Het Enneagram als effectief model voor verandermanagement.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het Enneagram als effectief model voor verandermanagement."

Transcriptie

1 Het Enneagram als effectief model voor verandermanagement. Ondanks de kennis en toepassing van vele verandermodellen blijkt het toch iedere keer weer lastig een veranderproces goed te managen. Ieder nieuw onderzoek toont weer aan dat projecten uitlopen of hun doel niet halen. Klanten zijn vaak ontevreden over het bereikte resultaat en voor vele betrokkenen is onduidelijk wat er van hen verwacht wordt. Dan is daar natuurlijk de bekende weerstand tegen verandering waar we mee te maken hebben. Ondanks de (projectmanagement)methodieken en verandermodellen valt het toch vaak weer tegen. Vol goede moed beginnen we aan een verandering, maar gedurende het proces van verandering blijkt het toch allemaal weer niet mee te vallen. We verliezen ongemerkt het doel uit het oog en zijn alleen nog maar bezig met de weerstand en de problemen die gepaard gaan met de verandering. Doordat er veel tijd en energie gaat zitten in het omgaan met die weerstand loopt het project uit en nemen de kosten toe. Dit is op zijn beurt weer voer voor criticasters die zich dan ook duidelijk laten horen. Op deze manier komen we in een neerwaartse spiraal. Door een duidelijk beeld te hebben van het proces van verandering en de factoren die een rol spelen kun je meer grip krijgen op de verandering. Veel verandermodellen beschrijven het proces van de verandering, maar eigenlijk niet wat je moet doen om deze verandering beter te laten verlopen. Het Enneagram geeft ons inzicht in veranderprocessen en daarmee een antwoord op veel vragen, maar bovendien biedt het een leidraad voor het effectief leiden van de verandering en geeft aan welke factoren van belang zijn om de verandering te laten slagen. Het Enneagram is een eeuwenoud analysemodel wat vandaag de dag nog steeds vernieuwend is. Het model wat ook op Amerikaanse universiteiten wordt gedoceerd bestaat uit een cirkel een driehoek en een hexagram, die gecombineerd worden tot één figuur met 9 lijnen of punten. Het Enneagram is vooral bekend als een model voor karaktertypering, de 9 Enneatypes waarmee we mensen kunnen indelen op basis van hun onbewuste motivatie voor gedrag en de daarmee samenhangende karaktereigenschappen. Het Enneagram kent echter ook andere (minder bekende) toepassingen, waardoor het breder toegepast kan worden. Zo geeft het Enneagram Procesmodel exact weer hoe veranderingen verlopen en is het daarmee een zeer toepasbaar model voor het begeleiden van veranderingen. Het Enneagram geeft duidelijk weer waarom veranderprocessen zo lastig zijn, waarom het vaak mis gaat en wat we er aan kunnen doen. Conversio Pagina 1

2 Een verandering is een niet lineair proces Vanuit het causaal denken zijn we wij geneigd alles te beheersen vanuit het denken in oorzaak en gevolg. Als je dat doet, ga je er vanuit dat een proces lineair is. We starten bijvoorbeeld een project op en proberen dit te sturen door alle projectvariabelen te beheersen. Deze aanpak gaat in theorie op, maar in de praktijk zeker niet omdat veel processen niet lineair zijn. Dat is dan ook de reden dat veel projecten niet slagen of uitlopen in tijd en kosten. Het is namelijk een illusie te veronderstellen dat we alle van invloed zijnde factoren kunnen uitschakelen. Zeker daar waar het organisatieverandering betreft of veranderingen in het kader van persoonlijke groei. Het Enneagram procesmodel laat zien dat er altijd meerdere processen met elkaar verbonden zijn en dat deze verschillende processen elkaar beïnvloeden. Dat is zelfs vereist, als men een succesvolle verandering wil doorzetten. Door dit inzicht kunnen we wezenlijk anders naar veranderprocessen kijken en op een realistische manier dit proces begeleiden. Het Enneagram geeft duidelijk weer hoe veranderprocessen verlopen en geeft ons daarmee de handvatten om dit effectief te begeleiden. De cirkel Als we naar het Enneagram als model kijken, zien we dat dit een combinatie is van drie figuren. Een cirkel, een driehoek en een hexagram. Deze drie elementen hebben ieder op zich een eigen betekenis. Zo staat de cirkel voor de verandering in zijn geheel. Deze bakent als het ware het gebied van de verandering af. Hij begrenst de verandering en is daarmee in projecttermen te vergelijken met de scope. Ook staat de cirkel voor het begin en het eindpunt, die dus met elkaar verbonden zijn. Daarmee aangevend dat het ook om een cyclisch karakter gaat. Je ziet dat de 9 punten op deze cirkel de weg aangeven die de verandering zelf doorloopt van begin tot eind. De driehoek Vervolgens zien we een driehoek. De driehoek staat voor de 3 verschillende krachten die een rol spelen bij deze verandering. De driehoek staat voor de drieeenheid van de cirkel, omdat alles uiteindelijk uit drie delen is opgebouwd. Als we dit negeren zullen we een verandering nooit effectief door kunnen voeren. De driehoek staat namelijk voor de wet van drie, een belangrijk principe dat we eigenlijk overal terug zien komen. Denk bijvoorbeeld maar aan lichaam, geest en ziel. Denken, voelen, handelen. Het voedsel van de mens wat bestaat uit voedsel, zuurstof en impressies. We zien het terug in de cyclus opkomst bloei ondergang. Of in de fasen van onze ademhaling, in uit rust. Maar ook meer zakelijk gezien, bij project management bijvoorbeeld, waar het essentieel is dat zowel de klant, de leverancier als de eindgebruiker betrokken zijn. De driehoek staat daarmee ook voor de buitenkrachten die op het proces inwerken, of de invloed van buitenaf. Geen één proces kan tot een eind gebracht worden zonder invloed van buitenaf, zoals je jezelf niet aan je eigen haren uit het moeras kunt trekken. Dit wordt misschien het beste geïllustreerd door het volgen van een cursus of het vragen van hulp aan een leraar, coach of bekende als je wilt veranderen en het vragen van feedback op de eerste resultaten. Het laatste zien we ook terug in kwaliteitscontrole of controle van het eindresultaat, voordat we de laatste puntjes op de i kunnen zetten. Het is duidelijk dat deze controle slechts effectief door een buitenstaander kan worden uitgevoerd. Je kunt immers niet jezelf controleren. Conversio Pagina 2

