Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen. SNS Asset Management Q2 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen. SNS Asset Management Q2 2014"

Transcriptie

1 Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen SNS Asset Management Q2 2014

2 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING ESG-ACTIVITEITEN EN CASE STUDIES UITSLUITINGEN UPDATE ENGAGEMENT OVERZICHT STEMMEN PUBLICATIES EN EVENEMENTEN HET EUROPESE BEST-IN-CLASS PRODUCT APPENDIX HUIDIGE UITSLUITINGEN

3 1. INLEIDING Gedurende het tweede kwartaal vond er geen vergadering van het SNS AM Selectiecomité plaats. Toch hebben we bepaald niet stilgezeten. Hieronder lees je over onze voortgang. Daarbij rapporteren we voor de laatste keer onder onze naam SNS Asset Management. Per 1 juli voeren wij de nieuwe naam ACTIAM, die wij in volgende kwartaalrapporten zullen aanhouden. De belegger laat zijn stem horen! Voor verantwoorde beleggers is de lente altijd druk. Dan vinden in veel landen de jaarlijkse vergaderingen van aandeelhouders plaats. Daar ontvangen aandeelhouders informatie over de ondernemingen waarin ze beleggen. Het gaat meestal over financiële resultaten en verwachtingen, de strategie en de uitvoering daarvan. Ter plaatse kunnen aandeelhouders - groot of klein, particulier of zakelijk - over deze zaken hun mening geven en hun stem uitbrengen. Wie het met het gevoerde beleid en de kwaliteit van de verstrekte informatie eens is verleent goedkeuring aan de jaarverslagen. Als aandeelhouders van mening zijn dat het bestuur goed heeft gehandeld, worden zittende bestuurders herbenoemd. Bij een gezonde onderneming zullen de aandeelhouders bij de meeste agendapunten instemmen met de voorstellen van het management, ervan uitgaande dat het bestuur naar eer en geweten handelt. Zijn beleggers het oneens met de voorstellen, dan kunnen zij tegen stemmen of zich van hun stem onthouden. Als veel aandeelhouders dat doen, dan zal het bestuur zich op aanpassingen in het beleid moeten beraden. In gevallen van wanbeleid of grote ontevredenheid met de prestaties zullen beleggers weigeren om leden van het bestuur te herbenoemen. Het hoeft trouwens niet bij het stemmen op aandeelhoudersvergaderingen te blijven. Onderwerpen van de vergadering zijn soms aanleiding voor een gesprek met het bestuur. Dat kan leiden tot aangepast beleid en daarmee tot een ander toekomstig stemgedrag van de belegger. Onze gesprekken met Umicore (recycling) en Osram Licht (verlichting) zijn daarvan voorbeelden. We bespreken deze op pagina 13 en 14. Voor een particuliere belegger is het vaak lastig om de onderwerpen te overzien. Het kan daarom prettig zijn om organisaties te zoeken die hulp bieden. Zo richt de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO) als stichting zonder winstoogmerk zich op het stellen van kritische vragen tijdens aandeelhoudersvergaderingen van Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen. Ook de Eerlijke Bankwijzer draagt bij aan het vergroten van het inzicht van de particuliere belegger. Het is een initiatief van Amnesty International, Dierenbescherming, FNV, PAX, Milieudefensie, en Oxfam Novib. Dit initiatief vraagt financiële instellingen inzage te geven in hun prestaties rondom sociale, maatschappelijke en milieukwesties en om de bedrijven waarin ze investeren aan te zetten tot verbeteringen. Het doel is dat banken en verzekeraars gebruik maken van het stemrecht dat zij namens hun klanten hebben. Uiteraard kan de particuliere belegger ook zijn eigen adviseur vragen hoe men omgaat met het stemmen. Voorlopers als Zwitserleven of de Triodos Bank laten op hun internetpagina s per onderneming zien hoe ze op welk agendapunt hebben gestemd en wat het beleid daarvoor is. Neem eens een kijkje om te zien wat er met je geld gebeurt money talks! Veel leesplezier, Manuel Adamini Hoofd Verantwoord Beleggen SNS Asset Management 3

4 2. ESG-ACTIVITEITEN EN CASE STUDIES 2.1. UITSLUITINGEN UPDATE Alle organisaties waarin we beleggen worden voortdurend doorgelicht op goed ondernemingsbestuur en sociale, ethische en milieukwesties. De beoordelingscriteria hiervoor zijn vastgelegd in onze Fundamentele Beleggingsbeginselen. Deze hebben betrekking op mensenrechten, fundamentele arbeidsrechten, corruptie, milieuvervuiling, wapens en productintegriteit. De Fundamentele Beleggingsbeginselen komen voort uit internationale verdragen, conventies en best practices, en zijn te vinden op onze website. In het tweede kwartaal vond geen vergadering van het SNS AM Selectiecomité plaats. Hierdoor werden er geen wijzigingen in uitsluitingen doorgevoerd. Huidige Uitsluitingen Voor een volledig overzicht van de bedrijven die per 30 juni 2014 uitgesloten zijn van het beleggingsuniversum, verwijzen we u naar Sectie 3.1 van de Appendix Controversiële wapens Milieuvervuiling Mensenrechten Fundamentele arbeidsrechten Aantal uitgesloten bedrijven per

5 2.2. ENGAGEMENT OVERZICHT Verdeling engagements naar regio Verdeling engagements naar sector Azie; 12% Capital goods; 12% Noord- Amerika; 23% Europa; 65% Voeding; 15% Diversen; 19% Mijnbouw; 27% Olie & gas; 27% Verdeling engagements naar algemene kwaliteit Aantallen engagements naar voortgang 70% 15 60% 50% 40% 30% 20% % 0% Goed Gemiddeld Slecht Mijlpaal 0 Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Mijlpaal We beoordelen het succes van onze engagement-inspanningen op twee onderdelen. Onder de kwaliteit in het algemeen valt de relatie met het bedrijf: stelt het zich voldoende open op en is het bereid om in gesprek te gaan met aandeelhouders? De voortgang beschrijft de werkelijke stappen die door het bedrijf zijn gezet tussen het bespreekbaar maken van onze zorgen en concrete verbeteringen in beleid en gedrag. 5

