1 Hiking & sportvoeding, wat zegt de literatuur?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1 Hiking & sportvoeding, wat zegt de literatuur?"

Transcriptie

1 1 Hiking & sportvoeding, wat zegt de literatuur? Dat voeding een belangrijke rol speelt bij meerdaagse trektochten weten de meeste hikers wel. Er is echter een groot verschil tussen een optimale voeding of een sub-adequate voeding. Door een adequate hoeveelheid energie en nutriënten in te nemen zullen de trektochten vlotter gaan waardoor het natuurlijk ook allemaal aangenamer wordt of men een tandje kan bijsteken. 1.1 Inleiding voeding Er bestaan 4 macronutriënten in de voeding waaruit ons lichaam energie put: - Eiwit = 4 kcal/gram -Koolhydraten = 4 kcal/gram -Vet = 9kcal/gram -Alcohol = 7kcal/gram Voedingsvezels brengen ook in een kleine mate energie aan (ongeveer 1,5 kcal/gram), dit wordt vaak als verwaarloosbaar gezien aangezien de meesten toch niet meer dan 30 gram voedingsvezels per dag consumeren. Voedingsvezels zijn van zaken die eigenlijk niet door het lichaam verteerd kunnen worden en dus ook geen kcal kunnen leveren. Althans dat dacht men vroeger. Nu blijkt dat in onze darm deze voedingsvezels door bacteriën verteerd worden en deze omgezet worden tot korte keten vetzuren. Deze worden op hun beurt weer opgenomen door de darm en op deze manier brengen deze toch kcal (weliswaar in beperkte mate) aan. Meer onderzoek is echter nog nodig en dit zou ons wat te ver weg brengen van het hiking verhaal Energie-inname Met de energie-inname bedoelt men de hoeveelheid kcal die men dagelijks inneemt. De hoeveelheid energie die ingenomen wordt is erg belangrijk voor de hiker. Een inadequate energie inname zal onvermijdelijk nefaste gevolgen hebben voor de prestaties. Zo zal de hike dus ook vaak minder aangenaam of leuk ervaren worden. De hoeveelheid energie die men dagelijks moet innemen om niet af te vallen of bij te komen noemt men de energiebehoefte. De energiebehoefte is afhankelijk van vele factoren: leeftijd, geslacht, lengte, vetpercentage, activiteit, zwaarte van je rugzak, gebruik hulpstukken (hiking-poles) Het is dus niet gemakkelijk om de energiebehoefte correct in te schatten. Energiebehoefte = BMR X PAL De BMR stelt het basaal metabolisme voor, de energie de men nodig zou hebben moest men in coma liggen. PAL staat voor physical activity level. Dit geeft weer hoe actief men juist is. De beste manier om de energiebehoefte in te schatten is via een formule, een veel gebruikte formule bij sporters is deze van Katch-McArdle. Hier kan men de energiebehoefte berekenen: Het vetpercentage moet echter gekend zijn, hiervoor gaat men het beste langs bij iemand die veel ervaring heeft met een huidplooimeter (nog steeds 1 van de beter methodes om vetpercentage te meten). Natuurlijk kan je ook een onderwaterweging doen (heeft ook zijn beperkingen) of een DEXAscan laten nemen (is erg duur en wellicht praktisch niet haalbaar voor de meeste hikers).

2 Merk op dat de Katch-McArdle formule de BMR berekend. Het cijfer dat men uitkomt moet men dus nog vermenigvuldigen met de activiteitsfactor. Indien je je vetpercentage niet weet kan je ook gebruik maken van een andere (minder precieze formule): De Harris en Benedict formule. De PAL waarde voor hikers kan bij een zware trektocht hoog oplopen: Voor een man: 2 Voor een vrouw: 1,8 Op het einde van de rit of beter gezegd de tocht, zou je lichaamsgewicht even hoog moeten zijn dan dat je vertrok op je trektocht. Dit betekend dat je (althans gemiddeld) op je energiebehoefte zat Eiwit Eiwit is de zogenaamde bouwsteen van ons lichaam, uiteraard bestaat ons lichaam uit meer dan eiwit (voornamelijk uit water). Als we de functie van eiwit in de voeding bekijken bij het trekken, dan zien we dat eiwit voornamelijk belangrijk is om de spiermassa te behouden. Eiwit zelf kan ook energie aan het lichaam leveren. Dit komt voornamelijk voor als er niet voldoende energie geleverd wordt om aan de dagelijkse energiebehoefte te voldoen. Wanneer er onvoldoende energie ingenomen wordt kan er tot 60 gram lichaamseiwit verloren gaan per dag, zeker als er die dag zware activiteiten uitgevoerd worden. Het lichaamseiwit die als energie gebruikt wordt, zal van verschillende plaatsten genomen worden: spieren, vitale organen en gastro-intestinale stelsel (Passmore & Durnin, 1967) Koolhydraten Koolhydraten is één van de twee grootste energieleveranciers van het menselijke lichaam. Koolhydraten kunnen veel energie leveren in een relatief korte tijdspanne. Naarmate de intensiteit van een bepaalde activiteit naar omhoog gaat zal er proportioneel gezien meer koolhydraten gebruikt worden ten opzichte van vet. Dit komt doordat koolhydraten anaeroob (zonder zuurstof) gemetaboliseerd kunnen worden. Dit betekend dus dat bij vlak en naar beneden hiken de verbruikte ratio vet/koolhydraten naar omhoog zal gaan. Bij het stijgen zal de verbruikte ratio vet/koolhydraten naar beneden gaan. Een nadeel dat koolhydraten hebben als energiebron is dat de voorraad ervan beperkt is. Een mens kan ongeveer een 500gram glycogeen (opslag vorm van koolhydraten in het lichaam) in de lever en spieren opslaan. Hoe meer spiermassa hoe meer glycogeen er opgeslaan kan worden. Door de gelimiteerde opslagcapaciteit is het dus belangrijk dat de glycogeen voorraad aangevuld wordt tijdens de hikes. Zo zullen optimale prestaties gegarandeerd worden Vet Vet is de andere grootte energieleverancier van het menselijke lichaam. De opslagcapaciteit van vet in het menselijk lichaam is onbeperkt, denk maar aan de vele obese personen. Vet is de ideale brandstof voor ons lichaam om gedurende een lange tijd energie te leveren. Doordat vet vaak negatief in beeld komt, vergeet men vaak dat er een minimum inname bestaat. Het is niet onbestaand dat mensen door het negatief beeld van vet een vetfobie creëren. Dit kan leiden tot een verminderde inname van vlees en zuivel. Dit zorgt er dan op zijn beurt weer voor dat er minder eiwit, calcium, zink en ijzer wordt ingenomen (National Strength and Conditioning Association, 2008).

3 Een voedingspatroon dat weinig vet bevat wordt niet aangeraden voor sporters. Een voedingspatroon met minder dan 15 En% vet kan de testosteronproductie verlagen wat dan op zijn beurt weer zorgt voor een daling van de spierontwikkeling en een daling in de stofwisselingssnelheid (Volek, Kraemer, Bush, Incledon, & Boetes, 1997) Alcohol Iedereen heeft wellicht al gehoord dat alcohol het lichaam laat uitdrogen of dehydrateren. Dit is echter uit context getrokken door mensen die onderzoeken op een verkeerde manier interpreteren. Alhoewel dat het klopt dat alcohol dehydrateerd, zullen de meeste alcoholische dranken toch een grote hoeveelheid vocht aanbrengen. Pure alcohol of alcoholische dranken met een zeer hoog vol% alcohol dehydrateren, maar de meeste alcoholische dranken die hier niet onder vallen (vele bieren, wijn etc) zullen dus ook vocht aanleveren en NIET dehydrateren. Uiteraard is een alcoholische drank niet de OPTIMAALSTE rehydratatie drank Water Water is een zeer belangrijk, desalniettemin vaak vergeten door de hiker, nutriënt. Er is geen enkel nutriënt die in het menselijk lichaam de prestaties zoveel kan veranderen. 45 tot 70% van het menselijke lichaam bestaat uit water. De totale hoeveelheid lichaamswater is afhankelijk van de lichaamssamenstelling en hydratatie status. Vetmassa bezit slechts 20% water, terwijl spiermassa ongeveer 75% water bevat (National Strength and Conditioning Association, 2008). Aangezien water prominent aanwezig is in het menselijke lichaam, heeft water vele belangrijke functies (McArdle, Katch, & Katch, 2014): Water is essentieel voor een normale celfunctie Maakt transport van stoffen doorheen het menselijke lichaam mogelijk Water dient als een reactie medium Temperatuur regeling etc. De meeste hikers drinken vocht naargelang ze dorst hebben. Meer dorst betekent dus meer drinken voor de meeste hikers en omgekeerd. Dorst is geen betrouwbare indicator. De symptomen van dorst komen pas wanneer het te laat is en een vocht tekort al opgetreden is. Bovendien kan de dorstperceptie veranderen door onder andere medicatie en het ouder worden. Het is dus belangrijke dat er systematisch vocht gedronken wordt (Epstein & Armstrong, 1999).

