7 Om bewuster te leven en te handelen Aandachtspunten

Nadere informatie

Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café

Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café Yvonne Kuijsters Kennismaken met mindfulness Wat is mindfulness Wat brengt het mij, wat heb ik eraan? Aandacht Aandacht is een vorm van oplettendheid.

Nadere informatie

lucht Geur schept herinnering en brengt ambiance. Iets dat stinkt verdrijft uw gasten, maar de geur van appeltaart verwelkomt hen.

lucht Geur schept herinnering en brengt ambiance. Iets dat stinkt verdrijft uw gasten, maar de geur van appeltaart verwelkomt hen. lucht Geur Ventilatie Buitenlucht Emotie Geur schept herinnering en brengt ambiance. Iets dat stinkt verdrijft uw gasten, maar de geur van appeltaart verwelkomt hen. Innovatieve geursystemen helpen u op

Nadere informatie

Leerdoelen en kerndoelen

Leerdoelen en kerndoelen Leerdoelen en kerndoelen De leerdoelen in de leerlijn vallen in het leerdomein Oriëntatie op jezelf en de wereld. Naast de gebruikelijke natuur en milieukerndoelen (kerndoelen 39, 40 en 41) zijn ook de

Nadere informatie

De sociale psychologie van waargenomen rechtvaardigheid en de rol van onzekerheid

De sociale psychologie van waargenomen rechtvaardigheid en de rol van onzekerheid Kees van den Bos De sociale psychologie van waargenomen rechtvaardigheid en de rol van onzekerheid In deze bijdrage wordt sociaal-psychologisch onderzoek naar sociale rechtvaardigheid besproken. Sociaal-psychologen

Nadere informatie

Veerle Lesire Veerkrachtig aan de slag. Veerkracht

Veerle Lesire Veerkrachtig aan de slag. Veerkracht Veerkracht Waarom de ene mens beter met tegenslag omgaat dan de andere WAT IS VEERKRACHT? Als je geconfronteerd wordt met hindernissen, stress of andere negatieve invloeden komt veerkracht - of het gebrek

Nadere informatie

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers Onderzoeker Universiteit van Tilburg, Faculteit Sociale Wetenschappen Departement Personeelswetenschappen E-coaching belicht vanuit

Nadere informatie

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Jouw uitslag... 4 Pagina 2 van 8 1. Inleiding Hallo Sander, Dit is de uitslag van jouw Ik-Wijzer. Hierin staat wat jij belangrijk vindt en wat je minder belangrijk vindt.

Nadere informatie

laat zien wie je bent

laat zien wie je bent laat zien wie je bent Wilhelminastraat 150 7573 AK Oldenzaal T 053 537 56 66 gereia@zorggroepsintmaarten.nl laat zien wie je bent Welkom. Laat zien wie je bent. 03 Welkom Gereia in Oldenzaal Gereia is

Nadere informatie

Bas Smeets page 1

Bas Smeets  page 1 Bas Smeets www.bsmeets.com page 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen idee wat hoe hun ideale

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Slaap bevorderende adviezen Slaap bevorderende adviezen.indd 1

Patiënteninformatie. Slaap bevorderende adviezen Slaap bevorderende adviezen.indd 1 Patiënteninformatie Slaap bevorderende adviezen 20170044 Slaap bevorderende adviezen.indd 1 01-09-17 13:41 Slaap bevorderende adviezen Slaapcentrum, route 1.5 Telefoon (050) 524 5930 Medische Psychologie,

Nadere informatie

Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie?

Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie? Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie? In deze factsheet staat de binding met de provincie Groningen centraal. Het gaat dan om de persoonlijke gevoelens die Groningers hebben

Nadere informatie

HAAF, HOOGVLIET UITSLAG SFEERONDERZOEK

HAAF, HOOGVLIET UITSLAG SFEERONDERZOEK HAAF, HOOGVLIET UITSLAG SFEERONDERZOEK december 2014 1 SFEERONDERZOEK 8 DECEMBER 2014 Ook al is sfeer altijd aanwezig, in essentie wordt het (slechts) onbewust gevoeld. Je moet getraind worden om je bewust

Nadere informatie

360 feedback 3.1 M. Camp Opereren als lid van een team Omgaan met conflicten Omgaan met regels

360 feedback 3.1 M. Camp Opereren als lid van een team Omgaan met conflicten Omgaan met regels 360 feedback 3.1 Student: M. camp Studentnummer: 11099003 Klas: WDH31 Datum: 2-02-2014 Personen welke de formulieren hebben ingevuld: - M. Camp - Menno Lageweg - Ir. S.W.L. van Herk - D.J. Jager M. Camp

Nadere informatie

Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn

Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn Algemene informatie Dag in dag uit geconfronteerd worden met aanhoudende

Nadere informatie

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Gevoel en emoties / definitie Emoties: in biologische zin: affectieve reacties. Prikkeling van dit systeem geeft aanleiding tot allerlei lichamelijke reacties.