6 Engagement Actief aandeelhouderschap in de praktijk Als verantwoordelijke vermogensbeheerder zijn we betrokken bij de aandeelhoudersvergaderingen van de bedrijven waarin we investeren. Dit doen we op verschillende manieren. Een voorbeeld is het samenwerkingsverband Eumedion. Dit is een forum voor institutionele beleggers zoals pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen, beleggingsinstellingen en vermogensbeheerders. Eumedion richt zich op verbeteringen op het gebied van governance (goed bestuur), milieu- en sociale prestaties van Nederlandse ondernemingen. Aandeelhoudersvergaderingen zijn een goede manier om deze onderwerpen onder de aandacht te brengen, omdat je zaken face-to-face bespreekt. Dit is vaak veel effectiever dan, bijvoorbeeld, via de media aandacht te vragen. In totaal beheren de deelnemers van dit samenwerkingsverband meer dan miljard aan beleggingen. Omdat je samen meer beleggingen vertegenwoordigt dan alleen, sta je veel sterker als je een verandering teweeg wilt brengen. Een van de manieren om via Eumedion deel te nemen aan een aandeelhoudersvergadering is het vervullen van de rol van lead investor voor een bepaald bedrijf. De lead investor spreekt namens alle deelnemers tijdens de jaarvergadering van het bedrijf in kwestie. Op onze beurt spreken wij ook voor de fondsen waarvoor wij het beheer voeren. Omdat wij regelmatig contact met Nederlandse bedrijven hebben kunnen wij deze rol in Nederland goed vervullen. In 2014 was SNS AM lead investor bij Boskalis en Arcadis. Met het baggerbedrijf Boskalis hebben wij door het jaar heen veel contact. Toch is het handig om ook naar officiële bijeenkomsten te gaan, omdat dit de momenten zijn om kritiek formeel te uiten. Daarnaast kun je als belegger je mening geven door te stemmen. Dit jaar hebben we Boskalis vragen gesteld over inhoudelijke zaken van het jaarverslag, zoals de risicoparagraaf, het rapportagejaar van de variabele beloning en de accountantsverklaring. Daarnaast wilden we meer informatie ontvangen over hoe de keuze voor de nieuwe accountant tot stand is gekomen. Omdat Boskalis internationaal actief is en veel met tussenpersonen of lokale partners werkt, kan omkoping een risico zijn. Tijdens de jaarvergadering werd uitleg gegeven over de manier waarop het bedrijf hiermee omgaat. Boskalis heeft het afgelopen jaar alle overeenkomsten getoetst aan Amerikaanse en Engelse wetgeving. De samenwerking met tussenpersonen die hier niet mee akkoord gingen is verbroken. Bij Arcadis waren er op de jaarvergadering minder sociale, ethische of milieu-kwesties. Wij hebben namens Eumedion op één punt tegen gestemd, namelijk de mogelijkheid van het management om zelf een beschermingswal op te roepen tegen een vijandige overname. Een vijandige overname houdt in dat er een bod gedaan wordt op aandelen, waar het management van het bedrijf het eigenlijk niet mee eens is. Het bedrijf kan er dan door middel van ingewikkelde constructies voor zorgen dat de koper niet de rechten krijgt die normaal gesproken bij de aandelen horen. Nederlandse bedrijven hebben relatief vaak de mogelijkheid tot deze extra bescherming. Zo n beschermingswal beschermt het management, maar is niet in het belang van de aandeelhouders. Om deze reden stemden wij tegen. Het onderwerp van de beschermingswallen staat bij Arcadis vaker op de agenda en kreeg dit jaar 43% van de stemmen tegen. Zo hoog is het percentage tegenstemmen op dit onderwerp nog nooit geweest. Helaas was het nog niet genoeg om verandering teweeg te brengen. Hopelijk blijft het percentage in de toekomst stijgen en zijn we dan in staat er daadwerkelijk iets aan te doen. 6

7 2.3. STEMMEN Stemoverzicht eerste halfjaar 2014 Europa Amerika Azië Pacific Stemoverzicht YTD (01/01-30/06) 2014 ZL YTD* SBB YTD** SRIFEE YTD*** SBB YTD SRIFENA YTD SBB YTD SRIFEPA YTD Aantal vergaderingen waar is gestemd Stemmen VOOR het Bestuur Stemmen TEGEN het Bestuur Totaal aantal bestuursvoorstellen 1,939 2,008 6,426 3,068 7,160 1,397 4,498 Stemmen VOOR 1,761 1,830 5,737 2,835 6,761 1,007 3,023 Stemmen TEGEN ,475 STEMONTHOUDINGEN Totaal aantal aandeelhoudersvoorstellen Stemmen VOOR Stemmen TEGEN STEMONTHOUDINGEN Totaal aantal voorstellen 1,954 2,023 6,495 3,285 7,559 1,424 4,620 *De stemmen van twee AVA s (Siemens AG en Osram AG) zijn wel op tijd uitgebracht, maar niet goed verwerkt door een fout bij Kas Bank. Daarnaast was het door een administratief probleem niet mogelijk om te stemmen bij de AVA van Norwegian Property AS. De stemmen van deze drie AVA s zijn daarom niet meegenomen in dit overzicht. Inmiddels is de fout bij Kas Bank hersteld. **SNS AM heeft drie van de vergaderingen bezocht gedurende het eerste halfjaar (H1): we stemden in overeenkomst met de aanbevelingen van het management bij de AVA s van Wolters Kluwer en Royal Boskalis, en tegen een voorstel bij de AVA van Arcadis. Bij twee AVA s (Siemens NV en Osram NV) is er wel op tijd gestemd, maar zijn de stemmen niet goed verwerkt door een fout bij Kas Bank. De stemmen van deze AVA s zijn daarom niet meegenomen in dit overzicht. Inmiddels is de fout bij Kas Bank hersteld. *** Bij twee AVA s (Siemens NV en Osram NV) is er wel op tijd gestemd, maar zijn de stemmen niet goed verwerkt door een fout bij Kas Bank. De stemmen van deze AVA s zijn daarom niet meegenomen in dit overzicht. Inmiddels is de fout bij Kas Bank hersteld. Meer informatie over de stemmen die wij uitbrachten is hier beschikbaar. Belangrijke cases en ontwikkelingen 7

8 In het eerste halfjaar van 2014 zagen we in alle regio s, dat wil zeggen in Europa, Azië en Noord- Amerika, interessante ontwikkelingen en trends. Als gevolg van nieuwe wet- en regelgeving waren er bijvoorbeeld veel ontwikkelingen op het gebied van bestuurdersbeloningen in Europa. Er werden ook veranderingen teweeggebracht door beleggers die een meer transparante en maatschappelijk verantwoorde manier van handelen willen zien. Zij gebruikten hun invloed als aandeelhouder om bij bedrijven aan te dringen op verbetering. In de Verenigde Staten spreken beleggers tijdens aandeelhoudersvergaderingen steeds vaker hun steun uit voor door aandeelhouders ingebrachte voorstellen. Ook werd hier nogmaals duidelijk dat de gezamenlijke druk van verantwoorde beleggers op bedrijven kan leiden tot positieve veranderingen in het gedrag van een bedrijf. Europa Bestuurdersbeloningen en bestuurlijke verantwoording: is de boodschap begrepen? De belangrijkste onderwerpen op Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders (AVA s) blijven bestuurdersbeloningen en bestuurlijke verantwoording. Het blijkt dat de verschillende ontwikkelingen op het gebied van wet en regelgeving van invloed zijn geweest op de beloning van bestuurders. Drie voorbeelden van zulke ontwikkelingen bespreken we hieronder. Inspraak in het beloningsbeleid In Frankrijk besloten de meeste bedrijven hun aandeelhouders inspraak te geven in alle elementen van de bestuurdersbeloningen. Dit wordt ook wel say-on-pay genoemd. Desondanks werden bij de meeste AVA s de bestuurdersbeloningen goedgekeurd. Uitzonderingen waren Renault en Carrefour, waar meer dan 30% van de aandeelhouders zich uit ontevredenheid tegen de voorstellen over het beloningsbeleid uitsprak. Goedkeuring benoeming beloningscommissie en president-commissaris Een interessante ontwikkeling op dit gebied vindt plaats in Zwitserland. Sinds kort mogen aandeelhouders jaarlijks stemmen over de benoeming van de president-commissaris en de leden van de beloningscommissie. Over het algemeen hebben de aandeelhouders in Zwitserland meer rechten gekregen en daar maken ze gebruik van. Dit jaar stemde meer dan 20% van de aandeelhouders tegen de bestuurdersbeloningen bij de farmaceutische reus Novartis. Bij energie- en technologieconcern ABB was het percentage aandeelhouders dat zich niet kon vinden in de voorgestelde bestuurdersbeloning zelfs 43 procent. Zij verwierpen ook een voorstel om managers onverantwoord grote aandelenpakketten toe te kennen. EU-bonuslimiet voor topbankiers Door de invoering van een nieuwe EU-richtlijn zijn alle Europese banken en andere financiële instellingen verplicht om voor hun topbankiers een bonuslimiet van 100% van een jaarsalaris aan te houden. Wij vinden deze beperking redelijk en zien het als een mogelijkheid om de publieke opinie ten aanzien van banken te verbeteren. We denken wel dat een voortdurende controle door aandeelhouders nodig blijft. Er bestaan namelijk nog steeds manieren om onder deze limiet uit te komen. Directies mogen aan hun aandeelhouders goedkeuring vragen om van de 100%-limiet af te wijken. De aandeelhouders kunnen op die manier alsnog een bonus van maximaal 200% van het salaris goedkeuren. Hier wordt volop gebruik van gemaakt. Als reden wordt meestal angst voor het weglopen van belangrijk personeel naar de concurrent genoemd. De reacties van aandeelhouders op deze voorgestelde verhoging is per bedrijf verschillend. Bij BNP-Paribas was ongeveer 20% van de 8