4 Figuur 1: % dehydratatie en fysiologische impact op het menselijke lichaam (Jordan, Jordan, & Horswill, 1994) Bij figuur 1 kan men de effecten van dehydratatie zien op het menselijke lichaam. Bij 1% dehydratatie stijgt de lichaamstemperatuur van de kern (CT). Bij 2% dehydratatie stijgt de hartslag (HR) en daalt de bloeddruk (BP). Bij 3% dehydratatie daalt de doorbloeding van de huid (SBF), wat ervoor zorgt dat het lichaam niet goed meer kan afkoelen. Bij 4% dehydratatie daalt de doorbloeding van de spieren (MBF), dit leidt tot minder aanvoer van zuurstof en nutriënten en een daling van de afvoer van afvalstoffen. Bij 5% dehydratatie is er een verkleind volume bloed dat door het hart per slag wordt uitgepompt (SV), zo wordt er minder zuurstof geleverd bij elke hartslag. Bij 6% dehydratatie vindt er een daling van de elektrolyten in de spieren plaats (ME). Bij 7% dehydratatie vermindert de doorbloeding van de nieren (RBF), wat tot acuut nierlijden kan leiden. De effecten van de dehydratatie zijn opbouwend. Dit betekend dat wat er bij 1% dehydratatie voorkomt ook bij 2% dehydratatie voorkomt etc. (Horswill) Vitaminen en mineralen Over de vitaminen en mineralen alleen kan een volledig boek geschreven worden. Dit is een topic dat niet onderzocht is met betrekking tot het hiken. Men kan er vanuit gaan dat het uiteraard niet optimaal is om gedurende een lange periode te weinig vitaminen en mineralen in te nemen. Alhoewel er voor de meeste vitaminen en mineralen een langdurige deficiëntie moet zijn om echt klinische problemen te veroorzaken. Voor vrouwen die op trektocht gaan is het wellicht interessant om een ijzer supplement in te nemen. Veel vlees en vis wordt er tijdens trektochten niet gegeten. Dit zijn nochtans bronnen met goed opneembaar ijzer (haem-ijzer). Vrouwen hebben meer kans op een ijzer deficiëntie door het verlies van ijzer tijdens de menstruatie. Een mineraal dat voldoende geconsumeerd moet worden is natrium, dit kan men vinden in keukenzout (NaCl). Indien men veel zweet zal er heel wat natrium verloren gaan, het is dus belangrijk dat dit voldoende geconsumeerd wordt. 1.2 Wat zegt de literatuur nu juist over hiking en sportvoeding? Hiking blijkt (althans op het vlak van sportvoeding) erg weinig onderzocht te zijn. Men kan bijvoorbeeld wel vele onderzoeken vinden over hiking met hiking-poles. Er zijn echter heel wat onderzoeken die men wel kan linken aan hiking waardoor men wel een completer beeld kan krijgen.

5 Meer onderzoek is echter nodig. In de onderstaande tekst zijn de onderzoeken met hun bevindingen vermeld, de referenties staan op het einde van dit artikel Energie Er is slechts één onderzoek dat de energie inname bespreekt in een gecontroleerde hoge omgeving Increased energy intake minimizes weight loss in men at high altitude. In deze studie werd onderzocht of men het verlies van lichaamsgewicht in mannen op een hoge hoogte konden beperken door meer energie in te nemen. De energiebehoefte van de mannen was op zeeniveau ongeveer 3118 kcal ± 300 per dag. De mannen werden dan op 4300 meter hoogte gebracht en elke dag werd het basaal metabolisme (BMR) gemeten. Op dag 2 was de BMR met 27% gestegen ten opzichte van BMR zeeniveau. Hierna daalde de BMR traag tot wanneer deze stabiliseerde op dag 10, dan was de BMR met 17% verhoogd. De energiebehoefte paste men aan aan de gestegen BMR (energiebehoefte nu= 3452 kcal ± 452 per dag). De stikstofbalans was negatief (dus er werd meer eiwit verloren dan dat er opgebouwd werd) tot op het moment dat de energiebehoefte aangepast werd aan de verhoogde BMR. Dan werd de stikstofbalans positief. De onderzoekers concludeerden dat het mogelijk is om op grote hoogte weinig gewicht te verliezen als men de BMR aanpast. Mijn mening over dit onderzoek: Voor mij lijkt het vanzelf sprekend dat het gewichtsverlies geremd kan worden door voldoende energie in te nemen. Wat mij echter wel interesseert in dit onderzoek is de verhoging van de BMR. De BMR was op een bepaald punt maar liefst 27% gestegen, dit stabiliseerde later dan op 17% meer. De oplossing voor het obesitas probleem is gevonden! Uit de waarden van de stikstofbalans kan men niet veel besluiten. Stikstofbalans gebruikt men vaak om de eiwitbalans (katabool of anabool) in het lichaam te bepalen. Is de stikstofbalans negatief dan verlies je meer eiwit (=slecht), is de stikstofbalans positief dan wordt er meer eiwit opgebouwd dan afgebroken (=positief). Zo gemakkelijk blijkt het echter niet te zijn. De betrouwbaarheid van de stikstofbalans is in vraag te trekken. Jammer genoeg is eiwit niet de enige moleculaire structuur die stikstof (N) bevat (Butterfield, Gates, Fleming, Brooks, Sutton, & Reeves, 1992). Algemeen besluit energie Voldoende energie innemen en dus een isocalorisch 1 of hypercalorisch 2 dieet volgen wordt aangeraden voor hikers. Bij een hypocalorisch 3 dieet gaat er meer eiwit verloren en dus meer vetvrije massa verloren, waardoor de prestaties dalen. Bovendien heeft een hypocalorisch dieet ook een impact op de energiereserves in het lichaam waardoor de hiker zich zwak(ker) kan voelen. Dat voldoende energie innemen belangrijk is weten de meeste hikers wel. Vaak nemen ze echter te weinig kcal in. Nu kan je je wel voorstellen dat het dus niet gemakkelijk is om voldoende kcal in te nemen en zo minstens op je energiebehoefte te zitten. Eerst en vooral is je BMR al heel wat verhoogd en nog eens bovenop is je activiteit drastisch verhoogd. Daar komt nog bij dat het niet evident is om heel veel eten mee te nemen op lange trektochten. De meeste hikers zijn echte grammenjagers en zullen vaak niet voldoende eten meenemen. 1 Isocalorisch = op de energiebehoefte, je valt niet en komt niet bij in lichaamsgewicht 2 Hypercalorisch= meer dan de energiebehoefte eten 3 Hypocalorisch= minder dan de energiebehoefte eten