3 Het hexagram Als laatste onderkennen we de zespuntige figuur, het hexagram. Het hexagram is voor hen die iets met het betreffende proces willen doen, die er invloed op willen uitoefenen, een belangrijk gegeven. Het geeft namelijk weer welke weg je moet bewandelen om het proces te leiden of te sturen. Het geeft de energiestroom weer die door het proces loopt. We kunnen dat vergelijken met elektrische stroom, wat gebaseerd is op een potentiaal verschil tussen 2 polen. Of met de wind, die altijd van hoge druk naar lage druk stroomt. Zo hebben we met alle veranderprocessen een beginsituatie en een eindsituatie. Om van het begin naar het eind te komen, zullen we hier energie in moeten steken. Het is natuurlijk wel essentieel dat dit op de juiste wijze gebeurt. Het is niet alleen maar een kwestie van veel energie erin steken, zoals velen al ervaren hebben. Het hexagram geeft de te bewandelen weg weer van degene(n) die er energie insteken om de verandering te laten gebeuren. Dit is meestal degene die het einddoel wenst te halen en deze weg wordt daarom ook wel de wilcyclus genoemd. Zoals het spreekwoord zegt: Waar een wil is, is een weg, zien we dus dat als de wil er niet is, er niet voldoende energie in gestopt wordt en het resultaat er dus niet zal zijn. Het proces als geheel loopt dus niet vanzelf van begin tot eind, van 1 tot 9. Dit kan alleen maar vanwege de invloed van de buitenkrachten en de energie die één of meerderen er in steken. Als we dit koppelen naar een zakelijke toepassing, zien we dat terug doordat een project alleen kan slagen door een goede opzet en werking van een stuurgroep (de driehoek) en de volledige en juiste medewerking van de betrokken partijen. We zien het ook terug in de weg die de projectleider loopt via het hexagram. Dit overigens uit naam van de opdrachtgever en dus voorzitter van de stuurgroep. Het Enneagram is ook bekend als model voor karaktertypering. Op een zeer treffende wijze kunnen we hiermee een indeling maken op basis van de, overigens onbewuste, motivatie voor menselijk gedrag. Natuurlijk is het niet zo dat er slechts negen typen mensen bestaan, maar wel negen hoofdmotivaties. Verdere verdieping in het model, laat zien dat er vervolgens nog vele diversiteiten van karakters ontstaan. De basisleer van het Enneagram is niet moeilijk en de verschillende hoofdtypen zijn herkenbaar voor iedereen. Door inzicht in deze typologie kun je de ander beter leren begrijpen, maar ook werken aan je eigen persoonlijke ontwikkeling. Conversio Pagina 3

4 Wat verteld het Enneagram ons verder en hoe kunnen we het gebruiken? Als we effectief een verandering willen managen, is het van belang een idee te hebben in welke fase van de verandering we verkeren. Vertaald naar het Enneagram kun je dan zeggen op welk punt van de verandering je staat. Dit geeft al heel veel inzicht in de dan wellicht heersende problematiek. Het Enneagram vertelt je ook wat je vervolgens te doen staat en geeft je een handvat voor de volgende stap. In zijn geheel geeft het Enneagram de leidraad of de blauwdruk voor het hele veranderproces. Niet geheel onbelangrijk is het feit dat ervaring en vakkennis een vereiste is om dit alles te kunnen doen. Gelukkig maar. Het Enneagram is namelijk slechts een beschrijving van de werkelijkheid en niet de werkelijkheid zelf. Als we via deze beschrijving naar de werkelijkheid kijken, wat het geheel iets simpeler maakt, zien we dat om dit proces tot een goed einde te brengen we veel kennis en ervaring nodig hebben. Die hebben we nodig om vooruit te kunnen zien, om te kunnen plannen en om een visie en doelstelling te ontwikkelen. Laten we maar eens nader bekijken hoe het gehele proces er dan uit ziet. Iedere verandering verloopt vervolgens via de volgende stappen: 1. Komende vanuit een evenwichtsituatie op 9 ontstaat er een wil of noodzaak tot verandering. Besloten wordt de verandering daadwerkelijk in te gaan. 2. De te behalen doelstellingen worden duidelijk gemaakt en de noodzakelijke voorbereidingen om deze te realiseren worden getroffen. 3. Invloed van buiten zorgt voor vernieuwing en geeft een noodzakelijke impuls aan de verandering. Bijvoorbeeld inhuur van een extern bureau of het opleiden van de betrokkenen, waardoor ze nieuwe kennis en inzichten opdoen. 4. Ontwerp van de nieuw te bereiken situatie, de blauwdruk voor het verdere proces. 5. Uitvoeren van de noodzakelijke acties voor verandering waardoor de verandering daadwerkelijk in gaat treden. 6. Toetsing van de eerste resultaten. Door feedback ontstaat een verbetering ten opzichte van het oorspronkelijke ontwerp. 7. De feedback wordt verwerkt en de voorbereidingen voor de presentatie van het eindresultaat worden getroffen. 8. Oplevering van het eindresultaat en ontvangen van de waardering hiervoor. 9. Vanuit rust tevreden terugkijken op het behaalde resultaat en hier vanuit voorbereiden op nieuwe stappen. Deze indeling in 9 stappen geeft het logische verloop aan van bijna elk proces. We zien daarom ook dat veel verandermodellen hiermee in lijn zijn, ondanks dat in deze modellen wellicht sprake is van meer of minder stappen. Conversio Pagina 4

5 De verandering in de hand houden De werkelijke waarde zit hem in de lijnen binnen de cirkel. De magische volgorde van de punten van het hexagram geeft een leidraad voor de stappen die je dient te nemen als je dit proces op de juiste wijze wil begeleiden. Want als begeleider volg je niet hetzelfde proces als de verandering zelf en hiermee wijkt het Enneagram af van andere modellen en blijkt de echte toegevoegde waarde. Niet de punten van het Enneagram, maar de lijnen geven de ware betekenis van het model weer. Diepere bestudering van het Enneagram geeft nog veel meer inzicht in de faal en succesfactoren van de vele processen waarop het model van toepassing is. Het voert echter nu te ver om hierop in te gaan. Laten we als voorbeeld het proces van het kopen van een nieuw huis nemen. De 3 betrokken partijen zijn hier de koper, de verkoper en de makelaar. Vanuit de driehoek bezien staat de koper hier op 9, de verkoper op 6 en de makelaar op 3. Je ziet hier dan ook dat de makelaar deze 2 partijen verbindt. 1. Je bent niet meer tevreden met de huidige woning en wil verhuizen 2. Je gaat de mogelijkheden onderzoeken en je oriënteren op de huizen en hypotheekmarkt om te bepalen wat voor huis het zal gaan worden. 3. Je weet wat je wil en gaat naar de makelaar om je wensen kenbaar te maken en je gaat woningen bezichtigen. 4. Je vindt een leuke woning. Je stelt je voor hoe het zou zijn als je hier gaat wonen en of alles klopt. Je bepaalt wat je wil gaan bieden en of dat haalbaar is met de hypotheek. Ook alle andere randvoorwaarden worden bekeken. Uiteraard hoort hier ook twijfel bij, die op dit punt op zijn sterkst is. 5. Je hebt besloten dit huis te kopen en doet een bod. Het proces is nu in principe onomkeerbaar. 6. De verkopende partij ontvangt je bod en denkt hier over na. 7. De verkopende partij accepteert je bod of doet eventueel een tegenbod. 8. Er is overeenstemming, de koop wordt gedaan. 9. Je bent tevreden over je nieuwe huis. Je kijkt terug op een geslaagde koop en gaat vanuit deze nieuwe situatie een nieuw proces in. Een proces exact en juist te definiëren is niet zo maar 9 stappen verzinnen waarmee men van A naar B komt. Misschien komt het toevallig mooi uit, maar dit zou puur willekeurig zijn en dan kan men zich afvragen wat dan de zin en waarde van het procesmodel is. Belangrijke uitgangspunten vind je in de eerder beschreven wet van 3. Een proces heeft ten eerste te maken met een bepaalde polariteit. Door de polariteit ontstaat de energie die het proces drijft. Zoals het potentiaalverschil tussen 0 en 220 volt bij elektrische stroom. Vervolgens zijn de drie krachten van belang die de driehoek vormen en die door hun verbinding het proces mogelijk maken. Het gaat uiteindelijk om drie processen die met elkaar samensmelten tot 1. In het voorbeeld van de keuken is dit het proces van de restauranthouder, het proces van het voedsel en het proces van de gasten. In het geval van het kopen van een huis is dit het proces van de koper, het proces van de makelaar en het proces van de verkoper. Als één van de drie partijen ontbreekt, zowel bij de keuken als bij het huis, stopt het proces. Conversio Pagina 5