9 aandeelhouders tegen de voorgestelde verhoging. Bij Standard Chartered stemde meer dan 40% van de aandeelhouders tegen het beloningsbeleid. Bij ING hadden de aandeelhouders er minder problemen mee. Zij waren van mening dat het beloningsvoorstel in lijn lag met de best practices op dit gebied. Ook HSBC en Barclays probeerden manieren te vinden om de bonuslimiet te omzeilen. Hier was een deel van de aandeelhouders het niet mee eens. Zij stemden daarom tegen de benoeming van leden van de beloningscommissie. Het is goed om te zien dat het bestuur van financiële instellingen steeds vaker ter verantwoording geroepen wordt door aandeelhouders. Noord-Amerika Beloning Beloning blijft ook in Noord-Amerika een belangrijk onderwerp. Helaas verschillen beleggers vaak van mening over de beste manier waarop beloning ingezet kan worden om bestuurders tot topprestaties te bewegen. Hierdoor is er vaak verdeeldheid onder beleggers en gebeurt het zelden dat beloningsregelingen worden weggestemd. Een uitzondering hierop deed zich voor op de AVA van de restaurantketen Chipotle Mexican Grill in mei van dit jaar. We stemden tegen de goedkeuring van het beloningsbeleid. Via dit beleid zouden bestuurders een buitensporig hoog aantal opties toegewezen kunnen krijgen, zonder dat daar passende prestaties aan gekoppeld waren. Het beloningsbeleid werd door meer dan twee derde van de aandeelhouders verworpen. Ook tijdens de AVA van gegevensverwerkingsbedrijf Fleetcor Technologies verwierpen we met een meerderheid van de stemmen het beloningsbeleid. Het bedrijf stelde een beleid voor waarbij de bestuursvoorzitter bijna tien keer zoveel zou kunnen verdienen als zijn collega s bij vergelijkbare bedrijven. We verwachten dat het bedrijf haar werkwijze op dit gebied in de toekomst verbetert. Bij onroerendgoedfirma American Realty Capital Properties werd het beloningsbeleid verworpen omdat het bedrijf, ook als er slecht gepresteerd werd, de bestuursvoorzitter hoge bedragen kon uitkeren. Aandeelhoudersvoorstellen In de Verenigde Staten was het een levendig stemseizoen. Veel beleggers zetten daar zelf punten op de AVA-agenda. Ze dwingen hiermee af dat het bedrijf aandacht geeft aan deze onderwerpen. Vooral beleggers die zich zorgen maken over broeikasgassen en klimaatverandering dienden voorstellen in. Zij wilden dat de bedrijven meer informatie geven en actie ondernemen. Volgens schattingen ligt het aantal voorstellen over het klimaat wel drie keer zo hoog als vorig jaar. Een voorbeeld waar dit onderwerp veel stemmen kreeg, is de AVA van olie- en gasbedrijf Anadarko Petroleum. Maar liefst 30% van de aandeelhouders wilde dat het bedrijf rapporteert over de risico s van een afnemende vraag naar olie en gas. Naast het mogelijk wegvallen van deze inkomsten zijn veel beleggers zich ervan bewust dat overheden in de toekomst veel strenger kunnen worden over het uitstoten van broeikasgassen. Daarmee zou de uitstoot veel duurder worden en de winning van olievoorraden economisch oninteressant. Bij Exxon vroegen de aandeelhouders naar een duurzaamheidsrapport, dat het bedrijf beloofde te gaan schrijven. De aandeelhouders trokken hun verzoek daarom weer in. Andere verzoeken gingen over de risico s die aan klimaatverandering kunnen kleven. Aandeelhouders wilden dat bedrijven informatie geven over hun plannen om de gevolgen van een opwarmend klimaat voor de onderneming binnen de perken te houden. Bij Chevron en ExxonMobil steunden we deze voorstellen. 9

10 Ook bij banken zorgen klimaatverandering en broeikasgassen voor risico s. Banken kunnen leningen geven aan - en beleggen in - bedrijven die fossiele brandstoffen verkopen (of gebruiken). Op die manier hebben zij invloed op de hoeveelheid broeikasgassen die uitgestoten worden. Op de AVA s van PNC Financial Services en Bank of America steunden wij voorstellen waarin we de banken vroegen om kritisch naar deze risico s te kijken. Bank of America geeft veel leningen aan bedrijven in de mijnbouw, olie- en gasproductie en elektriciteitsbedrijven, die alle veel broeikasgassen uitstoten. Bank of America liet weten dat ze zelf minder broeikasgassen proberen uit te stoten. Daarnaast financieren ze projecten in hernieuwbare energie en energie-efficiënte projecten. De bank vindt het niet nuttig om nu een rapport te schrijven over dit onderwerp, omdat ze er geen goede rapportagemanier voor hebben. Wij vinden dat bedrijven moeten zoeken naar manieren om informatie over risico s van klimaatverandering in hun jaarverslag te zetten, ook als er nog geen wettelijk kader voor bestaat. Azië Japan Na zes maanden van intensief overleg, publiceerde de Japanse toezichthouder in februari 2014 de eerste Stewardship Code. Deze code bevat aanbevelingen voor Japanse en internationale beleggers over hoe ze zich als verantwoordelijke aandeelhouders zouden moeten gedragen. Daarnaast heeft de Japanse regering opdracht gegeven voor het opstellen van een Corporate Governance Code met best practice - normen op het gebied van ondernemingsbestuur. Een best practice op het gebied van ondernemingsbestuur betekent dat het de beste manier is om een bedrijf te leiden. Wij verwachten dat beide codes de onafhankelijkheid en diversiteit van het ondernemingsbestuur in Japan zullen verbeteren. Dat is nodig, want Japan loopt op dit gebied nog ver achter op andere landen. Een bestuur hoort onafhankelijk te zijn, zodat zij het management van het bedrijf beter kan controleren. Zo verklein je de kans dat een bedrijf keuzes maakt die slecht zijn voor aandeelhouders. Het is positief dat Japanse bedrijven meer aandacht zijn gaan besteden aan de samenstelling van hun ondernemingsbesturen. Uit een in juni van dit jaar gepubliceerd rapport blijkt dat meer dan 60% van de grootste Japanse bedrijven inmiddels onafhankelijke bestuurders heeft benoemd. Canon, Denso, Nippon Steel & Sumitomo Metal en Rinnai hebben dit jaar allemaal hun eerste onafhankelijke bestuurders voorgedragen, die zich uitsluitend met het toezicht op het management bezighouden. Ook op het gebied van diversiteit van het bestuur worden stappen gezet. Diversiteit is belangrijk voor verschil aan kennis, ervaring en achtergronden in het bestuur. Deze diversiteit zou de besluitvorming van een goed samengesteld bestuur moeten verbeteren. Honda Motor heeft haar allereerste vrouwelijke bestuurskandidaat voorgedragen en de Daiwa Securities Group heeft voor het eerst een vrouwelijke uitvoerende bestuurskandidaat voorgedragen. Takeda Pharmaceutical heeft de eerste niet-japanse president en niet-japanse CFO voorgedragen. Aandeelhoudersvoorstellen Aandeelhouders in Japan dienen veel voorstellen in op AVA s. De AVA van Hoya gespecialiseerd in medische technologie en optisch glas voor brillen - was bijzonder. Hier werd een voorstel ingediend voor verbetering van het ondernemingsbestuur. Een van de mensen die dit voorstel voor verandering steunden was een familielid van de oprichters. Dit ging over meer openheid over salarissen van het bestuur, het scheiden van de functies van voorzitter en CEO (voor meer onafhankelijkheid) en over de vaardigheden en opvolging van de directie. Deze veranderingen zouden aandeelhouders meer informatie geven over onderwerpen die bepalend zijn voor het bedrijf. De resultaten van het stemmen zijn nog niet bekend gemaakt. 10