6 1.2.2 Eiwit Er bestaan een aantal onderzoeken over de eiwitinname bij trektochten. Meestal gaat het over trektochten op hoge hoogte Branched-chain amino acid supplementation during trekking at high altitude. The effects on loss of body mass, body composition, and muscle power. Dit onderzoek werd uitgevoerd om te bepalen of BCAA s 4 (branched chain amino acid) een effect hebben op het behoud van spiermassa bij grote hoogte. Het onderzoek werd uitgevoerd bij een 21 daagse trektocht met een gemiddelde hoogte van 3255 ± 458 meter. De groep die BCAA s kregen hadden 1,5% meer vetvrije massa op het einde van de rit. De andere groep die minder BCAA s hadden geen verandering in de vetvrije massa. De onderzoekers concludeerden dat BCAA supplementatie mogelijks kan helpen bij lange trektochten op grote hoogte (Schena, Guerrini, Tregnaghi, & Kayser, 1992). Mijn mening over dit onderzoek: Hieruit kan men dus afleiden dat het wellicht aangeraden is om voldoende eiwit te consumeren bij trektochten op een hogere hoogte. Aangezien de meeste dag dagelijkse (eiwitrijke)producten ook BCAA s bezitten, is het niet perse nodig om dit als supplementen te consumeren Effect of leucine supplementation on loss of lean body mass during prolonged hypoxi epxosure: a double-blind randomized study Deze studie keek naar het effect van de supplementatie van leucine op de vetvrije massa gedurende een trektocht van 13 dagen tussen Lukla (Nepal) en Everest Base Camp. De gemiddelde hoogte was 4140 meter met een min van 2810 en een max van 5364 meter. De groep hikers werd in 2 gedeeld, de ene groep kreeg 2 maal dagelijks een supplement van 7g leucine, de andere groep een placebo. Na 13 dagen werd er geen significant verschil opgemerkt tussen de hikers met meer leucine en de placebo groep. De onderzoekers concludeerden dat leucine mogelijks geen positief effect heeft voor het behoud van vetvrije massa tijdens langdurende hoge trektochten (Gershenoff, 2013). Mijn mening over dit onderzoek: De resultaten van deze studie spreken de resultaten tegen van de studie van Schena, et al. Dit is mogelijks te verklaren doordat de trektocht eerst en vooral een stuk korter was en dat de deelnemers mogelijk allemaal relatief veel eiwit consumeerden (je gaat immers de Mount Everest niet beklimmen met een nutriëntdeficiëntie). In de studie van Schena, et al. was er gemiddeld een lichaamsgewicht verlies van 10,5% na 21 dagen. Terwijl bij de studie van Gershenoff de deelnemers slechts 2% lichaamsgewicht verloren in 13 dagen. Dit duid dus aan dat er veel meer energie geconsumeerd werd bij de studie van Gershenoff. Zoals je hierboven kon lezen in het algemene gedeelte over eiwit, is energie een belangrijke factor om de eiwitbehoefte in te schatten. Hoe meer energie er ingenomen wordt hoe minder eiwit er geconsumeerd moet worden. Bovendien hanteerde men bij de studie van Gershenoff een methode om vetpercentage te meten die alles behalve accuraat is (omtrek lichaamsdelen). 4 Dit zijn vertakte keten aminozuren in het Nederlands, maar vaak spreekt men gewoon over BCAA s. Drie aminozuren hebben de eigenschappen van een BCAA: valine, isoleucine en leucine.

7 Algemeen besluit eiwit We kunnen besluiten dat er voldoende eiwit geconsumeerd moet worden. Vaak is de voeding van de hiker gebaseerd op calorie rijke voeding (wat goed is want het beste iso- of hypercalorisch). Deze voeding bevat echter vaak erg weinig eiwit. Het is dus aangeraden dat de hikers voldoende eiwit meenemen. Een lichte gemakkelijk vervoerbare vorm van eiwit is bijvoorbeeld whey eiwit. Natuurlijk kan er ook gewoon vlees of vis geconsumeerd worden. Dit is echter praktisch moeilijk haalbaar Koolhydraten Er zijn geen directe onderzoeken over koolhydraat inname en hiking. Alhoewel er in de literatuur geen onderzoeken te vinden zijn met betrekking tot de koolhydraat inname en hiking, kan men toch heel wat afleiden van de vele low-carb 5 diëten die onderzocht zijn bij sporters. Vele studies besloten dat een hoge koolhydraatinname de aerobe prestaties verbeterden en dat sporten met hoge intensiteit van korte duur beter werden uitgevoerd met een verhoogde glycogeenstatus. Vooral sporters die zich in het anaerobe systeem bevinden, zullen glycogeen gebruiken als energiesubstraat. Glycogeen depletie kan de prestaties van sporters verminderen, aangezien deze sporters minder substraat hebben om te verbruiken gedurende hun sport. Hierdoor zullen de atleten een ander energiesubstraat moeten gebruiken (zoals vet) om toch de benodigde energie te bekomen. Het is dus belangrijk dat er voldoende glycogeen beschikbaar is tijdens de training/wedstrijd om optimale prestaties te garanderen (Leveritt & Abernethy, 1999; Lambert, Flynn, Boone, Michaud, & Rodriguez-Zays, 1991). De hoeveelheid glycogeen die aanwezig is zal ook deels bepalen in welke mate het lichaam in een anabole status verkeerd of eerder katabool (Aragon, Schoenfeld, & Bornstein, Low Carb Diets and Building Muscle: Why It's Difficult and How to Make It Work, 2014). Indien er slechts weinig glycogeen aanwezig is in het menselijke lichaam, wordt mammalian target of rapamycin (mtor) onderdrukt. mtor reguleert onder andere de hypertrofie in de cellen (Lee, Inoki, & Guan, 2007). Ondertussen stijgt adenosine monophosphate-activated protein kinase (AMPK) bij een lage glycogeen voorraad, wat voor een katabole status van het lichaam zorgt. Algemeen besluit koolhydraten We kunnen besluiten dat er voldoende koolhydraten geconsumeerd moeten worden. Een volle glycogeen status zal eerst en vooral veel energie kunnen leveren bij hikes met een hoge intensiteit. Bovendien helpt een volle glycogeen voorraad ook om het lichaam in een anabole status te houden Vet Er zijn geen directe onderzoeken over de vet inname en hiking. Zoals hierboven bij de inleiding van de voeding weergegeven is het belangrijk dat er in een bepaalde mate vet geconsumeerd worden. Een te lage vet consumptie kan bijvoorbeeld de testosteronproductie laten dalen, wat natuurlijk zijn weerslag zal hebben op de prestaties van de hiker. Ook voor de gezondheid is het belangrijk dat de hikers voldoende essentiële vetzuren consumeert. Essentiële vetzuren zijn vetten die het lichaam zelf niet kan aanmaken, deze moeten dus via de voeding ingenomen worden. De essentiële vetzuren zijn alpha-linoleenzuur en linolzuur. Vooral alpha-linoleenzuur die behoort tot de groep van de omega 3 vetzuren wordt vaak niet 5 Low-carb staat voor een lage koolhydraat inname.

8 voldoende geconsumeerd. Waar zit omega 3 dan juist in? We zien dat in vette vis heel wat omega 3 zit (makreel, zalm, paling, sardienen, haring, ). In de praktijk is het voor hikers op een meerdaagse trektocht vaak niet mogelijk om dit te consumeren. We kunnen echter zien dat in zaken zoals: walnoten, lijnzaad, koolzaadolie en sojaolie ook zeer veel omega 3 bevatten (Coene, 2011). Noten en olie kunnen lang bewaard worden en hoeven niet gekoeld te worden, dit zijn dus goede opties om op een meerdaagse trektocht mee te nemen. Algemeen besluit vet Voldoende vet consumeren is belangrijk voor de prestaties. Bovendien is er een dagelijkse hoeveelheid omega 3 nodig om de gezondheid en optimaal functioneren te verzekeren Alcohol Er zijn geen directe onderzoeken over de alcohol inname en hiking. Wanneer er alcohol in ons bloed zit heeft ons lichaam het vreemde gedrag om eerst al de alcohol te metaboliseren (te verbruiken als energiebron) en hierna pas de andere nutriënten (koolhydraten, vet en eiwit) (Aragon, ALCOHOL AND BODYBUILDING? Interview with ALAN ARAGON, 2014). Aangezien alcohol minder efficiënt energie aanbrengt dan koolhydraten zou men kunnen veronderstellen dat de prestaties achteruit gaan. Alcohol werkt vasodilaterend, dit betekent dat de bloedvaten uitzetten. Dit kan mogelijks een gevaarlijke situatie veroorzaken. Door de alcohol voelt het relatief warm aan (drug effect) terwijl je in werkelijkheid veel sneller afkoelt door de vergrote bloedvaten. In hikes tijdens de winter of in koude en natte gebieden is het dus afgeraden om alcohol te consumeren vanwege de veiligheid. Algemeen besluit alcohol De consumptie van alcohol heeft geen toegevoegde waarde voor de prestaties en zal in tegendeel de prestaties hoogstwaarschijnlijk verminderen. Bovendien is het consumeren van alcohol in koude en natte gebieden afgeraden wegens het verhoogd risico op onderkoeling Water Er zijn geen directe onderzoeken over de water inname en hiking. Algemeen besluit water Voldoende water consumptie is uiteraard belangrijk, zowel voor de gezondheid als voor de prestaties van de hikers Vitaminen en mineralen Er zijn geen directe onderzoeken over de vitaminen en mineralen inname en hiking. Algemeen besluit vitaminen en mineralen Het is belangrijk dat er voldoende natrium geconsumeerd wordt tijdens hikes waar men excessief zweet. Voor vrouwen is het interessant om een ijzersupplement te nemen tijdens langdurende trektochten. Mogelijks is een multivitamine voor zowel mannen als vrouwen op hun plaats gedurende lange trektochten. Meer onderzoek is echter nodig.