Nadere informatie

Veerkracht. Vitaliteit en levenskunst. werken aan vitaliteit

Veerkracht. Vitaliteit en levenskunst. werken aan vitaliteit Veerkracht Vitaliteit en levenskunst Welkom Wat is veerkracht? Vertel een eigen positieve ervaring van veerkracht aan je buurman/-vrouw Wat is veerkracht? Terugveren na tegenslag, weerbaar, minder last

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 1168 Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care. Waarschijnlijk

Nadere informatie

De mediator als relatiechirurg

De mediator als relatiechirurg De mediator als relatiechirurg Joep Choy partner van bv & NISTO opleidingen info@choyconsultants.nl www.choyconsultants.nl Persoon, relatiepatroon en context in mediation Werksetting A B Thuissituatie

Nadere informatie

HERSENEN EN DEMENTIE. Van hersenlagen tot omgangsvragen STUDIE ARENA Ronald Geelen

HERSENEN EN DEMENTIE. Van hersenlagen tot omgangsvragen STUDIE ARENA Ronald Geelen HERSENEN EN DEMENTIE STUDIE ARENA Ronald Geelen 1 2 Van hersenlagen tot omgangsvragen 3 4 Frontale cortex Cortex Limbisch systeem Middenhersenen Hersenstam 6 1 HERSENLAAG & BEINVLOEDING Socratisch motiveren

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Vrienden & Relaties

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Vrienden & Relaties MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Vrienden & Relaties s Avonds en in het weekend zit ik vaak alleen thuis. Ik bel dan wel eens met mijn vrienden, maar ze bellen me nooit terug. Ik heb verkering,

Nadere informatie

Kennispositiestudie. Comforttechnologie. Algemeen. Ir. Harm A.J. van Dartel. Definitie

Kennispositiestudie. Comforttechnologie. Algemeen. Ir. Harm A.J. van Dartel. Definitie Kennispositiestudie Comforttechnologie Ir. Harm A.J. van Dartel Regiobijeenkomsten VMRG April 2007 Algemeen Definitie Het optimaliseren van het gebruiksgemak en persoonlijk welbevinden met behulp van technologie.

Nadere informatie

1 Het sociale ontwikkelingstraject

1 Het sociale ontwikkelingstraject 1 Het sociale ontwikkelingstraject Tijdens de schoolleeftijd valt de nadruk sterk op de cognitieve ontwikkeling. De sociale ontwikkeling is in die periode echter minstens zo belangrijk. Goed leren lezen,

Nadere informatie

SOCIALE VAARDIGHEDEN: contactsleutels

SOCIALE VAARDIGHEDEN: contactsleutels SOCIALE VAARDIGHEDEN: contactsleutels We gebruiken op school voor het 4 de, 5 de en 6 de leerjaar de handleiding CONTACTSLEUTELS van uitgeverij De Sleutel. Kenmerken van Contactsleutels: Elk leerjaar beschikt

Nadere informatie

Inhoud van deze lesbrief

Inhoud van deze lesbrief Lesbrief bij Krokodillen in het gras van Ingrid Bilardie de Boer Voor groep 7 en 8 Inhoud van deze lesbrief - Thema s in het boek - Lesopzet - Doel van de les - Uitwerking - Bijlage: opdrachtenblad Thema

Nadere informatie

Samen maken wij het verschil!

Samen maken wij het verschil! Samen maken wij het verschil! Biest 43 6001 AP Weert T 0495 456 491 F 0495 456 499 www.landvanhorne.nl WAAR STAAN WE VOOR EN WAAR GAAN WE VOOR? inhoud onze identiteit 4 onze zorgvisie 6 onze kernwaarden

Nadere informatie

Ik geef mijn grenzen aan (lessenserie Omgaan met pesten)

Ik geef mijn grenzen aan (lessenserie Omgaan met pesten) Ik geef mijn grenzen aan (lessenserie Omgaan met pesten) Inleiding Introductie Ik geef mijn grenzen aan Beginopstelling: Kring Deze dramales "Ik geef mijn grenzen aan" voor groep 7/8 maakt onderdeel uit

Nadere informatie

U heeft contact gehad met de gemeente omdat u behoefte heeft aan een gesprek of aan ondersteuning.

U heeft contact gehad met de gemeente omdat u behoefte heeft aan een gesprek of aan ondersteuning. Het voorbereiden van uw gesprek Persoonlijk plan U heeft contact gehad met de gemeente omdat u behoefte heeft aan een gesprek of aan ondersteuning. Er staat voor u een gesprek gepland, met een medewerker

Nadere informatie

Een geslaagde activiteit

Een geslaagde activiteit Een geslaagde activiteit Toelichting: Een geslaagde activiteit Voor Quest 4 heb ik een handleiding gemaakt met daarbij de bijpassend schema. Om het voor de leerkrachten overzichtelijk te maken heb ik gebruik

Nadere informatie

HOOGSENSITIVITEIT BIJ KINDEREN

HOOGSENSITIVITEIT BIJ KINDEREN HOOGSENSITIVITEIT BIJ KINDEREN Reinhilde Vermeulen 1. Inleiding: hooggevoeligheid Pionier: Elaine N. Aron en Arthur Aron Begrip HSP in 1997 geïntroduceerd in de wetenschappelijke literatuur Uitgangspunt:

Nadere informatie

Met pijn aan de slag!

Met pijn aan de slag! Met pijn aan de slag! De macht van pijn Als pijn de hoofdrol in je leven gaat spelen, kun je je erg machteloos voelen. Alles draait om de pijn. Maar ben je werkelijk zo machteloos als je je voelt of zou

Nadere informatie

Maatschap Keel-, Neus- en Oorheelkunde. Duizeligheid

Maatschap Keel-, Neus- en Oorheelkunde. Duizeligheid Maatschap Keel-, Neus- en Oorheelkunde Algemeen Deze folder geeft u informatie over duizeligheid en de daarbij behorende klachten en behandeling. Iedereen is wel eens duizelig geweest. Toch is het moeilijk

Nadere informatie

Vragenkaartjes voor kinderen van 4 t/m 6 jaar

Vragenkaartjes voor kinderen van 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar Hoe vraag je aan iemand om met je te spelen? Wat speel je graag op het schoolplein? Jij kan al goed helpen hè. Wie help jij graag? Wat doe je dan? van 4 t/m 6 jaar

Nadere informatie

Ben jij klaar voor de volgende stap?

Ben jij klaar voor de volgende stap? Ben jij klaar voor de volgende stap? De juiste beslissing maken over jouw toekomst (en eventueel de toekomst van jouw paard), is een belangrijk proces. Deze richtlijnen zullen jou helpen de juiste keuze

Nadere informatie

datavisualisatie 14-12-12 www.opencultuurdata.nl hoorcollege 2 representatie HVA CMD V2 29 november 2012

datavisualisatie 14-12-12 www.opencultuurdata.nl hoorcollege 2 representatie HVA CMD V2 29 november 2012 http://422.com/work/netherlands-from-above-tower-appartment-blocks datavisualisatie hoorcollege 2 representatie HVA CMD V2 29 november 2012 www.opencultuurdata.nl 1 het menselijk brein "We thrive in information-thick

Nadere informatie

De kanarie in de kolenmijn. Hoe aandacht voor autisme je website kan verbeteren

De kanarie in de kolenmijn. Hoe aandacht voor autisme je website kan verbeteren De kanarie in de kolenmijn Hoe aandacht voor autisme je website kan verbeteren Kennismaken Introductie Mijn achtergrond (Digi)talig Informatievoorziening in de zorg Vanuit de leefwereld kijken naar vakkennis

Nadere informatie

hoofdstuk 1 Prezi: een zooming interface

hoofdstuk 1 Prezi: een zooming interface hoofdstuk 1 Prezi: een zooming interface In dit hoofdstuk leg ik uit wat Prezi is, waar het vandaan komt en wat Prezi zo bijzonder maakt. Hierbij grijp ik onder andere terug op de verschillen tussen onze

Nadere informatie

Delirium op de Intensive Care (IC)

Delirium op de Intensive Care (IC) Deze folder is bedoeld voor de partners, familieleden, naasten of bekenden van op de Intensive Care (IC) afdeling opgenomen patiënten. Door middel van deze folder willen wij u als familie* uitleg geven

Nadere informatie

28-1-2014 IS HET VOORKOMEN VAN ONVEILIGE SITUATIES GEBORGD IN HET KWALITEITSSYSTEEM? VEILIGHEID BINNEN EEN GEBOUW

28-1-2014 IS HET VOORKOMEN VAN ONVEILIGE SITUATIES GEBORGD IN HET KWALITEITSSYSTEEM? VEILIGHEID BINNEN EEN GEBOUW IS HET VOORKOMEN VAN ONVEILIGE SITUATIES GEBORGD IN HET KWALITEITSSYSTEEM? Ing. Erik Meenken MBA Directeur SecuCare VEILIGHEID BINNEN EEN GEBOUW Bouwbesluit - compartimentering - nooduitgangen - vluchtwegen

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care.

Nadere informatie

COMMUNICATIE DE AXIOMATA

COMMUNICATIE DE AXIOMATA COMMUICATIE DE AXIOMATA Mireille Jacobs Gezins en relatietherapie Bemiddeling, in familiezaken www.familiekwesties.be CAW oost Vlaanderen Vormingscentrum VCOK lid Forum voor Bemiddeling. Jozef Plateaustraat,

Nadere informatie

Gebiedsontwikkeling. De mens is de maat der dingen

Gebiedsontwikkeling. De mens is de maat der dingen dromen denken doen Gebiedsontwikkeling Wij realiseren bouwrijpe grond voor particulieren, projectmatige woningbouw en bedrijventerreinen. In onze visie is prettig leven een gevoel dat dagelijks wordt gevoed

Nadere informatie

Workshop JONGENS. aanpakken! Otto de Loor, o.deloor@aps

Workshop JONGENS. aanpakken! Otto de Loor, o.deloor@aps Workshop JONGENS. aanpakken! Otto de Loor, o.deloor@aps Schoolsucces van jongens en meisjes in het HAVO en VWO (21 febr. 2011) Coenen, Meng en Van der Velde, Universiteit van Maastricht Willen & Kunnen

Nadere informatie

R u i m t e l i j k Bewogen

R u i m t e l i j k Bewogen R u i m t e l i j k Bewogen Fascinatie Een ruimte is als een partner die ons uitdaagt tot actie, ons stimuleert tot dromen, ons in- spireert tot gedachten, gevoelens bij ons oproept, herinneringen naar

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

U heeft contact gehad met de gemeente omdat u behoefte heeft aan een gesprek of aan ondersteuning.

U heeft contact gehad met de gemeente omdat u behoefte heeft aan een gesprek of aan ondersteuning. Het voorbereiden van uw gesprek Persoonlijk plan Jeugd U heeft contact gehad met de gemeente omdat u behoefte heeft aan een gesprek of aan ondersteuning. Er staat voor u een gesprek gepland, met een medewerker

Nadere informatie

Hoe krijg je meer zin? Oefening 3: Wat zijn jouw prikkels? 12

Hoe krijg je meer zin? Oefening 3: Wat zijn jouw prikkels? 12 Hoe krijg je meer zin? 09 - Oefening 3: Wat zijn jouw prikkels? 12 Meer zin. Denk jij ook dat zin in vrijen er spontaan hoort te zijn? Dat zin iets is dat zomaar uit het niets op komt borrelen? Geloof

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

Het laboratorium in je hoofd. Pim Lemmens

Het laboratorium in je hoofd. Pim Lemmens Het laboratorium in je hoofd Pim Lemmens Oefening 1 Stel, het is mogelijk om mensen vrijwel instantaan te beamen van de ene plaats naar de andere (vgl. Star Trek) We vormen samen een ministerraad die wetgeving

Nadere informatie

De psychologische aspecten van pijn. Au! Marian Rikkert, GZ-psycholoog, Afdeling Medische Psychologie, Ziekenhuis Rivierenland Tiel

De psychologische aspecten van pijn. Au! Marian Rikkert, GZ-psycholoog, Afdeling Medische Psychologie, Ziekenhuis Rivierenland Tiel De psychologische aspecten van pijn Au! Marian Rikkert, GZ-psycholoog, Afdeling Medische Psychologie, Ziekenhuis Rivierenland Tiel Wat is pijn? Definitie: pijnis eenonplezierige, zintuiglijkeen emotioneleervaring

Nadere informatie

Een probleem in het hoger onderwijs: de prestatie, de motivatie, de inspiratie, de lol in het leren

Een probleem in het hoger onderwijs: de prestatie, de motivatie, de inspiratie, de lol in het leren Jelle Jolles Centrum Brein & Leren/AZIRE Vrije Universiteit Amsterdam Een probleem in het hoger onderwijs: de prestatie, de motivatie, de inspiratie, de lol in het leren 1 Toe naar een grootschalige aanpassing

Nadere informatie

Integraal waarderen. Een (blijvende) discussie. Maartje de Boer. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Integraal waarderen. Een (blijvende) discussie. Maartje de Boer. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Integraal waarderen Een (blijvende) discussie Maartje de Boer Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 1 Presentatie Het probleem Voor wie is dit een probleem? RCE Kennisprogramma Wat is Erfgoed (een oplossing?)

Nadere informatie

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Jeroen Nieuweboer Allochtonen in, en voelen zich minder thuis in Nederland dan allochtonen elders in Nederland. Marokkanen, Antillianen

Nadere informatie