11 Anti-overnamemaatregelen Verantwoorde beleggers zijn vaak tegen anti-overnamebepalingen (zie ook het engagement met Arcadis op pagina 6). Het aantal bedrijven in Japan met dergelijke bepalingen is sinds 2008 minder geworden. Toch waren er in 2014 nog steeds veel bedrijven die voorstellen indienden om hun antiovernameconstructies te vernieuwen. Vijf bedrijven hebben dat soort maatregelen voor het eerst doorgevoerd. Gelukkig schaften ook 18 bedrijven de maatregelen af. Hong Kong Bij bedrijven uit Hong Kong heeft de familie die het bedrijf heeft opgericht vaak nog veel macht, bijvoorbeeld door familieleden in de Raad van Bestuur te zetten. Op die manier zijn er meestal te weinig onafhankelijke bestuurders in het bestuur, en is het toezicht op hun doen en laten zwak. Er is recent een nieuwe regel voor beursgenoteerde bedrijven uit Hong Kong ingesteld: minimaal een derde van de bestuurders moet onafhankelijk zijn. Sommige bedrijven verkopen hun aandelen expres op een beurs buiten Hong Kong, zodat ze zich niet aan de regel hoeven te houden. Een extreem voorbeeld hiervan is Jardine Matheson Holdings. Hoewel dit bedrijf in Hong Kong zit, verkoopt het aandelen in London, in Singapore en in Bermuda. Op een AVA in april 2014 stelde Jardine Matheson voor om haar beursgenoteerde status in London zo te veranderen dat ze zich aan minder strenge regels hoeven te houden. We stemden tegen dit voorstel, omdat we geen wijziging wilden steunen die slecht ondernemingsbestuur zou versterken en aandeelhoudersbescherming zou afzwakken. 11

12 2.4. PUBLICATIES EN EVENEMENTEN Het ESG Research team van SNS Asset Management heeft in het tweede kwartaal de onderstaande artikelen gepubliceerd. Maand Auteur Medium Titel (link) April Rachael Revesz, ETF.com The Netherlands Lead with interview met M. Adamini Responsible Investing M. Adamini IEX.nl Watermisbruik Mei M. Adamini IEX.nl Watermisbruik 2 Sen. Ben Cardin, Former Sen. Dick Lugar The Wall Street Journal Transparency Rules Will Hurt the Thugs, Help the U.S. M. Adamini IEX.nl Stakingen funest voor mijnbouwers Juni M. Adamini IEX.nl Luxe commodity: zalm Het ESG Research team van SNS AM heeft in het tweede kwartaal in een actieve rol aan de onderstaande evenementen deelgenomen. Maand Deelnemer Evenement & locatie (link) April M. Adamini Climate Bonds Initiative: Climate Bonds Sorting the wood from the trees, Londen Juni M. Adamini Environmental Finance: Environmental Bonds 2014 Marching towards the mainstream Vorm Panel discussie Panel discussie Onderwerp Accelerating market expansion to finance lowcarbon transition Climate bonds opportunities for investors 12

13 2.5. HET EUROPESE BEST-IN-CLASS PRODUCT Best-In-Class is een aanpak waarbij de bedrijfsprestaties op milieu-, sociaal- en bestuursvlak uit alle sectoren onderling worden vergeleken. Per sector stellen we een rangorde vast en keuren we alleen de beste 40% van alle bedrijven goed als mogelijke belegging. Wij onderzoeken het gedrag van een bedrijf op bijvoorbeeld anti-corruptie, efficiënter energiegebruik en de keuze van zakenpartners. We toetsen of bedrijven op deze gebieden beleid hebben ontwikkeld, of zij doelstellingen hebben waarmee buitenstaanders de impact van het beleid kunnen meten en of bedrijven daarover zelf verantwoording afleggen. Zo zien wij de trend dat bedrijven toegankelijker worden en beter uitleggen welke belastingen zij wel of niet betalen. Hoewel de sectorvergelijkingen elke twee jaar plaatsvinden, is tussentijdse afkeuring of goedkeuring van bedrijven ook mogelijk. Zo is er bijvoorbeeld sprake van afkeuring bij ernstige veiligheidsincidenten op de werkvloer of goedkeuring als een bedrijf buiten de oorspronkelijke top 40% selectie volledig zou omschakelen naar hernieuwbare energie. In de loop van het tweede kwartaal van 2014 werden Europese bedrijven in de volgende sectoren tegen het licht gehouden: Luchtvaart, elektronica en defensie Chemie Voedingsmiddelen, drank en tabak De analyse van deze sectoren heeft geleid tot de volgende wijzigingen: SECTOR AANDEEL VORIGE NU STATUS Luchtvaart, elektronica REXEL en defensie Afgekeurd Toegelaten LEGRAND Afgekeurd Toegelaten MEGGITT Goedgekeurd Verwijderd ALSTOM Goedgekeurd Verwijderd Chemie JOHNSON MATTHEY Afgekeurd Toegelaten LANXESS Afgekeurd Toegelaten Voedingsmiddelen, HEINEKEN Afgekeurd Toegelaten drank en tabak CARLSBERG Afgekeurd Toegelaten SABMILLER Goedgekeurd Verwijderd Positieve selectie Naast de top 40% selectie willen we bedrijven graag prikkelen tot beter gedrag. We starten daarvoor engagement, een dialoog, met sommige bedrijven. Tijdens deze dialoog met het management van het bedrijf bespreken wij waar en op welke manier de onderneming de prestaties op milieu-, sociaal- en bestuursvlak kan verbeteren. In het tweede kwartaal keurden wij Umicore en Osram Licht goed voor positieve selectie, en begon ons gesprek. 13