9 2 Geciteerde werken Aragon, A. (Regisseur). (2014). ALCOHOL AND BODYBUILDING? Interview with ALAN ARAGON [Film]. Aragon, A., Schoenfeld, B., & Bornstein, A. (Regisseurs). (2014). Low Carb Diets and Building Muscle: Why It's Difficult and How to Make It Work [Film]. Butterfield, G., Gates, J., Fleming, S., Brooks, G., Sutton, J., & Reeves, J. (1992). Increased energy intake minimizes weight loss in men at high altitude. Journal of Applied Physiology. Coene, I. (2011). Omega 3-vetzuren in de voeding. Nutrinews, Epstein, Y., & Armstrong, L. (1999). Fluid-electrolyte balance during labor and exercise: concepts and misconceptions. Int J Sport Nutr, Gershenoff, D. (2013). 1 EFFECT OF LEUCINE SUPPLEMENTATION ON LOSS OF LEAN BODY MASS DURING PROLONGED HYPOXIC EXPOSURE: A DOUBLE-BLIND RANDOMIZED STUDY. Nutrition. Horswill, C. (sd). The 1,5%-Per-Week-Rule part 2: Water loss. Opgeroepen op maart 22, 2014, van Gatorade Sports Science Institute: Jordan, J., Jordan, P., & Horswill, C. A. (1994). Victory at the Training Table. Canton: PRC Publishing. Lambert, C., Flynn, J., Boone, J., Michaud, T., & Rodriguez-Zays, J. (1991). The effects of carbohydrate feeding on multiple bout resistance exercise. J. Appl. Sport Sci. Res., Lee, C., Inoki, K., & Guan, K. (2007). mtor pathway as a target in tissue hypertrophy. Annu Rev Pharmacol Toxicol. Leveritt, M., & Abernethy, P. J. (1999). Effects of Carbohydrate Restriction on Strength Performance. Journal of Strength and Conditioning Research, McArdle, W. D., Katch, F. I., & Katch, V. L. (2014). EXERCISE PHYSIOLOGY: Nutrition, energy and Human Performance. Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins. National Strength and Conditioning Association. (2008). Essentials of Strength training and Conditioning 3rd ed. Stanningley: Human Kinetics. Passmore, R., & Durnin, J. (1967). Energy, Work and Leisure. London: Heinermann. Schena, F., Guerrini, F., Tregnaghi, P., & Kayser, B. (1992). 1 Branched-chain amino acid supplementation during trekking at high altitude. The effects on loss of body mass, body composition, and muscle power. European Journal of Applied Physiology and Occupational Physiology. Volek, J., Kraemer, W., Bush, J., Incledon, T., & Boetes, M. (1997). Testosterone and cortisol in relationship to dietary nutrients and resistance exercise. Journal of Applied Physiology,

Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie. Jan Steijns

Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie. Jan Steijns Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie Jan Steijns physical activity, athletic performance, and recovery from exercise are enhanced by optimal nutrition @

Nadere informatie

b Sportvoeding en herstel

b Sportvoeding en herstel b Meer dan voeding! b Sportvoeding en herstel Anouska van Meer der dan Zee voeding! & Brenda Frunt Belang gezonde sportvoeding Prestatieverbetering Voldoende energie voor trainingen en wedstrijden Sneller

Nadere informatie

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa.

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa. METING TANITA INNERSCAN NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V DATUM DATUM DATUM DATUM Gewicht Vetpercentage Watergehalte % Spiermassa Lichaamsbouwtype Basismetabolisme Metabolische leeftijd Botmassa

Nadere informatie

- + Programma Eigen Kracht. De ene calorie is de andere niet? Calorieën en Joules. Opbouw presentatie. Een kwestie van balans.

- + Programma Eigen Kracht. De ene calorie is de andere niet? Calorieën en Joules. Opbouw presentatie. Een kwestie van balans. Programma Eigen Kracht 09.00 uur Meer spieren en minder spek Hans Kroon De ene calorie is de andere niet? Hans Wassink 17 e EFAA Aerobics, Fitness en Clubmanagement Conventie 16 mei 2010, Papendal te Arnhem

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker Wondzorg Symposium 14 oktober 2014 (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of

Nadere informatie

Geslacht: Male Gewicht: 99,3 kg

Geslacht: Male Gewicht: 99,3 kg Tel: 0032/479.45.99.74 Web: www.energylab.be TESTDATUM: 21/02/2014 IDENTIFICATIE Naam: Johan Hermie Geboortedatum: 20/09/1964 Leeftijd: 49,4 Lengte: 174,0 cm Geslacht: Male Gewicht: 99,3 kg Etniciteit:

Nadere informatie

DESIGN JE LICHAAM: MACRONUTRIËNTEN MICHAEL TERNOOT VOEDINGSDESKUNDIGE ERKEND DIËTIST

DESIGN JE LICHAAM: MACRONUTRIËNTEN MICHAEL TERNOOT VOEDINGSDESKUNDIGE ERKEND DIËTIST DESIGN JE LICHAAM: MACRONUTRIËNTEN MICHAEL TERNOOT VOEDINGSDESKUNDIGE ERKEND DIËTIST DESIGN JE LICHAAM: MACRONUTRIËNTEN MICHAEL TERNOOT Buikspieren zijn als buren: ze zijn er wel Hoe bepaal je nu je dagelijkse

Nadere informatie

Droogvoeding Verpakking van 1,5kg en 3,5kg

Droogvoeding Verpakking van 1,5kg en 3,5kg Voeding speelt een belangrijke rol bij de behandeling van diabetes mellitus. Daarom zal uw dierenarts uw kat meestal een speciale dieetvoeding voorschrijven zoals Royal Canin Diabetic Diet. Diabetic Diet

Nadere informatie

Voeding en turnen: van essentieel belang!

Voeding en turnen: van essentieel belang! Voeding en turnen: van essentieel belang! Shiannah Danen, Sportdiëtist December 2013 Even voorstellen Voormalig topturnster Sportdiëtist Post-HBO eetstoornissen Master Nutrition and Health (sinds september)

Nadere informatie

VOEDING. Trainingsadvies Transplantoux 2011. Belangrijk! Energie en opbouwstoffen voor het metabolisme ALGEMEEN: Gewicht ~ prestatie

VOEDING. Trainingsadvies Transplantoux 2011. Belangrijk! Energie en opbouwstoffen voor het metabolisme ALGEMEEN: Gewicht ~ prestatie VOEDING Belangrijk! Energie en opbouwstoffen voor het metabolisme Gewicht ~ prestatie Koolhydraten ~ prestatie Vochtopname ~ prestatie Voeding ~ gezondheid ALGEMEEN: - Koolhydraten: Koolhydraten zijn de

Nadere informatie

Sportcafé. (Sport)voeding in functie van prestatie en herstel

Sportcafé. (Sport)voeding in functie van prestatie en herstel Sportcafé (Sport)voeding in functie van prestatie en herstel Opzet Voeding Vocht Koolhydraten Eiwitten Eten en drinken rondom inspanning Vragen Belang sportvoeding Gezondheid / energie Optimale prestatie

Nadere informatie

Bijna alle levensmiddelen bevatten eiwit. Het komt voor in zowel plantaardige als dierlijke producten.

Bijna alle levensmiddelen bevatten eiwit. Het komt voor in zowel plantaardige als dierlijke producten. Elk kind wegen bij opname, groeicurve invullen Anamnese : allergie, nierinsufficiëntie, gluten intolerantie, Hoe is zijn eetlust? Is hij vegetariër? Heeft hij pijn? Koolhydraten zijn een belangrijke energieleverancier.