6 Dit eenvoudige voorbeeld geeft al een indruk van de betekenis van de 9 punten van het Enneagram en dient enkel om het model te kunnen begrijpen. Het is echter slechts een tipje van de sluier. De mogelijkheden en toepassingen zijn velerlei en als we ons verder hierin verdiepen zien we zelfs relaties met andere belangrijke ontdekkingen als de relativiteitstheorie van Einstein, de psychologie en het begrip synchroniciteit van Jung, de octavenleer van Pythagoras en zelf met de moderne kernfysica. Maar ondanks de complexiteit en de diepgang is het ook een zeer praktisch en toepasbaar model voor iedereen die een adviserende of begeleidende rol heeft bij veranderingen. Ook voor leidinggevenden en voor iedereen die als trainer of coach mensen begeleid is het een ideaal hulpmiddel voor het begeleiden van persoonlijke veranderingen. Verandermanagement binnen organisaties We gaan nog één stapje verder naar een specifieke toepassing en wel naar het voorbeeld van een veranderproces binnen een organisatie. Als we het procesmodel specifiek invullen als model voor organisatieverandering krijgen we een stappenplan voor het opzetten van een verandertraject. We kunnen hier gelijk de 3 punten en de polariteit invullen. Op 9 staat de opdrachtgever. Hij wil iets bewerkstelligen en sponsort dit project en neemt daartoe meestal een projectleider of adviseur aan die op 1 begint met het invullen hiervan. De projectleider gaat het hexagram lopen om het proces te leiden of te begeleiden. De verandering zal duidelijk gedefinieerd moeten worden om deze succesvol te kunnen bereiken. Wat is de gewenste situatie voor de opdrachtgever, welke polariteit streeft hij na? Oud versus nieuw geeft aan welk verschil overbrugd moet worden. Door vanuit het Enneagram procesmodel de verandering te bekijken kun je eigenlijk al benoemen of iets echt een verandertraject is, of gewoon een project. Een project kun je overigens ook met het procesmodel beschrijven, maar noem je iets een verandertraject dan zegt dat iets over hetgeen dat bij 3 moet binnentreden. Zoals je bij de het proces van de keuken het voedsel laat binnenkomen, omdat dat onlosmakelijk is verbonden met het proces van een maaltijd maken, laat je bij een automatiseringsproject computersoftware en of hardware binnenkomen, omdat dat onlosmakelijk is verbonden met het doel. Bij een verandertraject laat je dus iets binnenkomen wat met de specifieke verandering te maken heeft. Vaak heeft dit te maken met andere ideeën of zienswijzen. Dit is dan ook de reden dat men vaak externe bureaus of adviseurs inhuurt. Iemand van binnen de organisatie maakt onderdeel uit van de cultuur en kan dus moeilijk een cultuurverandering teweegbrengen. Op punt 3 kan de input dus verschillen afhankelijk van de doelstelling. De strekking blijft hetzelfde, namelijk de invloed van buitenaf die het proces verder brengt. Met het inrichten van een projectorganisatie (zoals in dit voorbeeld beschreven) haal je dus mensen binnen met bepaalde ideeën om de verandering te bewerkstelligen. Het zou ook kunnen zijn dat je op dit punt de mensen van je eigen organisatie training en opleiding laat volgen. Dan maak je de beweging als het ware andersom en ga je naar de nieuwe ideeën toe. De kracht van het model toont zich hier. Als je een bepaalde situatie vanuit het procesmodel bekijkt en vanuit de achterliggende gedachte van het Enneagram analyseert, kun je erachter komen waarom iets niet werkt of gewerkt heeft. Door bijvoorbeeld een cultuurverandering na te streven met louter interne mensen is zo n project gedoemd te mislukken. Tenzij deze mensen (extern) een training volgen. De invloed van buitenaf ontbreekt namelijk. Vooraf de doelstelling niet, of niet concreet Conversio Pagina 6

7 definiëren betekent een groot risico, omdat voorbereidingen niet juist getroffen kunnen worden. De lijn 2 8 ontbreekt dan. Het is als het gereedmaken van de keuken zonder dat je weet wat je wil gaan koken. Het gevolg is dat je vaak terug zult moeten om opnieuw iets te pakken. Herkenbaar voor een projectleider die niet vroegtijdig (op punt 2 dus) een duidelijke doelstelling meekrijgen. Dat is vaak een belangrijke reden waarom veel projecten uitlopen. We onderscheiden de volgende stappen bij een verandertraject binnen organisaties: 1. ANALYSE BEGINSITUATIE 2. VASTSTELLEN DOELSTELLINGEN EN PROJECTINRICHTING 3. BEÏNVLOEDING 4. ONTWIKKELEN OPLOSSINGEN 5. DOORVOEREN VAN DE VERANDERING 6. TOETSEN VAN DE VERANDERING 7. VERVOLMAKEN 8. OPLEVEREN 9. AFSLUITEN We zullen deze stappen kort toelichten. 1. analyse beginsituatie Veranderingen starten altijd vanuit een noodzaak tot veranderingen. Deze noodzaak is van cruciaal belang als uitgangspunt. Door J.P. Kotter wordt dit ook wel Sence of Urgency genoemd. Als het achterliggende belang voor de betrokken niet duidelijk is, loopt men het gevaar dat het project niet voldoende aandacht en prioriteit krijgt. Deze noodzaak kan beschreven worden door het in kaart brengen van de achterliggende knelpunten of pijnpunten die geleid hebben tot het opstarten van een project. Voor de sponsor van het project zal deze uiteraard impliciet duidelijk zijn. Het is echter van belang deze knelpunten expliciet te maken en ze te communiceren naar alle betrokken om voldoende draagvlak te verkrijgen. Het is niet ongewoon dat de simpele vraag Waarom doen we dit project eigenlijk?, gesteld aan een willekeurige betrokkene ergens halverwege een groot project, slechts leidt tot een frons bij deze betrokkene. Voor het slagen van een verandertraject moet iedere betrokkene deze vraag direct en concreet kunnen beantwoorden. Het startpunt van verandertrajecten is vaak slechts de ervaring van bepaalde pijnpunten bij één of enkele managers. In de eerste fase van een project kunnen deze pijnpunten expliciet gemaakt worden in concreet geformuleerde knelpunten. Wellicht betekent dit dat er een korte consultancy studie uitgevoerd moet worden. Overigens kan een startpunt of noodzaak tot verandering ook zitten in het willen bereiken van nieuwe mogelijkheden of doelstellingen, zonder dat er in de huidige situatie knelpunten zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld meer om opportunities en het betreffende knelpunt is meer de vraag hoe deze opportunities te bereiken. Conversio Pagina 7

8 2. vaststellen doelstellingen en projectinrichting Dit lijkt een understatement, maar een belangrijke oorzaak voor het falen van programma s is nog steeds het onduidelijk definiëren van doelstellingen, gewenste eindsituatie, randcriteria, etc. Hierbij dient met name aandacht te zijn voor eenduidigheid en consensus bij de stuurgroep of programmaleiding. De doelstelling zal ook duidelijk uitgedragen moeten worden naar alle betrokkenen, opdat dit een leidraad en focus kan zijn voor alle inspanningen ten aanzien van het project. De communicatie rondom het project speelt hierbij een belangrijke rol. Startpunt zijn de knelpunten vanuit de vorige stap en de businessdoelstellingen. De businessdoelstellingen vertegenwoordigen het streven van de organisatie, de reden waarom men een project wil opstarten. Hier vanuit kan de projectorganisatie ook opgetuigd worden en het projectplan geschreven worden. De doelstellingen worden vertaald naar projecten en initiatieven. Een belangrijke succesfactor voor het slagen van een verandering wordt gevormd door een passende projectorganisatie en de juiste projectmedewerkers die in staat zijn de doelstellingen te verwezenlijken. Een team wat goed is uitgerust voor haar taak. Voldoende kennis, de juiste skills, beslissingsbevoegdheid of empowerment, voldoende vrijgemaakt voor de taak en voldoende drive en commitment. De doelstellingen moeten uiteraard bekend zijn bij alle projectmedewerkers en betrokkenen. Samen met het bekend zijn van de noodzaak tot verandering leidt dit ook tot draagvlak. Het is een illusie te veronderstellen dat iedereen het hiermee eens moet zijn om draagvlak te krijgen. Openheid, eerlijkheid en duidelijke communicatie speelt een belangrijke rol in het verkrijgen van draagvlak. 3. Beïnvloeding Startpunt hiervoor is de doelstelling van de sponsor. Voor het slagen van een verandering is voldoende draagvlak nodig. Die wordt enkel verkregen als de huidige visie of werkwijze voldoende beïnvloed wordt. Projecten die louter nieuwe werkwijzen doorvoeren door deze te beschrijven of simpelweg op te leggen zijn daarom gedoemd te mislukken (of de verandering is marginaal). De werkwijze of cultuur zal op voldoende wijze moeten worden beïnvloed. Dat kan bijvoorbeeld door training, opleiding, heisessies, workshops, externe adviseurs, etc. De invloed van buitenaf kan gedefinieerd worden als een nieuw idee en dat kan op verschillende wijzen naar binnen gebracht worden. 4. Ontwikkelen oplossingen De belangrijkste voorbereidingen zijn getroffen en in deze fase worden daadwerkelijk nieuwe oplossingen gecreëerd. Binnen de projectteams wordt gewerkt aan deze oplossingen die moeten leiden tot de verandering. Vanuit het perspectief van verandermanagement is deze fase de moeilijkste fase van de verandering. De verandering wordt nu werkelijkheid en voor zover de tegenstanders eerder nog in de ontkenningsfase zaten, komt het nu dichterbij. Er moet nu echt gewerkt worden aan de verandering, maar ondertussen blijven de concrete resultaten nog uit. Het oogsten komt meestal pas later. Omdat nu eenmaal alle eerste stappen moeilijk zijn zal dit ook hier en daar wel de nodige frustratie opleveren, omdat mensen nog niet aan deze nieuwe situatie gewend zijn. Dit is de fase van de aanloopmoeilijkheden en de eventuele lijken in de kast. Voer voor tegenstanders en als resultaat van de aanloopmoeilijkheden zal er ook een dalende productiviteit zijn omdat er immers veel energie in de Conversio Pagina 8

9 verandering gestoken wordt en het gewone dagelijks werk ook doorgaat. Er kan door dit alles een negatieve stemming ontstaan met alle gevolgen van dien. In deze fase is het van belang dat het management duidelijk leiding geeft aan de verandering en standvastig is. Twijfel wordt weggenomen door focus op de eerder genoemde doelstellingen, die we in deze fase vaak uit het oog verliezen. Zoals het Enneagram laat zien, missen we de verbinding naar 8 op punt 4. Training en opleiding vinden ook nog plaats in deze fase als essentiële stap van de voorbereidingen. Dit kan naast de inhoudelijk bijdrage van deze training ook een bijdrage leveren aan de acceptatie. Onbekend maakt immers onbemind. 5. Doorvoeren van de verandering In deze fase wordt de verandering ingezet en worden de resultaten geboekt. Dit betekent dat veranderingen echt doorgevoerd worden. Van groot belang is dat deze ook direct geïnstitutionaliseerd worden, zodat men niet kan terugvallen in oude gewoontes. Systemen worden gemigreerd en werkwijzen aangepast. Deze fase kan naar voren gehaald worden door zogenaamde Quick Wins. Vanuit het perspectief van verandermanagement betekent deze fase dat de verandering nu echt plaats gaat vinden en dat daar ook de nodige ondersteuning voor geleverd moet worden. Bij betrokkenen kan eventuele weerstand zijn hoogtepunt bereiken en er kunnen zich ook rouweffecten voordoen, zeker waar het voor sommigen een bedreiging van hun positie of zelfs baan betekent (indien dit van toepassing is). Hoewel de Quick Wins een bijdrage leveren aan de eerste acceptatie, zijn we er nog niet en is dit ook de fase waar de meeste inspanning geleverd moet worden door de betrokken aangezien de projectresultaten in deze fase worden overgedragen van project naar lijn organisatie. 6. Toetsen van de verandering Het opleveren van de eerste resultaten dient gevolgd te worden door het toetsen hiervan. Het toetsen dient om het resultaat te vervolmaken en de final touch te geven om nog dichter bij de doelstellingen te geraken. Het belang hiervan wordt sterk onderschat en deze stap wordt vaak gezien als noodzakelijk kwaad en daarom soms afgeraffeld. Dit is ook de fase van de kritiek. Kritiek die voor sommigen bedreigend is, maar juist gezien moet worden als kans om het resultaat te optimaliseren. Binnen deze fase hoort de uitvoering van de taken van het kwaliteitsbureau en het uitvoeren van de controle, test en acceptatie procedures. De activiteiten worden voornamelijk uitgevoerd binnen de projectorganisatie. In deze fase kan het omgaan met kritiek een issue zijn. Sommigen hebben hier moeite mee en moeten hierin ondersteund worden. Dit kan door coaching, communicatie en wellicht de laatste restjes training en opleiding. 7. Vervolmaken In deze fase worden de verkregen testresultaten verwerkt en werkt men toe naar de oplevering van het eindresultaat. De focus en doelstelling van deze fase is het afronden van de projectresultaten (dit kan dus ook gefaseerd zijn) en het gereedmaken voor finale oplevering, zodat de beherende organisatie in staat is het geheel over te nemen. Het verzorgen van de documentatie is hier een zeer belangrijk onderdeel van. Conversio Pagina 9

10 Hier hoort ook het opruimen van de resten bij, zoals het uitfaseren van oude systemen, het aanpassen of verwijderen van oude scripts, etcetera. De exact benodigde acties hiervoor dienen in de deelplannen per specifiek onderdeel verder uitgewerkt te zijn. 8. Opleveren Het eindresultaat is bereikt en wordt opgeleverd aan de klant en/of beherende organisatie. Deze fase staat in het teken van de overdracht en formele acceptatie. Hier hoort ook het vieren van het resultaten en het stilstaan bij de geleverde inspanningen bij. Dit laatste is van belang voor de acceptatie en institutionalisering van de veranderingen. De wijze van oplevering en acceptatie is als het goed is in eerdere fasen al uitgewerkt en beschreven in de projectplannen. Vaak wordt deze fase afgeraffeld of gaat het project uit als de zogenoemde nachtkaars. De doelstelling van deze fase is echter het projectresultaat expliciet te maken en uit te dragen. Een essentiële stap voor het bereiken van de achterliggende business doelstellingen. Het is immers van belang dat het projectresultaat ook gebruikt wordt en een plaats krijgt binnen de organisatie. Communicatie speelt hier weer een belangrijke rol en ook Management Commitment. Het kan daarom geen kwaad het projectresultaat te vieren en hier met aandacht bij stil te staan. 9. Afsluiten Last but not least het actief afsluiten van het project. Het ontbinden van de projectorganisatie en het afsluiten van het projectdossier en de discharge van de projectorganisatie. Discharge betekent niet het aanstellen van de projectleden op andere projecten, maar het expliciet verklaren dat het resultaat naar behoren is opgeleverd en er geen openstaande punten meer zijn. Voor zover er nog wel openstaande punten of losse eindjes zijn worden die in deze fase ondergebracht. Hetzij in een nieuw project, hetzij in de lijn. Door terug te kijken op de geleverde inspanningen en lering te trekken uit de gang van zaken kan lering getrokken worden uit het project, wat kan bijdragen aan een lerende organisatie. Het kan ook geen kwaad een moment van rust in te bouwen alvorens weer een nieuw veranderproject wordt opgestart. Deze laatste punten lijken in de huidige gang van zaken helaas een illusie. De genoemde 9 stappen geven weer hoe een verandertraject verloopt. Dit is weer een specifieke invulling van het Enneagram als verandermodel en werpt daarmee weer wat licht op de mogelijkheden van het model. Om dit veranderproces effectief te besturen zal de projectleider of adviseur middels het hexagram dit proces beïnvloeden. Hier komt ook veel vakkennis bij kijken, denk dus niet dat slechts het Enneagram de oplossingen aanreikt voor de problemen die aan veranderprocessen ten grondslag liggen. Het beschrijft slechts de te bewandelen weg. Conversio Training & Advies doceert verandermanagement en de consultancyskills daar omheen. Daarnaast begeleidt Conversio veranderingen binnen organisaties ook vanuit haar vak en branchekennis als organisatie adviesbureau op het vlak van ICT dienstverlening. Jaap Nieuwenhuijzen van Conversio Training & Advies organiseert regelmatig lezingen en trainingen waar het Enneagram nader wordt toegelicht en op de verschillende toepassingen hiervan wordt ingegaan. Voor meer informatie kunt u mailen naar of kijken op de website Conversio Pagina 10

Het Enneagram als effectief model voor verandermanagement.

Het Enneagram als effectief model voor verandermanagement. Het Enneagram als effectief model voor verandermanagement. Het blijkt toch iedere keer weer lastig een veranderproces goed te beheersen. Hoeveel reorganisaties of implementaties van nieuwe werkwijzen gaan

Nadere informatie

Het Enneagram als model voor verandermanagement.

Het Enneagram als model voor verandermanagement. Het Enneagram als model voor verandermanagement. Ondanks de kennis en toepassing van vele verandermodellen blijkt het toch iedere keer weer lastig een veranderproces goed te managen. Ieder nieuw onderzoek

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen.

Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen. Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen. ERP, CRM, workflowmanagement en documentmanagement systemen, ze hebben één ding gemeen: Veel van de

Nadere informatie

Project-, Programma- en AdviesCentrum. Resultaten die eruit springen PPAC

Project-, Programma- en AdviesCentrum. Resultaten die eruit springen PPAC Project-, Programma- en AdviesCentrum Resultaten die eruit springen PPAC Binnen Veiligheid en Justitie groeit het belang van projectmatig en programmatisch werken. Ook neemt de behoefte toe om medewerkers

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bewust willen en kunnen 4. Performance Support 5. Informele organisatie 5. Waarom is het zo moeilijk? 6

Inhoudsopgave. Bewust willen en kunnen 4. Performance Support 5. Informele organisatie 5. Waarom is het zo moeilijk? 6 Inleiding De afgelopen vijftien jaar hebben we veel ervaring opgedaan met het doorvoeren van operationele efficiencyverbeteringen in combinatie met ITtrajecten. Vaak waren organisaties hiertoe gedwongen

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE PROJECTMANAGEMENT George van Houtem 1 SITUATIE Het werken in en het leidinggeven aan projecten is tegenwoordig eerder regel dan uitzondering voor de hedendaagse manager. In elk bedrijf of organisatie komen

Nadere informatie

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Toelichting Hierbij een compilatie van diverse artikelen over motivatie, draagvlak en verandertrajecten voor de interne coördinator cultuureducatie ICC. 1 Hoe werkt

Nadere informatie

Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR

Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR Cursusdag 1 09:30 uur Kennismaking We starten deze module een kennismaking. We inventariseren de verwachtingen van alle deelnemers. U krijgt een toelichting

Nadere informatie

VERANDER DOOR BELANGEN: STAKEHOLDERMANAGEMENT

VERANDER DOOR BELANGEN: STAKEHOLDERMANAGEMENT VERANDER DOOR BELANGEN: STAKEHOLDERMANAGEMENT Joris de Bie U werkt aan een verandering in uw organisatie. Een reis waarbij veel verschillende mensen betrokken zijn die allemaal een eigen belang hebben

Nadere informatie

Project Dijkversterking Krimpen

Project Dijkversterking Krimpen Project Dijkversterking Krimpen Dijkversterking & UAV-gc Samenwerken met de opdrachtnemer Huub Verbruggen Projectmanager Dijkversterking Krimpen Even voorstellen Huub Verbruggen Projectmanager van beroep

Nadere informatie

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan?

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan? HET PROJECTPLAN a) Wat is een projectplan? Vrijwel elk nieuw initiatief krijgt de vorm van een project. In het begin zijn het wellicht vooral uw visie, ideeën en enthousiasme die ervoor zorgen dat de start

Nadere informatie

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Het succesvol doorvoeren van organisatieverandering vraagt nogal wat. De uitdaging is om de beoogde verandering werkbaar te maken en te borgen

Nadere informatie

Post- HBO-opleiding. voor farmaceutisch consulenten, managers en farmakundigen

Post- HBO-opleiding. voor farmaceutisch consulenten, managers en farmakundigen Post- HBO-opleiding voor farmaceutisch consulenten, managers en farmakundigen Inleiding Vele HBO-ers in de apotheek werken regelmatig als assistente, met daarnaast wat extra taken. Dat is een onderwaardering

Nadere informatie

Verandermanagement. Syllabus. Direct aan de slag met veranderprocessen, randvoorwaarden en weerstanden tegen veranderingen.

Verandermanagement. Syllabus. Direct aan de slag met veranderprocessen, randvoorwaarden en weerstanden tegen veranderingen. Syllabus Verandermanagement Direct aan de slag met veranderprocessen, randvoorwaarden en weerstanden tegen veranderingen. Deze syllabus behandelt alle aspecten rondom het begrip verandermanagement. Meer

Nadere informatie

Management. Analyse Sourcing Management

Management. Analyse Sourcing Management Management Analyse Sourcing Management Management Business Driven Management Informatie- en communicatietoepassingen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse praktijk van uw organisatie. Steeds meer

Nadere informatie

Projectmanagementenquête 2007

Projectmanagementenquête 2007 Projectmanagementenquête 2007 Handvatten voor succesvolle projecten 21 maart 2007 Bisnez Management in samenwerking met het IT Trends Institute en de Vrije Universiteit van Amsterdam copyright by Bisnez

Nadere informatie

Projectmatig creëren

Projectmatig creëren Projectmatig creëren Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 8 Hoofdstuk 18 14109271 WP27 Haagse Hogeschool Delft Dhr. Hoogland Bedrijfscommunicatie 1 Inleiding In dit document

Nadere informatie

Het GROW-model. Deze onderdelen worden hieronder toegelicht. Per onderdeel worden er voorbeeldvragen aangegeven.

Het GROW-model. Deze onderdelen worden hieronder toegelicht. Per onderdeel worden er voorbeeldvragen aangegeven. Het GROW-model Een ontwikkelingsgesprek is het meest effectief als je de vragen in een bepaalde structuur stelt. Het GROW-model biedt deze structuur. (Whitmore, 1995) Het GROW model bestaat uit de volgende

Nadere informatie

Whitepaper ERP Succesvol ERP implementeren

Whitepaper ERP Succesvol ERP implementeren Whitepaper ERP Succesvol ERP implementeren Citrien Procesconsult Braamweg 77 3768 CE SOEST T 06 14 27 19 97 W www.roaldvanderheide.nl E info@roaldvanderheide.nl Vraagstelling Hoe vergroot je de kans op

Nadere informatie

Key success actors. De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen. Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management

Key success actors. De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen. Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management Key success actors De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management 1 Key success actors De rol van middenmanagement bij strategische

Nadere informatie

VERANDER- MANAGEMENT. Direct aan de slag met veranderprocessen, randvoorwaarden en weerstanden tegen veranderingen

VERANDER- MANAGEMENT. Direct aan de slag met veranderprocessen, randvoorwaarden en weerstanden tegen veranderingen VERANDER- MANAGEMENT Direct aan de slag met veranderprocessen, randvoorwaarden en weerstanden tegen veranderingen Dit rapport behandelt alle aspecten rondom het begrip verandermanagement. Meer weten over

Nadere informatie

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Zakenwijzer Het is tijd voor nieuw en ander leiderschap en management We kunnen ons niet meer verloven te blijven doen wat we deden. Als alles verandert,

Nadere informatie

Dr. Projects Management B.V.

Dr. Projects Management B.V. --009 Dr. Projects Management B.V. Printversie van gepresenteerde beelden van de website www.drprojects.nl Dr. Projects Management Dit is de bundeling van de website presentaties per onderdeel. De diensten

Nadere informatie

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent Management Development is een effectieve manier om managementpotentieel optimaal te benutten en te ontwikkelen in een stimulerende en lerende omgeving. De manager van vandaag moet immers adequaat kunnen

Nadere informatie

ZAKENWIJZER GROEI. beter worden, beter blijven. zakenw zer. passie voor mensen.

ZAKENWIJZER GROEI. beter worden, beter blijven. zakenw zer. passie voor mensen. Groei Management in & leidinggeven ZAKENWIJZER GROEI beter worden, beter blijven zakenw zer passie voor mensen. Alles verandert. Nu jij nog! Jaaropleiding We kunnen ons niet meer verloven te blijven doen

Nadere informatie

Whitepaper. Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten. ..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK. www.implementatie-erp.

Whitepaper. Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten. ..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK. www.implementatie-erp. Whitepaper Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK W E www.implementatie-erp.nl info@opdic.nl Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Waar sta jij? Reflectie- vragen voor de vakantie, zodat je er straks fit en effectief tegen aan kunt. Marischka Setz DNHS

Waar sta jij? Reflectie- vragen voor de vakantie, zodat je er straks fit en effectief tegen aan kunt. Marischka Setz DNHS Waar sta jij? Reflectie- vragen voor de vakantie, zodat je er straks fit en effectief tegen aan kunt. Vragen uit Loopbaan gesprekken waarmee je meteen jouw voordeel kunt doen Marischka Setz DNHS Waar sta

Nadere informatie

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming werkt wel André de Waal Prestatiebeloning wordt steeds populairder bij organisaties. Echter, deze soort van beloning werkt in veel gevallen

Nadere informatie

Effectief investeren in management

Effectief investeren in management Effectief investeren in management Veel organisaties zijn in verandering. Dat vraagt veel van de leidinggevenden/managers. Zij moeten hun medewerkers in beweging krijgen om mee te veranderen. En dat gaat

Nadere informatie

Plan van aanpak. Project : Let s Drop. Bedrijf : DropCo BV

Plan van aanpak. Project : Let s Drop. Bedrijf : DropCo BV Plan van aanpak Project : Let s Drop Bedrijf : DropCo BV Plaats, datum: Horn, 28 september 2012 Opgesteld door: 1205366 1205366smit@zuyd.nl Plan van Aanpak project Let s Drop pagina 1 Inhoudsopgave plan

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders Door Hartger Wassink R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders De rol van de schoolleiders mag niet onderschat worden. Netwerkleren leidt, als het goed is, tot

Nadere informatie

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN WHITEPAPER HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN..HET EFFECT VAN VREEMDE OGEN.. Copyright 2014 OPDIC W www.implementatie-erp.nl E info@implementatie-erp.nl Hoe de kans op een succesvolle

Nadere informatie

REEF-carrièremanagement. voor jouw persoonlijke groei. delen om te groeien

REEF-carrièremanagement. voor jouw persoonlijke groei. delen om te groeien REEF-carrièremanagement voor jouw persoonlijke groei delen om te groeien REEF hecht veel waarde aan de persoonlijke groei van zijn medewerkers. Daarom helpt REEF je in de eerste plaats aan uitdagende en

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie

Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie Zou het niet heerlijk zijn als: veranderingen soepeler verlopen, medewerkers er minder weerstand tegen hebben, projecten eerder klaar zijn en

Nadere informatie

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Kwaliteit in Bedrijf oktober 0 Tweede deel van tweeluik over de toenemende rol van kwaliteit DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Om de gewenste kwaliteit te kunnen realiseren investeren organisaties

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu QUINN-MODEL In onze adviestrajecten en gesprekken met opdrachtgevers maken wij vaak gebruik van het zgn. Quinn-model. Een handig hulpmiddel om samen, met een zo objectief mogelijke blik, naar het bedrijf

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Whitepaper M3. Inleiding. M3 Principes in het kort

Whitepaper M3. Inleiding. M3 Principes in het kort Whitepaper M3 Veel transities en bijbehorende migraties blijken uitermate complex. Door het toepassen van een gestructureerde methode kan deze complexiteit natuurlijk wel beheerst worden, zowel qua doorlooptijd

Nadere informatie

IOD Crayenestersingel 59, 2101 AP Heemstede Tel: 023 5283678 Fax: 023 5474115 info@iod.nl www.iod.nl. Leiding geven aan verandering

IOD Crayenestersingel 59, 2101 AP Heemstede Tel: 023 5283678 Fax: 023 5474115 info@iod.nl www.iod.nl. Leiding geven aan verandering Leiding geven aan verandering Mijn moeder is 85 en rijdt nog auto. Afgelopen jaar kwam ze enkele keren om assistentie vragen, omdat haar auto in het verkeer wat krassen en deuken had opgelopen. Ik besefte

Nadere informatie

Voorwaarden die verandering in een organisatie bevorderen.

Voorwaarden die verandering in een organisatie bevorderen. De servicekwaliteit van uw restaurant of hotel verbeteren betekent starten met een veranderingsproces Prof. Em. Dr. W. Faché Klantentevredenheid is voor elke onderneming van fundamenteel belang. Immers

Nadere informatie

Invoeren van een PMO. Hedeman Consulting

Invoeren van een PMO. Hedeman Consulting Invoeren van een PMO Hedeman Consulting Hedeman Consulting biedt praktische hulp bij het verbeteren en inrichten van projectenorganisaties door het uitlijnen van projectenportfolio s, het organiseren van

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

voorbeeldexamen I-Tracks Project Participation Foundation (PPF) voorbeeldexamen PPF uitgave oktober 2007

voorbeeldexamen I-Tracks Project Participation Foundation (PPF) voorbeeldexamen PPF uitgave oktober 2007 voorbeeldexamen Project Participation Foundation (PPF) I-Tracks Project Participation Foundation (PPF) voorbeeldexamen PPF uitgave oktober 2007 Inhoud inleiding 2 voorbeeldexamen 3 antwoordindicatie 12

Nadere informatie

Whitepaper ERP Vreemde ogen

Whitepaper ERP Vreemde ogen Whitepaper ERP Vreemde ogen Citrien Procesconsult Braamweg 77 3768 CE SOEST T 06 14 27 19 97 W www.roaldvanderheide.nl E info@roaldvanderheide.nl Vraagstelling Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie

Nadere informatie

Ordening van processen in een ziekenhuis

Ordening van processen in een ziekenhuis 4 Ordening van processen in een ziekenhuis Inhoudsopgave Inhoud 4 1. Inleiding 6 2. Verantwoording 8 3. Ordening principes 10 3.0 Inleiding 10 3.1 Patiëntproces 11 3.2 Patiënt subproces 13 3.3 Orderproces

Nadere informatie

Vergroot je projectsucces met interactieve bijeenkomsten. De projectleider als facilitator

Vergroot je projectsucces met interactieve bijeenkomsten. De projectleider als facilitator Vergroot je projectsucces met interactieve bijeenkomsten. De projectleider als facilitator Dit is een samenvatting van de interactieve presentatie voor BPUG NL, gegeven op 13 oktober 2011 in Soest. Agenda

Nadere informatie

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Augustus 2011 Waar werknemers onderdeel zijn van een organisatie, wordt beoordeeld.

Nadere informatie

Introductie stakeholdermanagement. SYSQA B.V. Almere

Introductie stakeholdermanagement. SYSQA B.V. Almere Introductie stakeholdermanagement SYSQA B.V. Almere Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 14 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Hoe herken je stakeholders?... 4 3. Drie kenmerken... 5 3.1 Macht... 5 3.2

Nadere informatie

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling Koersen op Succes Of het nu gaat om het verwezenlijken van plannen, het behalen van gestelde doelen, het leuker maken van een organisatie of het

Nadere informatie

In 10 stappen van project naar effect!

In 10 stappen van project naar effect! In 10 stappen van project naar effect! een handleiding voor slim zorgen > Betrek de belangrijke sleutelpersonen > Stel projectteam samen & kies pilotteams > Screen de huidige situatie > Organiseer een

Nadere informatie

RRBOUWRAPPORT 144. Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen

RRBOUWRAPPORT 144. Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen RRBOUWRAPPORT 144 Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen 2 Handreiking Virtueel Bouwen Aan de slag met BIM, Gewoon doen! Jan Straatman en Willem Pel, Balance & Result Organisatie

Nadere informatie

SCRUM VERDUBBELAAR. dubbel zo goed door je persoonlijke backlog. Een leerprogramma dat zorgt voor verdieping. in de ontwikkeling van Scrumteams

SCRUM VERDUBBELAAR. dubbel zo goed door je persoonlijke backlog. Een leerprogramma dat zorgt voor verdieping. in de ontwikkeling van Scrumteams SCRUM VERDUBBELAAR dubbel zo goed door je persoonlijke backlog Een leerprogramma dat zorgt voor verdieping in de ontwikkeling van Scrumteams IK WIST DAT HET NIET GING LUKKEN (en hield het voor me) IK HEB

Nadere informatie

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Doel Voorbereiden en opzetten van en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen randvoorwaarden van kosten,

Nadere informatie

Acteren in het krachtenveld

Acteren in het krachtenveld Acteren in het krachtenveld Het uitvoeren van een krachtenveldanalyse is een methode die veel in projectmanagement wordt toegepast. Door het uitvoeren van een krachtenveldanalyse kijk je met andere ogen

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet!

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Wat zijn de belangrijkste eisen en uitdagen van jouw organisatie in de komende 6 maanden? Welke kritische succesfactoren worden er gesteld? Waar liggen de

Nadere informatie

Post HBO opleiding Management in Zorg en Welzijn

Post HBO opleiding Management in Zorg en Welzijn Zorg en Welzijn Algemeen De post-hbo opleiding Management in Zorg en Welzijn is een opleiding van 1,5 jaar voor mensen met een afgeronde hbo-opleiding die werkzaam zijn in de sector zorg en welzijn en

Nadere informatie

Contract Awareness voor staf- en bureaumedewerkers

Contract Awareness voor staf- en bureaumedewerkers Workshop Contract Awareness voor staf- en bureaumedewerkers Succesvol voorbereiden, opstellen en bewaken van contractuele afspraken. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag zonder schriftelijke

Nadere informatie

Van dromen... Finext. 72 Het Nieuwe Werken

Van dromen... Finext. 72 Het Nieuwe Werken Finext Finext is een club van hondertachtig mensen die diensten verlenen aan financiële afdelingen binnen profit en non-profit organisaties. Eén van de echte kenmerken van Finext is dat er geen regels

Nadere informatie

Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS)

Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS) Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS) LEARNING BY DOING Kort signalement Road2Results heeft op basis van haar jarenlange ervaring met het managen van business en ICT projecten vanuit diverse

Nadere informatie

Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol

Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol zorgt ervoor dat je je managementtijd halveert en meer rust in je hoofd ervaart. Terwijl je de productiviteit en

Nadere informatie

Professional services organisaties Altijd en overal grip op uw projecten, van verkoop tot factuur

Professional services organisaties Altijd en overal grip op uw projecten, van verkoop tot factuur Professional services organisaties Altijd en overal grip op uw projecten, van verkoop tot factuur Kritische opdrachtgever verwacht meer De opdrachtgever van vandaag is kritisch, verlangt toegevoegde waarde

Nadere informatie

WHITE PAPER. Business Solutions

WHITE PAPER. Business Solutions WHITE PAPER Business Solutions De keuze van de strategie/aanpak is be-palend voor de complexiteit en doorlooptijd van een implementatie. Introductie Uw organisatie staat op het punt om een standaard software

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Ontdekken hoe je je tijd goed kunt beheren, bestaat voor. Jezelf voorbereiden op succes. Hoofdstuk 1. Leer jezelf kennen.

Ontdekken hoe je je tijd goed kunt beheren, bestaat voor. Jezelf voorbereiden op succes. Hoofdstuk 1. Leer jezelf kennen. Hoofdstuk 1 Jezelf voorbereiden op succes In dit hoofdstuk: Een solide timemanagementsysteem opbouwen De grootste uitdagingen van timemanagement het hoofd bieden Het verband zien tussen doelen stellen

Nadere informatie

Duur: 3 dagdelen (1 hele dag en twee weken later een halve dag). Inclusief oefenen met een professionele acteur.

Duur: 3 dagdelen (1 hele dag en twee weken later een halve dag). Inclusief oefenen met een professionele acteur. HR professionaliseringstraject het aanbod Verandermanagement, adviseren en begeleiden Module Informatie Stand van zaken Adviseren en coachen voor de HR adviseur: specifiek gericht op HR als business partner

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

PRINCE2 2009 is overzichtelijker

PRINCE2 2009 is overzichtelijker PRINCE2 2009 is overzichtelijker 29 mei 2009 door: Lia de Zoete en Reinier de Koning Half juni presenteert het Office of Government Commerce in Londen PRINCE2 2009. Het grote voordeel van de nieuwe versie

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Intern MVO-management Verbetering van motivatie, performance en integriteit Inhoudsopgave Inleiding...3 1 Regels, codes en integrale verantwoordelijkheid...4

Nadere informatie

WEDERZIJDS WAARDEREN

WEDERZIJDS WAARDEREN WEDERZIJDS WAARDEREN Een kwestie van uiten! 2012. Een e-paper over het belang van wederzijds waarderen als HR aandachtspunt in de veranderende wereld van werk. Met inzichten en tips om waarderen bespreekbaar

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol

Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol zorgt ervoor dat je je managementtijd halveert en meer rust in je hoofd ervaart. Terwijl je de productiviteit en

Nadere informatie

Agile in Projecten minimalisme of strak pak? Richard Weber PMP

Agile in Projecten minimalisme of strak pak? Richard Weber PMP Agile in Projecten minimalisme of strak pak? Richard Weber PMP De Spreker Richard Weber Directeur & oprichter Adviseur & coach Projectmanagement Profile Dynamics ICT & Bedrijfskundige achtergrond Trainer

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Project Management Office in haar contextuele diversiteit

Project Management Office in haar contextuele diversiteit Project Management Office in een contextuele diversiteit Stelt u zich voor: u bent projectmanager bij organisatie X en tijdens een congres over projectmanagement maakt u kennis met een programmamanager

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

Verkoopvaardigheden test.

Verkoopvaardigheden test. Verkoopvaardigheden test. Waarom zijn sommige verkopers meer succesvol dan andere? Waarom verkopen en verdienen sommige verkopers twee, drie, vijf of soms zelfs tien keer meer dan anderen? Het gaat uiteindelijk

Nadere informatie

DEFINITIES COMPETENTIES

DEFINITIES COMPETENTIES DEFINITIES COMPETENTIES A. MENSEN LEIDINGGEVEN A1 Sturen Geeft op een duidelijke manier richting aan een team, neemt de leiding op zich, zet mensen en middelen zodanig in dat doelen met succes worden bereikt.

Nadere informatie

Les E-01 Projectmanagement

Les E-01 Projectmanagement Les E-01 Projectmanagement 1.1 Werken op projectbasis Op allerlei manieren werken mensen in het sociale leven samen om bepaalde doelen te verwezenlijken. Buurtbewoners organiseren een pleinfeest, verenigingsleden

Nadere informatie

Nulmeting 2.0 Tim Tegelaar Projectleider techniek 14-01-2013. Simpel 1 2 3 nu Lastig 2 3 4 eind van de opleiding Complex 3 4 5

Nulmeting 2.0 Tim Tegelaar Projectleider techniek 14-01-2013. Simpel 1 2 3 nu Lastig 2 3 4 eind van de opleiding Complex 3 4 5 Nulmeting competenties: Voor mijn opleiding AD Projectleider techniek heb ik aan het begin van het schooljaar een nulmeting gedaan voor de negen competenties waar aan je moet voldoen als projectleider

Nadere informatie

Progressiegerichte organisatieverandering van oplossing naar progressie

Progressiegerichte organisatieverandering van oplossing naar progressie Progressiegerichte organisatieverandering van oplossing naar progressie Gwenda Schlundt Bodien Stagnatie Drie managers van een dienstverlenende organisatie voor hulpbehoevende cliënten wilden progressiegericht

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PCI DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PCI-DIAGNOSTIEK (PEOPLE CENTERED IMPLEMENTATION) Niet zelden zien

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office voorziet projecten,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bijlagen 121 Literatuur 144

Inhoudsopgave. Bijlagen 121 Literatuur 144 Inhoudsopgave 5 Voorwoord 7 Ten geleide 9 1 Inleiding 11 2 De risicoanalyse 25 3 Uitvoeren van de risicoanalyse 65 4 Risicomanagement 77 5 Uitvoeren van risicomanagement 85 6 Implementatie van risicomanagement

Nadere informatie

Auteurs: Marijke Hoftijzer en Piet Korte isbn: 978-90-01-82345-0

Auteurs: Marijke Hoftijzer en Piet Korte isbn: 978-90-01-82345-0 Projectplanning (extra bij paragraaf 3.1 Imagodoelstellingen) Naast je normale dagelijkse bezigheden kun je ook te maken krijgen met de organisatie van eenmalige zaken. Soms zijn deze heel overzichtelijk

Nadere informatie

FONS WALRAVEN Change Coaching

FONS WALRAVEN Change Coaching In mijn loopbaan heb ik een set competenties opgebouwd, waarmee ik managers en professionals kan ondersteunen aan de menskant van de organisatie. Tot 2006 heb ik dat gedaan bij ABN AMRO, internationale

Nadere informatie

crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen

crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen Zinthese Plus is een bureau gespecialiseerd in het gedrag van mensen in hun werkomgeving.

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken (HNW) is een van de meest populaire trends op het gebied van organisatieontwikkeling van de laatste jaren; meer dan een kwart

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

!!!! !!!! 1. Professioneel adviseren

!!!! !!!! 1. Professioneel adviseren Professioneel adviseren In deze zesdaagse opleiding krijg je de kans om in een veilige omgeving de eigen sterkere en zwakkere kanten te onderkennen en te werken aan je ontwikkelpunten als consultant. Je

Nadere informatie