14 Nu schaarste de grondstofprijzen opstuwt, zien steeds meer bedrijven afval als grondstof. Het Belgische Umicore heeft zich toegelegd op verwerking en recycling van waardevol afval uit bijvoorbeeld mobiele telefoons en computers. Umicore is een van de weinige bedrijven in de wereld die, dankzij een bijzondere smelttechnologie op ultrahoge temperatuur, accu s van elektrische auto s op een verantwoorde manier kan recyclen. Deze technologie zorgt voor een hoge metaalopbrengst, is zuinig met energie en voorkomt dat gevaarlijke stoffen in het milieu terechtkomen. Een belangrijk doel van de dialoog is om Umicore aan te sporen om haar prestaties te verbeteren op het gebied van goed ondernemingsbestuur. Zo wensen wij dat Umicore een aangescherpt anti-corruptiebeleid ontwikkelt en uitvoert. Osram Licht ontwerpt en produceert LED-verlichting. Deze technologie is energiezuinig door het lage wattage dat nodig is om toch een behoorlijke lichtsterkte te behalen. Het bedrijf heeft onlangs nog het speelveld en videoscherm van de WK-voetbalarena in Sao Paulo voorzien van LED-verlichting. Wij gaan Osram Licht voor een gesprek uitnodigen waarin we het belang willen onderstrepen van een goede ESG verslaglegging. Ook vragen wij meer openheid over de afgedragen belastingen aan de overheden in productielanden waar dit bedrijf actief is. Sector voedingsmiddelen, drank en tabak Maandelijks wordt in een sectoronderzoek bestudeerd welke bedrijven tot de koplopers behoren en welke niet. Het onderzoek voor de sector voedingsmiddelen, drank en tabak bespreken we hieronder. Hoewel alle bedrijven in deze sector op enige manier te maken hebben met voedingsproducten, kunnen ze onderling erg verschillen. Het gaat hier om bedrijven die verschillende gewassen aanplanten of allerlei soorten producten verwerken en wereldwijd verhandelen. Van gekweekte zalm uit Noorwegen en palmolie uit Indonesië tot maisteelt in de Verenigde Staten. Hierdoor zijn de uitdagingen voor mens en milieu zeer verschillend. Ze gaan onder andere over verantwoord ketenbeheer, maar ook over energieverbruik, CO2-uitstoot en watergebruik. Verantwoord ketenbeheer Bedrijven in deze sector hebben meestal lange productieketens met soms honderden tot zelfs duizenden toeleveranciers. Om producten op een verantwoorde manier te produceren en verkopen, moeten bedrijven hun sociale en milieu-impact in de gehele keten controleren. Bedrijven kunnen via hun leveranciers, zoals lokale boeren, tuinders en vissers, een directe negatieve invloed hebben op de biodiversiteit. Dat zou kunnen door de omgeving aan te tasten, door watervervuiling of door veranderingen in het klimaat die zijn veroorzaakt door bijvoorbeeld ontbossing. Werk tegen eerlijk loon is bij de productie van alle gewassen ook essentieel. Bij gewassen als cacao is ook de bestrijding van kinderarbeid een belangrijk speerpunt voor de betrokken bedrijven. Naast een morele verantwoordelijkheid gaan steeds meer bedrijven de voordelen van verantwoord ketenbeheer inzien en gaan zij vaker een langdurige en vruchtbare samenwerking aan met leveranciers en afnemers. De voordelen bestaan uit een toenemende efficiëntie, bijvoorbeeld door het terugdringen van de CO2- uitstoot, een nauwere samenwerking met ketenpartners, zoals het trainen van boeren op het gebied van duurzame landbouwmethoden en het hergebruik van mest om hun opbrengsten te verhogen. Tenslotte investeren bedrijven ook in de mogelijkheid om de oorsprong en historie van een product terug te vinden en in verbeterde etiketgegevens van levensmiddelen. Ze hopen dat consumenten zo vertrouwen blijven houden in kwaliteit en veiligheid. 14

15 Energieverbruik en CO2-uitstoot De sector is verantwoordelijk voor 30% van de door de mens veroorzaakte CO2-uitstoot in de wereld. CO2 is een belangrijk broeikasgas en mede verantwoordelijk voor klimaatverandering. Daarnaast leidt het verbouwen van veevoer in veel gevallen tot ontbossing, waardoor de negatieve impact van deze sector op klimaatverandering nog groter wordt. Daarom is het van het grootste belang dat bedrijven ook in deze sector ambitieuze doelen stellen om CO2-uitstoot te verminderen. Door over beleid, doelstellingen en voortgang te rapporteren, verschaffen bedrijven openheid op het gebied van hun CO2-uitstoot en over de kansen en bedreigingen die het bedrijf ziet in het kader van klimaatverandering. Watergebruik Landbouw is verantwoordelijk voor maar liefst 70% van het watergebruik in de wereld. Daarnaast vereist de voedingsindustrie een ononderbroken aanvoer van water voor het koelen of juist verwarmen van producten en bijvoorbeeld stallen of broeikassen. Kwaliteit en beschikbaarheid van water zijn vaak ook reden van conflicten met de plaatselijke bevolking. Vooral in afgelegen gebieden zijn mensen voor hun voeding en drinkwater vaak volledig aangewezen op het beschikbare water in rivieren en meren. Daarnaast zijn deze waterbronnen als viswater en water voor vee en plantages essentieel voor hun levensonderhoud. Het opdrogen of vervuild raken van deze waterbronnen vormen een enorme bedreiging voor deze gemeenschappen. Het is daarom van het grootste belang dat bedrijven in de sector zo min mogelijk water gebruiken, specifieke programma s ontwikkelen voor gebieden met waterschaarste en hun actuele watergebruik meten en rapporteren. Onderzoek Voor het Europese Best-in-Class product onderzoeken we naast alles wat we boven noemen ook de vraag of bedrijven de eigen werknemers een fatsoenlijk loon bieden, werknemersrechten respecteren en zich inspannen om werknemers een veilige werkomgeving te bieden. Naast deze sociale zaken worden ook voor consumenten belangrijke vraagstukken als productkwaliteit en productveiligheid meegenomen. Deze onderwerpen zijn bepalend voor de ranglijst van bedrijven in deze sector. Een van de bedrijven die een verbetering liet noteren en daarmee werd goedgekeurd voor belegging is Heineken. Dat heeft de Nederlandse bierbrouwer onder andere te danken aan heldere doelstellingen met daaraan gekoppelde tijdslijnen voor het (her)gebruik van water en de uitstoot van broeikasgassen. Zo moeten de CO2-emissies van de brouwerij tussen 2010 en 2020 met 40% verminderen. Dit moet Heineken lukken door minder kolengestookte centrales te laten draaien en door meer gebruik te maken van hernieuwbare energiebronnen. Bovendien is voor de productie van de grondstoffen van bier is heel veel water nodig; volgens sommigen zelfs bijna 300 liter water om een liter bier te kunnen brouwen. Om dat aan te pakken heeft het bedrijf doelen voor haar inkoop van gewassen opgesteld. Heineken wil grondstoffen als gerst, hop en appels gaan kopen die op een duurzame manier geproduceerd worden. Natuurlijk heeft ook Heineken haar verbeterpunten. Eén daarvan is het beloningsbeleid. Een goed beloningsbeleid zou leidinggevenden moeten belonen en motiveren op basis van het behalen van vooraf vastgestelde afspraken. Het is niet de bedoeling dat de beloningscommissie deze criteria in de loop van het jaar bijstelt zodat makkelijker aan de doelstellingen voldaan kan worden. Dat is wel wat het bestuur van Heineken deed. Om onze onvrede over deze actie kenbaar te maken, besloten we op de jaarvergadering van Heineken, gehouden op 24 april 2014, te stemmen tegen een resolutie die het handelen van het bestuur moest goedkeuren. 20 procent van alle uitgebrachte stemmen waren tegen. We hopen dat het bedrijf dit signaal opmerkt en haar ESG prestaties verder blijft verbeteren. 15

