Werken aan de Wereld. Docentenhandleiding Niveau 4

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Werken aan de Wereld. Docentenhandleiding 2013-2014 Niveau 4"

Transcriptie

1 Werken aan de Wereld Docentenhandleiding Niveau 4

2 Introductie In het kader van het project Werken aan de wereld is een lessenserie ontwikkeld, gebaseerd op vier lessen en een themadag (zie voor meer info over het project Bij het samenstellen van de lessen is uitgegaan van een lesduur van 90 minuten. De opdrachten zijn zodanig samengesteld, dat een keuze gemaakt kan worden. Waarom Werken aan de wereld? Leerlingen kijken MTV, luisteren naar internationale muziek, bezoeken diverse vakantielanden, hun leven wordt beïnvloed door internationale ontwikkelingen, ze worden beïnvloed door meningen over buitenlandse ontwikkelingen. Kortom diverse redenen om je als wereldburger te verdiepen in die wereld. Werken aan de wereld is meer dan weer geld storten op een rekening voor hongerende kinderen, weer machteloos kijken naar oorlogen en slachtoffers daarvan. Het is ook het ontdekken van de kracht van andere landen en ontdekken welke mogelijkheden leerlingen hebben om een bijdrage te leveren. Lesprogramma: Les 1. Wereldburgerschap, wat is dat? Les 2. Millenniumdoelen Les 3. Microkrediet als vorm van actieve hulp voor iedereen Les 4. Ontwikkelingssamenwerking Ja of Nee en verwerken van info door het maken van een eindproduct (eindopdracht) Themadag 13 juni 2014: Ochtend: deelnemen aan programma in Koningszaal met onder andere presentaties van beste eindproducten van elke klas. Middag: afsluiten communityweek en uitreiking van de prijzen. Bronnen: de externe materialen en websites waarnaar verwezen wordt, zijn met toestemming van de makers opgenomen. Deze lessenserie is mede mogelijk gemaakt door SBOS (Ministerie van buitenlandse zaken) Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 1

3 Les 1 - Wereldburgerschap, wat is dat? Doelen: Leerlingen kennen het programma Werken aan de wereld. Leerlingen weten wat wereldburgerschap is en waarom zij wereldburgers zijn. Opdracht 1: Wereldburgerschap Geef een omschrijving van wat in jouw ogen wereldburgerschap is. Maak een woordspin met begrippen die te maken hebben met wereldburgerschap. Gebruik deze woordspin voor je presentatie. Je mag er ook een foto van maken. Je mag de woordspin ook digitaal maken via of https://bubbl.us/ Opdracht 2: Wereldburgers Leerlingen kijken naar filmpje (Wereldburgers - aflevering 1: Handel, duur : minuten) Korte omschrijving van het filmpje: Waar komen de verschillen tussen rijk en arm vandaan? Wat kunnen we daaraan doen? En waar komen eigenlijk al die producten vandaan die we elke dag gebruiken? We kijken vooral naar Ghana, een land in West-Afrika. Aan het woord Georgina Kwakye. Verder: aandacht voor de herkomst van producten. In de supermarkt komen we producten tegen van over de hele wereld. Maar kunnen we bijvoorbeeld bepaalde producten niet of juist wel kopen om op die manier de millenniumdoelen een beetje dichterbij te halen? Aan het woord hierover Katja Schuurman. Kijkvragen en antwoorden 1. In Ghana leeft 30% van de inwoners onder de armoedegrens? Wat is de armoedegrens? Het inkomen dat iemand nodig heeft om te kunnen voorzien in de basisbehoeften (minimale voorwaarden die nodig zijn om menswaardig te kunnen leven: kleding, goed drinkwater, voldoende voedsel, goede huisvesting, goed onderwijs en goede gezondheidszorg. 2. Is er verschil tussen de armoedegrens in Nederland en de armoedegrens in Ghana. Leg uit waarom wel/niet. Qua definitie niet. Er is wel verschil in welvaartsniveau. 3. Wat vind jij van het feit dat arme landen veel importheffingen moeten betalen als zij hun producten leveren aan rijke landen? Eigen mening 4. Wat is de reden dat deze landen die importheffing moeten betalen? Invoerbelasting is een manier om de landbouw, producenten en industrieën van een land te beschermen tegen goedkopere producten vanuit het buitenland. Door verschillen in minimumlonen Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 2

4 of grondstofprijzen kunnen bedrijven in sommige landen goedkoper produceren. Deze producten worden tegen lage prijzen geëxporteerd naar Nederland en verkocht. Invoerbelastingen maken buitenlandse product duurder. Zo worden de prijsverschillen kleiner. Bedrijven kunnen zo beter concurreren met goedkope geproduceerde goederen uit het buitenland. 5. In het filmpje worden voorbeelden genoemd van organisaties die zich bezig houden met eerlijke handel of fair trade. Een voorbeeld is de samenwerking tussen Blue Skies en Ahold. Noem twee positieve gevolgen van dit samenwerkingsverband. 1. Betere werkgelegenheid en arbeidsomstandigheden 2. Steun aan lokale projecten op het gebied van onderwijs en hygiene (water). 6. Katja Schuurman zegt de macht om de wereld te veranderen ligt niet bij overheden of grote bedrijven, maar die ligt juist bij ons als consument. Wat bedoelt ze hiermee? Leg dit in eigen woorden uit. Consument kan door koopgedrag laten merken dat ze liever duurzame producten willen waardoor bedrijven die niet duurzaam zijn hun producten niet meer verkocht krijgen. 7. Ben je het eens met de uitspraak van Katja? Waarom wel/ niet? Eigen mening Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 3

5 Opdracht 3: Week Wereldkaart In deze test wordt leerlingen gevraagd welke producten ze graag gebruiken. Ze kunnen uit drie opties kiezen. Na hun keuze wordt een toelichting gegeven over de herkomst van het product. Na het zien van de aflevering van Wereldburgers ga je via onderstaande link een test doen. Klik op onderstaande link en volg de instructies. tem= Verwerk de informatie die je hebt gekregen in de eindopdracht Opdracht 4: Rank-a-brand Rank a Brand is de grootste duurzame merkenvergelijkingssite van Europa. Op deze site vind je een overzicht van belangrijke consumentenmerken en hun score op het gebied van duurzaamheid. Deze website bevat meer dan 800 merken in 6 sectoren, waaronder kleding, elektronica, reizen, telecom en eten&drinken. Bekijk het volgende filmpje En ga vervolgens naar de website 1. Rankabrand kent labels toe aan merken. a) Welke labels zijn dit? Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 4

6 b) Waarop zijn deze labels gebaseerd? Mensenrechten/arbeidsomstandigheden, klimaatverandering en milieu. 2. Vul de merknaam in van een kledingstuk of schoenen die je nu aan hebt. Geef aan welke label het merk krijgt van rank a brand en leg in het kort uit waarom zij dit label hebben gekregen. Actie leerling 3. Herhaal stap 2 en 3 voor het merk van je telefoon en je favoriete chips of chocolademerk. Actie leerling 4. Vind je het belangrijk dat een merk aandacht besteed aan eerlijke handel en arbeidsomstandigheden? Eigen mening 5. Ben je bereid meer te betalen als blijkt dat het gaat om eerlijke handel / fair trade? Eigen mening 6. Je weet nu hoe eerlijk of oneerlijk de producten zijn die draagt/gebruikt en eet. Is dit voor jou een reden om iets te veranderen in jouw aankoop? Eigen mening Opdracht: Klassediscussie Bloed aan je mobieltje? Bekijk onderstaand filmpje en behandel klassikaal de volgende stelling: Er kleeft bloed aan onze mobieltjes en dat is onze eigen schuld. https://www.youtube.com/watch?v=wqhllubwote&list=uugb0tslnpcmjus31dayle5q Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 5

7 Achtergrondinformatie docent: Het gewapende conflict in Oost-Congo wordt grotendeels gefinancierd met de illegale opbrengst van grondstoffen voor mobiele telefoons. Mobieltjes zijn een verlengstuk van onszelf geworden. Veel mensen krijgen een gevoel van onbehagen als de mobiele telefoon per ongeluk thuis is blijven liggen of kwijt is. Nu zit er een groot verhaal achter de internationale handel in mobiele telefoons, laptops, ipods, mp3-spelers, spelcomputers, digitale camera s en meer moderne apparatuur. In die apparaten zitten namelijk metalen met aparte namen als coltan, cassiteriet en wolframiet, maar ook bekendere ertsen als kobalt en goud. Direct verband De grondstoffen komen uit verschillende delen van de wereld, maar actiegroepen als bijvoorbeeld het Amerikaanse Enough Project trekken al lange tijd aan de bel over de winning van coltan en andere grondstoffen uit de Democratische Republiek Congo. Het gaat met name om het oosten dat verdeeld is in de provincies Noord- en Zuid-Kivu. Daar bevinden zich veel mijnen met coltan, cassiteriet, wolframiet en goud. Telefoons waar conflictmineralen in zijn verwerkt worden bloedmobieltjes genoemd. De strijdende partijen in Oost-Congo beheren verschillende van deze mijnen. Enough Project uit Washington stelt dat er een direct verband is tussen het aanhoudende geweld in Oost-Congo en de grondstoffenhandel. Zowel het regeringsleger als de verschillende rebellengroepen zouden jaarlijks een slordige 180 miljoen dollar verdienen aan de handel in de grondstoffen die in onze apparatuur zijn verwerkt. Sommige experts noemen Congo een grote speler op de wereldmarkt van grondstoffen die in elektronica worden gebruikt, anderen beweren dat Brazilië of Australië de grootste leveranciers zijn van coltan. Belgische bedrijven In rapporten over foute handel met Congo worden veel Belgische bedrijven, zoals Traxys in Brussel en Trademet, genoemd als grote spelers op de markt van conflictgrondstoffen. Deze bedrijven vormen waarschijnlijk nog maar het topje van de ijsberg. Grote elektronicaconcerns als Intel, Motorola, HP en Apple hebben inmiddels stappen ondernomen om conflictmineralen te vermijden bij de productie van hun hardware. Bedrijven als Nintendo, HTC, Sharp, Nikon en Canon blijven omstreden mineralen als coltan, tantaliet, tin en wolframiet toepassen. Dat blijkt uit het rapport Taking conflict out of consumer gadgets (pdf) van het Enough Project. Sharp, HTC, Nikon en Canon zijn schoorvoetend begonnen om de rest van de industrie te volgen, maar boeken weinig voortgang. SanDisk, Philips, Sony, Panasonic, RIM en AMD hebben enige verbeteringen laten zien, aldus het Enough Project. IBM, Sony, LG, Samsung, Toshiba en Lenovo hebben wel iets gedaan aan het verantwoord gebruik van grondstoffen, maar boeken op dat gebied nog maar weinig vooruitgang. Bron: Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 6

8 Inmiddels is begin 2014 de Fair Phone op de markt. De FairPhone is de eerste smartphone die is gemaakt door mensen die grotendeels in goede arbeidsomstandigheden werken met materiaal dat zoveel mogelijk niet uit conflictgebied komt. Lees er meer over op De eerste batch is direct al uitverkocht, maar KPN verkoopt ze ook: Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 7

9 Les 2 Millenniumdoelen Opdracht 1: Wat zijn millenniumdoelen? Een millenniumdoel is: Schrijf hieronder bij elk millenniumdoel waar het om gaat. Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 8

10 Informatie bij opdracht 1 In 2000 werd de Millenniumverklaring - die de basis vormt voor de millenniumdoelen - unaniem door de VN-lidstaten aangenomen. Aan de totstandkoming van de Millenniumverklaring ging echter in de jaren 90 een moeizaam proces vooraf van verhitte debatten, waarbij rijke en arme landen, multilaterale organisaties als VN, IMF, Wereldbank en OECD en talloze ngo s betrokken waren. Veelal waren dit partijen en coalities met forse tegengestelde belangen. Ondanks al deze tegenstellingen lukte het in 2000 de toenmalige VN-secretaris-generaal Kofi Annan toch om alle partijen op één lijn te krijgen. In met nog maar vier jaar te gaan voor einddoel 2015 werden de eerste discussies over de toekomst van de millenniumdoelen gevoerd. Deze discussies over wat ook wel de post-2015 agenda wordt genoemd zullen de komende jaren in hevigheid toenemen. In september 2013 zal op een VN-top duidelijkheid moeten komen wat er met de doelen na 2015 gaat gebeuren. Dat dit geen gemakkelijke opgave zal worden staat nu al vast, gezien de moeizame totstandkoming van de doelen. Veel van de discussies die in de jaren 90 zijn gevoerd zullen ook weer naar boven komen in de toekomstige debatten over de post-2015 agenda. Voor een beter begrip van deze discussies is het zinnig wat dieper in te gaan op de ontstaansgeschiedenis van de doelen. Lees verder in 'De totstandkoming van de millenniumdoelen' (pdf) Bekendheid met de millenniumdoelen De bekendheid van de Nederlanders met de millenniumdoelen is één van de zaken die ieder jaar wordt gemeten in NCDO's IS-Barometer. Uit dit opinieonderzoek blijkt dat in mei 2010 bijna de helft (49 procent) van de Nederlanders aangeeft wel eens van de millenniumdoelen gehoord te hebben. Dat is een lichte stijging met 2009, toen lag dat percentage op 47 procent. In 2006 was dat percentage nog beduidend lager, namelijk 26 procent. De bekendheid neemt dus geleidelijk aan toe. Maar een kwart van de Nederlanders kan ook daadwerkelijk één of meerdere doelen correct noemen. (Bron: IS Barometer 2010) Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 9

11 Vergelijking met andere landen De Europese Commissie doet via haar Eurobarometer regelmatig onderzoek naar de mening van Europeanen over tal van onderwerpen. De bekendheid met de millenniumdoelen is daar één van. Uit de Eurobarometer van 2009 blijkt dat de bekendheid van de millenniumdoelen met afstand het grootst is in Nederland (64 procent). De Zweden volgen op gepaste afstand met 45 procent. Het Europees gemiddelde ligt op 24 procent. De millenniumdoelen zijn het minst bekend in Cyprus (11 procent) en Bulgarije (12 procent). Wat zijn de millenniumdoelen? Acht internationale afspraken In 2000 hebben regeringsleiders van 189 landen afgesproken om vóór 2015 de belangrijkste wereldproblemen aan te pakken. Er zijn acht concrete doelstellingen vastgelegd: de millenniumdoelen. Millenniumdoel 1 - De armoede halveren en minder mensen honger Het percentage mensen dat in extreme armoede leeft, moet in 2015 ten minste voor de helft zijn teruggebracht ten opzichte van Extreme armoede betekent dat iemand minder dan $1,25 per dag te besteden heeft. In 1990 leefden 1,8 miljard mensen in extreme armoede, oftewel 41,7 procent van de wereldbevolking. Millenniumdoel 2 - Alle kinderen naar school In ontwikkelingslanden gaan miljoenen kinderen nog niet naar school. Vaak worden zij thuis gehouden om mee te helpen in het huishouden of om een bijdrage te leveren aan het gezinsinkomen. In millenniumdoel twee is vastgelegd dat in 2015 alle kinderen in alle landen basisonderwijs moeten volgen. Millenniumdoel 3 - Mannen en vrouwen gelijkwaardig Het derde millenniumdoel gaat over de rechten van vrouwen. Mannen en vrouwen hebben formeel dezelfde rechten. Dit is vastgelegd in internationale mensenrechtenverdragen. In de praktijk blijkt dit echter niet voldoende om achterstelling van vrouwen tegen te gaan. Millenniumdoel 4 - Minder kindersterfte Het percentage kinderen jonger dan vijf jaar dat in ontwikkelingslanden overlijdt moet in 2015 met tweederde zijn teruggebracht ten opzichte van In dat jaar stierven in de arme landen 13 miljoen kinderen. Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 10

12 Millenniumdoel 5 - Verbeteren van de gezondheid van moeders Jaarlijks overlijden meer dan een half miljoen vrouwen aan de gevolgen van hun zwangerschap. In de millenniumdoelen is vastgelegd dat moedersterfte in 2015 met driekwart moet zijn teruggebracht ten opzichte van Om dit te kunnen realiseren zijn reproductieve en seksuele rechten voor vrouwen essentieel. Millenniumdoel 6 - Bestrijding van hiv/aids, malaria en andere dodelijke ziektes Sinds begin jaren '90 heeft aids miljoenen slachtoffers gemaakt, vooral in Afrika. Afgesproken is dat in 2015 de verspreiding van hiv/aids tot staan moet zijn gebracht. Ook moet in 2015 iedereen met hiv/aids hiervoor de juiste medicijnen kunnen krijgen. Millenniumdoel 7 - Meer mensen in een duurzaam leefmilieu Armoedebestrijding gaat hand in hand met milieubescherming. Luchtvervuiling, ontbossing en uitputting van landbouwgrond zijn directe bedreigingen voor de levensomstandigheden en gezondheid van mensen. Een duurzaam milieubeleid is daarom van levensbelang. Millenniumdoel 8 - Mondiaal samenwerkingsverband voor ontwikkeling Het achtste millenniumdoel gaat over de manier waarop de rijke landen ontwikkelingslanden kunnen helpen met het behalen van de andere millenniumdoelen. Bijvoorbeeld door meer ontwikkelingshulp te geven, schulden te verlichten en door het wegnemen van handelsbarrières. Hierdoor krijgen de arme landen meer mogelijkheden hun producten te exporteren naar de rijke landen. Opdracht 2: Hoe gaat het met de Millenniumdoelen? Bedoeling van deze opdracht is om na te gaan hoever we nu zijn, de doelen uit 2000 zouden in 2015 gehaald moeten zijn. Door te kijken op de diverse kaarten wordt dat inzichtelijk gemaakt. Ga via onderstaande link naar de atlas van de millenniumdoelen: Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 11

13 Kies drie Millenniumdoelen uit waar je meer over wilt weten. Millenniumdoel Land Millenniumdoel Land Millenniumdoel Land Opdracht 3: Mensen Kinderrechten In deze opdracht leren leerlingen een verband te leggen tussen millenniumdoelen en mensen/kinderrechten. Millenniumdoelen zijn niet iets wat opeens komt opdagen, maar de millenniumverklaring is een direct gevolg van mensenrechten Zievoor filmpjes over mensenrechten op waar de 30 mensenrechten worden besproken en schendingen van mensenrechten. Tip: kies een mensenrecht uit, kijk het filmpje en bespreek wat de relatie is met millenniumdoelen Een heel toegankelijke site over kinderrechten is: Je kunt, afhankelijk van het niveau van de klas, de kinderversie of de volwassenenversie kiezen. Tip: kies zelf een aantal Kinderrechten uit om het proces iets te versnellen. Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 12

14 Opdracht 4: Op de volgende site kunnen leerlingen kijken hoe ze zelf bij kunnen dragen aan een eerlijker wereld. Het gaat vooral om acties rond koopgedrag. Kijk op Leerlingen kunnen op de diverse links kijken welke soorten acties ze zouden kunnen ondernemen. Bij de opdracht wat kan ik doen gaan leerlingen zoveel mogelijk acties bedenken die ondernomen kunnen worden om tot een eerlijker verdeling en hulp te komen. Die acties schrijven ze op post-it s. Vervolgens gaan ze de acties rangschikken naar: makkelijk uitvoerbaar, wat moeilijker uitvoerbaar en niet uitvoerbaar. het resultaat wordt op een flap-over vel geplakt. Overigens kan dit ook via bubble.us Doel van de opdracht is dat leerlingen handelingsperspectieven krijgen en voor zichzelf kunnen bepalen wat ze wel willen of kunnen doen en wat moeilijker te realiseren is De Nederlands overheid heeft een aantal speerpunten als het om ontwikkelingssamenwerking gaat. Zie Wij denken dat het goed is dat de actoren in de hulp aan andere landen, groepen en individuen aan de orde komen: Overheden Niet gouvernementele organisaties (NGO s) Particuliere acties Crowdfunding Religieuze organisaties Bedrijfsleven Vredesmissies etc Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 13

15 Les 3 - Microkrediet In de vorige lessen is aandacht besteed aan armoede. Een vorm van ontwikkelingssamenwerking die de laatste jaren heel effectief is gebleken is het verstrekken van microkredieten. Microkrediet: zo werkt het In Habbo heb je credits nodig. In Catan heb je grondstoffen nodig. Toen je vroeger ging knikkeren, had je knikkers nodig. Zonder credits ben je nergens in een game. Zonder geld kun je geen bedrijf opbouwen. Daarom kunnen arme mensen in ontwikkelingslanden een kleine lening krijgen. Met dat geld kunnen ze hun eigen bedrijf beginnen. Als het bedrijf goed loopt, kunnen ze de lening terugbetalen. Een dergelijke kleine lening noem je een microkrediet. Voor het microkrediet hoeven ze geen onderpand te geven. Een onderpand is iets van waarde dat de bank kan houden als de lener de lening niet terugbetaalt. Toch betalen bijna alle leners hun microkrediet netjes terug. Met hun eigen bedrijf verdienen de meeste mensen genoeg. Een voorbeeld van microkrediet: Adiza woont met haar gezin in Ghana. Ze heeft bij een bank een microkrediet gekregen. Met het geld kocht ze een koe. De koe geeft 4 tot 10 liter melk per dag. Ervan uitgaande dat de koe 730 liter melk per jaar geeft en Adiza 0,25 cent per liter krijgt, hoeveel levert de verkoop van melk Adiza per jaar op? Voor de koe heeft Adiza een bedrag van betaald. Na hoeveel jaar zal Adiza de koe hebben terugverdiend? Bekijk het volgende filmpje (tot 2 minuten 40 sec) van Schooltv (Economie voor het vmbo) om een duidelijker beeld te krijgen van wat microkrediet precies inhoudt. Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 14

16 Opdracht 1: Voor- en nadelen microkrediet Ga op internet op zoek naar de voor- en nadelen van microkrediet. Kom met de klas tot een gezamenlijke lijst van voor- en nadelen. Voordelen Nadelen Opdracht 2: Zelf in actie! Ga naar de site Kies in overleg met je groep twee projecten die jullie zouden willen ondersteunen. Geef ook kort aan waarom je juist voor deze projecten hebt gekozen. Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 15

17 Bedenk een eigen Cordeal. Op welke manier willen jullie het geld voor deze leningen bij elkaar krijgen? Het idee moet uitvoerbaar zijn, maar hoeft niet uitgevoerd te worden. Maak een promotiefilm, poster o.i.d. waarin je jullie idee bekendmaken. Presenteer jullie ideeën aan de rest van de klas. Voor- en nadelen van microkrediet extra info voor docenten Eventuele aanvulling voor docent: - Geluidsfragment waarin de nadelen van microkrediet aan de orde worden gesteld. Zie het artikel over vóór- en nadelen van microkrediet hierna. De voordelen Dankzij de kleine ondernemingen kunnen de mensen zelf voorzien in hun eigen onderhoud en in dat van hun familie. Ze zijn daardoor minder afhankelijk van giften. Hogere inkomens Microkredietklanten hebben hogere inkomens dan niet-klanten. Zo meldt de Boliviaanse microkredietbank CRECER een inkomensstijging van tweederde van haar klanten, nadat zij deelnamen aan een microfinancieringsprogramma. Bovendien stegen de spaartegoeden van deze klanten met bijna 70 procent. En de grote Indiase microfinancier SHARE rapporteert dat de economische positie van driekwart van haar klanten aanzienlijk verbeterde. In plaats van onregelmatig dagwerk halen zij hun inkomen nu uit verschillende vormen van bedrijvigheid. Daarmee verschaffen zij ook werkgelegenheid aan hun familieleden. Gezondheidszorg Niet alleen het inkomen van microkredietklanten verbetert. Uit een studie van ICCO en Cordaid in Kenia, Ethiopië, en de Filippijnen blijkt, dat klanten niet alleen hogere inkomens hebben, maar ook betere toegang krijgen tot gezondheidszorg. Bovendien gaan hun kinderen vaker naar school. Talloze andere studies bevestigen dat beeld. Microkrediet is goed voor de leerprestaties van kinderen en voor de gezondheid van zowel vrouwen als kinderen. Bovendien kunnen ondernemende mannen en vrouwen als landbouwers, ambachtslieden en marktkooplui een bijdrage leveren aan de groei van de plaatselijke economie. Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 16

18 De nadelen Critici noemen twee belangrijke nadelen van microfinanciering. Slecht bereik In de eerste plaats wijzen zij op het feit dat microkrediet slechts de groep mensen bereikt die toch al economisch productief zijn. Microfinanciering is gebaseerd op de gedachte dat armen willen en kunnen ondernemen. Volgens Thomas Dichter, een Amerikaanse antropoloog en ontwikkelingswerker, blijkt een groot deel van de armen geen succesvolle ondernemer te zijn. Klanten die binnen twee jaar stoppen met het afsluiten van leningen, behoren vrijwel altijd tot de allerarmste categorie. Succesvolle klanten, dus klanten die langdurig blijven lenen, zijn vaak beter opgeleid en hebben veel meer ondernemingservaring. Een recente studie van het Nederlands Platform in Mozambique concludeert bovendien dat microkrediet het veel beter doet in steden dan op het platteland, aangezien in de steden de infrastructuur beter ontwikkeld is en de marktkansen groter zijn. Oftewel, microkrediet bereikt vooral de 'upper poor' en de urban poor'. Thomas Dicter meent dat deze 'niet zo armen' het ook wel redden zonder microkrediet, namelijk door te lenen bij vrienden en familie (informeel krediet). En de allerarmsten die een microlening nemen, komen volgens hem juist van de regen in de drup, omdat ze het geld voornamelijk gebruiken voor consumptie. Opdracht 3: Blogs Lees enkele blogs op de sites van de ambassadeurs die dit jaar in Kenia en op de Filipijnen geweest zijn. Deze blogs zijn terug te vinden op Je kunt ook gebruik maken van sites of blogs van andere leerlingen die in het buitenland zijn geweest. Naar aanleiding van die blogs bedenk je een aantal vragen op die je zou willen stellen. Stel je vragen aan de ambassadeurs via mail of direct en maak van je interview een verslagje voor je krant. In deze opdracht maken leerlingen gebruik van de ervaringen van leerlingen die naar Kenia en op de Filipijnen zijn geweest. Ook zouden leerlingen interviews korte interviews kunnen houden met mensen op straat/schoolplein. Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 17

19 Extra opdracht op je stage In de afgelopen weken ben je bezig geweest met hoe jouw leven verbonden is met de rest van de wereld. Bijvoorbeeld je mobiele telefoon, je schoenen, waar je shopt, en hoe de leefsituatie van mensen in ontwikkelingslanden eruit ziet. Het beroep waar je voor studeert, heeft ook raakvlakken met de situatie in de wereld. Denk maar eens aan de materialen die je gebruikt, de koffie/thee die ze er gebruiken, of er groene stroom is, afval hergebruikt wordt, etc. Met deze vragenlijst krijg je een beeld over hoe duurzaam jouw stageplek is. Als je deze invult, krijg je ook advies over je werk/stageplek. De gegevens worden vertrouwelijk behandeld en het advies wordt alleen aan jou verstuurd. Ga naar En vul de vragenlijst online in. Inhoud online vragenlijst Hoe duurzaam is jouw werkplek of stageplek? Als je de mail verstuurt krijg je antwoord over hoe duurzaam je werkplek is. De gegevens worden vertrouwelijk behandeld. Duurzame stageplek Naam bedrijf * Vestigingsplaats * Voornaam * Je adres * Vragen Score zeer oneens-zeer eens 1. er heerst een een prettige werksfeer 2. er wordt eerlijk uitbetaald 3. er is aandacht voor veiligheid 4. er is aandacht voor mijn gezondheid 5. er is aandacht voor dat we schoon werken 6. er is aandacht voor gezonde (biologische) voeding Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 18

20 7. er is aandacht voor arbeidsomstandigheden 8. de werkplek is overzichtelijk 9. er is aandacht voor efficiënt werken 10. er wordt gewerkt met kwalitatief goede apparaten/gereedschappen 11. er wordt gewerkt met kwalitatief goede materialen 12. de activiteiten zijn winstgevend 13. Bij de producten die hier gebruikt/geproduceerd worden, is nagegaan of die niet tot stand zijn gekomen door kinderarbeid of uitbuiting 14. er zijn fair trade producten (b.v. fair trade koffie, thee, suiker) 15. de gelden worden duurzaam belegd en er wordt duurzaam gespaard 16. het bedrijf draagt bij aan goede doelen in Nederland of daarbuiten 17. er wordt gekeken hoe materialen zoveel mogelijk gespaard kunnen worden 18. er wordt zoveel mogelijk energie bespaard (lichten uit, spaarlampen, apparaten niet onnodig aan laten staan, dubbelzijdig printen) 19. er worden zoveel mogelijk materialen /apparaten besteld met milieulabels 20. de materialen zijn zoveel mogelijk milieuvriendelijk 21. er wordt gewerkt met groene stroom 22. er wordt gestreefd naar zo min mogelijk afval 23. afval wordt gescheiden ingezameld (papier, glas, plastic, etc.) 24. er wordt getracht geluidsoverlast zoveel mogelijk te voorkomen 25. er wordt gekeken naar waar materialen vandaan komen, hoe ze worden verwerkt en hoe ze te recyclen zijn Bedenk drie adviezen voor jouw leerbedrijf hoe er meer duurzaam kan worden gewerkt. Beschrijf deze drie ideeën zo concreet en zo kort mogelijk. Houd er rekening mee dat een verbetering op het gebied van één van de kapitalen, niet ten koste mag gaan van de andere kapitalen. Geef van de drie adviezen aan op welke plek ze zich bevinden in onderstaand schema. Geef een korte motivatie hierop. Bespreek de drie adviezen en het schema met je praktijkopleider. Beschrijf kort hoe de praktijkopleider reageert op jouw adviezen. Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 19

21 Eindopdracht bij de lessenserie over wereldburgerschap Opdracht: maak een eindproduct waarmee je duidelijk maakt wat jullie in de lessen geleerd hebben en wat voor een wereldburger jullie als groep zijn. De vorm van het eindproduct mogen jullie zelf bepalen. Je kunt denken aan: een krantenpagina; een website; een prezi of powerpoint; een popplet; een korte documentaire; een rap; of een andere vorm die jullie zelf bedenken. Ook kun je in het eindproduct veel van je creativiteit kwijt. Denk aan het gebruik van cartoons, muziek, tekeningen enzovoorts. Doel: laten zien wat jullie geleerd hebben in de lessen over dit onderwerp en laten zien wat voor een wereldburger jullie zijn. Aanpak: tijdens de lessen leer je over verschillende onderwerpen. Al deze onderwerpen moeten een plek krijgen in het eindproduct. Dat zijn dan de volgende onderwerpen: Les 1: Wat is wereldburgerschap? Waarom zijn er verschillen tussen arm en rijk op de wereld? Welke effect heeft ons consumentengedrag hier op de omstandigheden elders in de wereld? Les 2: Wat is de relatie tussen mensen- en kinderrechten en de millenniumdoelen? Wat kunnen wij doen om mee te werken aan het bereiken van de millenniumdoelen? Les 3: Jullie idee over microkrediet en jullie eigen Cordeal. Wat zijn jullie te weten gekomen van de stagiaires en stagiairs (de ambassadeurs van Werken aan de Wereld van dit jaar). Eventueel het resultaat van de stageopdrachten Les 4: Ontwikkelingssamenwerking: Wat zijn argumenten voor en wat zijn argumenten tegen ontwikkelingssamenwerking? (PMI) Tijd: inleveren bij docent uiterlijk 8 mei Klas heeft beste product gekozen op 17 mei. Verkiezing beste eindproduct op 24 mei Er is een prijs voor het meest creatieve eindproduct en voor het eindproduct met de beste inhoud. Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 20

22 Criteria: Waar moet het eindproduct aan voldoen om in aanmerking te komen voor een van de prijzen? De prijs voor creativiteit wint de groep met de meeste originele vorm en mooiste uitvoering. De prijs voor inhoud wint de groep met de meeste diepgang in het behandelen van de vier onderwerpen. Dit evaluatieformulier kan gebruikt worden bij het aftekenen van het onderdeel Werken aan de Wereld. Naast deze meting zal ook in het kader van het project met VSO een tweede meting uitgevoerd worden om na te gaan of er gedrags/mentaliteitsverandering heft plaatsgevonden. Beoordeling: zie beoordelingsformulieren Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 21

23 EVALUATIEFORMULIER Ten slotte graag nog jouw mening over de lessen Werken aan de Wereld Dit vond ik leuk aan de lessen over wereldburgerschap: Dit vond ik minder leuk aan de lessen over wereldburgerschap: Vind je jezelf een wereldburger? Beargumenteer je antwoord aan de hand van de informatie die je hebt gekregen uit de lessen. Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 22

24 Theoretisch kader Inleiding: Wat is armoede Armoede is honger. Armoede is geen onderdak hebben. Armoede is ziek zijn en niet naar een dokter kunnen. Niet naar school kunnen en niet kunnen lezen. Geen werk hebben, bang zijn voor de toekomst, niet denken aan morgen. Armoede is een kind verliezen aan ziekte die door vies water wordt veroorzaakt. Armoede is machteloosheid, niemand die voor je opkomt, gebrek aan vrijheid. (www.povertynet.org) Een methode om armoede te meten is te kijken naar wat mensen verdienen en wat ze besteden (inkomen en consumptie). Kun je van je inkomen kopen wat nodig is? Elk land heeft wel een bestaansminimum. Dat is wat iedereen nodig heeft om aan de basisbehoeften te voldoen. Dat minimum wordt ook wel de armoedegrens genoemd. Die is niet overal hetzelfde. In Nederland ligt de armoedegrens vijf procent onder het niveau van een bijstandsuitkering. Het is genoeg om te wonen en eten, maar het is geen weelderig bestaan. Met hetzelfde bedrag zou je bv in Oeganda tot de rijken behoren. De absolute armoedegrens is een afgesproken bedrag: 1 dollar of 1 euro per dag. Dat noemen we leven in extreme armoede. Hoe meet je armoede? Er zijn verschillende manieren om armoede te meten: De absolute armoedegrens Het BNP (Bruto Nationaal Product) De scheve inkomensverdeling De mate waarin mensen hun geld moeten uitgeven aan basisbehoeften De HDI (Human Development Index) 1. De absolute armoedegrens Of je wel of niet een normaal leven zonder honger kunt leiden, dáár trekt men de grens tussen arm en niet arm. Het woordenboek zegt het ook zo: "de armoedegrens is het minimale bedrag dat iemand als inkomen moet hebben om normaal te kunnen leven". Om de zaken in de wereld toch met elkaar te kunnen vergelijken heeft men ook een absoluut minimumbedrag afgesproken dat iemand moet verdienen om niet als arm te Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 23

25 worden beschouwd. Die grens ligt op 1 dollar per dag, ongeveer evenveel als 1 euro. Deze grens van 1 dollar of 1 euro noemen we de absolute armoedegrens. Hoe laag het prijspeil (=de samenhang tussen je inkomen én de hoogte van de prijzen in het land waar je woont) in een land ook is, nergens ter wereld kun je van minder dan 1 dollar of 1 euro per dag normaal rondkomen. Tussen de 1 op de 4 en 1 op de 5 mensen in de wereld leeft in absolute armoede. Zij leiden honger en moeten vaak een maaltijd overslaan. 2. Het BNP (Bruto Nationaal Product) De armoede is de afgelopen vijftig jaar wereldwijd teruggelopen. In 1949 leed 49% van de bevolking in ontwikkelingslanden aan ondervoeding. Nu is dat nog maar 18%. In 1961 kregen mensen in arme landen gemiddeld 1932 calorieën binnen. Daar kun je net van in leven blijven. Nu is dat opgelopen tot 2650 calorieën. Maar hoe sterk de welvaart ook is gestegen, de wereldbevolking steeg nog harder. In veel landen (met name in Afrika) is de afgelopen vijf jaar het aantal armen dan ook weer gestegen, zo is te lezen in een rapport van de FAO, de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties. De Wereldbank omschrijft armoede als honger, als gebrek aan onderdak, ziek zijn en niet naar een dokter kunnen, niet naar school kunnen en niet kunnen lezen en schrijven, geen baan hebben. Als je geen brood kunt kopen, lijd je honger. Als je geen huis kunt betalen, moet je op straat slapen. Als je geen medicijnen kunt betalen, word je niet beter. Als je geen schoolgeld kunt betalen, kunnen je kinderen niet naar school. Als je geen baan hebt, verdien je geen geld om iets te kunnen kopen. Al de dingen hierboven hebben met geld, met inkomen te maken. We hebben hierboven al gezegd dat de welvaart op de wereld de afgelopen vijftig jaar is toegenomen. Dat kunnen we meten door naar het BNP (Bruto Nationaal Product) van landen te kijken. Stel je verdient 1500 euro per maand. Je buurman verdient 2000 euro per maand. Jullie gemiddelde inkomen per maand is dan : 2 = 1750 euro. Op dezelfde manier is het BNP de optelsom van alle inkomens in een land gedeeld door alle inwoners. De afgelopen 50 jaar is het BNP, het gemiddelde inkomen gegroeid: de welvaart is toegenomen, zeggen we dan. Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 24

26 Omstreeks 1800 hadden de westerse landen en de ontwikkelingslanden ongeveer evenveel inkomen. Nu 200 jaar later, hebben de westerse landen 13 maal meer inkomen dan de ontwikkelingslanden. De verschillen worden alleen maar groter, zoals de grafiek hieronder laat zien. (de precieze cijfers zijn niet zo belangrijk, de lijnen laten duidelijk zien dat het BNP in het westen sterk stijgt, terwijl het BNP in de ontwikkelingslanden maar heel langzaam stijgt) 3. De scheve inkomensverdeling De welvaart in de wereld (BNP per hoofd) is toegenomen. Tegelijkertijd is ook het aantal armen gegroeid. Rara, hoe kan dat?het antwoord daarop ligt in de inkomensverdeling. Niet iedereen in een land verdient evenveel. Er zijn mensen die veel geld verdienen (bijvoorbeeld een chirurg, piloot of minister); er zijn ook mensen die minder verdienen (bijvoorbeeld een caissière, schoonmaker of thuishulp). Als iedereen precies evenveel verdient, dan zeggen we dat de inkomensverdeling eerlijk is (dat komt in de praktijk echter niet voor). Als er veel mensen zijn die flink minder of juist flink meer verdienen dan het gemiddelde BNP per hoofd van de bevolking, dan spreken we over een scheve inkomensverdeling. We kunnen dat toelichten aan de hand van de inkomensverdeling in Nederland en Brazilië. We verdelen de bevolking in 5 groepen van ieder 20%, op grond van hun inkomens. Groep 1 is de armste groep, groep 2 de op één na armste groep, groep 3 zit in het midden (niet echt arm en niet echt rijk), groep 4 is de op één na rijkste groep en groep 5 is de bovenlaag, de rijkste groep. Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 25

27 Nederland Brazilië 1 7% 2,5% 2 13% 5,5% 3 18% 11% 4 24% 18,5% 5 38% 62, In Nederland zijn de verschillen niet zo groot: de onderste 20% (de 'armen') verdient 7% van het BNP. De bovenste 20% (de 'rijken') verdient 38% van het BNP. De 'rijken' verdienen ongeveer 5,5 keer zoveel als de 'armen'. In Brazilië is dat heel anders: daar verdient de onderste 20% (de 'armen') 2,5% van het BNP. De bovenste 20% (de 'rijken') verdient 62,5% van het BNP. De 'rijken' verdienen 25 keer zoveel als de 'armen'. Het BNP in Brazilië is toegenomen, maar de scheve inkomensverdeling is alleen maar gegroeid. Dat wil zeggen dat de de bovenste 20% (de 'rijken') veel meer zijn gaan verdienen, terwijl de 'armen' hun inkomsten veel minder zagen stijgen. Ook dat kunnen we het beste toelichten met een voorbeeld. Stel het is Je bent arm en je moet rondkomen van euro per jaar. Je buurman verdient euro per jaar. Jullie gemiddelde inkomen (BNP) is euro per jaar ( : 2 = 5.500). In 2000 is jouw inkomen gestegen tot euro per jaar. Docentenhandleiding bij Lessenserie Werken aan de Wereld (niveau 4) 26

Werken aan de Wereld Lessenserie 2013-2014 Niveau 4

Werken aan de Wereld Lessenserie 2013-2014 Niveau 4 Werken aan de Wereld Lessenserie 2013-2014 Niveau 4 Wereldburgerschap Wat kun jij als mbo-student doen voor de wereld buiten je dorp, stad of land? En wat kan de wereld voor jou doen privé en professioneel?

Nadere informatie

Werken aan de Wereld Lessenserie 2013 Niveau 2 en 3

Werken aan de Wereld Lessenserie 2013 Niveau 2 en 3 Werken aan de Wereld Lessenserie 2013 Niveau 2 en 3 Wereldburgerschap Wat kun jij als mbo-student doen voor de wereld buiten je dorp, stad of land? En wat kan de wereld voor jou doen privé en professioneel?

Nadere informatie

Werken aan de Wereld Studentenboekje 2011-2012 2

Werken aan de Wereld Studentenboekje 2011-2012 2 Lesbrieven Lesbrief 1 Wereldburgerschap en millenniumdoelen. Opdracht 1. Wat is een wereldburger welke houding en vaardigheden horen daarbij? In de omschrijving van wereldburgerschap op de volgende pagina

Nadere informatie

Docenten Handleiding

Docenten Handleiding Docenten Handleiding Introductie In het kader van het project Werk aan de Wereld is een lessenserie ontwikkeld, gebaseerd op 4 lessen en een thema-dag. Bij het samenstellen van de lessen is uitgegaan van

Nadere informatie

Werken aan de Wereld Docentenhandleiding bij de Lessenserie 2013-2014 Niveau 2 en 3

Werken aan de Wereld Docentenhandleiding bij de Lessenserie 2013-2014 Niveau 2 en 3 Werken aan de Wereld Docentenhandleiding bij de Lessenserie 2013-2014 Niveau 2 en 3 Docentenhandleiding Inleiding In het kader van het project Werken aan de wereld (www.werkenaandewereld.nl) is een lessenserie

Nadere informatie

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE.

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE. MILLENNIUMDOEL 1 MINDER ARMOEDE kaart MINDER ARMOEDE. 1. Wat betekent de extreme armoedegrens? 2. In welk werelddeel liggen de meeste landen waar mensen onder de armoedegrens van 1,25 dollar per dag leven?

Nadere informatie

PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen!

PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen! PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen! De doelstellingen van PROTOS zijn de armsten onder ons te voorzien van rechtvaardig, duurzaam en participatief drinkwater, water voor landbouw, en

Nadere informatie

Kritisch kijken op verschillende schaalniveaus

Kritisch kijken op verschillende schaalniveaus Kritisch kijken op verschillende schaalniveaus Inleiding In het eerste jaar van Geogenie ben je begonnen vanuit België naar de wereld te kijken. In het tweede jaar heb je veel geleerd over Europa en in

Nadere informatie

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur:

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur: Blood in the Mobile Frank Piasecki Poulsen 2010 52 minuten www.moviesthatmatter.nl Digibordles: www.spons.nl/moviesthatmatter 1 Kijkopdracht Waar gaat de film over? Documentairemaker Frank Poulsen komt

Nadere informatie

4 GOEDE DOELEN VOOR. Stichting 4 goals4u. Jaarverslag 2008

4 GOEDE DOELEN VOOR. Stichting 4 goals4u. Jaarverslag 2008 4 GOEDE DOELEN VOOR Stichting 4 goals4u Jaarverslag 2008 U Inleiding. Met veel plezier bieden we u het jaarverslag 2008 aan van de Stichting 4GOALS4U. Aanpassen van de doelstellingen. Nadat de stichting

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

Framing the Other. Opdrachtenblad

Framing the Other. Opdrachtenblad Framing the Other Ilja Kok & Willem Timmers 2013 25 minuten (film), 13 minuten (interview) http://framingtheother.wordpress.com/ 1 Kijkopdracht 1. Titel hoofdstuk Toeriste Nell maakt foto van Mursi Nadonge

Nadere informatie

Informatie 17 december 2015

Informatie 17 december 2015 Informatie 17 december 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS Ondanks het aflopen van de economische recessie, is de armoede in Nederland het afgelopen jaar verder gestegen. Vooral het aantal huishoudens dat

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Informatie 10 januari 2015

Informatie 10 januari 2015 Informatie 10 januari 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS ARMOEDE WERELDWIJD Wereldwijd leven ongeveer 1,2 miljard mensen in absolute armoede leven: zij beschikken niet over basisbehoeften zoals schoon drinkwater,

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

En daarom werk ik,14 jaar later

En daarom werk ik,14 jaar later En daarom werk ik,14 jaar later opdrachtenblad Regie: Maarten Schmidt & Thomas Doebele Jaar: 2013 Duur: 55 minuten (film), 10 37 minuten (portret Raihan) Website: www.filmcompagnie.nl De jonge Raihan Opdrachten

Nadere informatie

Multiple choice quiz Vraag 1 Vraag 2

Multiple choice quiz Vraag 1 Vraag 2 Multiple choice quiz Op www.kidsrights.nl vindt u quizvragen met multiple choice antwoorden, die uitnodigen tot doorpraten en discussiëren. De vragen worden kort ingeleid. Onderwerpen zijn onder meer de

Nadere informatie

Het Kinderrechten lespakket

Het Kinderrechten lespakket Het Kinderrechten lespakket want ieder kind kan de wereld in beweging brengen Multiple choice quiz Op www.kidsrights.nl/scholen vindt u quizvragen met multiple choice antwoorden, die uitnodigen tot doorpraten

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan?

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan? Internationale handel H7 1 Waar komt het vandaan? Economie voor het vmbo (tot 8,35 m.) Internationale handel Importeren = invoeren (betalen) Exporteren = uitvoeren (verdienen) Waarom importeren: Meer keuze

Nadere informatie

Thema: Arm en rijk hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52438

Thema: Arm en rijk hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52438 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 03 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52438 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Jeugdbarometer Mondiaal Burgerschap Juni 2012

Jeugdbarometer Mondiaal Burgerschap Juni 2012 Jeugdbarometer Mondiaal Burgerschap Juni 2012 1. Hieronder volgt een aantal stellingen over activiteiten in je dagelijks leven. Vul per stelling in of je een activiteit (bijna) nooit, soms, vaak, of (bijna)

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL-COMPEX 2005

Examen VMBO-GL en TL-COMPEX 2005 Examen VMBO-GL en TL-COMPEX 2005 tijdvak 1 dinsdag 31 mei totale examentijd 2 uur ECONOMIE CSE GL EN TL Vragen 1 tot en met 23 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt

Nadere informatie

3D-MILLENNIUMVERHAAL SCHRIJVEN

3D-MILLENNIUMVERHAAL SCHRIJVEN 3D-MILLENNIUMVERHAAL SCHRIJVEN DOELGROEP: PO: GROEP 7/ 8 VO:KLAS 1/ 2 Lesbrief: 3D-millenniumverhaal schrijven (zie ook: WWW.SPONSORFIETSEN.NL) Heb je wel eens van de millenniumdoelen gehoord? Het zijn

Nadere informatie

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 De kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 waarom deze campagne? zit er een luchtje aan uw bedrijfskleding? Met deze campagne willen wij u de werknemers

Nadere informatie

Hoe gelukkig ben je? Opdracht 1

Hoe gelukkig ben je? Opdracht 1 Hoe gelukkig ben je? Geluk is een veranderlijk iets. Het ene moment kun je jezelf diep gelukkig voelen, maar het andere moment lijkt het leven soms maar een zware last. Toch is voor geluk ook een soort

Nadere informatie

Meerderheid Nederland niet van plan om geld te geven Nederlander twijfelt of geld voor noodhulp Hoorn van Afrika goed terecht komt

Meerderheid Nederland niet van plan om geld te geven Nederlander twijfelt of geld voor noodhulp Hoorn van Afrika goed terecht komt Onderzoekssamenvatting NCDO, 5 augustus 2011 Meerderheid Nederland niet van plan om geld te geven Nederlander twijfelt of geld voor noodhulp Hoorn van Afrika goed terecht komt In de Hoorn van Afrika vindt

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

Arm en rijk - Armoede in Nederland. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Arm en rijk - Armoede in Nederland. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 08 July 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/45306 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

UNICEF Kinderrechten SPORT EN VRIJE TIJD GELIJKE BEHANDELING VOEDING FAMILIE GEZONDHEIDSZORG ONDERWIJS SCHOON WATER

UNICEF Kinderrechten SPORT EN VRIJE TIJD GELIJKE BEHANDELING VOEDING FAMILIE GEZONDHEIDSZORG ONDERWIJS SCHOON WATER UNICEF Kinderrechten INFORMATIE EEN EIGEN MENING SPORT EN VRIJE TIJD FAMILIE GELIJKE BEHANDELING Patricia Willocq VOEDING GEZONDHEIDSZORG ONDERWIJS SCHOON WATER Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk

Nadere informatie

Ontwikkelingssamenwerking hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76066

Ontwikkelingssamenwerking hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76066 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 03 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76066 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Groepsdiscussie met stellingen

Groepsdiscussie met stellingen Groepsdiscussie met stellingen Wilt u met uw klas discussiëren over het belang van kinderrechten? Dan komen de prikkelende stellingen op www.kidsrights.nl ongetwijfeld van pas. Ze vormen een uitstekende

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 11.30 13.00 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit

Nadere informatie

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) In een rollenspel ervaren de deelnemers de invloed van beleidsbeslissingen in het ene land op het leven van mensen in een ander land. De meerderheid

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Unicef. Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012

Unicef. Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012 Unicef Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012 Inleiding Ik hou mijn spreekbeurt over Unicef omdat ik het een mooi onderwerp vind en het kinderen helpt die in nood zijn en niet naar school

Nadere informatie

Lesbrief Iedereen betaalt belasting

Lesbrief Iedereen betaalt belasting Lesbrief Iedereen betaalt belasting inleiding Iedereen betaalt belasting» waar komt het geld vandaan?» waar gaat het geld naar toe?» nederland, europa en de wereld» Iedereen betaalt belasting 1 Iedereen

Nadere informatie

MDG. Eerst en tweede graad. Te lezen zinnen (in willekeurige volgorde!)

MDG. Eerst en tweede graad. Te lezen zinnen (in willekeurige volgorde!) MDG Eerst en tweede graad De leerkracht leest één van de volgende stellingen en de groep bekijkt de acht millenniumdoelstellingen om te achterhalen met welke doelstelling de zin overeenkomt. Ze leggen

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. economie CSE BB. tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB. economie CSE BB. tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2007 tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.00 uur economie CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Strategisch Beleidsplan 2013-2015

Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Switch, samen naar duurzaam en rechtvaardig Switch stimuleert gedrag dat bijdraagt aan een duurzame en rechtvaardige wereld. Hier én daar, nu én in de toekomst. Switch

Nadere informatie

Subsidiereglement Ontwikkelingssamenwerking

Subsidiereglement Ontwikkelingssamenwerking Subsidiereglement Ontwikkelingssamenwerking Artikel 1: Binnen de perken van de kredieten voor ontwikkelingssamenwerking, elk jaar voorzien in de begroting van de stad, worden toelagen uitgekeerd aan initiatieven,

Nadere informatie

Overzicht van de bij Mondial aangesloten organisaties en de millenniumdoelen waaraan zij werken.

Overzicht van de bij Mondial aangesloten organisaties en de millenniumdoelen waaraan zij werken. Bijlage bij het jaarverslag Stichting Mondial Apeldoorn 2009 Het zichtbaar en mogelijk maken van ontwikkelingssamenwerking vanuit lokaal niveau Overzicht van de bij Mondial aangesloten organisaties en

Nadere informatie

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkboekje Natuur en milieu educatie Naam: Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkblad 1 Waar komt ons fruit vandaan? Vul 1. Teken het klassikale woordenweb die

Nadere informatie

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN UITGAVE VAN UNICEF NEDERLAND Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN 2 Kinderrechtenverdrag voor kinderen en jongeren Waarom? Alle kinderen in de hele

Nadere informatie

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN UITGAVE VAN UNICEF NEDERLAND Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN 2 Waarom? Alle kinderen in de hele wereld hebben rechten. Jij dus ook. Omdat jij

Nadere informatie

LESPAKKET KINDErrEchTEN 1

LESPAKKET KINDErrEchTEN 1 LESPAKKET KINDerrechten 1 Met dit lespakket maken kinderen in Nederland kennis met de Rechten van het Kind. Zij leren welke rechten kinderen hebben en waarom deze zo belangrijk zijn. Ook krijgen zij inzicht

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

Crisis in de EU docentenhandleiding

Crisis in de EU docentenhandleiding Crisis in de EU docentenhandleiding In deze les vergelijken leerlingen de economische situatie van verschillende EU-leden met elkaar. Daarbij maken zij gebruik van de interactieve kaart en grafiek Economische

Nadere informatie

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing?

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? (gebaseerd op lessen van 50 minuten) Les 1 en 2: Bekijken van de DVD Afval is Voedsel (Vpro Tegenlicht 6 oktober 2006) Maken van de verwerkingsopdrachten. De DVD

Nadere informatie

En daarom werk ik, 14 jaar later

En daarom werk ik, 14 jaar later En daarom werk ik, 14 jaar later Regie: Maarten Schmidt & Thomas Doebele Jaar: 2013 Duur: 55 minuten (film), 7 24 minuten (portret Asia) Website: www.filmcompagnie.nl Opdrachtenblad De klas van 1998 Urenpakket

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

Paragraaf 4: Kansen voor Afrika. Waarom blijft de ontwikkeling van Afrika achter bij die van andere gebieden in de wereld?

Paragraaf 4: Kansen voor Afrika. Waarom blijft de ontwikkeling van Afrika achter bij die van andere gebieden in de wereld? Paragraaf 4: Kansen voor Afrika. Waarom blijft de ontwikkeling van Afrika achter bij die van andere gebieden in de wereld? Opdracht 1: Bestudeer de tekst op blz 20 en maak daarvan hier onder een samenvatting.

Nadere informatie

Het kleine boerenspel

Het kleine boerenspel Het kleine boerenspel Inclusief nabespreking Eventueel kan het ook in een grote zaal of open terrein. Zorg dan wel voor hindernissenparcours. Leerdoelen: - de leerlingen kunnen in een niet conflict geladen

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS Valutamarkt De euro op koers Havo Economie 2010-2011 VERS 2 Hoofdstuk 1 : Inleiding Opdracht 1 a. Dirham b. Internet c. Duitsland - Ierland - Nederland - Griekenland - Finland - Luxemburg - Oostenrijk

Nadere informatie

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering Een nieuwe bank Lesvoorbereiding Crisis graad 2 Voorzie speelgoed - geld, echte kleine muntstukken of print het blad met de centen. Op elk blad staan 100 centen in rijen van 10. Zo kan je gemakkelijk het

Nadere informatie

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad.

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. 5 Lastige woorden Blad De trek naar de stad Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. Uitkering Geld dat je krijgt van de regering, bijvoorbeeld als je niet kunt werken. Voorbehoedsmiddel

Nadere informatie

Voorblad Wat is geld?

Voorblad Wat is geld? Voorblad Wat is geld? Je hebt de test op de website van Nibud gedaan: http://service.nibud.nl/geldtypetest/ Welk geldtype ben je? Vind je dit zelf ook? Motiveer je antwoord. Beantwoord de volgende vragen

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. MINpunten 1 maximumscore 1 2 / 6 x 100 % = 33,3% 2 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste reden: Klantenbinding:

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK 7 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK 7 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK Eindredactie: Carla Wiechers Leerlijnen: Mark van Heck Auteurs: Meie Kiel, Jacques van der Pijl, Maril Rijks THEMA 4 thema 4 les 1 Volop

Nadere informatie

Maatschappelijke betrokkenheid in Tanzania

Maatschappelijke betrokkenheid in Tanzania Maatschappelijke betrokkenheid in Tanzania Tanzania heeft naast haar prachtige natuurreservaten de hoogste berg van Afrika, de Kilimanjaro, nog vele andere prachtige kanten welke je verliefd maken op dit

Nadere informatie

Verdrag over de rechten van het kind

Verdrag over de rechten van het kind Verdrag over de rechten van het kind Een verdrag is een afspraak tussen landen. Op 20 november 1989 is in New York het Verdrag over de Rechten van het Kind gesloten. Dit Verdrag is een afspraak tussen

Nadere informatie

A. Jouw rechten! Kinderrechten

A. Jouw rechten! Kinderrechten Dit werkblaadje is van... A. Jouw rechten! Kinderrechten Je hebt ongetwijfeld al gehoord van de Rechten van het Kind. De koningen, presidenten en andere leiders van over de hele wereld hebben gezegd dat

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING. Met opdrachten voor het digitale schoolbord. Belangrijke thema s in praktische werkvormen

DOCENTENHANDLEIDING. Met opdrachten voor het digitale schoolbord. Belangrijke thema s in praktische werkvormen DOCENTENHANDLEIDING Met opdrachten voor het digitale schoolbord Belangrijke thema s in praktische werkvormen Kinderrechtenlespakket: opzet en doelen Speciaal voor leraren van groep 7 en 8 stelt Stichting

Nadere informatie

In deze les werk je in groepen van drie of vier personen. Vul hier de namen van de groepsleden in:

In deze les werk je in groepen van drie of vier personen. Vul hier de namen van de groepsleden in: Congo De Democratische Republiek Congo is nu vaak in het nieuws. Er is een verschrikkelijke burgeroorlog aan de gang. Verschillende groepen in het land vechten met elkaar. De Europese Unie wil misschien

Nadere informatie

Genoeg water voor iedereen

Genoeg water voor iedereen Genoeg water voor iedereen eerlijk verdeeld - betaalbaar - schoon - duurzaam Of je nu rijk bent of arm, als je een dag niet drinkt heb je dorst. Niemand kan zonder water. Met genoeg en schoon water hebben

Nadere informatie

economie CSE GL en TL COMPEX

economie CSE GL en TL COMPEX Examen VMBO-GL en TL 2010 tijdvak 1 donderdag 27 mei 272010 mei totale examentijd 2 uur economie CSE GL en TL COMPEX Vragen 1 tot en met 22 In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

Sloppenwijken in de media

Sloppenwijken in de media Sloppenwijken in de media Opdrachtenblad I want to be a Pilot Regie: Diego Quemada-Diez Jaar: 2006 Duur: 12 minuten Website: www.iwantobeapilot.com Meet the Muthuku Family, aflevering 2: Hoe wonen ze?

Nadere informatie

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep.

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. DOE KAART 1 Bevolkingsgroepen Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. Zoek 6 verschillende bevolkingsgroepen op. Kies 1 bevolkingsgroep uit waar je meer over wilt

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENHANDLEIDING VMBO Naam: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING Mensen maken op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen: aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele brandstoffen ontstaan uit resten

Nadere informatie

KINDEREN IN ARMOEDE. Kun je je voorstellen?

KINDEREN IN ARMOEDE. Kun je je voorstellen? informatieblad voor jongeren KINDERRECHTEN KINDEREN IN ARMOEDE Voor wie? Dit informatieblad is bedoeld voor jongeren van de tweede en derde klas van het voortgezet onderwijs die meer willen weten over

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Opgave 1 Buitenland en overheid in de kringloop In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een

Nadere informatie

3. Meer dan de helft van de 57 miljoen niet-schoolgaande kinderen leeft in Afrika bezuiden de Sahara. Juist Bron: www.un.org

3. Meer dan de helft van de 57 miljoen niet-schoolgaande kinderen leeft in Afrika bezuiden de Sahara. Juist Bron: www.un.org of fout 1. In Afrika bezuiden de Sahara is het aantal personen in extreme armoede gestegen tussen 1990 en 2010. 290 miljoen in 1990, 414 miljoen in 2010. 2. Tussen 2000 en 2011 is het aantal niet-schoolgaande

Nadere informatie

Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel

Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel Mollers Inleiding spel koehandel De komende 5 lessen gaan we aan de slag met het spel koehandel. Dit spel speel je met maximaal 5 personen. Met deze vijf

Nadere informatie

Perspectief 3 e editie 3 / 4 VMBO Project Doorgeven

Perspectief 3 e editie 3 / 4 VMBO Project Doorgeven Perspectief 3 e editie 3 / 4 VMBO Project Doorgeven 0. Start In dit project ga je aan de slag met verschillende manieren en vormen van doorgeven. Wat heb je zelf van huis uit meegekregen? En wat mogen

Nadere informatie

Via de griffier stuur ik u deze brief met bijgesloten een initiatiefvoorstel om van Uitgeest een Millennium Gemeente te maken.

Via de griffier stuur ik u deze brief met bijgesloten een initiatiefvoorstel om van Uitgeest een Millennium Gemeente te maken. D66 Uitgeest Aan de raadsleden van Uitgeest Betreft: Uitgeest, een Millennium Gemeente midden in de wereld Bijlage: initiatiefvoorstel Millennium Gemeente Uitgeest, 26 augustus 2010 Geachte collega raadsleden,

Nadere informatie

Platform Mensenrechteneducatie WERKBLADEN - 2

Platform Mensenrechteneducatie WERKBLADEN - 2 INTRODUCTIELES OP MIJN RECHTEN = JOUW RECHTEN De snelle mensenrechtenquiz Vul de vragen snel in zonder al te lang na te denken. Je krijgt er maar drie minuten voor! 1) Geef je eigen definitie van een mensenrecht.

Nadere informatie

Bevolkingsspreiding. Waar zit iedereen? Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist. B. Onjuist

Bevolkingsspreiding. Waar zit iedereen? Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist. B. Onjuist Bevolking Waar zit iedereen? Waar zit iedereen? Bevolkingsspreiding Vraag 1 van 9 Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist B. Onjuist De manier waarop de bevolking over een gebied

Nadere informatie

Wandelen voor Water 2013

Wandelen voor Water 2013 Wandelen voor Water 2013 Eerst maar even voorstellen Frank van Batenburg Ondernemer: Bedrijfskundig Bureau Gastles over WATER Powerpoint, filmpjes, interactief met opdrachten Vragen mag je direct stellen

Nadere informatie

Human Development Report 2013 Verrassende cijfers over armoede en kantelende wereldverhoudingen

Human Development Report 2013 Verrassende cijfers over armoede en kantelende wereldverhoudingen 1 Human Development Report 2013 Verrassende cijfers over armoede en kantelende wereldverhoudingen Het recente rapport van UNDP 1 bevat naar goede gewoonte een schat aan informatie, maar vaak ook verrassende

Nadere informatie

BIJLAGEN. Voortgangsrapportage Watersector 2004

BIJLAGEN. Voortgangsrapportage Watersector 2004 BIJLAGEN Voortgangsrapportage Watersector 2004 BIJLAGE 1 In de hierna volgende tabellen zijn input en output gegevens opgenomen m.b.t. uitgaven over 2004. De tabellen zijn samengesteld uit gegevens verkregen

Nadere informatie

Ga naar www.nibud.nl klik bij Test en spel op: Alle tests en spellen Doe de test: Wat voor geldtype ben jij? Uitslag: je bent een

Ga naar www.nibud.nl klik bij Test en spel op: Alle tests en spellen Doe de test: Wat voor geldtype ben jij? Uitslag: je bent een kritisch consument Geld genoeg? In deze opdracht ga je je eigen inkomsten vergelijken met leeftijdgenoten, je maakt een overzicht van je inkomsten en uitgaven. Daarna laat je zien hoe belangrijk reclame

Nadere informatie

UNICEF en kinderrechten

UNICEF en kinderrechten UNICEF en kinderrechten Informatie voor een gastles Leerdoelen (groep 7 & 8) Leerlingen weten waar UNICEF voor staat en wat UNICEF doet Leerlingen weten dat zij rechten hebben en kunnen een aantal rechten

Nadere informatie

Examen VMBO-BB 2005 ECONOMIE CSE BB. tijdvak 1 donderdag 2 juni 9.00 10.30 uur. 12-10-2004 Versie vaststelling. Naam kandidaat Kandidaatnummer

Examen VMBO-BB 2005 ECONOMIE CSE BB. tijdvak 1 donderdag 2 juni 9.00 10.30 uur. 12-10-2004 Versie vaststelling. Naam kandidaat Kandidaatnummer Examen VMBO-BB 2005 12-10-2004 Versie vaststelling tijdvak 1 donderdag 2 juni 9.00 10.30 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat

Nadere informatie

Armoede en ongelijkheid in de wereld. Inleiding tot een eenvoudig én complex onderwerp Francine Mestrum, 27 maart 2016

Armoede en ongelijkheid in de wereld. Inleiding tot een eenvoudig én complex onderwerp Francine Mestrum, 27 maart 2016 Armoede en ongelijkheid in de wereld Inleiding tot een eenvoudig én complex onderwerp Francine Mestrum, 27 maart 2016 Wat gaan we bestuderen? Wanneer en hoe zijn armoede en ongelijkheid op de agenda van

Nadere informatie

Gevecht om geld en macht

Gevecht om geld en macht Gevecht om geld en macht (Uit: Kompas) (Uit: Mensenrechteneducatie in NCZ 2 de graad) Doelstellingen: Inzicht hebben in de onrechtvaardige verdeling van rijkdom in de wereld. Inzicht hebben in de onrechtvaardigheden

Nadere informatie

Perspectief 3e editie 3 hv Project Oorlog & vrede. 0 Start

Perspectief 3e editie 3 hv Project Oorlog & vrede. 0 Start Perspectief 3e editie 3 hv Project Oorlog & vrede 0 Start Een project over oorlog en vrede, waarbij je gaat kijken naar verschillende aspecten. Is oorlog te voorkomen? Kun je vrede leren, of stimuleren?

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

Ontwikkelingssamenwerking Palestijnse gebieden

Ontwikkelingssamenwerking Palestijnse gebieden www.survio.com 14-11-2014 10:32:45 Algemeen Enquête naam Ontwikkelingssamenwerking Palestijnse gebieden Auteur Gwen Bonnie Taal Nederlands Enquête URL http://www.survio.com/survey/d/f6n1b6i0x9a9e9w0f Eerste

Nadere informatie

Expeditie M&M. Microkredieten. lesbrief. ontdek avontuurlijk leren. Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte

Expeditie M&M. Microkredieten. lesbrief. ontdek avontuurlijk leren. Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte Expeditie M&M ontdek avontuurlijk leren lesbrief Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte VMBO Microkredieten Expeditie M&M Inleiding Wat heb je nodig als je een bedrijf wilt beginnen? Geld! Meestal moet

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. de raad der gemeente EDE. Initiatiefvoorstel van de fractie

Initiatiefvoorstel. de raad der gemeente EDE. Initiatiefvoorstel van de fractie Initiatiefvoorstel de raad der gemeente EDE Verzameling Raadsstukken registratienummer sector datum: 2011 / 110 685552 Fractie GL/PE oktober 2011 Cie. n.v.t. betreft Raad 15-12-2011 Initiatiefvoorstel

Nadere informatie

Uit de folder van de bank: leningtabel persoonlijke lening

Uit de folder van de bank: leningtabel persoonlijke lening Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Zorgen om de rente Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 6 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1. Hans van Opta

Nadere informatie

Moeder werkt. Als de baby er eenmaal is, leg ik m dicht tegen z n moeder aan. Rhoda. werkblad 03

Moeder werkt. Als de baby er eenmaal is, leg ik m dicht tegen z n moeder aan. Rhoda. werkblad 03 Moeder werkt Als de baby er eenmaal is, leg ik m dicht tegen z n moeder aan. Rhoda werkblad 03 moeder werkt In Kenia worden gemiddeld 4,9 baby s per vrouw geboren. Nederlandse vrouwen baren gemiddeld 1,7

Nadere informatie