Kwartaalrapport verantwoord beleggen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kwartaalrapport verantwoord beleggen"

Transcriptie

1 Kwartaalrapport verantwoord beleggen Tweede kwartaal

2 Inhoud 1. Voorwoord door FSC Nederland Klimaat en ontbossing Uitsluitingen en engagement Nieuwe uitsluitingen Huidige uitsluitingen Engagementoverzicht Engagements Publicaties en evenementen Publicaties Stemmen Stemtabel Stemmen: voorbeelden en ontwikkelingen Het Europese Best-in-Class Product Onderzoek Q Positieve selectie Appendix Huidige uitsluitingen (bedrijven) Huidige uitsluitingen (staatsobligaties)*

3 1. Voorwoord door FSC Nederland De uitvoering van het verantwoorde beleggingsbeleid is door Reaal uitbesteed aan ACTIAM. In dit rapport doet ACTIAM verslag over het afgelopen kwartaal. ACTIAM gaat met FSC de strijd aan tegen ontbossing Op 7 juli 2015 tekenden ACTIAM en FSC Nederland een unieke samenwerkingsovereenkomst. Het doel van deze samenwerking is het gebruik van duurzaam hout te bevorderen en ontbossing te voorkomen. Met onze kennis op het gebied van duurzaam bosbeheer en de invloed die ACTIAM namens haar klanten kan uitoefenen als aandeelhouder gaan we samen het gesprek aan met bedrijven. ACTIAM is hiermee de eerste financiële dienstverlener die zo n verregaande samenwerking met ons aangaat. Graag maak ik van deze gelegenheid gebruik om wat meer over FSC te vertellen. Bijna elke Nederlander kent het logo van duurzaam hout uit de bouwmarkt of op verpakkingen uit de supermarkt. Maar waar staat het eigenlijk voor? Een korte geschiedenis. In de jaren 80 kwam ontbossing steeds prominenter op de politieke agenda te staan. Voorafgaand aan de klimaattop (Earth Summit) in 1992 in Rio de Janeiro waren de verwachtingen hooggespannen. Wellicht herinnert u zich nog de indrukwekkende speech van de toen 12-jarige Severn Cullis-Suzuki? Veel mensen hoopten in 1992 dat er eindelijk bindende afspraken en doelen zouden komen tussen landen over het beschermen van met name de tropische bossen. De Noordelijke en Zuidelijke landen konden het toen niet eens worden. Na deze top is FSC opgericht, een vrijwillig systeem voor duurzaam bosbeheer. Inmiddels is 182 miljoen hectare bos gecertificeerd volgens het FSC-systeem. Studies zoals in het Afrikaanse Congo Basin laten zien dat FSC-bosbeheer positieve impact heeft op het gebied en al haar bewoners, lokale mensen en dieren. Voorbeelden hiervan zijn dat bosarbeiders veilige apparatuur en beschermende kleding krijgen om mee te werken. Traditionele rechten worden gerespecteerd en er wordt geluisterd naar de lokale bevolking. Ook profiteren lokale bewoners mee van duurzaam bosbeheer doordat er werkgelegenheid en voorzieningen worden gecreëerd. Duurzaam ondernemen zoals het hoort. We zijn erg blij dat we in ACTIAM een nieuwe partner hebben gevonden die met ons voor een nog grotere impact wil gaan zorgen op dit onderwerp. We zetten daarmee een nieuwe stap in de strijd tegen ontbossing. In dit kwartaalrapport vertelt ACTIAM wat de plannen zijn. Wij kijken erg uit naar deze samenwerking en zullen je regelmatig op de hoogte houden van de resultaten. Hartelijke groet, Roel Nozeman FSC Nederland 2

4 2. Klimaat en ontbossing Klimaatverandering is een van de grootste uitdagingen van deze tijd. Door een groeiende wereldbevolking en stijgende welvaart neemt de druk op onze aarde toe. Dit vormt niet alleen een uitdaging voor het milieu, maar leidt ook tot sociale problemen. Want veel van de grondstoffen die wij hier gebruiken komen uit het leefgebied van iemand anders. En als grondstoffen schaars worden ontstaat er vaak conflict over de verdeling daarvan. Niet alleen fossiele brandstoffen of metalen raken uitgeput. Steeds vaker ontstaan ook spanningen om basisbehoeften zoals water en voedsel. Dit is niet alleen in ontwikkelende economieën een probleem. Californië komt bijvoorbeeld veel in het nieuws door de droogte van de afgelopen jaren. Die droogte leidt tot natuurbranden, maar ook tot watertekorten bij zowel de bevolking als de boeren. Klimaatverandering tegengaan Om de druk op onze aarde te verminderen zullen we beter met onze grondstoffen en milieu moeten omgaan, zodat we ook in de toekomst in een mooie wereld kunnen leven die in onze basisbehoeften, zoals eten, drinken en onderdak, voorziet. De uitstoot van broeikasgassen, waaronder CO 2, is de grootste boosdoener van klimaatverandering. Dit leidt tot (gemiddelde) temperatuurstijgingen, smelten van ijskappen en stijgingen van het zeewaterniveau. Onder andere NASA geeft een goed overzicht van alle oorzaken en gevolgen van klimaatverandering. Om klimaatverandering tegen te gaan, moeten we dus onze CO 2 -uitstoot verlagen. In eerste instantie door zuiniger en efficiënter om te gaan met fossiele brandstoffen. Elke consument kan hier aan bijdragen door zuiniger om te gaan met gas, elektriciteit en vervoer. Maar ook bedrijven moeten zich inspannen, door bijvoorbeeld de auto s die het produceert zuiniger te maken of goed geïsoleerde huizen te bouwen. Tegelijkertijd is het belangrijk dat we minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen en overgaan naar een zogenaamde koolstofarme economie : een economie waarmee we weinig CO 2 uitstoten, bijvoorbeeld door alleen hernieuwbare energie te gebruiken. ACTIAM wil met haar verantwoord beleggingsbeleid bijdragen aan deze transitie naar een koolstofarme economie. Door de meest vervuilende activiteiten uit te sluiten, engagement aan te gaan met bedrijven om verbetering te realiseren én door te investeren in wat we juist wel willen zien. Bijvoorbeeld investeringen in hernieuwbare energie en energie-efficiëntie door middel van green bonds (groene obligaties). Gezonde longen Een belangrijk wapen in de strijd tegen klimaatverandering zijn bossen. Die worden ook wel de longen van de aarde genoemd. Ze nemen namelijk CO 2 op als ze groeien én leveren ons zuurstof. Als deze bossen grootschalig gekapt worden of verbrand, komt die CO 2 weer in de lucht. Ook zijn er dan minder bossen om de CO 2 die we uitstoten op te nemen. Ontbossing wordt niet alleen veroorzaakt door de handel in hout. In een aantal landen wordt tropisch bos weggehaald zodat er bijvoorbeeld oliepalmen of sojaplanten geplant kunnen worden. De palmolie en soja van die planten zit in veel van ons voedsel en andere dagelijkse middelen. 3

5 Het is dus belangrijk dat onze bossen blijven bestaan en dat ze goed beheerd worden. Daarom is ACTIAM een samenwerking aangegaan met FSC. FSC staat bekend als het keurmerk voor hout. Maar de organisatie werkt ook met een systeem voor bosbeheer. Met dit systeem houdt het bos zijn economische waarde, zodat er minder reden is om het plat te branden of te kappen. Voor deze samenwerking maken we gebruik van de kennis van FSC en de mogelijkheid van ACTIAM om met bedrijven in gesprek te gaan. Op die manier kunnen we samen werken aan het behoud van onze bossen. 4

6 3. Uitsluitingen en engagement 3.1 Nieuwe uitsluitingen Alle organisaties waarin we beleggen worden onderzocht op milieu-, sociaal en bestuurlijk gebied. De beoordelingscriteria voor deze onderwerpen staan in onze Fundamentele Beleggingsbeginselen. Deze hebben betrekking op mensenrechten, fundamentele arbeidsrechten, corruptie, milieuvervuiling, wapens en productintegriteit. De Fundamentele Beleggingsbeginselen komen voort uit internationale verdragen, overeenkomsten en best practices en zijn te vinden op de website van ACTIAM. Figuur 1 op pagina 6 geeft een overzicht weer van de huidige uitsluitingen per onderwerp. Het onderzoeken van bedrijven leidde in het tweede kwartaal tot zeven nieuwe uitsluitingen: Compagnie Financière Richemont, Daicel Corporation en Dick s Sporting Goods Compagnie Financière Richemont, Daicel Corporation en Dick s Sporting Goods zijn betrokken bij de productie van niet-militaire vuurwapens of verkoop van (hand)vuurwapens aan consumenten. Dit is in strijd met de Fundamentele Beleggingsbeginselen van ACTIAM, waarin staat dat alle productie van niet-militaire vuurwapens en de consumentenverkoop van (hand)vuurwapens uitgesloten worden. De bedrijven zijn benaderd voor nadere uitleg en gevraagd of er plannen zijn om de wapenverkoop of productie binnenkort te stoppen. Geen van de drie bedrijven kon concrete plannen tot verkoop of het stoppen van deze activiteiten overleggen. Om deze reden zijn de bedrijven uitgesloten. Gazprom OAO Gazprom OAO is een Russisch bedrijf dat actief is bij olieboringen in het Arctisch gebied. Op basis van ACTIAM s energietransitiebeleid is onderzocht of het bedrijf voldoet aan ACTIAM s risicobeoordeling. Het bedrijf heeft gereageerd op vragen over de risico s die het zelf ziet bij olieboringen in het Arctisch gebied. Gazprom OAO wil echter geen informatie verstrekken over olielekkages. Het voldoet daarmee aan een van de uitsluitingscriteria van ACTIAM s energietransitiebeleid, namelijk betrokkenheid bij off-shore Arctische olieboringen én geen publicatie van rapportages over de hoeveelheid olielekkages. Harris Corporation Harris Corporation heeft Exelic Inc. overgenomen. Exelis Inc. was een door ACTIAM uitgesloten bedrijf. Door deze overname is Harris Corp. betrokken bij kernwapens en om die reden uitgesloten. Polska Grupa Energetyczna (PGE) PGE is een Pools nutsbedrijf dat een hoog aandeel kolen in haar energiemix heeft. ACTIAM heeft in haar energietransitiebeleid opgenomen dat nutsbedrijven met een aandeel van meer dan 70% kolen in de energiemix een concreet plan (ambitieus en tijdsgebonden) moeten hebben om dit aandeel terug te brengen. PGE reageerde op ACTIAM s brief en kon plannen overleggen, maar deze waren niet concreet genoeg. Het bedrijf draagt daarmee onvoldoende bij aan de transitie naar een koolstofarme economie en is om die reden uitgesloten. Rockwell collins Rockwell Collins levert essentiële diensten voor kernwapenproductie en handelt daarmee in strijd met de Fundamentele Beleggingsbeginselen van ACTIAM. Betrokkenheid bij kernwapenproductie is een van de activiteiten die tot directe uitsluiting door ACTIAM leiden. 5

7 3.2 Huidige uitsluitingen Voor een volledig overzicht van de bedrijven die per 30 juni 2015 uitgesloten zijn van het beleggingsuniversum verwijzen we u naar Sectie 7.1 van de Appendix. Figuur 1: Redenen voor uitsluitingen gesorteerd naar onderwerp per Sommige bedrijven zijn om meerdere redenen uitgesloten, daarom is het totaal van deze tabel hoger dan het totaal aantal uitsluitingen. Klant- en productintegrit eit Fundamentele arbeidsrechten Mensenrechten Milieuvervuiling Controversiële wapens Engagementoverzicht ACTIAM gelooft dat impact gecreëerd kan worden door gedragsverandering. Door middel van actief aandeelhouderschap kunnen we gedragsverandering bij bedrijven stimuleren. Bijvoorbeeld door te stemmen op aandeelhoudersvergaderingen. Maar ook en vooral door het gesprek aan te gaan met bedrijven en ze te laten weten welke verbeteringen we graag willen zien. Dit noemen we engagement. We spreken dan met het management of de directie van een bedrijf. Als een bedrijf te maken heeft gehad met controversiële activiteiten achterhalen we de oorzaak daarvan en laten we het bedrijf weten wat het moet verbeteren om aan ons beleid te voldoen. Maar we gaan ook proactief het gesprek aan met bedrijven waarvan we vinden dat ze punten te verbeteren hebben, zodat controverses voorkomen kunnen worden. Onderstaande figuren geven informatie over de engagements die wij zelf met bedrijven voeren. Als we denken dat dat effectiever is, gaan we samen met andere investeerders het gesprek aan met een bedrijf. Die zogenaamde collectieve engagements zijn nog niet in deze overzichten opgenomen. Momenteel zijn we bezig om deze collectieve engagements op dezelfde manier te meten als de individuele engagements zodat deze ook in de overzichten opgenomen kunnen worden. Figuur 2 en 3 geven weer hoe onze engagement-activiteiten verdeeld zijn, naar regio en sector. 6

8 Figuur 2 en 3: verdeling engagements naar regio en naar sector. 13% (4) 8% (2) 21% (5) 8% (2) 25% (6) 13% (3) 75% (18) Europa Noord-Amerika Azië / Pacific 33% (8) Mijnbouw Olie & gas Diversen Voeding Capital goods Natuurlijk kijken we naar het verloop van die dialoog. We beoordelen het succes van onze inspanningen op twee onderdelen. Onder de kwaliteit in het algemeen valt de relatie met het bedrijf: stelt het zich voldoende open op en is het bereid om in gesprek te gaan met de aandeelhouders? Het onderdeel voortgang gaat over de werkelijke stappen die door het bedrijf zijn gezet tussen het bespreekbaar maken van onze zorgen en het maken van concrete verbeteringen in beleid en gedrag. Deze informatie wordt weergegeven in figuur 4 en 5. Figuur 4: verdeling engagements naar algemene kwaliteit. 70% 16 60% 14 50% 40% 30% % 10% 2 1 0% Goed Gemiddeld Slecht

9 Figuur 5: verdeling engagements naar voortgang Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Mijlpaal Mijlpaal 1 = Initiële communicatie verzonden en ontvangst bevestigd. Mijlpaal 2 = Doelstelling van de engagement met engagement partij besproken. Mijlpaal 3 = Relevante informatie terug ontvangen of bericht dat interne discussie is gestart. Mijlpaal 4 = Een geloofwaardige strategie wordt bekend gemaakt of duidelijke doelstellingen gesteld. Mijlpaal 5 = Strategie of doelstellingen van mijlpaal 4 worden gerealiseerd. 3.4 Engagements Wat houdt de samenwerking met FSC in? Zoals ook in het voorwoord werd verteld, is ACTIAM dit jaar een samenwerking aangegaan met FSC: een nieuwe stap in de uitvoering van ons verantwoord beleggingsbeleid. Deze samenwerking houdt meer in dan alleen onze namen aan elkaar te verbinden. Ons doel is uiteindelijk impact te creëren doordat bedrijven hun gedrag veranderen. Voorbeelden van doelstellingen bij onze lopende engagements zijn het verminderen van CO 2 -uitstoot en het implementeren van een goed inkoopbeleid. Om invulling te geven aan de samenwerking zullen ACTIAM en FSC twee nieuwe engagementtrajecten opzetten: één gericht op het omhoog brengen van het gebruik van gecertificeerd hout door bedrijven en één gericht op het tegengaan van ontbossing bij bedrijven die hier indirect aan kunnen bijdragen. Die laatste groep koopt geen hout in, maar loopt het risico om bij te dragen aan ontbossing door het gebruik van andere producten. Een bekend voorbeeld is palmolie: in landen als Indonesië en Maleisië wordt tropisch bos gekapt om de oliepalmen te kunnen planten. Dit gaat ten koste van het leefgebied van de lokale bevolking en dieren. Daarnaast is het erg schadelijk voor het milieu als het tropisch bos weggehaald wordt door het bijvoorbeeld te verbranden. Er komt dan veel CO 2 vrij. Momenteel kijken we met FSC en andere experts welke bedrijven we het beste kunnen aanspreken om zoveel mogelijk impact te hebben. Uiteindelijk hebben deze twee trajecten hetzelfde doel: het 8

10 behouden van onze bossen om een positieve bijdrage te leveren aan het klimaat, de leefbaarheid van de lokale bevolking en biodiversiteit. Wat gebeurde er de afgelopen maanden? In het ESG-kwartaalrapport over het eerste kwartaal van 2015 vertelden we over het engagementtraject met elf oliebedrijven dat ACTIAM met andere beleggers voert. De gesprekken met die bedrijven gaan over het feit dat ze (willen) boren naar olie in het Arctisch gebied. Om nog beter in te kunnen schatten wat de risico s van boren in dit gebied zijn, organiseerde ACTIAM een rondetafelbijeenkomst. Hier kwamen onder andere wetenschappers, niet-gouvernementele organisaties, beleggers en een oliebedrijf bijeen om te praten over de risico s, de weeromstandigheden, de financiële argumenten én wat er zou gebeuren als er olie lekt in dit gebied. Een complex onderwerp, maar de deelnemers wisten nuttige gesprekken en discussies te voeren die ook voor de toeschouwers begrijpelijk waren. Deze afwegingen helpen ACTIAM om de engagements met de bedrijven nog beter uit te voeren. Binnenkort wordt de volgende fase van het engagementtraject over Arctische olie gestart en kunnen we deze kennis dus gelijk in de praktijk brengen. In het tweede kwartaal van 2015 bracht ACTIAM ook een bezoek aan een windmolenpark in Frankrijk. ACTIAM heeft namens haar klanten bijgedragen aan de financiering van dit windmolenpark door middel van green bonds: obligaties waarvan de opbrengsten worden besteed aan duurzame activiteiten. Een mooie kans om eens in het echt te zien waar dit geld naartoe gaat. ACTIAM heeft een eigen beleid voor beleggingen in green bonds. Hiermee controleren we of we een green bond groen genoeg vinden. Vaak valt er ook bij green bonds die wel voldoen aan het beleid nog iets te verbeteren. In dat geval gaan we een gesprek aan met het bedrijf dat de green bond uitgaf, zodat deze punten bij een volgende uitgave meegenomen kunnen worden. Mede door deze gesprekken wil ACTIAM bijdragen aan de ontwikkeling van de green bonds-markt. Deze markt biedt namelijk kansen om het geld dat wereldwijd in obligaties omgaat te besteden aan duurzame activiteiten en het tegengaan van klimaatverandering. 9

11 10 FSC -F000222

12 4. Publicaties en evenementen 4.1 Publicaties Het ESG Research team ACTIAM heeft in het tweede kwartaal van 2015 de onderstaande artikelen gepubliceerd: Maand Auteur Medium Titel (link) April Jon Hay, interview met Manuel Adamini Global Capital Green market weighs merits pure play Mei Manuel Adamini IEX.nl Bloeddiamanten Juni Karen Jochems, interview met Dennis van der Putten Pieter Kort, Fleur van Dalsem, Justin Dornekamp, interview met Manuel Adamini Omni Magazine IEX Profs Magazine Omni magazine Activisme loont de moeite 4.2 Publieke optredens Het ESG Research team van ACTIAM heeft in het tweede kwartaal van 2015 in een actieve rol aan de onderstaande evenementen deelgenomen: Maand Deelnemer Organisatie Evenement & locatie (link) April Erik Jan van Rabobank Green Bonds Bergen Roundtable, Amsterdam Juni Dennis van der Putten Institutional Investor Institutional Investor Forum, Noordwijk IRR Green Bonds Forum Manuel Adamini Dennis van der Putten Thierry Oeljee Opal European Family Office and Insitutional Investment Forum Manuel Adamini Erik Jan van Bergen Manuel Adamini Vorm Spreker Panellid Onderwerp Green bonds Verantwoord beleggen IRR Presentatie Green bonds en moderator BNR Newsroom beurs Panellid Impact investing Panellid Impact investing GTQ Environmental Finance WWF, CBI, ACTIAM The Annual Sustainable & Social Impact Investing Conference: can green bonds deliver? Green bonds 2015 WWF Workshop Green Bonds Panellid en moderator Keynote speech Presentatie Green bonds Green bonds Green bonds 11

13 5. Stemmen 5.1 Stemtabel Stemoverzicht Q Q1 Q2 Q3 Q4 YTD Aantal vergaderingen waar is gestemd Stemmen VOOR het bestuur Stemmen TEGEN het bestuur Totaal aantal voorstellen Stemmen VOOR Stemmen TEGEN Stemonthoudingen Totaal aantal bestuursvoorstellen Stemmen VOOR Stemmen TEGEN Stemonthoudingen Totaal aantal aandeelhoudersvoorstellen Stemmen VOOR Stemmen TEGEN Stemonthoudingen

14 5.2 Stemmen: voorbeelden en ontwikkelingen In het tweede kwartaal van het jaar vinden meestal de Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders (AVA s) plaats. Op deze vergaderingen kunnen aandeelhouders stemmen op resoluties die op de agenda zijn gezet door het bedrijf, of zelf een aandeelhoudersresolutie op de agenda zetten. Traditioneel zijn dit vooral corporate governance-onderwerpen, maar de laatste jaren komen ook steeds vaker milieu- en sociale kwesties op de agenda te staan. Twee thema s kwamen dit kwartaal bij meerdere aandeelhoudersvergaderingen voor: het één aandeel-één stem -principe en klimaatverandering. Ook werd er bij veel banken kritisch gestemd op de AVA s. Één aandeel-één stem De Europese Commissie voerde vorig jaar maatregelen in om het bestuur (corporate governance) bij grote bedrijven te verbeteren. Een van die maatregelen hield in dat bedrijven meer stemrecht kunnen geven aan specifieke aandeelhouders (loyalty shares). Normaal heeft een aandeelhouder één stem per aandeel. Door bijvoorbeeld aandeelhouders die al langere tijd aandelen van het bedrijf bezitten meer stemrecht te geven kunnen bedrijven langetermijn-aandeelhouderschap stimuleren. Dit lijkt in eerste instantie een goede ontwikkeling. Maar bij bedrijven die vroeger familiebedrijven waren hebben de families vaak nog steeds veel aandelen in handen, ook al zijn de bedrijven nu beursgenoteerd. Deze families zouden bij zo een regeling veel meer stemrecht en dus meer macht krijgen, vergeleken met de andere aandeelhouders. ACTIAM heeft zich al eerder tegen deze ontwikkeling uitgesproken. Een van de bedrijven waarbij stemrecht leidde tot problemen was het Zwitserse Sika. Een partij had 16,1% van de aandelen van Sika in handen, maar 52,4% van de stemrechten. Deze partij verkocht de aandelen aan het Franse Saint-Gobain. Hierdoor zou Saint-Gobain de controle over Sika kunnen overnemen zonder de andere aandeelhouders te compenseren. Er is een rechtszaak gestart die nog steeds loopt. In Frankrijk krijgen aandeelhouders die langer dan twee jaar aandelen hebben automatisch dubbel stemrecht. Bedrijven kunnen dit veranderen naar een één aandeel-één stem -regeling door het op de agenda van de AVA te zetten en steun te krijgen van ten minste twee derde van de aandeelhouders. Bij drie bedrijven stond dit op de agenda: Renault, Orange en Vivendi. Bij Renault stemde 60% van de aandeelhouders vóór het één aandeel-één stem -principe. Maar de Franse staat had voor de AVA meer aandelen gekocht en zorgde er daarmee voor dat de 66,6% die nodig is nét niet werd gehaald. Ook bij Orange stemde de Franse staat tegen dit voorstel. 43% van de aandeelhouders stemde voor; niet genoeg om het voorstel aan te nemen. Ten slotte stemde ACTIAM bij de AVA van Vivendi voor het één aandeel-één stem -principe. Hier kreeg het voorstel 50% van de stemmen en werd het dus ook niet aangenomen. In Italië voerden 13 bedrijven de loyalty shares in, waaronder Astaldi, Amplifon en Davide- Campari-Milano. Dit is zorgelijk, omdat veel Italiaanse bedrijven een dominante aandeelhouder hebben die hiermee meer macht krijgt. Bij Davide-Campari-Milano en Terna stemden we ook tegen het beloningsrapport, omdat de link tussen beloning en prestatie niet duidelijk genoeg was. Bij 13

15 Unicredit stemden we tegen de beloning voor niet-uitvoerende bestuurders omdat dit niet transparant genoeg was. Klimaatverandering Klimaatverandering is een belangrijk thema voor ACTIAM. AVA s zijn een manier om bedrijven van strategie te laten veranderen op dit onderwerp of kritiek over het beleid uit te spreken. In Europa waren vooral de AVA s van BP en Shell interessant. Een groep beleggers heeft een aandeelhoudersresolutie op de agenda van beide bedrijven gezet. Met deze resolutie vroegen de beleggers aan BP en Shell om te gaan rapporteren over klimaatverandering. Bijvoorbeeld over de uitstoot van CO 2, onderzoek naar hernieuwbare energie en targets voor beloningen van het bestuur. Als de bedrijven hier (beter) over rapporteren kunnen aandeelhouders ook effectievere gesprekken voeren. ACTIAM heeft publiekelijk de resoluties ondersteund en op de vergadering voor deze resoluties gestemd. Bijzonder was dat het management van beide bedrijven zelf ook de resoluties ondersteunden. Dit leidde ertoe dat meer dan 98% van de aandeelhouders voor stemden en de resoluties werden aangenomen. Banken Bij grote financiële instellingen werden op de AVA s veel culturele en strategische uitdagingen aangekaart. Bij Deutsche Bank stemde ACTIAM tegen decharge van de directie. Decharge is een vorm van goedkeuring; de directie is dan niet meer aansprakelijk voor het gevoerde beleid. We stemden tegen omdat de directie weinig voortgang lijkt te maken op het gebied van bedrijfscultuur, strategie en compliance. 36% van de aandeelhouders stemde tegen. Standard Chartered liet juist zien van eerdere ervaringen geleerd te hebben. In 2014 stemde bijna 40% van de aandeelhouders tegen het beloningsbeleid, waarna het bedrijf met aandeelhouders is gaan spreken en veranderingen heeft doorgevoerd. Hierdoor kreeg het bedrijf veel steun van haar aandeelhouders op de AVA van dit jaar. Overig Voorbeelden van AVA s in Nederland waar ACTIAM stemde zijn die van Delta Lloyd, SBM Offshore en Nutreco. Bij Delta Lloyd stemden we, samen met 38% van de aandeelhouders, tegen de decharge van de directie. Het bedrijf wordt beschuldigd van het handelen met voorkennis. Bij SBM Offshore onthielden we ons van onze stem over decharge van de directie, in verband met beschuldigingen van omkoping in Brazilië. Ook bij Nutreco onthielden we ons van onze stem over decharge van de directie, omdat daar twijfel bestaat of Nutreco wel goed is omgegaan met de overname door SHV. Nutreco is inmiddels overgenomen en niet langer beursgenoteerd. 14

16 6. Het Europese Best-in-Class Product Voor het Europese Best-in-Class product wordt elk bedrijf langs onze duurzame meetlat gelegd. Daarbij selecteren wij alleen de meest toonaangevende bedrijven op milieu-, sociaal- en bestuursvlak ( Best-in-Class ). Dit doen we met sectoronderzoeken: we maken per sector een rangorde van de bedrijven. Alleen de beste 40% van de in Europa genoteerde bedrijven in die sector keuren we goed als mogelijke belegging. Best-In-Class wordt door Reaal in haar beleggingsverzekeringen gehanteerd voor alle actief beheerde Europese aandelen. Deze rangorde komt tot stand door meer dan 100 indicatoren voor duurzaam ondernemerschap te wegen. Zo onderzoeken we of bedrijven transparant zijn over de hoogte en de voorwaarden van beloning van topbestuurders. Verder worden de milieuprestaties van bedrijven beoordeeld, onder andere op het gebied van energie efficiëntie en trends in de loop der tijd. We kijken bijvoorbeeld of bedrijven meetbare energie efficiëntie-doelstellingen hebben. Op sociaal terrein gaat onze aandacht onder andere uit naar personeelsverloop en hoe bedrijven diversiteit op de werkvloer bevorderen. Daarnaast geeft het onderzoek ons inzicht in ketenverduurzaming. Hierbij wordt gekeken of bedrijven efficiëntere en schonere processen stimuleren via haar leveranciers of klanten. Denk hierbij aan de inzameling van gebruikt frituurvet van huishoudens voor biodieselproductie door bedrijven in de voedingsmiddelenindustrie. Het onderzoek geeft bovendien inzicht in doorbraaktechnologieën om CO 2 -reductie te behalen. Zo kunnen we binnen elke sector de innovatieve koplopers onderscheiden van de conservatieve achterblijvers. 6.1 Onderzoek Q In de loop van het tweede kwartaal van 2015 onderzochten we alle Europese bedrijven in de volgende vier sectoren: Supermarkten Software en automatisering Zakelijke dienstverlening Halfgeleiders De analyse van deze sectoren leidde afgelopen kwartaal tot de volgende wijzigingen in drie sectoren: SECTOR BEDRIJF VORIGE STATUS NU Supermarkten Ahold Afgekeurd Toegelaten Huishoudelijke producten en persoonlijke verzorging Indra Sistemas Goedgekeurd Verwijderd Gemalto Nvt Nieuw toegelaten Zakelijke dienstverlening ISS Afgekeurd Toegelaten 15

17 Supermarkten verantwoord inkopen en goed omgaan met personeel Elke maand voert ACTIAM een sectoronderzoek uit. We onderzoeken dan per sector welke bedrijven tot de koplopers behoren en welke niet. Een van de onderzochte sectoren in het tweede kwartaal van 2015 was de sector supermarkten. Bedrijven die in dit universum vallen zijn voornamelijk betrokken bij de verkoop van verpakt en vers voedsel. Sommige bedrijven bieden ook andere producten aan, zoals cosmetische en huishoudelijke producten, textiel en elektronische producten. Ondanks verschillen in het productaanbod, hebben de bedrijven in deze sector vaak dezelfde uitdagingen. Verantwoord ketenbeheer, milieumanagement en een goede omgang met personeel zijn de belangrijkste. Eigen merk producten dragen bij tot een steeds groter deel van de omzet in de sector. Daarmee neemt ook het belang van controle op de eigen productieprocessen en het inkoopbeleid toe. Verantwoord ketenbeheer Supermarkten en andere detailhandelbedrijven hebben ingewikkelde ketens. Veel producenten van grondstoffen zijn kleine boeren en de productie kan heel verdeeld zijn, waardoor het lastig is om uit te zoeken waar grondstoffen vandaan komen en om controle op het proces te houden. Een groot deel van het voedsel dat wereldwijd wordt geconsumeerd, is geproduceerd in landen waar mensen onder slechte omstandigheden moeten werken. Er wordt veel gebruik gemaakt van tijdelijke werknemers of migranten. Daarnaast zijn er meestal geen vakbonden. Dit maakt de arbeiders (juridisch) kwetsbaar. Ze hebben weinig kans om betere arbeidsomstandigheden en loon af te dwingen. Ook kinderarbeid en gedwongen arbeid blijven ondanks beleid en maatregelen soms terugkeren in de keten van voedingsbedrijven en supermarkten. Prijzenoorlogen, die de prijzen die leveranciers voor hun producten krijgen naar beneden halen, vergroten de uitdaging van verantwoord ketenbeheer nog verder. Hoe bedrijven met deze uitdaging omgaan is heel belangrijk. Niet alleen om de ononderbroken levering van de producten veilig te stellen, maar ook om te zorgen dat werknemers goed behandeld worden, reputatieschade te voorkomen en klanten te behouden. Het maatschappelijke bewustzijn over de sociale en milieueffecten van voedsel inkoop en productie groeit. Zeker als het gaat om risicovolle producten als bananen, cacao, soja, palmolie, chocolade, thee en koffie. Consumenten willen weten hoe het voedsel dat ze eten geproduceerd wordt en waar de ingrediënten vandaan komen. Ook zeggen steeds meer consumenten dat ze bereid zijn om te betalen voor lokaal of biologisch geproduceerd eten. Omgang met eigen personeel en productieprocessen Uitgangspunt van een goed personeelsbeleid zijn goede standaarden en protocollen die op alle locaties Supermarkten stoten veel CO 2 uit door de hoge energiebehoefte van opslag, koeling, verlichting en transport. Dit stimuleert bedrijven te investeren in maatregelen die zowel milieuals kostenbesparend zijn. wereldwijd worden uitgevoerd. Lokale regels en gebruiken en hevige concurrentie maken dit lastig. Bovendien leiden bezuinigingen tot minder vaste, fulltime posities. Gevolg is een relatief hoog percentage tijdelijke, seizoensgebonden, of rechteloze arbeiders, die geconfronteerd worden met baanonzekerheid, lage lonen en overuren. Rechtszaken ten aanzien van arbeidsovertredingen, zoals onbetaalde overuren, discriminatie en slechte arbeidsomstandigheden, komen veel voor in de sector. Vooral in Amerika, waar antivakbond gedrag vaak voorkomt. Ook dichter bij huis leidt de moeilijke positie van werknemers soms tot protest tegen de slechte arbeidsvoorwaarden van het personeel. Tijdens de 16

18 aandeelhoudersvergadering van Ahold in april trok een vakkenvuller nog demonstratief de aandacht door zich al strippende te beklagen over de lage salarissen in verhouding tot de CEO beloningen. Na arbeid zijn verpakkingen, transport en energie de grootse kostenposten binnen de sector. Supermarkten stoten ook veel CO 2 uit door de hoge energiebehoefte van opslag, koeling, verlichting en transport. Dit stimuleert bedrijven te investeren in maatregelen die zowel milieu- als kostenbesparend zijn. Onderzoek In totaal onderzochten we 13 bedrijven in de voedsel & detailhandel. De volgende bedrijven behoren tot de topselectie: Carrefour SA, Kesko, Koninklijke Ahold N.V., Metro AG en Tesco PLC. Koninklijke Ahold NV (Ahold) is een internationale voedingsdistributeur met activiteiten in de VS, Nederland (het segment omvat ook België en Duitsland) en de Tsjechische Republiek. We zien het bedrijf als een Best-in-Class bedrijf omdat het de afgelopen jaren sterk en met succes heeft ingezet op verbeteringen van haar verantwoord ketenbeheer. Hoewel Ahold in 2011 nog in verband gebracht werd met ani-vakbond gedrag in Amerika, heeft het bedrijf inmiddels belangrijke stappen genomen om arbeidsverhoudingen en aanverwante beleidsterreinen te verbeteren. Ahold is binnen de sector het bedrijf met het hoogste percentage werknemers dat onder een CAO valt. Naar aanleiding van het protest op de laatste aandeelhoudersvergadering, hebben we nader onderzoek gedaan naar de CEO beloningen in de sector. Hieruit bleek dat Ahold hier niet negatief uitsprong. Nu Ahold en Delhaize samen gegaan zijn, zal moeten blijken in hoeverre Ahold deze koppositie weet te behouden. Tesco was in 2014 betrokken bij een flinke boekhoudfraude. Daarnaast werd het bedrijf geconfronteerd met een aantal incidenten in de keten. Tegelijkertijd kennen wij het bedrijf als een marktleider met een voortrekkersrol ten aanzien van goed bestuur, arbeid en duurzame producten. Vorige review stond het bedrijf nog op de eerste plek binnen ons onderzoek. Die plek raakt het bedrijf kwijt, maar het is desondanks geselecteerd in de top 40 procent best presterende bedrijven op basis van de huidige ESG-score en goede reputatie. ACTIAM blijft het bedrijf nauwlettend in de gaten houden. Niet alleen bij het sectoronderzoek, maar ook bij onze standaardonderzoeken waarbij we alle bedrijven screenen op controverses op milieu-, sociaal en bestuursgebied. 6.2 Positieve selectie Positieve selectie heeft betrekking op bedrijven die weliswaar buiten de top 40%-selectie vallen maar toch in positieve zin opvallen. Voor opname in deze categorie moeten bedrijven koploper zijn op thema s als hernieuwbare energie, gezond en vitaal ouder worden en slimmer grondstoffengebruik. Met deze bedrijven willen we graag in gesprek om de duurzaamheidsprestaties te verbeteren. Zo kunnen ze alsnog in de top 40% komen. De lopende gesprekken met EDP Renovaveis (EDPR) zijn een goed voorbeeld hoe positieve selectie in de praktijk wordt gebracht. Dit Portugese elektriciteitsbedrijf haalt haar elektriciteit voornamelijk uit wind. Het bezit windparken en een aantal zonne-energieparken en is wereldwijd één van de grootste duurzame energieproducenten. 17

19 Zowel de voorzitter van de Raad van Bestuur als de financieel bestuurder van het bedrijf hebben zich herhaaldelijk beschikbaar getoond om ons bij te praten en belangrijke ontwikkelingen van het bedrijf toe te lichten. Behalve vaste onderwerpen, zoals de financiële resultaten, komen ook de strategie van EDPR en onze verbetervoorstellen aan de orde. EDPR nam deze onderwerpen vanaf het begin zeer serieus. In dit kwartaal is zichtbaar geworden wat de resultaten zijn van deze gesprekken. De milieuprestatie van EDPR wordt voor een belangrijk deel bepaald door de kwaliteit van meten, vastleggen, acties formuleren en doelen stellen. Het bedrijf rapporteerde al over de hoeveelheid afval, CO 2 -uitstoot, energieverbruik en recycling, maar communiceerde niet actief over kwantitatieve doelstellingen. In de recente duurzaamheidsrapportage over 2014 is daar verandering in gekomen. Zo kunnen we er nu op toezien of de ambitieuze doelstelling van complete certificatie van het milieuzorg systeem in 2017 behaald zal worden. EDPR heeft zich daarnaast op ons aandringen door een verbetering van het eigen beleid gewapend tegen mogelijke gevallen van corruptie en biedt medewerkers en leidinggevenden inmiddels een duidelijke leidraad, mede door het aanbieden van training. 18

20 7. Appendix 7.1 Huidige uitsluitingen (bedrijven) Bedrijf Sector Regio Reden Aerojet Rocketdyne Holdings* (voorheen GenCorp Inc) Kapitaalgoederen Amerika Controversiële wapens Aeroteh SA* Kapitaalgoederen Europa Controversiële wapens Airbus Group N.V. (EADS) Kapitaalgoederen Europa Controversiële wapens Alpha Natural Resources Inc* Energie Amerika Milieuvervuiling Arch Coal Inc* Energie Amerika Milieuvervuiling Aryt Industries Ltd* Kapitaalgoederen Europa Controversiële wapens Ashot Ashkelon Industries Ltd* Kapitaalgoederen Europa Controversiële wapens Babcock & Wilcox Co/The* Kapitaalgoederen Amerika Controversiële wapens Babcock International Group PLC Kapitaalgoederen Europa Controversiële wapens BAE Systems PLC Kapitaalgoederen Europa Controversiële wapens Barrick Gold Corp Materials Amerika Milieuvervuiling Boeing Co/The Kapitaalgoederen Amerika Controversiële wapens Bridgestone Corp Autoproducenten Pacific Fundamentele arbeidsrechten Compagnie Financière Consumentengoederen Richemont SA en kleding Europa Wapens CONSOL Energy Inc Energie Amerika Milieuvervuiling Daicel Corporation Chemicaliën Pacific Wapens Dassault Aviation SA* Kapitaalgoederen Europa Controversiële wapens Dick s Sporting Goods Inc Retail Amerika Wapens DTE Energy Co Energie Amerika Milieuvervuiling Exelis Inc* Kapitaalgoederen Amerika Controversiële wapens Finmeccanica SpA Kapitaalgoederen Europa Controversiële wapens Fluor Corp Kapitaalgoederen Amerika Controversiële wapens Freeport-McMoRan Copper & Gold Inc Mijnbouw Amerika Milieuvervuiling, mensenrechten G4S PLC Commerciële en professionele diensten Europa Mensenrechten Gazprom OAO Energie Europa Milieuvervuiling General Dynamics Corp Kapitaalgoederen Amerika Controversiële wapens Hanwha Corp* Mijnbouw Pacific Controversiële wapens Harris Corporation Technologische apparatuur en middelen Amerika Controversiële wapens Honeywell International Inc Kapitaalgoederen Amerika Controversiële wapens Integrys Enegry Group Inc Energie Amerika Milieuvervuiling Jacobs Engineering Group Inc Kapitaalgoederen Amerika Controversiële wapens Larsen & Toubro Ltd* Kapitaalgoederen Pacific Controversiële wapens Lockheed Martin Corp Kapitaalgoederen Amerika Controversiële wapens MDU Resources Group Inc Energie Amerika Milieuvervuiling Motovilikha Plants JSC* Kapitaalgoederen Rusland Controversiële wapens 19

21 Bedrijf Sector Regio Reden NiSource Inc Energie Amerika Milieuvervuiling Norinco International Cooperation Ltd* Kapitaalgoederen Pacific Controversiële wapens Northrop Grumman Corp Kapitaalgoederen Amerika Controversiële wapens Orbital ATK Inc* (voorheen Alliant Techsystems) Kapitaalgoederen Amerika Controversiële wapens Petróleos Mexicanos (Pemex) Olie en gas Amerika Arbeidsrechten Polska Grupa Energetyczna SA* Nutsbedrijven Europa Milieuvervuiling Poongsan Corp* Mijnbouw Pacific Controversiële wapens Raytheon Co Kapitaalgoederen Amerika Controversiële wapens Rheinmetall AG* Kapitaalgoederen Europa Controversiële wapens Rio Tinto PLC Mijnbouw Europa Controversiële wapens Rolls-Royce Group PLC Kapitaalgoederen Europa Controversiële wapens Safran SA Kapitaalgoederen Europa Controversiële wapens Zakelijke Serco Group PLC dienstverlening Europa Controversiële wapens Splav SRPA* Kapitaalgoederen Europa Controversiële wapens ST Engineering (Singapore Technologies) Kapitaalgoederen Pacific Controversiële wapens TEPCO (Tokyo Electric Power Co Inc) Elektriciteit, water en gas Pacific Mensenrechten Textron Inc Kapitaalgoederen Amerika Controversiële wapens Thales SA Kapitaalgoederen Europa Controversiële wapens Vedanta Resources PLC Mijnbouw Europa Mensenrechten, milieuvervuiling Wal-Mart Stores Inc Detailhandel Amerika Fundamentele arbeidsrechten, wapens *Hoewel dit bedrijf op dit moment niet in ons beleggingsuniversum voorkomt, hebben wij het onderzocht naar aanleiding van signalen van omstreden activiteiten. Als resultaat van dit onderzoek is besloten het bedrijf preventief uit te sluiten van investeringen. 7.2 Huidige uitsluitingen (staatsobligaties)* Land Overtreden principe China Controversiële wapens Finland Controversiële wapens Griekenland Controversiële wapens Mexico Mensenrechten Polen Controversiële wapens Zuid Korea Controversiële wapens Turkije Controversiële wapens Verenigde Staten Controversiële wapens * Naast deze uitsluitingen om ESG-redenen bestaan er verschillende internationale sanctielijsten. 20

Verantwoord beleggen

Verantwoord beleggen Verantwoord beleggen Rapportage tweede kwartaal 2015 Inhoud 1 Voorwoord door FSC Nederland 3 2 Klimaat en ontbossing 4 3 Uitsluitingen en engagement 6 3.1 Nieuwe uitsluitingen 6 3.2 Engagementoverzicht

Nadere informatie

Verantwoord beleggen

Verantwoord beleggen Verantwoord beleggen Rapportage derde kwartaal 2015 Inhoud 1 Voorwoord door Jan-Willem Dreteler 3 2 Water, van levensbelang 4 3 Uitsluitingen en engagement 7 3.1 Nieuwe uitsluitingen 7 3.2 Engagementoverzicht

Nadere informatie

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016 CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 4 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 4 2.2. ESG-criteria...

Nadere informatie

KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL. Eerste kwartaal - 2015

KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL. Eerste kwartaal - 2015 KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL Eerste kwartaal - 2015 Inhoud 1. Introductie... 2 2. De lage olieprijs en het milieu... 3 2.1 Waarom is dit belangrijk?... 3 2.2 Vraag en aanbod... 3 2.3 Het

Nadere informatie

Kwartaalrapport verantwoord beleggen Stichting Bewaarder, Zwitserleven Beleggingsfonds

Kwartaalrapport verantwoord beleggen Stichting Bewaarder, Zwitserleven Beleggingsfonds Kwartaalrapport verantwoord beleggen Stichting Bewaarder, Zwitserleven Beleggingsfonds Derde kwartaal - 2015 Inhoud 1. Voorwoord door Jan-Willem Dreteler... 2 2. Water, van levensbelang... 3 3. Uitsluitingen

Nadere informatie

Reaal ESG-rapportage eerste kwartaal 2016

Reaal ESG-rapportage eerste kwartaal 2016 Reaal ESG-rapportage eerste kwartaal 2016 Inhoud 1. Introductie... 3 2. De wereld in 2030... 4 3. Uitsluitingen en engagement... 7 3.1 Nieuwe uitsluitingen... 7 3.2 Engagementoverzicht... 8 3.3 Engagements:

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Verantwoord beleggen

Verantwoord beleggen Verantwoord beleggen Rapportage eerste kwartaal 2015 Disclaimer Deze Disclaimer is van toepassing op de in deze presentatie en/of dit document opgenomen commerciële informatie (hierna: de Informatie) die

Nadere informatie

KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL. Vierde kwartaal - 2014

KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL. Vierde kwartaal - 2014 KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL Vierde kwartaal - 2014 Inhoud 1. Introductie... 2 2. ESG-activiteiten en case studies... 4 2.1 Duurzame ketens... 4 2.2 Nieuwe uitsluitingen... 5 2.3 Engagementoverzicht...

Nadere informatie

Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen Q1 2014

Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen Q1 2014 Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen Q1 2014 INHOUDSOPGAVE 1. INTRODUCTIE... 3 2. ESG ACTIVITEITEN EN CASE STUDIES... 4 2.1. Uitsluitingen Update... 4 2.2. Engagement Overzicht... 6 2.3. Stemmen...10 2.4.

Nadere informatie

KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL

KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL Q3-2014 Inhoud 1. Introductie... 2 2. ESG-activiteiten en case studies... 3 2.1 Green bonds: leningen met een missie... 3 2.2 Uitsluitingen update... 7 2.3 Engagementoverzicht...

Nadere informatie

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014 CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen...3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...3 2.2. ESG-criteria...3

Nadere informatie

Uitsluitingenlijst eind 2014. Company Country Reden. AECOM Technology Corp Verenigde Staten Controversiële wapens Aerospace Industries

Uitsluitingenlijst eind 2014. Company Country Reden. AECOM Technology Corp Verenigde Staten Controversiële wapens Aerospace Industries Uitsluitingenlijst eind 2014 Company Country Reden AECOM Technology Corp e Staten Aerospace Industries Iran Organization (AIO) Aerospace Long-March China International Trade Co., Ltd Aeroteh SA Roemenië

Nadere informatie

Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen Q2 2014

Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen Q2 2014 Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen Q2 2014 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING... 3 2. ESG-ACTIVITEITEN EN CASE STUDIES... 5 2.1. UITSLUITINGEN UPDATE... 5 2.2. ENGAGEMENT OVERZICHT... 6 2.3. STEMMEN... 8 2.4.

Nadere informatie

Kwartaalrapport verantwoord beleggen

Kwartaalrapport verantwoord beleggen Kwartaalrapport verantwoord beleggen Q3-2014 Inhoud 1 Introductie 3 2 ESG-activiteiten en case studies 4 2.1 Green bonds: leningen met een missie 4 2.2 Uitsluitingen update 6 2.3 Engagementoverzicht 6

Nadere informatie

Verantwoord beleggen

Verantwoord beleggen Verantwoord beleggen Rapportage vierde kwartaal 2014 Disclaimer Deze Disclaimer is van toepassing op de in deze presentatie en/of dit document opgenomen commerciële informatie (hierna: de Informatie) die

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Halfjaarbericht 2015

Halfjaarbericht 2015 Halfjaarbericht 2015 PERSONALIA DIRECTIE SNS BELEGGINGSFONDSEN N.V. ACTIAM N.V. Postbus 8444 3503 RK Utrecht Website actiam.nl/fondsbeheer DIRECTIE ACTIAM N.V. J. de Wit, voorzitter E.J. van Bergen, directielid

Nadere informatie

Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen. SNS Asset Management Q2 2014

Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen. SNS Asset Management Q2 2014 Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen SNS Asset Management Q2 2014 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING... 3 2. ESG-ACTIVITEITEN EN CASE STUDIES... 4 2.1. UITSLUITINGEN UPDATE... 4 2.2. ENGAGEMENT OVERZICHT... 5

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

ESG Retail Report Environment, Social, Governance

ESG Retail Report Environment, Social, Governance ESG Retail Report Environment, Social, Governance RAPPORTAGE VIERDE KWARTAAL 2013 Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen SNS Beleggingsfondsen Beheer B.V. Q4 2013 INHOUDSOPGAVE 1. INTRODUCTIE... 3 2. ESG

Nadere informatie

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen? 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen? 6 4 Hoe willen wij maatschappelijk

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Inde 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Van der Meer B.V. heeft in 2011 een nulmeting laten uitvoeren door een externe adviseur. Deze actie is genomen om op een objectieve

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand

Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand Campagne tegen Wapenhandel - mei 2008 Conclusies: veel pensioenfondsen hebben inmiddels een opgesteld zo'n beleid beperkt zich vaak tot enkele

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen in KBC Duurzaam en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Corporate Social Responsibility of CSR)

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

MVO. Be-Pall International BV Zilverstraat 4, 8211 AN Lelystad Tel 0320-234940 http:/www.be-pall.nl

MVO. Be-Pall International BV Zilverstraat 4, 8211 AN Lelystad Tel 0320-234940 http:/www.be-pall.nl Be-Pall International BV Zilverstraat 4, 8211 AN Lelystad Tel 0320-234940 http:/www.be-pall.nl Een bedrijf waar Mensen gezamenlijk werken aan een kwalitatief en milieuvriendelijk product, rekening houdend

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Zwitserleven Beleggingsfondsen. Halfjaarbericht

Zwitserleven Beleggingsfondsen. Halfjaarbericht Zwitserleven Beleggingsfondsen Halfjaarbericht Algemene informatie Beheerder ACTIAM N.V. Postbus 8444 3503 RK Utrecht website actiam.nl/fondsbeheer DIRECTIE ACTIAM N.V. J. de Wit, voorzitter E.J. van Bergen,

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2014

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2014 Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2014 Inde 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 6 juli 2015 Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 1 / 16 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding... 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen?... 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen?... 5

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Inde 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen in beeld

Achmea life cycle beleggingen in beeld Achmea life cycle beleggingen in beeld Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Achmea life cycle beleggingen in beeld Voor het beleggen van pensioen bent

Nadere informatie

Beleggingen in controversiële bedrijven van enkele goede doelen

Beleggingen in controversiële bedrijven van enkele goede doelen Beleggingen in controversiële bedrijven van enkele goede doelen Een quick scan voor Zembla 9 juni 2007 Jan Willem van Gelder Profundo Van Duurenlaan 9 1901 KX Castricum Tel: 0251-658385 Fax: 0251-658386

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

PME Jaarverslag. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

PME Jaarverslag. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen PME Jaarverslag Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Maatschappelijk Verantwoord Beleggen volgens PME 1) PME streeft naar een goed én verantwoord rendement. We beleggen op basis van de zogenoemde ESG-criteria:

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

Case Study: Electronics, mining and urban mining. A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide

Case Study: Electronics, mining and urban mining. A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide Case Study: Electronics, mining and urban mining A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide Praktijkonderzoek: Electronica, mijnbouw en urban mining Een praktijkonderzoek voor de Eerlijke

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen REDD+ een campagne voor bewustwording van suriname over haar grootste kapitaal Wat is duurzaam gebruik van het bos: Duurzaam

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen. Stichting Bewaarder, Zwitserleven Beleggingsfonds Q2 2013

Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen. Stichting Bewaarder, Zwitserleven Beleggingsfonds Q2 2013 Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen Stichting Bewaarder, Zwitserleven Beleggingsfonds Q2 2013 INHOUDSOPGAVE 1. INTRODUCTIE... 3 2. ESG ACTIVITEITEN EN CASE STUDIES... 4 2.1. Uitsluitingen Update... 4

Nadere informatie

Samen werken aan een BETERE WERELD. Goed, betaalbaar en duurzaam

Samen werken aan een BETERE WERELD. Goed, betaalbaar en duurzaam Samen werken aan een BETERE WERELD Goed, betaalbaar en duurzaam De wereld krijgt steeds vaker te maken met moeilijke vragenstukken over welvaart, milieu en economie. Vragen die te maken hebben met klimaat

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

ESG Retail Report Environment, Social, Governance

ESG Retail Report Environment, Social, Governance ESG Retail Report Environment, Social, Governance RAPPORTAGE TWEEDE KWARTAAL 2013 Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen SNS Beleggingsfondsen Beheer B.V Q2 2013 INHOUDSOPGAVE 1. INTRODUCTIE... 3 2. ESG

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance 12 januari 2012 -persbericht- Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance De top 50 bedrijven uit de Eurozone

Nadere informatie

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Ketenaanpak en -verantwoordelijkheid > Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Doel: boeren ondersteunen bij de impact van klimaatverandering en ontbossing tegen te gaan. Ons klimaat verandert

Nadere informatie

MTY wordt IEX Group NV, leider in online beleggersinformatie

MTY wordt IEX Group NV, leider in online beleggersinformatie PERSBERICHT Bussum, 5 november 2015 In aanvulling op het persbericht IEX gaat naar de beurs, dat hedenmorgen is gepubliceerd, informeert MTY Holdings NV middels onderstaand bericht haar aandeelhouders

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

AANDEELHOUDERSREGELEMENT

AANDEELHOUDERSREGELEMENT AANDEELHOUDERSREGELEMENT Amsterdam, 22 juni 2015 BiQ Group N.V. Versie 1 A. Doelstellingen van het stembeleid van BiQ Group N.V. Het stembeleid van BiQ Group N.V. beschrijft de doelstelling van en de strategie

Nadere informatie

Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen.

Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen. Open klimaatlezingen 2009 Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen. Hans Bruyninckx De eerste stappen in internationaal klimaatbeleid 1979: 1ste World Climate Conference

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

BELEGGINGEN PENSIOENFONDSEN IN KERNWAPENS Campagne tegen Wapenhandel maart 2012

BELEGGINGEN PENSIOENFONDSEN IN KERNWAPENS Campagne tegen Wapenhandel maart 2012 BELEGGINGEN PENSIOENFONDSEN IN KERNWAPENS Campagne tegen Wapenhandel maart 2012 Kernwapens als uitsluitingsgrond Hieronder volgt een overzicht van belangrijke kernwapengerelateerde bedrijven 1, met een

Nadere informatie

SEED4GROWTH JAARREKENING EN JAARVERSLAG 2014

SEED4GROWTH JAARREKENING EN JAARVERSLAG 2014 SEED4GROWTH JAARREKENING EN JAARVERSLAG 2014 Inleiding: Over SEED 4 Growth Waar komt de zuurstof vandaan die we elk moment inademen? Waar komt water vandaan dat we drinken? Waar komt de chocolade uit onze

Nadere informatie

Stembeleid Juni 2015

Stembeleid Juni 2015 Stembeleid Juni 2015 Stembeleid ASR Nederland N.V. juni 2015 1. Inleiding 2. Algemene uitgangspunten 3. Socially Responsible Investments Policy (SRI) 4. Bestuur en RvC - (Her)benoeming - Décharge - Vrijwaring

Nadere informatie

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V.

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V. Verantwoording stemgedrag eerste half jaar 2015 Stemgedrag op vergaderingen van aandeelhouders en genomen aandeelhoudersbesluiten buiten vergadering 1. Inleiding NLFI onderschrijft het belang van de Nederlandse

Nadere informatie

Bijlage 7. Conversie juni 2010 naar 2013 (info)

Bijlage 7. Conversie juni 2010 naar 2013 (info) Bijlage 7. Conversie juni 2010 naar 2013 (info) was wordt onderwerp tekstbron Versie juni Opmerking: Standaardteksten en Versie 2013 2010 hoofdstukindeling vertaald uit Guide 83 H 1 tm 4 Deel A Eisen Managementsysteem

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

In dit boekje komt u alles te weten over

In dit boekje komt u alles te weten over hout 100 0/ 0 duurzaam In dit boekje komt u alles te weten over 4 Voordelen van hout Duurzaam bosbeheer Redenen om duurzaam geproduceerd hout te kopen Het kopen en verkopen van miljard hectare van de

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 Verwijzing paginanummers Visie en strategie 1.1 Verklaring van de directie. 1. Voorwoord 1.2 Beschrijving van belangrijke gevolgen, risico's en mogelijkheden. 1. Voorwoord,

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2012

Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd hebben we een maatschappelijke

Nadere informatie

JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2014

JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2014 JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2014 VERANTWOORD BELEGGEN VOLGENS PMT PMT STREEFT NAAR EEN GOED EN VERANTWOORD RENDEMENT. PMT BELEGT OP BASIS VAN DE ZOGENAAMDE ESG-CRITERIA: ENVIRONMENT (MILIEU), SOCIAL

Nadere informatie

BELEGGINGEN PENSIOENFONDSEN IN KERNWAPENS Maart 2012

BELEGGINGEN PENSIOENFONDSEN IN KERNWAPENS Maart 2012 Kantoor Amsterdam Anna Spenglerstraat 71 1054 NH Amsterdam tel/fax 020 6164684 Kantoor Groningen Postbus 7007 9701 JA Groningen tel 050 3133247 info@stopwapenhandel.org bank 39.04.07.380 www.stopwapenhandel.org

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2012 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2012 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2012 Inde 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Engagement 4 Collectief engagement 5 Corporate governance en stemmen 6 Bijlagen 1 Inleiding

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Engagement 4 Collectief engagement 5 Corporate governance en stemmen 6 Bijlagen 1 Inleiding

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Delta Lloyd Asset Management. Themapaper Myanmar. 10 juli 2012

Delta Lloyd Asset Management. Themapaper Myanmar. 10 juli 2012 Delta Lloyd Asset Management Themapaper Myanmar 10 juli 2012 Myanmar in ontwikkeling Onstuimige geschiedenis Myanmar, voorheen Birma, is een van oorsprong boeddhistische staat, ingeklemd tussen China,

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Mei 2016

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Mei 2016 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Mei 2016 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing DUURZAAMHEIDSSCAN Hoe duurzaam is uw bedrijfsvoering? Deze duurzaamheidsscan geeft een globaal beeld van uw niveau van duurzaamheid en laat zien hoe maatschappelijk verantwoord u onderneemt in vergelijking

Nadere informatie