16 3. APPENDIX 3.1. HUIDIGE UITSLUITINGEN BEDRIJF SECTOR REGIO REDEN Aeroteh* Capital Goods Europa Controversiële Wapens Alliant Techsystems* Capital Goods Amerika Controversiële Wapens Alpha Natural Resources* Energy Amerika Milieuvervuiling Arch Coal* Energy Amerika Milieuvervuiling Aryt Industries* Capital Goods Europa Controversiële Wapens Ashot Ashkelon* Capital Goods Europa Controversiële Wapens Babcock & Wilcox* Capital Goods Amerika Controversiële Wapens Babcock International Group Capital Goods Europa Controversiële Wapens BAE Systems Capital Goods Europa Controversiële Wapens Barrick Gold Materials Amerika Milieuvervuiling Boeing Capital Goods Amerika Controversiële Wapens Bridgestone Automobiles & Components Pacific Fundamentele Arbeidsrechten Computer Sciences Corp Diversified Financials Amerika Controversiële Wapens CONSOL Energy Energy Amerika Milieuvervuiling EADS Capital Goods Europa Controversiële Wapens Exelis* Capital Goods Amerika Controversiële Wapens Finmeccanica Capital Goods Europa Controversiële Wapens Fluor Corporation Capital Goods Amerika Controversiële Wapens Milieuvervuiling, Freeport-McMoRan Materials Amerika Mensenrechten GenCorp* Capital Goods Amerika Controversiële Wapens General Dynamics Capital Goods Amerika Controversiële Wapens Hanwha* Materials Pacific Controversiële Wapens Honeywell International Capital Goods Amerika Controversiële Wapens Jacobs Engineering Group Capital Goods Amerika Controversiële Wapens Larsen & Toubro Capital Goods Pacific Controversiële Wapens Lockheed Martin Corp Capital Goods Amerika Controversiële Wapens Norinco International Cooperation* Capital Goods Pacific Controversiële Wapens Northrop Grumman Capital Goods Amerika Controversiële Wapens Poongsan Corp* Materials Pacific Controversiële Wapens Raytheon Capital Goods Amerika Controversiële Wapens Rheinmetall* Capital Goods Europa Controversiële Wapens Rio Tinto Materials Europa Milieuvervuiling Rolls-Royce Group Capital Goods Europa Controversiële Wapens Safran Capital Goods Europa Controversiële Wapens Serco Group Commercial & Professional Services Europa Controversiële Wapens Splav SRPA* Capital Goods Europa Controversiële Wapens ST Engineering Capital Goods Pacific Controversiële Wapens 16

17 BEDRIJF SECTOR REGIO REDEN TEPCO Utilities Pacific Mensenrechten Textron Capital Goods Amerika Controversiële Wapens Thales Capital Goods Europa Controversiële Wapens Mensenrechten, Vedanta Resources Materials Europa Milieuvervuiling Wal-Mart Stores, Inc. Retail Amerika Fundamentele Arbeidsrechten * We hebben niet in deze bedrijven geïnvesteerd voordat zij werden uitgesloten omdat ze niet in ons beleggingsuniversum waren opgenomen daar ze in strijd bleken met onze Fundamentele Beleggingsbeginselen. Ze werden preventief uitgesloten om de kans uit te sluiten dat we erin zouden beleggen als ze op enig moment in de toekomst in het beleggingsuniversum zouden worden opgenomen. LAND China Finland Griekenland Mexico Polen Zuid Korea Turkije Verenigde Staten OVERTREDEN PRINCIPE Controversiële Wapens Controversiële Wapens Controversiële Wapens Mensenrechten Controversiële Wapens Controversiële Wapens Controversiële Wapens Controversiële Wapens 17

Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen Q2 2014

Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen Q2 2014 Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen Q2 2014 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING... 3 2. ESG-ACTIVITEITEN EN CASE STUDIES... 5 2.1. UITSLUITINGEN UPDATE... 5 2.2. ENGAGEMENT OVERZICHT... 6 2.3. STEMMEN... 8 2.4.

Nadere informatie

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014 CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen...3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...3 2.2. ESG-criteria...3

Nadere informatie

Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen Q1 2014

Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen Q1 2014 Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen Q1 2014 INHOUDSOPGAVE 1. INTRODUCTIE... 3 2. ESG ACTIVITEITEN EN CASE STUDIES... 4 2.1. Uitsluitingen Update... 4 2.2. Engagement Overzicht... 6 2.3. Stemmen...10 2.4.

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL

KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL Q3-2014 Inhoud 1. Introductie... 2 2. ESG-activiteiten en case studies... 3 2.1 Green bonds: leningen met een missie... 3 2.2 Uitsluitingen update... 7 2.3 Engagementoverzicht...

Nadere informatie

ESG Retail Report Environment, Social, Governance

ESG Retail Report Environment, Social, Governance ESG Retail Report Environment, Social, Governance RAPPORTAGE VIERDE KWARTAAL 2013 Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen SNS Beleggingsfondsen Beheer B.V. Q4 2013 INHOUDSOPGAVE 1. INTRODUCTIE... 3 2. ESG

Nadere informatie

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016 CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 4 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 4 2.2. ESG-criteria...

Nadere informatie

Kwartaalrapport verantwoord beleggen

Kwartaalrapport verantwoord beleggen Kwartaalrapport verantwoord beleggen Q3-2014 Inhoud 1 Introductie 3 2 ESG-activiteiten en case studies 4 2.1 Green bonds: leningen met een missie 4 2.2 Uitsluitingen update 6 2.3 Engagementoverzicht 6

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL. Vierde kwartaal - 2014

KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL. Vierde kwartaal - 2014 KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL Vierde kwartaal - 2014 Inhoud 1. Introductie... 2 2. ESG-activiteiten en case studies... 4 2.1 Duurzame ketens... 4 2.2 Nieuwe uitsluitingen... 5 2.3 Engagementoverzicht...

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

Verantwoord beleggen

Verantwoord beleggen Verantwoord beleggen Rapportage vierde kwartaal 2014 Disclaimer Deze Disclaimer is van toepassing op de in deze presentatie en/of dit document opgenomen commerciële informatie (hierna: de Informatie) die

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2014

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2014 Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2014 Inde 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

Verantwoord beleggen

Verantwoord beleggen Verantwoord beleggen Rapportage derde kwartaal 2015 Inhoud 1 Voorwoord door Jan-Willem Dreteler 3 2 Water, van levensbelang 4 3 Uitsluitingen en engagement 7 3.1 Nieuwe uitsluitingen 7 3.2 Engagementoverzicht

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL. Eerste kwartaal - 2015

KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL. Eerste kwartaal - 2015 KWARTAALRAPPORT VERANTWOORD BELEGGEN REAAL Eerste kwartaal - 2015 Inhoud 1. Introductie... 2 2. De lage olieprijs en het milieu... 3 2.1 Waarom is dit belangrijk?... 3 2.2 Vraag en aanbod... 3 2.3 Het

Nadere informatie

AANDEELHOUDERSREGELEMENT

AANDEELHOUDERSREGELEMENT AANDEELHOUDERSREGELEMENT Amsterdam, 22 juni 2015 BiQ Group N.V. Versie 1 A. Doelstellingen van het stembeleid van BiQ Group N.V. Het stembeleid van BiQ Group N.V. beschrijft de doelstelling van en de strategie

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Uitsluitingenlijst eind 2014. Company Country Reden. AECOM Technology Corp Verenigde Staten Controversiële wapens Aerospace Industries

Uitsluitingenlijst eind 2014. Company Country Reden. AECOM Technology Corp Verenigde Staten Controversiële wapens Aerospace Industries Uitsluitingenlijst eind 2014 Company Country Reden AECOM Technology Corp e Staten Aerospace Industries Iran Organization (AIO) Aerospace Long-March China International Trade Co., Ltd Aeroteh SA Roemenië

Nadere informatie

Kwartaalrapport verantwoord beleggen Stichting Bewaarder, Zwitserleven Beleggingsfonds

Kwartaalrapport verantwoord beleggen Stichting Bewaarder, Zwitserleven Beleggingsfonds Kwartaalrapport verantwoord beleggen Stichting Bewaarder, Zwitserleven Beleggingsfonds Derde kwartaal - 2015 Inhoud 1. Voorwoord door Jan-Willem Dreteler... 2 2. Water, van levensbelang... 3 3. Uitsluitingen

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2012

Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd hebben we een maatschappelijke

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Inde 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V.