Nadere informatie

Sportvoeding, Een wereld te winnen

Sportvoeding, Een wereld te winnen NutriSense Benelux Sportvoeding, van Theorie naar Praktijk Een wereld te winnen NutriSense Benelux NutriSense is een ervaren speler in de (sport)voedingsbranche en richt zich op de verkoop en marketing

Nadere informatie

24 mei 2011 Gezonde voeding voor senioren

24 mei 2011 Gezonde voeding voor senioren 24 mei 2011 Gezonde voeding voor senioren Annette Schormans, diëtist Lezing 26 januari 2015 KBO Boxtel Gezondheidsproblemen leefregels voor senioren goede keuze in voeding maken blijven bewegen hersenen

Nadere informatie

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE E-book WAT IS VET? VET IS EEN VOEDINGSSTOF DIE ZIT IN BIJVOORBEELD HALVARINE, OLIE, VLEES, KAAS EN IN KOEK, SNACKS EN SAUZEN. VET IS ALTIJD EEN MENGSEL VAN VETZUREN.

Nadere informatie

Charles Loijens. Performance Coach Topsport / www.top-coach.eu. Met dank aan Guido Vroemen, sportarts o.a. Nationale Triatlon Team en Leontien.

Charles Loijens. Performance Coach Topsport / www.top-coach.eu. Met dank aan Guido Vroemen, sportarts o.a. Nationale Triatlon Team en Leontien. Charles Loijens Performance Coach Topsport / www.top-coach.eu Met dank aan Guido Vroemen, sportarts o.a. Nationale Triatlon Team en Leontien.nl De rol van voeding Algeheel welbevinden / Fitheid Energie

Nadere informatie

GEZONDE VOEDING! Linda Verhaegh, diëtist De Zorggroep Groene Kruis Voeding en Dieet

GEZONDE VOEDING! Linda Verhaegh, diëtist De Zorggroep Groene Kruis Voeding en Dieet GEZONDE VOEDING! Linda Verhaegh, diëtist De Zorggroep Groene Kruis Voeding en Dieet Stelling 1 BMI is hetzelfde als vetpercentage BMI is hetzelfde als vetpercentage BMI meet je door gewicht (kg) / lengte²

Nadere informatie

123-12-2011 SPORTVOEDING. Zwat

123-12-2011 SPORTVOEDING. Zwat 1 SPORTVOEDING Zwat Inhoud: Wat is sportvoeding? Energiebehoefte Belang van Koolhydraten Praktisch Supplementen Atleet 1-2 2 WAAROM Voeding en sport Gezonde voeding: optimaal functioneren lichaam Extra

Nadere informatie

Welke brandstof en wanneer?

Welke brandstof en wanneer? Welke brandstof en wanneer? Na trainingen sneller en beter herstellen, tijdens inspanningen de hongerklop voorkomen of gewoon het maximale uit jezelf halen. Daarvoor heb je de juiste brandstof, de juiste

Nadere informatie

VUmc Basispresentatie

VUmc Basispresentatie Sarcopenie Sarcopenie en ondervoeding Vorm van ondervoeding Gekarakteriseerd door verlies van spiermassa en spierkracht Risico op verminderd fysiek functioneren en een verminderde kwaliteit van leven Marian

Nadere informatie

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition HERBALIFE FITCHECK WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition % LICHAAMSVET Wie wil je worden? Waar ben je nu? % LICHAAMSVET Vrouw 20-39 Leeftijd 40-59 60-79 Man 20-39 Leeftijd 40-59 60-79 Te laag

Nadere informatie

Het belang van vocht- en natriumopname voor sporters

Het belang van vocht- en natriumopname voor sporters Het belang van vocht- en natriumopname voor sporters Eerst enkele weetjes: Vocht (=lichaamswater) is het belangrijkste bestanddeel van ons lichaam Afhankelijk van je leeftijd, gewicht, lichaamssamenstelling

Nadere informatie

Aanbevolen Dagelijks Hoeveelheden (ADH) voor zwangeren

Aanbevolen Dagelijks Hoeveelheden (ADH) voor zwangeren Pagina 1 / 5 Aanbevolen Dagelijks Hoeveelheden (ADH) voor zwangeren Energie Energie De basaal stofwisseling neemt tijdens de zwangerschap geleidelijk toe. Aan het eind van de zwangerschap is de basaal

Nadere informatie

Wie weet nog raad met de koolhydraat? De laatste wetenschappelijke inzichten

Wie weet nog raad met de koolhydraat? De laatste wetenschappelijke inzichten Wie weet nog raad met de koolhydraat? De laatste wetenschappelijke inzichten Definitie Breder perspectief in de maatschappij Historische achtergrond: sportvoeding Nieuwe ontwikkelingen Voordelen Nadelen

Nadere informatie

Pure Whey Eiwit - Kennismakingsset

Pure Whey Eiwit - Kennismakingsset Zo ondersteunt Pure Whey Eiwit uw gezondheid Eiwitten zijn belangrijke bouwstoffen voor het lichaam. Ze zijn nodig voor groei, herstel en instandhouding van lichaamscellen en weefsels. Niet voor niets

Nadere informatie

"Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen."

Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen. Dagelijkse voeding Als je wat meer op je voeding wilt gaan letten, dan sta je vast stil bij wat je allemaal op een dag eet. En je vraagt je vast af wat heb je nu direct nodig en wat niet? Wat voor effect

Nadere informatie

Voeding en sport. Rianne Booijink diëtist

Voeding en sport. Rianne Booijink diëtist Voeding en sport Rianne Booijink diëtist Waarom aandacht voor voeding? Goede voeding is belangrijk om een goede sportprestatie neer te zetten. Of het nou gaat om topsport, wedstrijdsport of sport op recreatief

Nadere informatie

Voeding en voedingssupplementen bij de ziekte van Pompe. Coby Wijnen, diëtist

Voeding en voedingssupplementen bij de ziekte van Pompe. Coby Wijnen, diëtist Voeding en voedingssupplementen bij de ziekte van Pompe Coby Wijnen, diëtist www.worldpompe.org Publicaties waarin een relatie met voeding: - Eiwitverrijkt dieet - Slikproblematiek - Lagere botdichtheid

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

12-11-2012. De fysiologische basis van de melkproductie. De fysiologische basis van de melkproductie. Hormonen tijdens lactatie

12-11-2012. De fysiologische basis van de melkproductie. De fysiologische basis van de melkproductie. Hormonen tijdens lactatie De fysiologische basis van de melkproductie Anita Badart, diëtist / lactatiekundige IBCLC Moedermelk; Aandachtspunten hoe? hoeveel? samenstelling? De fysiologische basis van de melkproductie Lactose Vetten

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

SPORTVOEDING. voor wedstrijd- of ook voor toerrijders? ledenvergadering TCN 21 november 2011 1

SPORTVOEDING. voor wedstrijd- of ook voor toerrijders? ledenvergadering TCN 21 november 2011 1 SPORTVOEDING voor wedstrijd- of ook voor toerrijders? ledenvergadering TCN 21 november 2011 1 MOTIVATIE OM TE FIETSEN steeds beter worden door training en voeding of fit zijn door voldoende te bewegen

Nadere informatie

De Kracht van Eiwit. Hans Wassink. EFAA Fitness- & Personal Training Congres 15 Februari 2009, Noordwijkerhout

De Kracht van Eiwit. Hans Wassink. EFAA Fitness- & Personal Training Congres 15 Februari 2009, Noordwijkerhout De Kracht van Eiwit Hans Wassink EFAA Fitness- & Personal Training Congres 15 Februari 2009, Noordwijkerhout Programma Eigen Kracht 10.00 uur De Kracht van Eiwit Hans Wassink 11.15 uur Afslanken met IJzer

Nadere informatie

Macronutrienten. Micronutrienten. Meting energiegebruik: Indirecte calorimetrie Dubbel gelabeld water techniek. O en 2 H isotopen

Macronutrienten. Micronutrienten. Meting energiegebruik: Indirecte calorimetrie Dubbel gelabeld water techniek. O en 2 H isotopen Ondervoeding en ziekte Ondervoeding in Nederland? Annemie Schols Gewichtsverlies Gewicht Lichaamssamenstelling vet lipiden Bioelectrische impedantie energie balans Verlies vetmassa water DEXA scan voedselinname

Nadere informatie

Er zijn verschillende meetmethodes waarmee u kunt vaststellen of u een gezond gewicht hebt:

Er zijn verschillende meetmethodes waarmee u kunt vaststellen of u een gezond gewicht hebt: Een gezond gewicht Een gezond gewicht Hebt u een gezond gewicht? Energiebalans Bewegen Hoe behoudt u een gezond gewicht? Tips voor het behouden van een gezond gewicht Tips voor het bereiken van een gezond

Nadere informatie

Powervoeding. Pagina 3. Inleiding. Hoofdstuk 1: Calorieën. Pagina 4. Hoofdstuk 2: Macronutriënten. Pagina 5. Hoofdstuk 3: Fatsecret.

Powervoeding. Pagina 3. Inleiding. Hoofdstuk 1: Calorieën. Pagina 4. Hoofdstuk 2: Macronutriënten. Pagina 5. Hoofdstuk 3: Fatsecret. 1 Powervoeding Versie 1.3 Inleiding Hoofdstuk 1: Calorieën Hoofdstuk 2: Macronutriënten Hoofdstuk 3: Fatsecret Hoofdstuk 4: Voedingsmiddelen Afsluiting Pagina 3 Pagina 4 Pagina 5 Pagina 6 Pagina 7 Pagina

Nadere informatie

Is bewegen een afvalrace? Tjieu Maas

Is bewegen een afvalrace? Tjieu Maas Is bewegen een afvalrace? Tjieu Maas Inhoud Ontstaan overgewicht Effect gestructureerde beweegprogramma s op gewichtsverlies Effect dieet op gewichtsverlies Effecten bewegen op de gezondheid Conclusies

Nadere informatie

De fysiologische basis van de melkproductie. Anita Badart, diëtist / lactatiekundige IBCLC

De fysiologische basis van de melkproductie. Anita Badart, diëtist / lactatiekundige IBCLC De fysiologische basis van de melkproductie Anita Badart, diëtist / lactatiekundige IBCLC De fysiologische basis van de melkproductie Moedermelk; hoe? Moedermelk; hoeveel? Moedermelk; samenstelling? Aandachtspunten

Nadere informatie

Slaap. Hoeveel slapen we? Slaap en vet verliezen

Slaap. Hoeveel slapen we? Slaap en vet verliezen Slaap Voldoende slapen, een advies die jouw moeder je al van kleins af aan geeft. Geven we hier echter gehoor aan? Neen. We hebben allemaal altijd wel wat beters te doen dan te slapen. Hoe belangrijk is

Nadere informatie

Brandwonden en voedingstherapie

Brandwonden en voedingstherapie Brandwonden en voedingstherapie Auteur: A. Meijer Vertaald/bijgewerkt: Nieuwsbrief: 1989 Pagina: 31-33 Jaargang: 5 Nummer: 1 Toestemming: Illustraties: Bijzonderheden: Kernwoorden: voeding brandwonden

Nadere informatie

12-10-2012. Voedingszorg rondom de COPD-patiënt. 2. In welke gold klasse valt mevrouw?

12-10-2012. Voedingszorg rondom de COPD-patiënt. 2. In welke gold klasse valt mevrouw? Voedingszorg rondom de COPD-patiënt Landelijk Diëtisten Netwerk COPD (LDN COPD) Gonnie Geraerts Heleen Froon Paula van Melick Anke Kalisvaart 1. Welke gegevens vraag je na en welke antropometrie voer je

Nadere informatie

Voedingszorg rondom de COPD-patiënt

Voedingszorg rondom de COPD-patiënt Voedingszorg rondom de COPD-patiënt Landelijk Diëtisten Netwerk COPD (LDN COPD) Gonnie Geraerts Heleen Froon Paula van Melick Anke Kalisvaart 1. Welke gegevens vraag je na en welke antropometrie voer je

Nadere informatie

Willen we een blijvend resultaat, wat meestal een verandering van levensstijl betekent, is dit slechts haalbaar door een gedragsverandering.

Willen we een blijvend resultaat, wat meestal een verandering van levensstijl betekent, is dit slechts haalbaar door een gedragsverandering. 1 Patrick van der Weegen Willen we een blijvend resultaat, wat meestal een verandering van levensstijl betekent, is dit slechts haalbaar door een gedragsverandering. Voordelen structureel sporten 1. beïnvloeding

Nadere informatie

Diabetic. Waarschuwing Het Diabetic dieet is niet geschikt voor pups, teven tijdens dracht en lactatie en honden met een verhoogde energie-behoefte.

Diabetic. Waarschuwing Het Diabetic dieet is niet geschikt voor pups, teven tijdens dracht en lactatie en honden met een verhoogde energie-behoefte. DIABETIC DIET VOOR DE HOND Voeding speelt een belangrijke rol bij de behandeling van diabetes mellitus. Daarom zal uw dierenarts uw hond meestal een speciale dieetvoeding voorschrijven zoals Royal Canin

Nadere informatie

Voeding voor, tijdens en na het wielrennen

Voeding voor, tijdens en na het wielrennen Voeding voor, tijdens en na het wielrennen Opzet presentatie: wielrennen energie wat doet voeding gezonde voeding/sportvoeding (sport)voeding voor, tijdens, na vragen Goede voeding zorgt voor Prestatieverbetering

Nadere informatie

Gezonde voeding voor teamsporters

Gezonde voeding voor teamsporters Gezonde voeding voor teamsporters Inleiding Door: Esther Verhoef en Puck Reckers Doel: Kennis vergroten goede voeding rondom trainingen/wedstrijden. Inhoud Presentatie Wat is voeding - Koolhydraten - Vetten

Nadere informatie

BOOOM! HIGH QUALITY SPORTS NUTRITION

BOOOM! HIGH QUALITY SPORTS NUTRITION Let s BOOOM! HIGH QUALITY SPORTS NUTRITION BOOOM - Woord vooraf Verzorgers en trainers streven ernaar om het beste uit hun atleten te halen. De juiste keuze van een betrouwbare en gezonde sportvoeding

Nadere informatie

Golf vergt vaardigheid, concentratie en behendigheid Golf vergt zowel tactische en technische vaardigheden als balans en behendigheid.

Golf vergt vaardigheid, concentratie en behendigheid Golf vergt zowel tactische en technische vaardigheden als balans en behendigheid. Sportvoeding: Golf vergt vaardigheid, concentratie en behendigheid Golf vergt zowel tactische en technische vaardigheden als balans en behendigheid. Ik ben een vent van 80 kg en mijn vetpercentage is uitstekend

Nadere informatie

Sport, herstel en de rol van (zuivel)eiwit. 7th April 2015 Mieke Acda

Sport, herstel en de rol van (zuivel)eiwit. 7th April 2015 Mieke Acda Sport, herstel en de rol van (zuivel)eiwit 7th April 2015 Mieke Acda Agenda - Wat is herstel? - Hoeveelheid en timing van eiwitinname - Type eiwit - Herstel in de avond; een nieuw eiwitmoment? - Eiwit

Nadere informatie

Voeding bij borstkanker. Drs. Rianne van Lieshout Diëtist Paramáx, Máxima Medisch Centrum 3 oktober 2012

Voeding bij borstkanker. Drs. Rianne van Lieshout Diëtist Paramáx, Máxima Medisch Centrum 3 oktober 2012 Voeding bij borstkanker Drs. Rianne van Lieshout Diëtist Paramáx, Máxima Medisch Centrum 3 oktober 2012 Voeding en borstkanker Antioxidanten, het wondermiddel tegen kanker? Anti-oxidanten helpen kanker

Nadere informatie

Diabetes, sport en voeding

Diabetes, sport en voeding Diabetes, sport en voeding Als u diabetes mellitus heeft, dan kan er veel verbeteren door u lichamelijk in te spannen. Hierdoor verbeteren bijvoorbeeld: uw insulinegevoeligheid en daardoor uw glucosewaarden;

Nadere informatie

Sojaproducten - Een bron van hoogwaardige eiwitten

Sojaproducten - Een bron van hoogwaardige eiwitten Sojaproducten - Een bron van hoogwaardige eiwitten Standpuntnota van de ENSA Scientific Advisory Committee Inleiding Eiwitten zijn een belangrijke voedingsstof die nodig zijn voor de groei en het herstel

Nadere informatie

Van sportdrank tot napilsen

Van sportdrank tot napilsen Van sportdrank tot napilsen vochtbalans rondom inspanning Marco Mensink & Jora Steennis marco.mensink@wur.nl Marco Jora indeling Waarom is de vochtbalans zo belangrijk Hoeveel vocht verlies ik Wat moet

Nadere informatie

15-07-2012. Voedingsadvies bij de ziekte van McArdle

15-07-2012. Voedingsadvies bij de ziekte van McArdle 15-07-2012 Voedingsadvies bij de ziekte van McArdle Ziekte-informatie De ziekte van McArdle behoort tot de glycogeenstapelingsziekten. Er is sprake van een tekort aan fosforylase in de spiercel. De ziekte

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 112

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 112 111 Ondervoeding is gedefinieerd als een subacute of acute voedingstoestand waarbij een combinatie van onvoldoende voedingsinname en ontstekingsactiviteit heeft geleid tot een afname van de spier- en vetmassa

Nadere informatie

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus Bij gebruik van GLP-1-analoog Aangezien u lijdt aan Diabetes mellitus, type 2 (oftewel ouderdomsdiabetes) én overgewicht hebt, heeft de arts u een behandeling met zogenaamd

Nadere informatie

Lekker energiek! Kant-en-klare sportmaaltijden voor topprestaties

Lekker energiek! Kant-en-klare sportmaaltijden voor topprestaties Lekker energiek! Kant-en-klare sportmaaltijden voor topprestaties Lekker energiek! Kant-en-klare sportmaaltijden voor topprestaties Sporten gééft energie. Maar sporten vráágt ook energie. Extra energie,

Nadere informatie

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

Eten en drinken, voor, tijdens en zeker na een inspanning. Trainer u16, KSV Roeselare

Eten en drinken, voor, tijdens en zeker na een inspanning. Trainer u16, KSV Roeselare Eten en drinken, voor, tijdens en zeker na een inspanning Renzy Callewaert Trainer u16, KSV Roeselare renzy.callewaert@hotmail.com Index Voeding Koolhydraten Vetten Eiwitten Drinken Wat drinken? Hoeveel

Nadere informatie

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie.

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie. Voeding bij COPD Inleiding Een gezond, afwisselend eetpatroon is voor iedereen goed. Voedsel is immers de brandstof van ons lichaam. Klachten als kortademigheid, vermoeidheid en hoesten kunnen uw lichamelijke

Nadere informatie

Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES

Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES Het menu voor de ouders Even voorstellen Voedingspiramide Basissportvoeding Koolhydraten,

Nadere informatie

de voedingskundige samenstelling + onderbouwing

de voedingskundige samenstelling + onderbouwing de voedingskundige samenstelling + onderbouwing algemene informatie van de drinkvoeding, waarop de hoeveelheden van de ingrediënten zijn gebaseerd: Volledige voeding; drinkvoeding wordt zes keer op een

Nadere informatie

BOOOM! HIGH QUALITY SPORTS NUTRITION

BOOOM! HIGH QUALITY SPORTS NUTRITION Let s BOOOM! HIGH QUALITY SPORTS NUTRITION BOOOM - Woord vooraf Verzorgers en trainers streven ernaar om het beste uit hun atleten te halen. De juiste keuze van een betrouwbare en gezonde sportvoeding

Nadere informatie

Vooronderzoek Sportvoeding

Vooronderzoek Sportvoeding Een diëtist kan zich specialiseren op een doelgroep zoals ouderen, kinderen en sporter. De laatste is de doelgroep die hier word behandeld. Deze groep is erg breed vanwege de vele sporten die mensen beoefenen

Nadere informatie

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Gezond gewicht Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Overgewicht 3 Oorzaken 4 Gezond gewicht 4 Tailleomvang 5 Voorkomen van overgewicht 6 Wat kun je

Nadere informatie

HIGH5 GIDS OM BETER TE PRESTEREN. H-Energy, www.high-5.be, Brugge, België

HIGH5 GIDS OM BETER TE PRESTEREN. H-Energy, www.high-5.be, Brugge, België HIGH5 GIDS OM BETER TE PRESTEREN High5: alle atleten minstens 5 sneller op een 60km Time Trial (onafhankelijke studie) Research Proven Tested against the best in the world - see results Hertz Study Australia

Nadere informatie

Sportvoeding Hoe eet en drink ik me naar de top? (vergeet ook niet te trainen! )

Sportvoeding Hoe eet en drink ik me naar de top? (vergeet ook niet te trainen! ) Sportvoeding Hoe eet en drink ik me naar de top? (vergeet ook niet te trainen! ) Voeding & Sport Input - Output Voeding Lichaam Prestatie - Sport Raf Van Dyck - Vlaamse Schermbond 27 december 2009 Levensstijl

Nadere informatie

Workshop kernpunten van de presentatie Voeding en sport van Erik te Velthuis

Workshop kernpunten van de presentatie Voeding en sport van Erik te Velthuis Workshop kernpunten van de presentatie Voeding en sport van Erik te Velthuis Definitie van (Top)sportvoeding: Gedurende 24/7, dus altijd, iedere dag maar weer. Alle inname van voeding relateren aan het

Nadere informatie

Vetten, sojaproducten en gezondheid van het hart Wat zegt de wetenschap?

Vetten, sojaproducten en gezondheid van het hart Wat zegt de wetenschap? Vetten, sojaproducten en gezondheid van het hart Wat zegt de wetenschap? Standpuntnota van de ENSA Scientific Advisory Committee Inleiding Sinds vele jaren erkennen wetenschappers de belangrijke rol die

Nadere informatie

H₂O. Mariska Sprado VD-co1.c.2 VD-A130-12

H₂O. Mariska Sprado VD-co1.c.2 VD-A130-12 H₂O Dit literatuuronderzoek gaat over de essentiële voedingsstof water. Het is ter voorbereiding op de analyse van de eetpatronen van de pabo studenten. Mariska Sprado VD-co1.c.2 VD-A130-12 10/1/2012 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Voeding voor voetbal. Peter Res, voedingskundige AFC Ajax

Voeding voor voetbal. Peter Res, voedingskundige AFC Ajax Voeding voor voetbal Peter Res, voedingskundige AFC Ajax Overzicht Inleiding Fysiologie van wedstrijden en trainingen Wedstrijdvoeding Trainingsvoeding Meetbare factoren Vitamine D Vetpercentage Zweetmetingen

Nadere informatie

Gastro-Intestinal Diet

Gastro-Intestinal Diet GASTRO-INTESTINAL DIET Voeding speelt een belangrijke rol bij de behandeling van maag-darmaandoeningen. Daarom zal uw dierenarts uw hond meestal een speciale dieetvoeding voorschrijven. Bij de behandeling

Nadere informatie

Gezonde voeding (voor ouderen)

Gezonde voeding (voor ouderen) Gezonde voeding (voor ouderen) We worden steeds ouder Europe 29% North America 25% Eastern Asia 21% LA & Caribbean 14% 1953 Schijf van vijf 2004 1981 voorjaar van 2016 1965 1991 Algemene voedingsadviezen

Nadere informatie

Schakel je lichaam in de vetverbrandingsmodus, sneller en efficiënter

Schakel je lichaam in de vetverbrandingsmodus, sneller en efficiënter Het Ultieme Vetverbranding Programma Schakel je lichaam in de vetverbrandingsmodus, sneller en efficiënter In de afgelopen weken heb ik je verteld over De Superverbrander Methode en de 4 fasen van het

Nadere informatie

ENERGIE 30/11/2015. Sportvoeding ALGEMEEN. Sportvoeding ROND DE INSPANNING. Sportvoeding ALGEMEEN. Voeding als energiebron voor het sporten

ENERGIE 30/11/2015. Sportvoeding ALGEMEEN. Sportvoeding ROND DE INSPANNING. Sportvoeding ALGEMEEN. Voeding als energiebron voor het sporten Karolien Rector Diëtiste-Sportdiëtiste GRIT, Belgian Sports Clinic 26/11/2015 IOC Diploma in Sports Nutrition Blog: www.sportvoeding.expert Website: http://www.devoedingscoach.be/ ALGEMEEN ROND DE INSPANNING

Nadere informatie

VOEDINGSRICHTLIJNEN EET 5-6 MAALTIJDEN PER DAG!

VOEDINGSRICHTLIJNEN EET 5-6 MAALTIJDEN PER DAG! VOEDINGSRICHTLIJNEN Proficiat, je hebt er goed aan gedaan om te kiezen voor extra lichaamsbeweging en dus voor een betere gezondheid. Wil je echter graag overbodig gewicht verliezen dan is het essentieel

Nadere informatie

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over voedingsleer: over voedingsstoffen en de manier waarop ons lichaam met deze stoffen omgaat. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

Dieet Oké. TU Delft, November 2012

Dieet Oké. TU Delft, November 2012 TU Delft, November 2012 Dieet Oké Janet Vervoorn sportdiëtist Dieet Oké Summit Health Veilingweg 16A 2678 LN De Lier tel. 06-46675281 email: janet.vervoorn@chello.nl Inzicht krijgen in de energiehuishouding

Nadere informatie

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice Bij hoeveel procent vochtverlies krijg je een dorstsignaal? Ong. 2% Bewerkt door

Nadere informatie

CrossCamp Amsterdam. Voedingsleer

CrossCamp Amsterdam. Voedingsleer CrossCamp Amsterdam Voedingsleer CrossCamp Amsterdam Voel je Fit, voel je Sterk,, Gemotiveerd trainen met stimulerende begeleiding. Voedinsleer Wat halen we uit voeding? Koolhydraten Vetten Eiwitten Voedingsmiddelen

Nadere informatie

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het SUIKERZIEKTE Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het lichaam. U kunt hierbij denken aan slecht functionerende

Nadere informatie

1. Voedingsadvies 1.1 Inleiding

1. Voedingsadvies 1.1 Inleiding 1. Voedingsadvies 1.1 Inleiding Op de pabo opleiding leren de studenten hoe ze kinderen de vaardigheden kunnen bijbrengen die ze nodig hebben om een succesvolle en evenwichtige volwassene te worden. In

Nadere informatie

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden.

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden. Samenvatting In hoofdstuk 1 hebben we het belang en het doel van het onderzoek in dit proefschrift beschreven. Wereldwijd vormen hart- en vaatziekten (HVZ) de belangrijkste oorzaak van sterfte. Volgens

Nadere informatie

Betere sportprestaties met een aangepaste voeding?

Betere sportprestaties met een aangepaste voeding? Betere sportprestaties met een aangepaste voeding? Inhoud Energiebehoefte Energieverbruik door sport Sportvoeding = gezonde voeding Sporten en drinken Recreatieve- of prestatiesporter Besluit Meer informatie?

Nadere informatie

SLANK WORDEN SLANK BLIJVEN. eenvoudig snel efficiënt

SLANK WORDEN SLANK BLIJVEN. eenvoudig snel efficiënt SLANK WORDEN SLANK BLIJVEN eenvoudig snel efficiënt 1 DIËTEN IS TRAINEN Hongersnood! OM DIK TE WORDEN Als je gaat diëten denkt je lichaam dat het zich moet beschermen tegen een hongersnood. Je lichaam

Nadere informatie

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie)

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie) COMPLICATIES Lange termijn complicaties Wanneer u al een lange tijd diabetes heeft, kunnen er complicaties optreden. Deze treden zeker niet bij alle mensen met diabetes in dezelfde mate op. Waarom deze

Nadere informatie

Anabolisme: anabole processen: opbouwstofwisseling Energie wordt toegevoegd: assimilatie

Anabolisme: anabole processen: opbouwstofwisseling Energie wordt toegevoegd: assimilatie Fysiologie les 2 BIO-ENERGETICA Celstofwisseling = cel metabolisme Basis metabolisme: stofwisseling in rust Anabolisme: anabole processen: opbouwstofwisseling Energie wordt toegevoegd: assimilatie Katabolisme:

Nadere informatie

Inhoud. 04 Inleiding. Het 5 Stappen AFSLANKPLAN. Wat Is Het 5 Stappen Plan? Het 5 Stappen Afslankplan. Veel Gestelde Vragen

Inhoud. 04 Inleiding. Het 5 Stappen AFSLANKPLAN. Wat Is Het 5 Stappen Plan? Het 5 Stappen Afslankplan. Veel Gestelde Vragen Inhoud 04 Inleiding Een gezonde levensstijl... Wat is het 5 stappen Afslankplan... 04 04 05 Wat Is Het 5 Stappen Plan? Gezond leven is duur?... Gezond leven kost veel moeite en tijd?... Hoeveel mag je

Nadere informatie

1/05/2011. Inleiding. LLL Symposium Stress en substraatmetabolisme

1/05/2011. Inleiding. LLL Symposium Stress en substraatmetabolisme Stress en substraatmetabolisme Jan J. De Waele MD PhD SICU Universitair Ziekenhuis Gent Inleiding Voeding is belangrijk bij de gehospitaliseerde patient IZ patienten verschillen fundamenteel Insult dat

Nadere informatie

Een gezonde voeding vormt de basis voor een goede conditie. Probeer volgend advies te volgen:

Een gezonde voeding vormt de basis voor een goede conditie. Probeer volgend advies te volgen: SCHEMA OP MAAT KWART TRIATLON De basis begint bij dagelijkse gezonde voeding! Onze voeding levert ons de nodige brandstoffen en bouwstoffen voor het sporten. Koolhydraten, eiwitten en vetten vormen de

Nadere informatie

HAVER APPELVEZEL VEZELS UIT 6 NATUURLIJKE BRONNEN CITRUS WITLOF MAIS HAVER SOJA

HAVER APPELVEZEL VEZELS UIT 6 NATUURLIJKE BRONNEN CITRUS WITLOF MAIS HAVER SOJA HAVER APPELVEZEL CITRUS VEZELS UIT 6 NATUURLIJKE BRONNEN APPEL HAVER WITLOF SOJA MAIS WAT ZIJN VEZELS? Als essentieel onderdeel van een evenwichtig dieet helpen vezels uw spijsverteringssysteem in goede

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Eet gezond en gevarieerd Vermijd overgewicht Beweeg voldoende Stop met roken en beperk alcoholgebruik www.diabetescoach.be EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Een gezonde

Nadere informatie

Dagelijkse inname van energie en voedingsstoffen door diverse bevolkingsgroepen naar locatie (berekening inclusief nulgebruikers)

Dagelijkse inname van energie en voedingsstoffen door diverse bevolkingsgroepen naar locatie (berekening inclusief nulgebruikers) Tabel 41 Dagelijkse inname van energie en voedingsstoffen door diverse bevolkingsgroepen naar locatie (berekening inclusief nulgebruikers) Project : basis rapportage VCP (SAS) Weergave: Gewogen, vast aantal

Nadere informatie

CALM DIET VOOR DE KAT

CALM DIET VOOR DE KAT Wanneer uw kat last heeft van stress of een stressvolle situatie wordt verwacht, kan uw dierenarts een speciale dieetvoeding voorschrijven. Calm Diet van Royal Canin is speciaal ontwikkeld voor katten

Nadere informatie

Personal Hormonal Profile van Bram stille. Gemeten op 17-07-2013 door Bram Stille. Cortisol Protocol

Personal Hormonal Profile van Bram stille. Gemeten op 17-07-2013 door Bram Stille. Cortisol Protocol Personal Hormonal Profile van Bram stille Gemeten op 17-07-2013 door Bram Stille Cortisol Protocol Uit uw huidplooimeting in combinatie met de door u ingevulde vragenlijst blijkt dat u een disbalans heeft

Nadere informatie

Urinary S/O Moderate Calorie Diet

Urinary S/O Moderate Calorie Diet Bij de behandeling van blaasstenen of blaasgruis zal uw dierenarts uw kat meestal een speciale dieetvoeding voorschrijven. Royal Canin Urinary S/O Moderate Calorie Diet is speciaal ontwikkeld ter ondersteuning

Nadere informatie

ONS ADVIES PRESTATIES. www.facebook.com/isostar.be www.facebook.com/isostar.nl

ONS ADVIES PRESTATIES. www.facebook.com/isostar.be www.facebook.com/isostar.nl ONS ADVIES UW www.facebook.com/isostar.be www.facebook.com/isostar.nl ISOSTAR dranken Alle voedingsexperts zeggen dat het essentieel is om regelmatig te drinken tijdens het duursporten. Ons gamma isotonische

Nadere informatie