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V. Verantwoording stemgedrag eerste half jaar 2015 Stemgedrag op vergaderingen van aandeelhouders en genomen aandeelhoudersbesluiten buiten vergadering 1. Inleiding NLFI onderschrijft het belang van de Nederlandse

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder Beloningsbeleid Amsterdam, 31 maart 2015 BELONINGSBELEID MAART 2015 DOUBLEDIVIDEND MANAGEMENT B.V. Pagina 1 Beloning van bestuurders

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Kwartaalrapport verantwoord beleggen

Kwartaalrapport verantwoord beleggen Kwartaalrapport verantwoord beleggen Tweede kwartaal - 2015 Inhoud 1. Voorwoord door FSC Nederland... 2 2. Klimaat en ontbossing... 3 3. Uitsluitingen en engagement... 5 3.1 Nieuwe uitsluitingen... 5 3.2

Nadere informatie

Verantwoord beleggen

Verantwoord beleggen Verantwoord beleggen Rapportage eerste kwartaal 2015 Disclaimer Deze Disclaimer is van toepassing op de in deze presentatie en/of dit document opgenomen commerciële informatie (hierna: de Informatie) die

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Inde 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet

Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet 7 oktober 2005 - Goed bestuur zoals dat wordt beschreven in de code- Tabaksblat moet van twee kanten komen. De bedrijfsbestuurders moeten hun organisatie

Nadere informatie

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen? 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen? 6 4 Hoe willen wij maatschappelijk

Nadere informatie

Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen. Stichting Bewaarder, Zwitserleven Beleggingsfonds Q2 2013

Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen. Stichting Bewaarder, Zwitserleven Beleggingsfonds Q2 2013 Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen Stichting Bewaarder, Zwitserleven Beleggingsfonds Q2 2013 INHOUDSOPGAVE 1. INTRODUCTIE... 3 2. ESG ACTIVITEITEN EN CASE STUDIES... 4 2.1. Uitsluitingen Update... 4

Nadere informatie

Reaal ESG-rapportage eerste kwartaal 2016

Reaal ESG-rapportage eerste kwartaal 2016 Reaal ESG-rapportage eerste kwartaal 2016 Inhoud 1. Introductie... 3 2. De wereld in 2030... 4 3. Uitsluitingen en engagement... 7 3.1 Nieuwe uitsluitingen... 7 3.2 Engagementoverzicht... 8 3.3 Engagements:

Nadere informatie

ESG Retail Report Environment, Social, Governance

ESG Retail Report Environment, Social, Governance ESG Retail Report Environment, Social, Governance RAPPORTAGE TWEEDE KWARTAAL 2013 Kwartaalrapport Verantwoord Beleggen SNS Beleggingsfondsen Beheer B.V Q2 2013 INHOUDSOPGAVE 1. INTRODUCTIE... 3 2. ESG

Nadere informatie

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen in KBC Duurzaam en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Corporate Social Responsibility of CSR)

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

De belegger laat zijn stem horen

De belegger laat zijn stem horen De belegger laat zijn stem horen Het belang van aandeelhoudersvergaderingen en de dialoog met het bestuur binnen verantwoord beleggen Manuel Adamini Hoofd ESG-research, SNS Asset Management Mei 2012 1.

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers. Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006

Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers. Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006 Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006 Agenda Achtergrond verantwoordelijkheden institutionele beleggers Code Tabaksblat Wettelijke verankering

Nadere informatie

BELEGGINGEN PENSIOENFONDSEN IN KERNWAPENS Maart 2012

BELEGGINGEN PENSIOENFONDSEN IN KERNWAPENS Maart 2012 Kantoor Amsterdam Anna Spenglerstraat 71 1054 NH Amsterdam tel/fax 020 6164684 Kantoor Groningen Postbus 7007 9701 JA Groningen tel 050 3133247 info@stopwapenhandel.org bank 39.04.07.380 www.stopwapenhandel.org

Nadere informatie

BELEGGINGEN PENSIOENFONDSEN IN KERNWAPENS Campagne tegen Wapenhandel maart 2012

BELEGGINGEN PENSIOENFONDSEN IN KERNWAPENS Campagne tegen Wapenhandel maart 2012 BELEGGINGEN PENSIOENFONDSEN IN KERNWAPENS Campagne tegen Wapenhandel maart 2012 Kernwapens als uitsluitingsgrond Hieronder volgt een overzicht van belangrijke kernwapengerelateerde bedrijven 1, met een

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Verantwoord beleggen

Verantwoord beleggen Verantwoord beleggen Rapportage tweede kwartaal 2015 Inhoud 1 Voorwoord door FSC Nederland 3 2 Klimaat en ontbossing 4 3 Uitsluitingen en engagement 6 3.1 Nieuwe uitsluitingen 6 3.2 Engagementoverzicht

Nadere informatie

Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand

Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand Campagne tegen Wapenhandel - mei 2008 Conclusies: veel pensioenfondsen hebben inmiddels een opgesteld zo'n beleid beperkt zich vaak tot enkele

Nadere informatie

Pensioenfonds Horeca & Catering is vertegenwoordigd door SPF beheer b.v. bij: Algemene vergadering van aandeelhouders VNU. 19 april 2005 A G E N D A

Pensioenfonds Horeca & Catering is vertegenwoordigd door SPF beheer b.v. bij: Algemene vergadering van aandeelhouders VNU. 19 april 2005 A G E N D A Pensioenfonds Horeca & Catering is vertegenwoordigd door SPF beheer b.v. bij: Algemene vergadering van aandeelhouders VNU 19 april 2005 Agendapunten A G E N D A Stem 1. Opening - 2. Verslag van de raad

Nadere informatie

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Stakeholderdialoog VNCI Pieterstraat 11 3512 JT Utrecht T +31 (0) 30 234 00 31 info@vbdo.nl www.vbdo.nl Samenvatting Op 14 oktober 2013 heeft de Vereniging van de Nederlandse

Nadere informatie

Stembeleid Juni 2015

Stembeleid Juni 2015 Stembeleid Juni 2015 Stembeleid ASR Nederland N.V. juni 2015 1. Inleiding 2. Algemene uitgangspunten 3. Socially Responsible Investments Policy (SRI) 4. Bestuur en RvC - (Her)benoeming - Décharge - Vrijwaring

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Engagement 4 Collectief engagement 5 Corporate governance en stemmen 6 Bijlagen 1 Inleiding

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

NB: De agendapunten 4, 6, 8a, 8b, 9, 11, 12, 13, 14 en 15 zullen ter stemming worden gebracht.

NB: De agendapunten 4, 6, 8a, 8b, 9, 11, 12, 13, 14 en 15 zullen ter stemming worden gebracht. Beter Bed Holding N.V. Agenda Algemene Vergadering van Aandeelhouders op donderdag, 28 april 2011 om 12.30 uur bij IBN Vergadercentrum, Hockeyweg 5, 5405 NC Uden 1. Opening. 2. Bespreking jaarverslag 2010.

Nadere informatie

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 6 juli 2015 Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 1 / 16 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding... 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen?... 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen?... 5

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

BELEGGINGEN PENSIOENFONDSEN IN KERNWAPENS Oktober 2012

BELEGGINGEN PENSIOENFONDSEN IN KERNWAPENS Oktober 2012 Kantoor Amsterdam Anna Spenglerstraat 71 1054 NH Amsterdam tel/fax 020 6164684 Kantoor Groningen Postbus 7007 9701 JA Groningen tel 050 3133247 info@stopwapenhandel.org bank 39.04.07.380 www.stopwapenhandel.org

Nadere informatie

2013 SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY NORTH AMERICA - A

2013 SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY NORTH AMERICA - A Jaarverslag 2013 SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY NORTH AMERICA - A SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY NORTH AMERICA - A (Fonds voor gemene rekening) BEHEERDER SNS Beleggingsfondsen Beheer B.V. Croeselaan

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

2013 SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY EUROPE

2013 SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY EUROPE Jaarverslag 2013 SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY EUROPE SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY EUROPE (Fiscale Beleggingsinstelling) BEHEERDER SNS Beleggingsfondsen Beheer B.V. Croeselaan 1 3521 BJ Utrecht

Nadere informatie

Benchmark rapport 2012

Benchmark rapport 2012 DUURZAAMHID NDRLAND enchmark rapport 2012 Kpn Hi Telfort XS4ALL en C T-Mobile D Vodafone D Tele2 D InterNLnet UPC Ziggo Scarlet Caiway Duurzaamheid telecom nederland INDX Onderzoeksmethode... 6 Het resultaat...

Nadere informatie

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance 12 januari 2012 -persbericht- Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance De top 50 bedrijven uit de Eurozone

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting

Nadere informatie

Toelichting op de agenda van de algemene vergadering van aandeelhouders van AamigoO Group NV (de Vennootschap ) van 26 juni 2012.

Toelichting op de agenda van de algemene vergadering van aandeelhouders van AamigoO Group NV (de Vennootschap ) van 26 juni 2012. Toelichting op de agenda van de algemene vergadering van aandeelhouders van AamigoO Group NV (de Vennootschap ) van 26 juni 2012. 2. Notulen Algemene Vergadering van Aandeelhouders 31 augustus 2011 De

Nadere informatie

ICP Corporate Finance

ICP Corporate Finance ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseurs Bedrijfsprofiel Januari 2013 Profiel ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseur van management en aandeelhouders bij complexe Corporate Finance vraagstukken

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

Nieuwe Steen Investments n.v. ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN NIEUWE STEEN INVESTMENTS N.V.

Nieuwe Steen Investments n.v. ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN NIEUWE STEEN INVESTMENTS N.V. ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN NIEUWE STEEN INVESTMENTS N.V. (Beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal) te houden op donderdag 15 oktober 2009 om 10.30 uur in Schouwburg Het Park te

Nadere informatie

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices Wat is Eumedion? Eumedion is een stichting die de belangen behartigt van de bij haar aangesloten institutionele beleggers op het gebied van corporate governance en duurzaamheid. Doel van de pensioenfondsen,

Nadere informatie

Beleggingen in controversiële bedrijven van enkele goede doelen

Beleggingen in controversiële bedrijven van enkele goede doelen Beleggingen in controversiële bedrijven van enkele goede doelen Een quick scan voor Zembla 9 juni 2007 Jan Willem van Gelder Profundo Van Duurenlaan 9 1901 KX Castricum Tel: 0251-658385 Fax: 0251-658386

Nadere informatie

REGLEMENT VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN BEVER HOLDING N.V.

REGLEMENT VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN BEVER HOLDING N.V. REGLEMENT VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN BEVER HOLDING N.V. Definities de Vennootschap de RVC de voorzitter Directie : Bever Holding N.V. : De raad van commissarissen van de vennootschap : De voorzitter

Nadere informatie

Corporate governance. Ten aanzien van een drietal specifieke Best Practice bepalingen uit de Code doet Neways als volgt verslag:

Corporate governance. Ten aanzien van een drietal specifieke Best Practice bepalingen uit de Code doet Neways als volgt verslag: Corporate governance De Raad van Commissarissen en de Raad van Bestuur onderschrijven de belangrijkste principes van corporate governance. Goed ondernemingsbestuur is voor Neways een belangrijk uitgangspunt.

Nadere informatie

Corporate governance code Caparis NV

Corporate governance code Caparis NV Corporate governance code Caparis NV De brancheorganisatie sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie Cedris heeft in het voorjaar van 2010 een branchecode aangenomen. In de inleiding van deze branchecode

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

Handleiding stembeleid van ASN Beleggingsfondsen N.V.

Handleiding stembeleid van ASN Beleggingsfondsen N.V. ASN Bank Issuepaper Handleiding stembeleid van Directe invloed op duurzaam beleid van bedrijven ASN Bank Issuepaper Handleiding stembeleid maart 2010 2 In deze ASN Bank Issuepaper Handleiding stembeleid

Nadere informatie

Policy brief: MVO en transparantie in de Financiële Sector

Policy brief: MVO en transparantie in de Financiële Sector Policy brief: MVO en transparantie in de Financiële Sector Bestemd voor: Leden Algemene Kamercommissie Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BuHaOs) Van: Eerlijke Bankwijzer Aanleiding: AO,

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

2013 SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY NORTH AMERICA

2013 SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY NORTH AMERICA Jaarverslag 2013 SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY NORTH AMERICA SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY NORTH AMERICA (Fiscale Beleggingsinstelling) BEHEERDER SNS Beleggingsfondsen Beheer B.V. Croeselaan

Nadere informatie

2013 SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY PACIFIC

2013 SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY PACIFIC Jaarverslag 2013 SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY PACIFIC SNS RESPONSIBLE INDEX FUND - EQUITY PACIFIC (Fonds voor gemene rekening) BEHEERDER SNS Beleggingsfondsen Beheer B.V. Croeselaan 1 3521 BJ Utrecht

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Remuneratierapport DOCdata N.V. 2006

Remuneratierapport DOCdata N.V. 2006 Remuneratierapport DOCdata N.V. 2006 Inleiding Het doel van het bezoldigingsbeleid voor de Directie van DOCdata N.V. is een zodanige beloning te verschaffen dat: prestaties die in overeenstemming zijn

Nadere informatie

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de aan de

Nadere informatie

Inhoud JAARVERSLAG 2013 SNS BELEGGINGSFONDSEN N.V. 2

Inhoud JAARVERSLAG 2013 SNS BELEGGINGSFONDSEN N.V. 2 Jaarverslag 2013 Inhoud 1 Profielschets SNS Beleggingsfondsen 5 1.1 Inleiding 6 1.2 Onze beleggingsfilosofie in het kort 6 1.3 Maatschappelijk bewust vermogensbeheer 7 1.4 Risicomanagement 7 1.5 Juridische

Nadere informatie

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE Vastgesteld door de RvC op 10 maart 2010 1 10 maart 2010 INHOUDSOPGAVE Blz. 0. Inleiding... 3 1. Samenstelling... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Taken betreffende

Nadere informatie

Samen werken aan een BETERE WERELD. Goed, betaalbaar en duurzaam

Samen werken aan een BETERE WERELD. Goed, betaalbaar en duurzaam Samen werken aan een BETERE WERELD Goed, betaalbaar en duurzaam De wereld krijgt steeds vaker te maken met moeilijke vragenstukken over welvaart, milieu en economie. Vragen die te maken hebben met klimaat

Nadere informatie

AGENDA. 1. Opening en mededelingen.

AGENDA. 1. Opening en mededelingen. AGENDA Voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Macintosh Retail Group N.V., te houden op donderdag 30 april 2015 om 14.00 uur in het Novotel, Europaboulevard 10 te Amsterdam 1. Opening

Nadere informatie

BRENG NU UW STEM UIT!

BRENG NU UW STEM UIT! BRENG NU UW STEM UIT! 27 juli 2009 Geachte Hemispherx-aandeelhouder. Onze jaarlijkse aandeelhoudersvergadering werd zoals gepland gehouden op 24 juni 2009. Tijdens deze vergadering werd gestemd over vier

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie