Business Case Medicatieveiligheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Business Case Medicatieveiligheid"

Transcriptie

1 Business Case Medicatieveiligheid Juni 2009 Vilans Postbus RE Utrecht Tel: Marijke Wigboldus Hans de Vos Burchart Jan Akkermans Willem de Boer Vilans DGV DGV De Boer consultancy

2

3 Samenvatting Business Case medicatieveiligheid Business case medicatieveiligheid Bij veel ziekenhuisopnames spelen problemen rondom medicijnen een rol. Jaarlijks zijn er potentieel vermijdbare opnames in Nederlandse ziekenhuizen door verkeerd medicijngebruik, 6.6% hiervan resulteert in overlijden (HARM-onderzoek, 2006). Het zijn veelvoorkomende problemen die een enorme impact hebben op het leven van mensen en hoge kosten met zich meebrengen. Het management van een zorginstelling moet de vraag beantwoorden of zij een investering in een medicatieveiligheidstraject wel of niet wil doen. De business case is gebaseerd op resultaten van organisaties die hebben deelgenomen aan één van de rondes medicatieveiligheid die in het kader van Zorg voor Beter zijn uitgevoerd. Hierbij komen vier hoofdthema s naar voren: verbetering van de kwaliteit van de zorg verbetering van de kwaliteit van de medewerkers en de organisatie economische afweging van kosten en baten externe factoren zoals regelgeving, extra maatschappelijke aandacht of focus van de inspectie. De eerste twee punten vallen zonder meer positief uit. Het aantal ontdekte medicatiefouten wordt gemiddeld met 55% gereduceerd. Van de projectleiders geeft 90% aan dat de kwaliteit duidelijk is verbeterd, 40% antwoordt zelfs in hoge mate. De inhoudelijke kennis van de medewerkers over medicatie neemt sterk toe. Ook hebben de deelnemers veel geleerd over implementatie en vaardigheden ontwikkeld in het sturen met de uitkomsten van metingen met behulp van de PDSA methode. Deze kennis en ervaring zijn praktisch toegepast. Door de halvering van het aantal te herstellen medicatiefouten ontstaan minder pieken in de belasting van de medewerkers tijdens het medicatieproces. Doordat het aantal verstoringen van het proces sterk afneemt neemt de voorspelbaarheid en de rust toe. Bij de economische afweging moet een gemiddelde investering van ongeveer 450 uur worden terugverdiend met een jaarlijkse tijdsbesparing van ongeveer 120 uur aan minder bestede tijd aan het herstellen van medicatiefouten. Dit betekent dat de investering in ongeveer vier jaar terug is verdient. Het rendement ligt op 25,9% van de initiële investering. Voor vervolgtrajecten zal dit 325 uur zijn die in ongeveer twee jaar en negen maanden is terugverdiend. Het rendement zou dan 36,2% zijn. Organisaties die zelfstandig een traject gaan opzetten zullen afhankelijk van hun implementatie ervaring en al aanwezig kennisniveau ergens tussen de twee hierboven genoemde resultaten uit komen. In de maatschappij is een toenemende aandacht voor fouten in de zorg. Als zich ernstige problemen voordoen springt de media er bovenop. Discussies en berichtgeving op internet versterken dit verder. Organisaties in de zorg moeten in toenemende mate rekening houden met de gevolgen voor de naam en reputatie. Het is niet verbazingwekend dat de overheid en de inspecties in het bijzonder extra aandacht hebben voor veiligheidsrisico s. In het kader van het thematisch toezicht en het kwaliteitskader verantwoorde zorg staat medicatiebeleid dan ook extra in de belangstelling. Ook zorgkantoren en zorgverzekeraars zien het belang van medicatieveiligheid en vragen, bijvoorbeeld in het contracteerbeleid, hiervoor extra aandacht. Zelf een medicatieveiligheidstraject starten? Bij de vraag of uw organisatie een medicatieveiligheidstraject moet starten zullen bovenstaande punten tegen elkaar afgewogen moeten worden. Van de projectleiders die het traject doorlopen hebben raadt 90% het traject van harte bij het management aan, 40% zelfs in hoge mate. Bij de inschatting van de kosten versus de baten geeft 70% aan dat dit positief is, 15% vindt dit in hoge mate.

4 De beste start is om met een nulmeting een inventarisatie te doen van de aard en omvang van de problematiek in uw organisatie. Samen met de eigen gegevens rond tijdsbesteding aan medicatiefouten of de in deze business case aangeleverde gegevens kan dan een inschatting van de impact van medicatiefouten bepaald worden. Na een inschatting van de benodigde tijd om het probleem aan te pakken, ontstaat een goed overzicht. Deze gegevens kunnen in de bij deze business case behorende Excel sheet worden ingevuld, om eenvoudig een eigen kosten/baten analyse op te stellen. Op basis hiervan kan een go/no-go besluit genomen worden. Hoe de business case gebruiken Het is zeer belangrijk dat de uitkomsten van deze business case worden aangepast aan de eigen plannen. Alle resultaten zijn gebaseerd op gemiddelden over alle groepen. Elke organisatie zal echter zijn eigen prioriteiten stellen en eigen probleemgebieden kennen. Het beste is om eerst de aard en omvang van de problematiek in uw organisatie vast te stellen met een nulmeting met behulp van de geeltjes meting methode. De uitkomsten hiervan kunnen dan als startpunt dienen voor uw eigen business case, waarin u kunt bepalen of u wel of niet prioriteit wilt geven aan een investering in medicatieveiligheid. Wij wensen u veel leesplezier! Marijke Wigboldus, projectleider Medicatieveiligheid (Vilans) Hans de Vos Burchart, Jan Akkermans, kernteamleden (DGV) Willem de Boer, ontwikkelaar business case (De Boer consultancy) Amsterdam, juni 2009

5 Inhoudsopgave Achtergrond Business Case Medicatieveiligheid 1 Inleiding Zorg voor Beter Belang medicatieveiligheid De businesscase medicatieveiligheid Ontwikkeling business case medicatieveiligheid Hoe de businesscase gebruiken Business Case medicatieveiligheid Waarom medicatieveiligheid aanpakken? Wat levert het traject medicatieveiligheid op voor de organisatie? Belangrijkste risico s Investeringen Investeringsanalyse Zelf een medicatieveiligheidstraject starten? Rekenmodel eigen kosten/baten analyse

6

7 Achtergrond Business Case Medicatieveiligheid Inleiding Voor u ligt de Business Case Medicatieveiligheid. Het ontwikkelen van deze business case is uitgevoerd binnen het kader van Zorg voor Beter. Hieronder in het kort wat Zorg voor Beter is en waarom het van belang is de medicatieveiligheid in zorginstellingen te verbeteren. Vervolgens uitleg over de business case, waarom en op welke wijze ontwikkeld gevolgd door de business case zelf. Zorg voor Beter Met het programma Zorg voor Beter wordt hard gewerkt om de kwaliteit van zorg in thuiszorg, ouderenzorg, gehandicaptenzorg en langdurende geestelijke gezondheidszorg te verbeteren. Binnen het programma worden onder meer verschillende verbetertrajecten uitgevoerd (meer informatie op Doel van het programma is een kwalitatief betere, efficiënte en duurzame zorg met tevreden cliënten. Kleine verbeteringen kunnen in de langdurende zorg al leiden tot goede resultaten: betere zorgkwaliteit, meer tevreden cliënten en gemotiveerder personeel. Zorg voor Beter is een initiatief van het ministerie van VWS, in samenspraak met de brancheorganisaties, beroepsverenigingen en cliëntenorganisaties, ZonMw heeft de regie. Vilans voert samen met DGV, Nederlands instituut voor verantwoord medicijngebruik en het Trimbosinstituut het Verbetertraject Medicatieveiligheid uit. Medicatieveiligheid is onderdeel van cliëntveiligheid. Cliëntveiligheid wordt gedefinieerd als: het - nagenoeg - ontbreken van (de kans op) schade aan de cliënt ontstaan door het niet volgens de professionele standaard handelen van hulpverleners en/of door een tekortkoming van het zorgsysteem (IGZ 2005). De IGZ hanteert een brede definitie van medicatieveiligheid: Alle activiteiten die zijn gericht op het juist voorschrijven en afleveren en het juiste gebruik van geneesmiddelen (IGZ 2004). Dit verbetertraject helpt instellingen bij het geven van de best mogelijke (farmacotherapeutische) zorg aan cliënten: samen werken aan een veiliger medicatieproces. Het verbetertraject draagt tevens bij aan het toepassen van de normen en indicatoren voor verantwoorde zorg. Het Verbetertraject Medicatieveiligheid kent de volgende kernelementen: stellen van een hoog ambitieniveau de cliënt als partner in het project theorie en praktijk met elkaar verbinden samenwerken, delen van ervaringen en leren van elkaar kleinschalig, kortcyclisch verbeteren inzicht in resultaten. Een methodische aanpak, goede voorbeelden, advies van experts en uitwisseling van ervaringen tussen deelnemende teams staan centraal. Belang medicatieveiligheid Bij veel ziekenhuisopnames spelen problemen rondom medicijnen een rol. Jaarlijks worden mensen in Nederlandse ziekenhuizen opgenomen door verkeerd medicijngebruik; van deze opnames zijn potentieel vermijdbaar, 6.6% hiervan resulteert in overlijden (HARM-onderzoek, 2006). Het zijn veelvoorkomende problemen die een enorme impact hebben op het leven van mensen en hoge kosten met zich meebrengen. In het eindrapport van het HARM-onderzoek worden de jaarlijkse kosten van deze vermijdbare geneesmiddel gerelateerde ziekenhuisopnames op 85 miljoen euro becijferd. De Inspectie voor de Gezondheidszorg schat dat het in 80% van de aan bijwerkingen gerelateerde opnames gaat om problemen in de dosering (IGZ 2004). 1

8 In de maatschappij is tevens een toenemende aandacht voor fouten in de zorg. Als zich ernstige problemen voordoen springen de media er bovenop. Discussies en berichtgeving op internet versterken dit verder. Organisaties in de zorg moeten in toenemende mate rekening houden met de gevolgen voor de naam en reputatie. Recente voorbeelden zijn de problemen op de hartafdeling in Nijmegen, de problemen met de luchtkwaliteit op de OK s in de IJsselmeerziekenhuizen en de problemen in Emmen rond maagverkleiningsoperaties. Het is niet verbazingwekend dat de overheid en de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) extra aandacht hebben voor veiligheidsrisico s. De IGZ heeft hiervoor in 2008 het Thematisch toezicht medicatieveiligheid gestart. Ook zorgkantoren en zorgverzekeraars zien het belang van medicatieveiligheid en vragen, bijvoorbeeld in het contracteerbeleid, hiervoor extra aandacht. De business case medicatieveiligheid Naast de kwaliteit van zorg voor de cliënten moeten directies van zorginstellingen steeds meer aandacht hebben voor de financiële kanten van de zorgverlening. De stijgende vraag naar zorg wordt niet gecompenseerd door een evenredige uitbreiding van de budgetten. Bij zorgverbeteringsinitiatieven wordt dan ook in toenemende mate de vraag gesteld wat de financiële consequenties zijn. Bij het opstellen van een business case worden de kosten en de baten van een initiatief naast elkaar gelegd. Hierbij wordt gestreefd naar het zoveel mogelijk op geld waarderen van deze kosten en baten. Niet in geld uit te drukken investeringen en opbrengsten worden echter expliciet niet uitgesloten. Bij het maken van rationele keuzes bij investeringsbeslissingen dienen de opties door twee filters gehaald te worden. In eerste instantie dient een organisatie te bepalen wat de minimale rendementseisen zijn waaraan moet worden voldaan. Initiatieven die niet aan deze rendementseisen voldoen vallen af. De overgebleven initiatieven zullen moeten strijden om het beschikbare investeringsbudget. Bij de keuze zal een afweging gemaakt worden tussen: verwachte return on investment risico, bijvoorbeeld op tussentijdse veranderingen die het rendement kunnen beïnvloeden moment waarop de investeringen en opbrengsten plaatsvinden aansluiting bij de strategische visie van de organisatie aansluiting bij maatschappelijke en/of professionele ontwikkelingen en spreiding tussen en samenhang met verschillende onderdelen van de organisatie. Naast al deze punten kunnen nog specifieke lokale objectieve en subjectieve zaken een rol spelen bij de uiteindelijke keuze voor het wel of niet investeren in een bepaald initiatief. Een instelling kan bijvoorbeeld een op zich goede investering (voorlopig) niet doen omdat, door een mislukt voorgaand initiatief, het betreffende domein zeer beladen is geworden. Ontwikkeling business case medicatieveiligheid Nadat het traject Medicatieveiligheid in drie rondes succesvol uitgevoerd was rees de vraag hoe dit verder te verspreiden. Hierbij is de conclusie getrokken dat het aantoonbaar krijgen van de opbrengsten maar ook van de kosten een belangrijke randvoorwaarde zou zijn. Daartoe is besloten een business case medicatieveiligheid op te stellen. Uitgangspunt hierbij zijn de resultaten uit de eerste drie rondes van het Zorg voor Beter traject Medicatieveiligheid. De business case moet echter los van het traject ook bruikbaar zijn voor organisaties die zelfstandig met medicatieveiligheid aan de slag willen gaan. De business case is gebaseerd op drie sets van data: 1. gegevens over de aantallen per type medicatiefout voor en na afloop van het traject 2. gegevens over de bestede tijd aan medicatiefouten 3. overige gegevens uit de factsheets van de pilotgroepen en de vragenlijsten uitgezet onder projectleiders. Aantallen per type medicatiefout Alle deelnemende groepen zijn tijdens het traject gevraagd om de situatie rond medicatiefouten in hun eigen pilotgroep in kaart te brengen. Dit is gedaan met behulp van de zogenaamde geeltjes meting. Deze gegevens zijn door de groepen verwerkt in een standaard Excel blad. Ook voor vervolgmetingen is deze methode gebruikt. Hierdoor is het effect van de interventies voor de deelnemers inzichtelijk 2

9 gemaakt. De meetperiode lag meestal tussen de twee en vier weken. Bij volledig volgen van het programma zijn gedurende een jaar in totaal vier metingen verricht. Al deze gegevens zijn met behulp van de standaard Excel bestanden aan de projectorganisatie aangeleverd. Aangezien het gehele Zorg voor Beter programma door het ibmg (Erasmus MC, instituut Beleid & Management Gezondheidszorg) wordt geëvalueerd is afstemming gezocht voor het opstellen van deze business case. Het ibmg heeft alle zevenenveertig aangeleverde Excel sheets verwerkt in een centraal databestand en deze opgeschoond. Met dit bestand hebben wij onze berekeningen uitgevoerd. Voor de berekeningen hebben wij alleen data gebruikt van groepen die minimaal drie van de vier metingen hebben uitgevoerd. De veronderstelling hierbij is dat deze vijfendertig groepen het gehele traject hebben uitgevoerd. De resterende twaalf groepen hebben slechts één of twee metingen uitgevoerd. Voor de berekening van de reductie van de aantallen per medicatiefout is gekeken naar het verschil tussen de eerste en de laatste meting van de groep. Om het effect op jaarbasis te bepalen is bij het berekenen van de totalen een correctie toegepast voor het gemiddelde aantal weken dat gemeten is bij de eerste respectievelijk de laatste meting. Dit heeft geresulteerd in een overzicht met per medicatiefout het totale aantal fouten van alle pilotgroepen en het gemiddelde per groep. Bestede tijd aan medicatiefouten Omdat de kosten en de baten van een traject medicatieveiligheid vrijwel volledig zijn terug te voeren op bestede tijd is hier bij de analyse de focus op gelegd. Helaas is door de deelnemers geen tijd gemeten tijdens dit traject. Daarom is middels een vragenlijst aan de projectleiders gevraagd om een inschatting te maken van de tijd die het afhandelen van een medicatiefout kost als deze opgemerkt wordt. Deze vragenlijst is door negentien projectleiders ingevuld. Om de vragenlijst behapbaar te maken zijn de medicatiefouten waar mogelijk geclusterd en vervolgens is op basis van de geeltjes metingen een lijst samengesteld met de meest voorkomende medicatiefouten. In deze vragenlijst is ook aan de projectleiders gevraagd om een inschatting te geven van de bestede tijd aan voorbereiding en uitvoering van de pilot door zowel de projectleiding als door de medewerkers van de afdeling. Overige gegevens Om een breder beeld te kunnen schetsen van de effecten van een medicatieveiligheidstraject is ook gekeken naar andere effecten van het traject. Voorbeelden zijn tevredenheid van de participanten, ontwikkeling en toepassing van kennis en vaardigheden, valkuilen en hoe die te omzeilen zijn. Deze gegevens zijn enerzijds verkregen uit de hierboven genoemde vragenlijst die is uitgezet onder alle projectleiders. Bij het opstellen hiervan is wederom afstemming geweest met het ibmg. Anderzijds zijn de factsheets die zesenveertig pilotgroepen bij afsluiting van hun, al dan niet succesvolle, traject hebben opgesteld systematisch doorgelopen en geanalyseerd op relevante informatie. De drie bovengenoemde sets aan data zijn vervolgens geanalyseerd en verwerkt tot de business case medicatieveiligheid. Hierbij is tevens een Excel template gemaakt waarmee geïnteresseerde organisaties hun eigen berekeningen kunnen maken. Hierbij kan gebruik gemaakt worden van een mix van eigen gegevens en de resultaten uit deze business case. Bronnen Van den Bemt, P.M.L.A., A.C.G. Egberts, and A. Leendertse Hospital Admissions Related to Medication (HARM). Een prospectief, multicenter onderzoek naar geneesmiddel gerelateerde ziekenhuisopnames. Eindrapport. Utrecht: Division of Pharmacoepidemiology & Pharmacotherapy, Utrecht Institute for Pharmaceutical Sciences. IGZ Inspectie voor de Gezondheidszorg. Staat van de Gezondheidszorg Patientveiligheid: de toepassing van geneesmiddelen en medische hulpmiddelen in zorginstellingen en thuis. Den Haag:Inspectie voor de Gezondheidszorg IGZ Inspectie voor de Gezondheidszorg. Controle op geneesmiddelen in gezinsvervangende tehuizen schiet tekort. Den Haag:

10 Business Case Medicatieveiligheid Waarom medicatieveiligheid aanpakken? Voor de continuïteit van een organisatieverandering is het van belang dat deze aansluiting heeft bij bredere organisatiedoelstellingen. Het medicatieveiligheidstraject zoals door de deelnemers aan Zorg voor Beter is gestart komt vaak voort vanuit de wens tot verbetering van de kwaliteit van de zorg dan wel het structureel terugdringen van medicatie-incidenten. De start en uitvoering van de trajecten vinden doorgaans plaats binnen de structuur van bestaande HKZ-gecertificeerde kwaliteitszorgsystemen of zijn hieruit geïnitieerd. Deze kaders zorgen ervoor dat het medicatieveiligheidstraject geen stand-alone activiteit wordt die weer terugvalt na beëindiging van de trajectperiode. Andere opties Voor een beoordeling van de aantrekkelijkheid van een investering in een medicatieveiligheidstraject is het van belang ook alternatieve opties te overwegen. Het bevorderen van de kwaliteit van de medicatievoorziening kan ook door een niet-gestructureerde aanpak worden nagestreefd. Waarbij op basis van incidenten corrigerende maatregelen worden uitgevoerd maar waarbij geen structurele analyse van het proces wordt gemaakt en geen prioriteiten worden gesteld. Dit is een aanpak die geen initiële kosten met zich meebrengt. Een structureel alternatief is het verhogen van de kennis over medicatie en het medicatieproces in de basisopleiding van de medewerkers. Dit zorgt ervoor dat over de hele breedte van het team een betere basiskennis aanwezig is. Bij de keuze tussen deze opties dient u een afweging te maken tussen een eenmalige grotere investering in tijd met een structurele tijdsbesparing en kwaliteitswinst dan wel een kleinere initiële investering met effect dat beperkt blijft tot de patiënten waarbij een interventie heeft plaatsgevonden. In dit traject medicatieveiligheid is gekozen voor een aanpak waarbij de voorkeur is gegeven aan structurele verbeteringen. Een alternatief kan zijn om zich te richten op één of meer deelproblemen en deze vervolgens structureel te verbeteren. Wat levert het traject medicatieveiligheid op voor de organisatie? De opbrengsten voor de organisatie vallen in de volgende componenten uiteen: tevredenheid van de deelnemende medewerkers nieuwe kennis en vaardigheden die zijn ontwikkeld mate van succes van de implementatie en toepassing van de interventies, kennis en vaardigheden impact op de organisatie zachte opbrengsten Tevredenheid medewerkers Als de medewerkers enthousiast zijn over een andere manier van werken dan is de kans dat het beklijft vele malen groter. Daarom is het zo belangrijk dat bij een evaluatie onder de projectleiders 80% heeft aangegeven dat de deelnemers enthousiast tot zeer enthousiast zijn over dit traject. Het traject wordt door 95% van de projectleiders uit de eerste drie rondes van harte aangeraden aan collega s op andere locaties of in andere organisaties. Kennis en vaardigheden ontwikkeling Kennis is vaak de sleutel tot vooruitgang. Tijdens het traject zijn kennis en vaardigheden ontwikkeld die betrekking hebben op: inhoudelijke geneesmiddelkennis implementatiemethoden en technieken organisatie van het geneesmiddelproces In algemene zin geeft 95% van de deelnemers aan dat nieuwe kennis goed tot zeer goed is ontwikkeld tijdens het traject. 4

11 Het kennisniveau over geneesmiddelen en de mogelijke risico s hiervan in zorgprocessen is in veel organisaties verre van optimaal. Als voorbeeld, het malen van medicatie en openen van capsules. Deze ogenschijnlijk onschuldige handeling om de patiënt te helpen zijn medicatie gemakkelijker in te nemen heeft soms een sterk nadelig effect op de (bij)werking van een geneesmiddel. Kennis over hoe te handelen bij problemen met het innemen van medicijnen helpt risico s te voorkomen. Een groot aantal groepen heeft (structurele) medicatiescholing voor de medewerkers ingevoerd. Dit is veelvuldig door of in samenspraak met de lokale apotheker of arts opgezet. Door middel van de kennismeting is duidelijke vooruitgang in inhoudelijke kennis vastgesteld. Op enkele locaties hebben ook de patiënten/bewoners voorlichting gekregen over geneesmiddelgebruik. Naast de inhoudelijke resultaten levert dit traject ook voor de organisatie waardevolle kennis en vaardigheden op over implementatie als proces. Deze kennis en ervaring kunnen, indien goed gemanaged, ook in andere veranderingstrajecten veel toegevoegde waarde voor uw organisatie bieden. Uit de rapportages van zesenveertig deelnemers blijkt dat men door bewust met verandering als proces bezig te zijn veel geleerd heeft over wat in de eigen situatie wel en niet positief werkt op succesvolle implementatie. Veel genoemd is het belang van continue aandacht en tussentijds monitoren. Ook de ervaring met de gehanteerde PDSA methode is goed bruikbaar in andere situaties en vaak als zeer waardevol genoemd. De bottom-up benadering, waarbij ideeën voor verandering primair van de werkvloer zelf komen is als groot leerpunt ervaren. De kennisontwikkeling rond de organisatie van het geneesmiddelproces valt samen te vatten in bewustwording van het belang van veilig omgaan met medicatie, analyse van knelpunten en inzicht en visieontwikkeling op het proces als geheel. Succes van de implementatie Het traject bestaat voor elke organisatie uit andere, zelf gekozen, activiteiten en prioriteiten. Alle deelnemende organisaties hebben gemeen dat ze door middel van metingen het effect op soort en aantal medicatiefouten monitoren. Elk traject start met een nul-meting waarna meerdere vervolg metingen gedurende het traject plaatsvinden. Van de 47 deelnemers hebben 35 (74%) de gehele cyclus met meerdere vervolgmetingen succesvol voltooid. 75% van de deelnemende groepen vindt er goed tot zeer goed in geslaagd te zijn om de geleerde kennis en vaardigheden toe te passen in de praktijk. Impact op de organisatie Wat levert al deze tevredenheid van de medewerkers, kennis ontwikkeling en succesvolle implementaties uiteindelijk voor de organisaties op? Gemiddeld is door de 35 hierboven genoemde groepen een reductie in het aantal medicatiefouten geregistreerd van 55% (gecorrigeerd voor aantal meetweken). In de onderstaande tabel staat de reductie van medicatiefouten in aantallen per groep en in percentage. De groep overige fouten bestaat uit fouten die slechts zeer weinig zijn gereduceerd en uit fouten die door de deelnemers als overige waren geclassificeerd. 5

12 Tabel 1 Gerealiseerde reductie in medicatiefouten Medicatiefout Reductie n=35 Reductie per groep %- reductie Medicatie geweigerd door patiënt ,4 40% Medicatie niet afgetekend ,3 28% Medicatie onterecht niet toegediend ,4 59% Voorschrijffouten ,8 91% Medicatie vergeten door medewerker/patiënt of niet ingenomen ,6 62% Onduidelijkheid over dosering of niet kloppende dosering 180 5,2 90% Bij toediening medicatie malen of capsule openen ,5 89% Medicatiedoos niet goed gevuld 178 5,1 13% Afleverfouten (fouten bij het afleveren door de apotheek) ,2 56% Verkeerd tijdstip (minimaal 60 minuten te vroeg/te laat) ,4 68% Overige fouten ,4 58% Totaal ,3 55% Ten behoeve van deze business case is onderzoek gedaan naar de tijd die men besteed aan het afhandelen van een geconstateerde medicatiefout. De resultaten hebben betrekking op feedback van negentien deelnemers aan het traject medicatieveiligheid. Deze geënquêteerde projectdeelnemers hebben aangegeven hoe zeker zij zijn van hun inschatting van de besteedde tijd. In onderstaande tabel 2 staat de gemiddelde tijd, de gemiddelde zekerheid van de respondenten en de veilige schatting. Bij deze veilige schatting is per respondent de opgegeven tijd vermenigvuldigd met de opgegeven betrouwbaarheid. Een benodigde hersteltijd van 10 minuten geeft dan bij een betrouwbaarheid van 80% een veilige schatting van de tijdsbesparing van 8 minuten. Tabel 2 geeft de gemiddelde score weer van alle respondenten. Het gemiddelde van de veilige schatting is berekend op basis van de individuele uitkomsten per groep van de veilige schatting. Hierdoor komt bij Medicatie niet afgetekend 13,4 minuten vermenigvuldigd met 73% niet exact overeen met 10,2 minuten in de kolom veilige schatting. Afhankelijk van uw voorkeur kunt u bij een eigen berekening gebruik maken van het gemiddelde van alle respondenten of van de, naar beneden bijgestelde, veilige schatting. Tabel 2 Benodigde tijd om één medicatiefout af te handelen Medicatiefout herstellen na ontdekken Minuten % zeker Veilige schatting Medicatie geweigerd door patiënt 20,3 74% 14,1 Medicatie niet afgetekend 13,4 73% 10,2 Medicatie onterecht niet toegediend 17,3 77% 13,8 Voorschrijffouten 23,1 76% 17,5 Medicatie vergeten door medewerker/patiënt of niet ingenomen 13,4 77% 9,7 Onduidelijkheid over dosering of niet kloppende dosering 22,7 74% 17,2 Bij toediening medicatie malen of capsule openen 5,8 77% 4,4 Medicatiedoos niet goed gevuld 28,6 83% 23,6 Afleverfouten (fouten bij het afleveren door de apotheek) 23,1 73% 17,4 Aangezien de categorie verkeerde tijdstip geen invloed op de bestede tijd heeft is deze in de verdere berekeningen niet meegenomen. Voor de categorie overige fouten kan door de diversiteit van de fouten geen tijd worden bepaald die nodig is om deze af te handelen. Bij het ontdekken van de diverse afleverfouten en voorschrijffouten komt de afhandeling er vrijwel altijd op neer dat de afleverende apotheek respectievelijk de voorschrijver benaderd moet worden. Omdat deze afhandeling, ongeacht de exacte aflever- of voorschrijffout, gemiddeld ongeveer even veel tijd kost is besloten om deze fouten samen te voegen tot de medicatiefouten afleverfouten en voorschrijffouten. 6

13 In tabel 3 is, per medicatiefout, het totale effect in uren berekend voor een gemiddelde projectgroep. Hierbij is de gemiddelde reductie vermenigvuldigd met de benodigde tijd om de medicatiefout te herstellen. Voorbeeld Voorschrijffouten De gemiddelde reductie van deze fout was bij de groepen op jaarbasis 99,8 keer. De benodigde tijd om deze medicatiefout af te handelen is gemiddeld geschat op 23,1 minuten. In totaal levert dit een tijdsbesparing op van 38,4 uur per jaar. Voor de categorie overige fouten is overwogen om de gemiddelde tijd van alle andere afhandelingen te nemen maar omdat dit een zeer arbitrair getal zou zijn is besloten deze fouten (51,4) niet mee te nemen in de verdere berekeningen. Zou dit wel worden gedaan dan levert deze gemiddelde tijdsbesparing van 18,6 minuten een jaarlijkse tijdsbesparing op van 16 uur. Berekend over alle medicatiefouten, exclusief de categorie overige, wordt in totaal jaarlijks gemiddeld ongeveer honderd uur minder besteed aan de afhandeling van medicatiefouten. Tabel 3 Effect van kleiner aantal medicatiefouten (in uren) Medicatiefout herstellen na ontdekken Jaarlijkse tijdsbesparing (in uren) Medicatie geweigerd door patiënt 5,6 Medicatie niet afgetekend 10,1 Medicatie onterecht niet toegediend 19,1 Voorschrijffouten 38,4 Medicatie vergeten door medewerker/patiënt of niet ingenomen 8,9 Onduidelijkheid over dosering of niet kloppende dosering 2,0 Bij toediening medicatie malen of capsule openen 2,2 Medicatiedoos niet goed gevuld 2,4 Afleverfouten (fouten bij het afleveren door de apotheek) 10,1 Totale jaarlijkse tijdsbesparing 98,8 De deelnemende groepen hebben voor een deel van de interventies een andere manier van werken gehanteerd. Als de manier van werken bij het afhandelen van een geconstateerde medicatiefout tijdens het traject is veranderd is gevraagd hoeveel tijd de originele werkwijze kost en hoeveel tijd de nieuwe werkwijze kost. Soms kost de nieuwe manier van werken meer tijd, meestal minder. In tabel 4 is per medicatiefout het additionele effect van de nieuwe manier van werken weergegeven. Dit effect komt bovenop de tijdsbesparing door de vermindering van het aantal fouten. Aangezien de manier van werken bij sommige interventies slechts door enkele groepen is veranderd is de betrouwbaarheid van deze resultaten lager. Toch kan de conclusie getrokken worden dat bovenop de al eerder genoemde 100 uur jaarlijkse tijdsbesparing nog een kleine 20 uur extra besparing gerealiseerd wordt door nieuwe manieren van werken. In totaal wordt derhalve jaarlijks gemiddeld 120 uur minder tijd besteed aan het afhandelen van medicatiefouten. 7

14 Tabel 4 Additioneel effect van nieuwe manier van werken (in uren) Medicatiefout herstellen na ontdekken Jaarlijkse tijdsbesparing (in uren) Medicatie geweigerd door patiënt -0,6 Medicatie niet afgetekend 12,5 Medicatie onterecht niet toegediend 6,0 Voorschrijffouten 2,1 Medicatie vergeten door medewerker/patiënt of niet ingenomen 0,7 Onduidelijkheid over dosering of niet kloppende dosering 0,1 Bij toediening medicatie malen of capsule openen 0,1 Medicatiedoos niet goed gevuld -7,0 Afleverfouten (fouten bij het afleveren door de apotheek) 4,9 Totale jaarlijkse tijdsbesparing 18,8 Rood: aantal groepen te klein; Oranje: aantal groepen beperkt; Groen: aantal groepen groot genoeg Zachte opbrengsten Naast de fouten die hersteld moeten worden zijn er ook nog de niet-ontdekte fouten. Ze vallen onder de zachte opbrengsten omdat de omvang hiervan, gezien de aard, niet bekend is. Dit zachte betekent niet dat ze in de praktijk geen impact hebben, de gegevens zijn echter niet hard vast te stellen. Wel mag verondersteld worden dat het niet ontdekken van medicatiefouten zowel directe als indirecte gevolgen kan hebben voor de organisatie. De projectgroepen hebben een inschatting gemaakt van de belasting van de organisatie bij het niet ontdekken van een medicatiefout. De kans dat een niet-ontdekte medicatiefout tot extra belasting van de organisatie leidt wordt gemiddeld als tussen onwaarschijnlijk en mogelijk ingeschat. Bij onduidelijkheid over de dosering of niet kloppende dosering wordt de kans op extra belasting van de organisatie het hoogste ingeschat. 8

15 Kans op extra belasting organisatie Bijna ondenkbaar: Denkbaar maar onwaarschijnlijk: Mogelijk: Te verwachten: Niet ontdekken dat: medicatie is geweigerd door patiënt 2. Niet ontdekken dat: medicatie niet is afgetekend 3. Niet ontdekken dat: medicatie niet is toegediend 4. Niet ontdekken van: voorschrijffouten 5. Niet ontdekken dat: medicatie is vergeten (medewerker/patiënt) niet ingenomen 6. Niet ontdekken van: onduidelijkheid over dosering of niet kloppende dosering 7. Risico van bij toediening onterecht malen van medicatie of openen van capsules 8. Niet ontdekken dat: de medicatiedoos niet goed is gevuld 9. Niet ontdekken van: afleverfouten De extra belasting van de organisatie bij een niet-ontdekte medicatiefout (Effect) wordt wederom voor onduidelijkheid over de dosering of niet kloppende dosering het hoogste ingeschat. In de tweede grafiek staat de frequentie per medicatiefout. Effect op extra belasting organisatie 12 Verwaarloosbaar: Geringe hoeveelheid: Behoorlijke hoeveelheid: Intensieve extra zorg of ziekenhuisopname: Niet ontdekken dat: medicatie is geweigerd door patiënt 2. Niet ontdekken dat: medicatie niet is afgetekend 3. Niet ontdekken dat: medicatie niet is toegediend 4. Niet ontdekken van: voorschrijffouten 5. Niet ontdekken dat: medicatie is vergeten (medewerker/patiënt) niet ingenomen 6. Niet ontdekken van: onduidelijkheid over dosering of niet kloppende dosering 7. Risico van bij toediening onterecht malen van medicatie of openen van capsules 8. Niet ontdekken dat: de medicatiedoos niet goed is gevuld 9. Niet ontdekken van: afleverfouten Na vermenigvuldiging van Kans en Effect kunnen de risico s van niet-ontdekte medicatiefouten voor de organisatie op volgorde gezet worden zodat prioriteiten bepaald kunnen worden. Deze methode is beproefd bij het stellen van prioriteiten bij risico-inventarisaties in de ARBO sfeer. Voorbeeld Risico berekening Een als Denkbare maar onwaarschijnlijk ingeschatte Kans op extra belasting van de organisatie(waarde=2) vermenigvuldigd met een Effect dat als Geringe hoeveelheid extra belasting wordt beoordeeld (waarde=2) zou leiden tot een Risico score van 2x2=4. 9

16 In tabel 5 hieronder valt af te lezen dat het niet ontdekken van een voorschrijffout het grootste risico op extra belasting van de organisatie oplevert. Door met het traject medicatieveiligheid aan de slag te gaan valt te verwachten dat naast de ontdekte medicatiefouten ook deze niet-ontdekte medicatiefouten zullen afnemen. Dit kan echter niet verder gekwantificeerd worden. Tabel 5 Risico voor de organisatie van niet ontdekte medicatiefout Niet-ontdekte medicatiefout Beoordeling 4. Niet ontdekken van: voorschrijffouten. 7,7 6. Niet ontdekken van: onduidelijkheid over dosering of niet kloppende dosering. 7,5 3. Niet ontdekken dat: medicatie niet is toegediend. 7,1 5. Niet ontdekken dat: medicatie is vergeten (medewerker/patiënt) niet ingenomen. 6,6 9. Niet ontdekken van: afleverfouten. 6,3 8. Niet ontdekken dat: de medicatiedoos niet goed is gevuld. 6,1 2. Niet ontdekken dat: medicatie niet is afgetekend. 5,6 1. Niet ontdekken dat: medicatie is geweigerd door patiënt. 5,4 7. Risico van bij toediening onterecht malen van medicatie of openen van capsules. 5,0 Belangrijkste risico s De implementatie van een traject medicatieveiligheid is vaak succesvol gebleken maar niet altijd. Uit de zesenveertig factsheets komen een aantal risico s naar voren die het succes in de weg kunnen staan. Belangrijke problemen hebben zich voorgedaan door wisselingen in de projectleiding of de leidinggevende van de afdeling. Samen met tijdgebrek op de werkvloer, levert dit de grootste risico s voor het stranden van een traject. Bij tijdgebrek blijkt vooral het meten tijdens een vakantieperiode een ongelukkige keuze. Bij een kleine twintig procent van de organisaties hebben reorganisaties of fusies een negatieve invloed op het traject gehad. Daarnaast zijn andere organisatorische en planningsproblemen als nadelig voor het traject genoemd. Hierbij viel op dat een aantal groepen te maken heeft gehad met veel cliëntenwisselingen. Veel van de hierboven genoemde risico s kunnen beter beheersbaar worden door goede afstemming met het management over andere ontwikkelingen in de organisatie. Ook extra aandacht van het management voor de gevolgen van wisselingen in de leiding voor een lopend traject is noodzakelijk gebleken. Te vaak blijkt niet direct een (ingewerkte) opvolger beschikbaar waardoor het traject maanden stil valt. Voor het starten van een medicatieveiligheidstraject is het van belang om te bepalen wanneer, de gehele planning in ogenschouw nemend, gestart moet worden. Bij ingrijpende ontwikkelingen kan uitstel soms zelfs een betere keuze zijn om zo toekomstig draagvlak te behouden. Investeringen De kost gaat voor de baat uit. Aan dit traject zitten vooral investeringen in tijd verbonden. Het gaat hier om organisatorische activiteiten, verkrijgen van extra kennis en/of vaardigheden en de tijd die besteed wordt aan het doen van metingen en het sturen op de uitkomsten hiervan. De exacte tijdsbesteding is sterk afhankelijk van de manier waarop invulling wordt gegeven aan het traject. Kleine organisaties besteden minder tijd dan grote. Invoeren van een geheel nieuw systeem van medicatieverstrekking kost meer tijd dan puntjes op de i zetten. Bij deelname aan het Zorg voor Beter traject waren er landelijke bijeenkomsten die bijgewoond werden. Een gemiddeld verbeterteam heeft 4 keer deelgenomen aan een bijeenkomst die inclusief reistijd minimaal 8 uur kost. Deze bijeenkomsten werden per pilotgroep door 4 personen bijgewoond. In totaal is per pilotgroep hier dus 4x4x8=128 uur in geïnvesteerd. Bij toepassing van de methodiek, op andere locaties of afdelingen binnen dezelfde organisatie, hoeft deze tijd uiteraard niet opnieuw geïnvesteerd te worden. Ook organisaties die zelf, zonder landelijk programma, een medicatieveiligheidstraject gaan opzetten zullen (reis)tijd kunnen besparen. 10

17 Gemiddeld hebben de deelnemers aan het Zorg voor Beter Medicatieveiligheidstraject echter aangegeven dat de projectleiders 188 uur hebben besteed en de andere medewerkers samen 265 uur. In totaal is er gemiddeld 453 uur geïnvesteerd in het traject. Investeringsanalyse Het management moet de vraag of de organisatie deze investering wel of niet gaat doen beantwoorden. Hierbij komen vier hoofdthema s naar voren: verbetering van de kwaliteit van de zorg verbetering van de kwaliteit van de medewerkers en de organisatie economische afweging van kosten en baten externe factoren zoals regelgeving, extra maatschappelijke aandacht of focus van de inspectie. De eerste twee punten vallen zonder meer positief uit. Van de projectleiders geeft 90% aan dat de kwaliteit duidelijk is verbeterd, 40% antwoordt zelfs in hoge mate. Het aantal ontdekte medicatiefouten wordt gemiddeld met 55% gereduceerd. De inhoudelijke kennis van de medewerkers over medicatie neemt sterk toe. Ook hebben de deelnemers veel geleerd over implementatie en vaardigheden ontwikkeld in het sturen met de uitkomsten van metingen met behulp van de PDSA methode. Deze kennis en ervaring zijn praktisch toegepast. De kans op beklijven en daarmee blijvende beschikbaarheid voor andere implementatie vraagstukken is aanzienlijk. Door de halvering van het aantal te herstellen medicatiefouten ontstaan minder pieken in de belasting van de medewerkers tijdens het medicatieproces. Doordat het aantal verstoringen van het proces sterk afneemt neemt de voorspelbaarheid en de rust toe. Dit zal vooral merkbaar zijn als de werkdruk hoog is omdat dat de momenten zijn waarop vaak de meeste fouten gemaakt worden. Dit zal een positieve invloed hebben op de ervaren werkdruk bij de medewerkers. Dit kan ziekteverzuim en personeelsverloop verminderen. Bij de economische afweging moet een gemiddelde investering van ongeveer 450 uur worden terugverdiend met een jaarlijkse tijdsbesparing van ongeveer 120 uur aan minder bestede tijd aan het herstellen van medicatiefouten. Dit betekent dat de investering in ongeveer vier jaar terug is verdient. Het rendement ligt op 25,9% van de initiële investering. Voor vervolgtrajecten zal dit 325 uur zijn die in ongeveer twee jaar en negen maanden is terugverdiend. Het rendement zou dan 36,2% zijn. Organisaties die zelfstandig een traject gaan opzetten zullen afhankelijk van hun implementatie ervaring en al aanwezig kennisniveau ergens tussen de twee hierboven genoemde resultaten uit komen. In de maatschappij is een toenemende aandacht voor fouten in de zorg. Als zich ernstige problemen voordoen springt de media er bovenop. Discussies en berichtgeving op internet versterken dit verder. Organisaties in de zorg moeten in toenemende mate rekening houden met de gevolgen voor de naam en reputatie. Recente voorbeelden zijn de problemen op de hartafdeling in Nijmegen, de problemen met de luchtkwaliteit op de OK s in de IJselmeerziekenhuizen en de problemen in Emmen rond maagverkleiningsoperaties. Het is niet verbazingwekend dat de overheid en de inspecties in het bijzonder extra aandacht hebben voor veiligheidsrisico s. Bij bezoeken van de inspectie heeft medicatieveiligheid soms al extra aandacht gekregen. In het kader van het thematisch toezicht en het kwaliteitskader verantwoorde zorg staat medicatiebeleid dan ook extra in de belangstelling. Ook zorgkantoren en zorgverzekeraars zien het belang van medicatieveiligheid en vragen, bijvoorbeeld in het contracteerbeleid, hiervoor extra aandacht. Zelf een medicatieveiligheidstraject starten? Bij de vraag of uw organisatie een medicatieveiligheidstraject moet starten zullen bovenstaande punten tegen elkaar afgewogen moeten worden. Van de projectleiders die het traject doorlopen hebben raadt 90% het traject van harte bij het management aan, 40% zelfs in hoge mate. Bij de inschatting van de kosten versus de baten geeft 70% aan dat dit positief is, 15% vindt dit in hoge mate. 11

18 De beste start is om met een nulmeting een inventarisatie te doen van de aard en omvang van de problematiek in uw organisatie. Samen met de eigen gegevens rond tijdsbesteding aan medicatiefouten of de in deze business case aangeleverde gegevens kan dan een inschatting van de impact van medicatiefouten bepaald worden. Na een inschatting van de benodigde tijd om het probleem aan te pakken, ontstaat een goed overzicht. Deze gegevens kunnen in de bij deze business case behorende Excel sheet worden ingevuld, om eenvoudig een eigen kosten/baten analyse op te stellen. Op basis hiervan kan een go/no-go besluit genomen worden. 12

19 Beschikbaar Excel bestand In de gele velden kunnen eigen gegevens worden ingevuld. De berekeningen worden vervolgens met deze invoer uitgevoerd. Tijdsbesparing door nieuwe werkwijze (in uren) Eigen ZvB ZvB Eigen Opbrengsten Eigen Invoer Invoer Invoer Invoer Invoer Vraag 1. Medicatie geweigerd door patiënt: Originele situatie 5,6 16,4 40,7 0,0 Vraag 1. Medicatie geweigerd door patiënt: Nieuwe situatie -0,6 24,3 40% 0,0 Vraag 2. Medicatie niet afgetekend: Originele situatie 10,1 45,3 162,5 0,0 Vraag 2. Medicatie niet afgetekend: Nieuwe situatie 12,5 117,2 28% 0,0 Vraag 3. Medicatie onterecht niet toegediend: Originele situatie 19,1 66,4 112,8 0,0 Vraag 3. Medicatie onterecht niet toegediend: Nieuwe situatie 6,0 46,4 59% 0,0 Vraag 4. Voorschrijffouten: Originele situatie 38,5 99,8 109,2 0,0 Vraag 4. Voorschrijffouten: Nieuwe situatie 2,1 9,4 91% 0,0 Vraag 5. Medicatie vergeten door medewerker/patiënt of niet ingenomen: Originele situatie 8,9 39,7 64,0 0,0 Vraag 5. Medicatie vergeten door medewerker/patiënt of niet ingenomen: Nieuwe situatie 0,7 24,3 62% 0,0 Vraag 6. Onduidelijkheid over dosering of niet kloppende dosering: Originele situatie 2,0 5,1 5,7 0,0 Vraag 6. Onduidelijkheid over dosering of niet kloppende dosering: Nieuwe situatie 0,1 0,6 90% 0,0 Vraag 7. Bij toediening medicatie malen of capsule openen: Originele situatie 2,2 22,5 25,3 0,0 Vraag 7. Bij toediening medicatie malen of capsule openen: Nieuwe situatie 0,1 2,8 89% 0,0 Vraag 8. Medicatiedoos niet goed gevuld: Originele situatie 2,4 5,1 39,9 0,0 Vraag 8. Medicatiedoos niet goed gevuld: Nieuwe situatie -7,0 34,8 13% 0,0 Vraag 9. Afleverfouten (fouten bij het afleveren door de apotheek): Originele situatie 10,1 26,3 47,3 0,0 Vraag 9. Afleverfouten (fouten bij het afleveren door de apotheek): Nieuwe situatie 4,9 21,0 56% 0,0 Tijdsbesparing minder fouten (in uren) Jaarlijkse reductie Aantal fouten voor interventies (op jaarbasis) Aantal fouten voor interventies (op jaarbasis) Aantal fouten na interventies (op jaarbasis) Aantal fouten na interventies (op jaarbasis) % reductie aantal fouten Gemiddelde tijdsbesteding (in minuten) Totalen 18,8 98,8 326,6 0,0 607,4 0,0 280,8 Totale jaarlijkse tijdsbesparing door vermindering aantal fouten (in uren) 99 Totale jaarlijkse additionele tijdsbesparing door nieuwe werkwijze (in uren) 19 Totale jaarlijkse tijdsbesparing (in uren) 118 Investeringen Tijd (in uren) Tijd (in uren) Eigen Invoer ZvB Invoer Hoeveel tijd hebt je als projectleider besteed aan de voorbereiding van het project? 20 Hoeveel tijd hebben de medewerkers van jullie organisatie in totaal besteed aan de voorbereiding van 56 het project? Hoeveel tijd heb je als projectleider besteed gedurende de overige maanden van het project? 168 Hoeveel tijd hebben de medewerkers van jullie organisatie in totaal besteed gedurende de overige maanden van het project? 209 Totaal Projectleider Totaal Medewerkers Totaal Project Terugverdientijd op basis van uren Totale investeringen Totale jaarlijkse opbrengsten Terugverdientijd 453 uur 118 uur 3 jaar en 11 maanden Eigen Invoer ZvB Invoer ROI berekening Gemiddelde totale loonkosten voor de werkgever (In per uur) - 50,00 Investering in personele kosten Overige eenmalige kosten zoals apparatuur, materialen, reiskosten, etc - - Totale eenmalige kosten Jaarlijks terugkomende kosten zoals apparatuur, materialen, reiskosten, etc - - Jaarlijks terugkomende opbrengsten van de tijdsbesparing Return on investment (ROI) 25,9% H:\Vilans\KIO\projecten\1. ZvB projecten\1064 ZvB GGZ projecten\ MED3GGZ\Algemeen\Afronding\Stakeholdersbijeenkomst\Bestanden voor versturen\business Case Med

Een derde van de geneesmiddelengebruikers houdt geneesmiddelen over

Een derde van de geneesmiddelengebruikers houdt geneesmiddelen over Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma, Anne Brabers, Joke Korevaar, Judith de Jong, Marloes van Dijk en Liset van Dijk. Een derde van de geneesmiddelengebruikers

Nadere informatie

In 10 stappen van project naar effect!

In 10 stappen van project naar effect! In 10 stappen van project naar effect! een handleiding voor slim zorgen > Betrek de belangrijke sleutelpersonen > Stel projectteam samen & kies pilotteams > Screen de huidige situatie > Organiseer een

Nadere informatie

Verbetertraject Medicatieveiligheid in de GGZ. Marijke Wigboldus, Marjolein van Vliet Vilans Informatiebijeenkomst Amersfoort, 23 februari 2010

Verbetertraject Medicatieveiligheid in de GGZ. Marijke Wigboldus, Marjolein van Vliet Vilans Informatiebijeenkomst Amersfoort, 23 februari 2010 Verbetertraject Medicatieveiligheid in de GGZ Marijke Wigboldus, Marjolein van Vliet Vilans Informatiebijeenkomst Amersfoort, 23 februari 2010 Inhoud presentatie Inleiding Doel van het traject Werkwijze

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

DGV Handreiking. Verbetermethodiek medicatieveiligheid voor zorginstellingen

DGV Handreiking. Verbetermethodiek medicatieveiligheid voor zorginstellingen DGV Handreiking Verbetermethodiek medicatieveiligheid voor zorginstellingen Colofon Auteurs Jan Akkermans MA, DGV drs. Hans de Vos Burchart, DGV drs. Marijke Wigboldus, Vilans Eindredactie dr. Marjorie

Nadere informatie

Logeren waarderen. Kiezen van logeeropvang door ouders van meervoudig complex gehandicapte kinderen/mensen

Logeren waarderen. Kiezen van logeeropvang door ouders van meervoudig complex gehandicapte kinderen/mensen Logeren waarderen Kiezen van logeeropvang door ouders van meervoudig complex gehandicapte kinderen/mensen Auteurs : Bram van Beek, Kees van der Pijl Datum : 5 juni 2007 Inhoudsopgave 1. Achtergrond...

Nadere informatie

A.J.E. de Veer, R. Verkaik & A.L. Francke. Stagiairs soms slecht voorbereid op praktijk. Zorgverleners over de aansluiting

A.J.E. de Veer, R. Verkaik & A.L. Francke. Stagiairs soms slecht voorbereid op praktijk. Zorgverleners over de aansluiting Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (A.J.E. de Veer, R. Verkaik & A.L. Francke. Stagiairs soms slecht voorbereid op praktijk. Zorgverleners over de aansluiting

Nadere informatie

VMS veiligheidseisen voor het ZKN-Keurmerk Een vertaling van de NTA8009:2011 naar de situatie van de zelfstandige klinieken

VMS veiligheidseisen voor het ZKN-Keurmerk Een vertaling van de NTA8009:2011 naar de situatie van de zelfstandige klinieken VMS veiligheidseisen voor het ZKN-Keurmerk Een vertaling van de NTA8009:2011 naar de situatie van de zelfstandige klinieken Leiderschap 1. De directie heeft vastgelegd en is eindverantwoordelijk voor het

Nadere informatie

Patiëntveiligheidsprogramma

Patiëntveiligheidsprogramma Patiëntveiligheidsprogramma Sector Geestelijke Gezondheidszorg Contouren programma 2008 2011 22 november 2007 Vereniging GGZ Nederland Brancheorganisatie voor geestelijke gezondheids- en verslavingszorg

Nadere informatie

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER)

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) Juni 2004 INLEIDING Voor u ligt een stappenplan dat gebaseerd is op de CBO-richtlijn

Nadere informatie

Vragenlijst implementatierijpheid VTGM

Vragenlijst implementatierijpheid VTGM Vragenlijst implementatierijpheid VTGM Het in gang zetten van een verbetertraject is een uitdaging en er zijn veel factoren die er voor kunnen zorgen dat zo n project goed verloopt óf mislukt. Het is van

Nadere informatie

Yvonne van Oosterhout, Stichting Robuust/ Zorg voor Veilig Judith van der Vloed, NVLF

Yvonne van Oosterhout, Stichting Robuust/ Zorg voor Veilig Judith van der Vloed, NVLF ë Yvonne van Oosterhout, Stichting Robuust/ Zorg voor Veilig Judith van der Vloed, NVLF Programma 11.00 uur Voorstelrondje Wat is patiëntveiligheid voor jullie? Wat willen jullie leren? 11.15 uur Theorie

Nadere informatie

Het stappenplan. Inleiding

Het stappenplan. Inleiding Het stappenplan Inleiding Op de pagina instrumenten op Overstag.nu vind je instrumenten, informatie en inspiratie om binnen je eigen organisatie met het thema duurzame inzetbaarheid aan de slag te gaan.

Nadere informatie

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg De Verpleegkundig Specialist: De invloed op zorgpraktijken, kwaliteit en kosten van zorg in Nederland Iris Wallenburg, Antoinette de Bont,

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

Businesscase WAO. 1. Inleiding. 2. Pilot en uitvoerbaarheid

Businesscase WAO. 1. Inleiding. 2. Pilot en uitvoerbaarheid Businesscase WAO 1. Inleiding In de begrotingsafspraken 2014 van de regeringspartijen met D66, CU en SGP is het volgende afgesproken: Het UWV maakt een businesscase over hoe en voor welke groepen de kansen

Nadere informatie

Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie. Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica

Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie. Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica IPCI vs. HARM studie in 2005 Jaarlijks 10.000-16.000 vermijdbare opnamen Design

Nadere informatie

WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025

WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025 WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025 INSPIRE klantenevenement 14 november 2013 Inhoud Farmacie 2013 Workshop scenario analyse Toekomstbeeld VJA Praktijkvoorbeelden Visiedocument Jonge Zorgverleners

Nadere informatie

Rapport. Cardiovasculair risicomanagement. Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010

Rapport. Cardiovasculair risicomanagement. Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010 Rapport Cardiovasculair risicomanagement Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010 Colofon Auteur Daniëlla Theunissen, apotheker Met medewerking van Marianne Nijpels, apotheker Illustratie Len Munnik september

Nadere informatie

Addendum ondersteuning Kwaliteitsinstituut. bij Programma Kwaliteit van Zorg: Versnellen, verbreden, vernieuwen

Addendum ondersteuning Kwaliteitsinstituut. bij Programma Kwaliteit van Zorg: Versnellen, verbreden, vernieuwen Addendum ondersteuning Kwaliteitsinstituut bij Programma Kwaliteit van Zorg: Versnellen, verbreden, vernieuwen December 2012 1. Inleiding In de algemene programmatekst Kwaliteit van Zorg zijn drie programmalijnen

Nadere informatie

Vrijheidsbeperkende maatregelen. Vrijheidsbeperkende maatregelen terugdringen? in de langdurende zorg. Vilans helpt mee

Vrijheidsbeperkende maatregelen. Vrijheidsbeperkende maatregelen terugdringen? in de langdurende zorg. Vilans helpt mee Vrijheidsbeperkende maatregelen in de langdurende zorg Vrijheidsbeperkende maatregelen terugdringen? Vilans helpt mee Hoe staat je organisatie ervoor? Kom erachter hoe het staat met vrijheidsbeperking

Nadere informatie

Organisatieprestatiescan. Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie.

Organisatieprestatiescan. Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie. 1 Bijlage 2 De organisatieprestatiescan Techniek: Organisatieprestatiescan Toepassingsgebied: Achtergrond: Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie.

Nadere informatie

we invite you to grow

we invite you to grow we invite you to grow Talentprogramma Kwaliteitsverpleegkundige Zorgmanagement Bedrijfsvoering Medisch Verpleegkundig adviseur van het zorgproces 2 Doelgroep Verpleegkundigen niveau 4 en 5 met minimaal

Nadere informatie

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Zorgleefplan, ondersteuningsplan en begeleidingsplan Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Om goede zorg en/of ondersteuning te kunnen geven aan een cliënt is het werken

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 28 439 Evaluatie Kwaliteitswet zorginstellingen Nr. 22 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten Samen werken aan betere zorg van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Participatie van cliënten... 4 De rol van de cliëntenraad in verbetertrajecten... 6 Het stappenplan:

Nadere informatie

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward Productive Ward Verbeter de kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid van uw zorg door reductie van verspilling Brochure Productive Ward CBO 2012 CBO, Postbus 20064, 3502 LB UTRECHT Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Definitie Onder polyfarmacie wordt in dit document verstaan: het gelijktijdig gebruik van 5 of meer verschillende geneesmiddelen.

Definitie Onder polyfarmacie wordt in dit document verstaan: het gelijktijdig gebruik van 5 of meer verschillende geneesmiddelen. Toolkit polyfarmacie en medicatieveiligheid Doel 1. De medicamenteuze behandeling van de patiënt optimaliseren 2. Zoveel mogelijk voorkomen van (vermijdbare) bijwerkingen van medicatie 3. De continuïteit

Nadere informatie

Vrijwilligersbeleid. Rapportage flitsenquête ActiZ. ActiZ, organisatie van zorgondernemers. ICSB Marketing en Strategie Drs.

Vrijwilligersbeleid. Rapportage flitsenquête ActiZ. ActiZ, organisatie van zorgondernemers. ICSB Marketing en Strategie Drs. Rapportage flitsenquête ActiZ Vrijwilligersbeleid Voor ActiZ, organisatie van zorgondernemers Van ICSB Marketing en Strategie Drs. Yousri Mandour Datum 7 maart 2011 Pag. 1 Voorwoord Voor u liggen de resultaten

Nadere informatie

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd:

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd: Samenvatting De opkomst van Health 2.0 en e-health zorgt ervoor dat de patiënt verandert naar zorgconsument. Health 2.0 zorgt voor een grote mate van patiënt-empowerment; zorgconsumenten nemen zelf de

Nadere informatie

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen ZIO, Zorg in Ontwikkeling Versie 1 INLEIDING Het Multidisciplinair Overleg (MDO) krijgt een steeds grotere rol binnen Ketenzorg, redenen hiervoor zijn:

Nadere informatie

Instructie voor het uitzetten, invoeren en analyseren van de Samenspelscan

Instructie voor het uitzetten, invoeren en analyseren van de Samenspelscan Instructie voor het uitzetten, invoeren en analyseren van de Samenspelscan Het Expertisecentrum Mantelzorg heeft de Samenspelscan ontwikkeld om te achterhalen welke verbeteringen er in uw zorgorganisatie

Nadere informatie

arbo 42 11-10-2013 17:27:30

arbo 42 11-10-2013 17:27:30 arbo 42 11-10-2013 17:27:30 e brengen een hoge werkdruk vaak in verband met een breed scala aan gezondheids- en veiligheidsrisico s, variërend van vermoeidheid en fysieke klachten tot hartziekten of ongelukken

Nadere informatie

TOELICHTING MONITOR 2016. Onderdeel Kwaliteit. 1. Basis versterken. a. Het resultaat van het meest recente IGZonderzoek

TOELICHTING MONITOR 2016. Onderdeel Kwaliteit. 1. Basis versterken. a. Het resultaat van het meest recente IGZonderzoek TOELICHTING MONITOR 2016 Onderdeel Kwaliteit Thema/onderdeel 1. Basis versterken Toelichting a. Het resultaat van het meest recente IGZonderzoek is voldoende Als voldoende wordt beschouwd wanneer er aan

Nadere informatie

Toezicht op de toegankelijkheid en kwaliteit van de veteranenzorg met behulp van de CQ-index

Toezicht op de toegankelijkheid en kwaliteit van de veteranenzorg met behulp van de CQ-index 110309.08/03 Toezicht op de toegankelijkheid en kwaliteit van de veteranenzorg met behulp van de CQ-index Inleiding In oktober 2007 is het Landelijk Zorgsysteem Veteranen (LZV) van start gegaan. Het LZV

Nadere informatie

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg Aanleiding en projectdoelstellingen Aanleiding In 2011 werd door de (toenmalige) portefeuillehouder Bevolkingszorg in het DB Veiligheidsberaad geconstateerd dat de nog te vrijblijvend door de gemeenten

Nadere informatie

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet!

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Wat zijn de belangrijkste eisen en uitdagen van jouw organisatie in de komende 6 maanden? Welke kritische succesfactoren worden er gesteld? Waar liggen de

Nadere informatie

ROM Doorbraakprojecten. Gerdien Franx

ROM Doorbraakprojecten. Gerdien Franx ROM Doorbraakprojecten November 2014 Mei 2016 Gerdien Franx Projectleider, Trimbos-instituut The Choluteca bridge, Honduras Donald Berwick: Tijd voor continue vernieuwing Patiënt en hulpverlener gericht

Nadere informatie

Aandachtspunten om succesvol te kunnen aansluiten op en melden in de CMR van de NVZA.

Aandachtspunten om succesvol te kunnen aansluiten op en melden in de CMR van de NVZA. Aandachtspunten om succesvol te kunnen aansluiten op en melden in de CMR van de NVZA. Versie 1. 3. Voor; Ontwikkelgroep Programma Patiëntveiligheid 2008-2011 GGZ Nederland. Leden Netwerk van Geneesmiddelencommissies

Nadere informatie

Gedragscode Medische Hulpmiddelen (GMH)

Gedragscode Medische Hulpmiddelen (GMH) Gedragscode Medische Hulpmiddelen (GMH) Inleiding en verantwoording De gezamenlijke medische hulpmiddelenindustrie SOMT, Stichting Ondernemingen Medische Technologie, heeft op uitdrukkelijk verzoek van

Nadere informatie

Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen. Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013

Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen. Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013 Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013 Inhoud presentatie 1. Het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik 2. Monitoren voorschrijfgedrag,

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 29689 Herziening Zorgstelsel 25424 Geestelijke gezondheidszorg Nr. 599 Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek schooljaar 2011/2012: een inspectiebreed beeld

Tevredenheidsonderzoek schooljaar 2011/2012: een inspectiebreed beeld Tevredenheidsonderzoek schooljaar 2011/2012: een inspectiebreed beeld 1. Inleiding De Inspectie van het Onderwijs voert al lange tijd tevredenheidsonderzoeken uit onder besturen en scholen in de sectoren

Nadere informatie

Toelichting monitor Kwaliteit VVT

Toelichting monitor Kwaliteit VVT Toelichting monitor Kwaliteit VVT Thema/onderdeel / extramuraal Cliënten Toelichting De aanbieder scoort gemiddeld 3 of meer sterren in de meest recente intramurale De aanbieder scoort gemiddeld 3.5 of

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Toedienen van medicijnen 6

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Toedienen van medicijnen 6 Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Toedienen van medicijnen 6 Medicatieveiligheid Medicatieveiligheid verdient aandacht omdat er veel fouten gemaakt worden bij het gebruik van

Nadere informatie

Medicatie in eigen beheer: de sprong wagen. Patricia van den Bemt Themaconferentie Medicatieveiligheid 8 december 2014

Medicatie in eigen beheer: de sprong wagen. Patricia van den Bemt Themaconferentie Medicatieveiligheid 8 december 2014 Medicatie in eigen beheer: de sprong wagen Patricia van den Bemt Themaconferentie Medicatieveiligheid 8 december 2014 Medicatie in eigen beheer? Ja, maar. wij zijn vóór! Wat is het probleem? In het ziekenhuis

Nadere informatie

Kwaliteitskader Complementaire Zorg Utrecht, 19 juni 2014

Kwaliteitskader Complementaire Zorg Utrecht, 19 juni 2014 Partner for progress Kwaliteitskader Complementaire Zorg Utrecht, 19 juni 2014 Even voorstellen - Drs. Petra van Mastrigt - Ing. Gerard Crone - Drs. Willy Limpens Kiwa Nederland B.V. Visie Kiwa B.V.: Kiwa

Nadere informatie

Medicijngebruik; enquête Nierpatiënten Perspectief online: www.nponline.nl

Medicijngebruik; enquête Nierpatiënten Perspectief online: www.nponline.nl Medicijngebruik; enquête Nierpatiënten Perspectief online: www.nponline.nl Samenvatting Medicijngebruik In een inventarisatie betreffende medicijngebruik onder nierpatiënten is gevraagd naar de volgende

Nadere informatie

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK MONTESSORISCHOOL WAALSDORP. : Montessorischool Waalsdorp : 's-gravenhage BRIN-nummer : 05VY Onderzoeksnummer : 72443

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK MONTESSORISCHOOL WAALSDORP. : Montessorischool Waalsdorp : 's-gravenhage BRIN-nummer : 05VY Onderzoeksnummer : 72443 RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK MONTESSORISCHOOL WAALSDORP School : Montessorischool Waalsdorp Plaats : 's-gravenhage BRIN-nummer : 05VY Onderzoeksnummer : 72443 Datum schoolbezoek : 10 januari 2006 Datum

Nadere informatie

Toekomste uitdagingen farmacie. Tim Roldaan, 4 juni 2015

Toekomste uitdagingen farmacie. Tim Roldaan, 4 juni 2015 Toekomste uitdagingen farmacie Tim Roldaan, 4 juni 2015 Agenda Visie MC Groep ziekenhuiszorg Ziekenhuisfarmacie en ontwikkelingen Dure geneesmiddelen analyse Opties kostenbesparingen 3 projecten vanuit

Nadere informatie

Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?!

Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?! Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?! Integrale aanpak vroegsignalering alcoholgebruik bij ouderen in de eerstelijn Drs. Myrna Keurhorst Dr. Miranda Laurant Dr. Rob Bovens

Nadere informatie

Bijgevoegde documenten Onderstaand geeft u aan of alle voor de toetsing benodigde informatie is bijgevoegd.

Bijgevoegde documenten Onderstaand geeft u aan of alle voor de toetsing benodigde informatie is bijgevoegd. Checklist Contactgegevens Onderstaand vult u de contactgegevens in van de eerste én tweede contactpersoon voor wanneer er vragen zijn over het instrument(en), de aangeleverde documentatie of anderszins.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 31 016 Ziekenhuiszorg Nr. 59 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Toelichting monitor 2015. Onderdeel Kwaliteit. 1. Cliënten - gehandicaptenzorg

Toelichting monitor 2015. Onderdeel Kwaliteit. 1. Cliënten - gehandicaptenzorg Toelichting monitor 2015 Onderdeel Kwaliteit Thema/onderdeel 1. Cliënten - gehandicaptenzorg Toelichting a. Op pijler 1 op de selectie van de vragen is geen enkele score 'rood'? b. Op pijler 2a voor de

Nadere informatie

Zorgverlening van uw apotheek minder risico door goede voorlichting

Zorgverlening van uw apotheek minder risico door goede voorlichting Zorgverlening van uw apotheek minder risico door goede voorlichting Medicijngebruik luistert nauw; het is nooit zonder risico. Uit onderzoek blijkt dat 65-plussers twee keer zo vaak in het ziekenhuis belanden

Nadere informatie

1 RAPPORT. Rapport naar aanleiding van het extra bezoek aan Triade Almere op 21 januari 2009

1 RAPPORT. Rapport naar aanleiding van het extra bezoek aan Triade Almere op 21 januari 2009 1 RAPPORT Rapport naar aanleiding van het extra bezoek aan Triade Almere op 21 januari 2009 Amsterdam, april 2009 2 INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Resultaten inspectiebezoek

Nadere informatie

Rapport klanttevredenheid 2013

Rapport klanttevredenheid 2013 Rapport klanttevredenheid 2013 2014.1.73 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Procedure nieuwe verhuur 4 3. 3.1 Reparatieverzoeken Resultaten afgehandelde enquêtes Meerssen 2013 5 5 4. Procedure vertrekkende

Nadere informatie

Handleiding Kwaliteitszorg Medische Vervolgopleidingen

Handleiding Kwaliteitszorg Medische Vervolgopleidingen Handleiding Kwaliteitszorg Medische Vervolgopleidingen Martini Ziekenhuis Groningen/Van Swieten Instituut Ziekenhuisgroep Twente locatie Almelo en Hengelo/ZGT Academie 2013 1 Inleiding Ter bewaking van

Nadere informatie

Verspreiden en borgen: werkwijze om andere locaties binnen de organisatie veilig te maken

Verspreiden en borgen: werkwijze om andere locaties binnen de organisatie veilig te maken Verspreiden en borgen: werkwijze om andere locaties binnen de organisatie veilig te maken Dat men zich bewust is van een probleem en een mogelijke oplossing (een verbetertraject) leidt niet automatisch

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj BUSINESS CASE: Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum: LET OP: De bedragen in deze business case zijn schattingen op grond van de nu beschikbare kennis en feiten.

Nadere informatie

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ BASISSCHOOL MISTE CORLE Plaats : Winterswijk BRIN-nummer : 18ZG Onderzoek uitgevoerd op : 3 november 2009 Rapport vastgesteld te Zwolle op 30 maart 2010 HB 2811938/9

Nadere informatie

Zorginkoop Wlz 2017. Presentatie & Verslag Bijeenkomst cliëntenraden gehandicaptenzorg zorginkoop Wlz 2017. April 2016 Zwolle- Amersfoort- Amsterdam

Zorginkoop Wlz 2017. Presentatie & Verslag Bijeenkomst cliëntenraden gehandicaptenzorg zorginkoop Wlz 2017. April 2016 Zwolle- Amersfoort- Amsterdam Zorginkoop Wlz 2017 Presentatie & Verslag Bijeenkomst cliëntenraden gehandicaptenzorg zorginkoop Wlz 2017 April 2016 Zwolle- Amersfoort- Amsterdam Inkoopplan Jaarlijks bepalen we onze inkoopdoelen die

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Praktijkadvies incidenten melden aan de CMR (inclusief handleiding)

Praktijkadvies incidenten melden aan de CMR (inclusief handleiding) Praktijkadvies incidenten melden aan de CMR (inclusief handleiding) Stichting Patiënt- en Medicatieveiligheid / CMR - juli 2012 Inhoudsopgave: 1. Quickstart - 3-2. Introductie - 5-3. Waarom incidenten

Nadere informatie

Behandeld door Telefoonnummer E-mailadres Kenmerk SBES/djon/GGZ 088 770 8770 vragencure@nza.nl 0146749/0204428

Behandeld door Telefoonnummer E-mailadres Kenmerk SBES/djon/GGZ 088 770 8770 vragencure@nza.nl 0146749/0204428 Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport T.a.v. mevrouw drs. E.I. Schippers Postbus 20350 2500 EJ 'S-GRAVENHAGE Newtonlaan 1-41 3584 BX Utrecht Postbus 3017 3502 GA Utrecht T 030 296 81 11

Nadere informatie

In deze memo gaan we achtereenvolgens in op de volgende onderwerpen: Berekening structureel financieel effect en terugverdientijd UHR.

In deze memo gaan we achtereenvolgens in op de volgende onderwerpen: Berekening structureel financieel effect en terugverdientijd UHR. Aan Jos Zon (gemeente Utrechtse Heuvelrug) en Arnold Geytenbeek (BghU) Van ANG/ Berenschot Datum 12 mei 2015 Betreft Resultaat Quick Scan financiële consequenties toetreding UHR tot BghU Status Concept/

Nadere informatie

Ontwikkelplan Inzicht in cliëntervaringen

Ontwikkelplan Inzicht in cliëntervaringen Ontwikkelplan Inzicht in cliëntervaringen 1a. Niveau Ervaren kwaliteit van leven door de cliënt. 1b. Kwaliteitsthema Cliëntervaring Het werken aan dit kwaliteitsthema maakt onderdeel uit van de integrale

Nadere informatie

De verpleegkundige als melder van bijwerkingen?

De verpleegkundige als melder van bijwerkingen? De verpleegkundige als melder van bijwerkingen? Verslag van de resultaten van een enquête maart 2016 De verpleegkundige als melder van bijwerkingen? Samenvatting 3 1 Inleiding 4 2 Enquête 5 3 Resultaten

Nadere informatie

Particuliere en reguliere verpleeghuizen Een vergelijking om van te leren

Particuliere en reguliere verpleeghuizen Een vergelijking om van te leren Particuliere en reguliere verpleeghuizen Een vergelijking om van te leren Utrecht, 26 maart 2015 Wine te Meerman Eveline Castelijns Simon Heesbeen Floor Vreeswijk 1 Inhoud 1. Aanleiding voor het onderzoek

Nadere informatie

Projectmanagementenquête 2007

Projectmanagementenquête 2007 Projectmanagementenquête 2007 Handvatten voor succesvolle projecten 21 maart 2007 Bisnez Management in samenwerking met het IT Trends Institute en de Vrije Universiteit van Amsterdam copyright by Bisnez

Nadere informatie

Kwaliteit van Goed Werkgeverschap

Kwaliteit van Goed Werkgeverschap Kwaliteit van Goed Werkgeverschap Meting KWH-Goed Werkgeverschaplabel Rapportage opgesteld door KWH in samenwerking met EVZ organisatie-advies Bijlagen Corporatie Rotterdam, 20xx Inhoudsopgave

Nadere informatie

Financiële problemen op de werkvloer

Financiële problemen op de werkvloer Financiële problemen op de werkvloer Gemeente Zoetermeer Nibud, 2012 Auteurs Daisy van der Burg Tamara Madern Inhoud 1 INLEIDING... 2 2 ONTWIKKELING FINANCIËLE PROBLEMEN... 3 3 OORZAKEN, SIGNALEN EN GEVOLGEN...

Nadere informatie

Cursusinformatie PIAF opleiding nieuwe stijl 2013/2014

Cursusinformatie PIAF opleiding nieuwe stijl 2013/2014 Cursusinformatie PIAF opleiding nieuwe stijl 2013/2014 Medicatiebeoordeling is een systematische beoordeling van het geneesmiddelgebruik van een individuele patiënt door arts, apotheker en patiënt op basis

Nadere informatie

Aandachtspunten Voor succesvol te kunnen aansluiten op de CMR van de NVZA. Versie 1. 2.

Aandachtspunten Voor succesvol te kunnen aansluiten op de CMR van de NVZA. Versie 1. 2. Aandachtspunten Voor succesvol te kunnen aansluiten op de CMR van de NVZA. Versie 1. 2. Voor: Ontwikkelgroep Programma Patiëntveiligheid 2008-2011 GGZ Nederland. Leden Netwerk van Geneesmiddelencommissies

Nadere informatie

EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN

EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN VOORBEELD VEILIGHEIDSPLAN EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN Hieronder ziet u de hoofdstukken en paragrafen van het veiligheidsplan. Per paragraaf ziet u welke informatie u moet geven.

Nadere informatie

Case: Rabobank Nederland. Loes Meijlink, 2011

Case: Rabobank Nederland. Loes Meijlink, 2011 Case: Rabobank Nederland Loes Meijlink, 2011 1 Visie Vitaliteit Rabobank Een vitale medewerker = gezond + inzetbaar De Rabobank heeft stevige ambities. Om die te realiseren, moeten onze medewerkers topprestaties

Nadere informatie

DE MMO. De Lean verbetertool voor procesoptimalisatie door (verpleeg)teams. zorgadviseurs

DE MMO. De Lean verbetertool voor procesoptimalisatie door (verpleeg)teams. zorgadviseurs DE MMO De Lean verbetertool voor procesoptimalisatie door (verpleeg)teams zorgadviseurs pak nieuwe kaart Is dit wenselijk? ACTIVITEIT Is dit wenselijk? pak nieuwe kaart onnodige handeling z.o.z. CONTINU

Nadere informatie

Thomas Voorbeeld. Thomas Leiderschap Vragenlijst. Persoonlijk & Vertrouwelijk

Thomas Voorbeeld. Thomas Leiderschap Vragenlijst. Persoonlijk & Vertrouwelijk 360-rapport Thomas Voorbeeld Thomas Leiderschap Vragenlijst Persoonlijk & Vertrouwelijk Inhoud Inleiding Toelichting bij het 360-rapport Gemiddelde per competentie Weergave van de 5 hoogste en 5 laagste

Nadere informatie

Risico- indicatoren Maart 2014

Risico- indicatoren Maart 2014 Risicoindicatoren Maart 2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Risico-indicatoren ambulante jeugdhulp 5 1.1 Risico-indicatoren 5 1.2 Toelichting op de risico-indicatoren 5 2. Risico-indicatoren bureaus jeugdzorg

Nadere informatie

Handleiding. Model ter ondersteuning van investeringsbeslissingen in de bouw

Handleiding. Model ter ondersteuning van investeringsbeslissingen in de bouw Handleiding Model ter ondersteuning van investeringsbeslissingen in de bouw 09-07-2009 Introductie... 3 Tabblad Inleiding... 4 Hoofdalternatieven... 5 Subalternatief... 6 Bouwdata... 6 Gebouwen... 6 Tabblad

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

Formulier A. Inventarisatie takenpakket

Formulier A. Inventarisatie takenpakket Formulier A. Inventarisatie takenpakket Om met uw leidinggevende afspraken over werkhervatting of werkuitbreiding te kunnen maken is een globaal inzicht nodig in uw takenpakket. Op basis hiervan kunt u

Nadere informatie

Follow-up rapport van het inspectiebezoek aan Gezinshuis Ruveyda op 5 november 2015. Utrecht Januari 2016

Follow-up rapport van het inspectiebezoek aan Gezinshuis Ruveyda op 5 november 2015. Utrecht Januari 2016 Follow-up rapport van het inspectiebezoek aan Gezinshuis Ruveyda op 5 november 2015 Utrecht nuari 2016 Inleiding Op 9 februari 2015 heeft de Inspectie voor de Gezondheidszorg (hierna: de inspectie) een

Nadere informatie

Rapport. Het effect van onafhankelijk artsenbezoek op het voorschrijven door huisartsen

Rapport. Het effect van onafhankelijk artsenbezoek op het voorschrijven door huisartsen Rapport Het effect van onafhankelijk artsenbezoek op het voorschrijven door huisartsen februari 2010 Wij hebben de grootst mogelijke zorg besteed aan deze uitgave. Aan de inhoud hiervan kunnen echter geen

Nadere informatie

Achtergrondinformatie. Man 2.0. Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen

Achtergrondinformatie. Man 2.0. Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen Achtergrondinformatie Man 2.0 Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen April 2010 1 Inleiding Het is het Oranje Fonds gebleken dat veel maatschappelijke

Nadere informatie

Compensatie eigen risico is nog onbekend

Compensatie eigen risico is nog onbekend Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (M. Reitsma-van Rooijen, J. de Jong. Compensatie eigen risico is nog onbekend Utrecht: NIVEL, 2009) worden gebruikt. U

Nadere informatie

Offerte. Inleiding. Projectopdracht

Offerte. Inleiding. Projectopdracht Offerte aan van Directeur MEVA drs. C.E. M., Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Centrum voor Beleidsstatistiek, Centraal Bureau voor de Statistiek onderwerp Offerte Inkomenspositie Chronisch

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

Documentenanalyse Veiligheidsvisitatiebezoek

Documentenanalyse Veiligheidsvisitatiebezoek Ingevuld door: Naam Instelling: Documentenanalyse Veiligheidsvisitatiebezoek In de documentenanalyse wordt gevraagd om verplichte documentatie en registraties vanuit de NTA 8009:2007 en HKZ certificatieschema

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

Maatschappelijke Businesscase en buurtanalyse

Maatschappelijke Businesscase en buurtanalyse Maatschappelijke Businesscase en buurtanalyse Alice Mulder en Willem Rutgers 24 november 2015 Maatschappelijke Business Case Buurtanalyse Voor wie? Het doel? Wat kan je er mee? Professionele organisaties

Nadere informatie

CQi Kortdurende ambulante geestelijke gezondheidszorg of verslavingszorg

CQi Kortdurende ambulante geestelijke gezondheidszorg of verslavingszorg CQi Kortdurende ambulante geestelijke gezondheidszorg of verslavingszorg Uitkomsten voor Raphaëlstichting LPGGz Terugkoppeling resultaten Resultaten CQi Kortdurende ambulante geestelijke gezondheidszorg

Nadere informatie

Benchmarkmodel. Bedrijf XYZ. eindresultaten klanten beleid. Analyse en leggen verbanden. Kwaliteit Tevredenheid Kosten. Waardering.

Benchmarkmodel. Bedrijf XYZ. eindresultaten klanten beleid. Analyse en leggen verbanden. Kwaliteit Tevredenheid Kosten. Waardering. Benchmarken In feite is benchmarken meten, vergelijken, leren en vervolgens verbeteren. Dit kan op zeer uiteenlopende gebieden. Van de behandelresultaten van een zorgmedewerker tot de resultaten van het

Nadere informatie

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Onderbouwing Conclusies Vaak is het door keuze van het juiste geneesmiddel mogelijk om borstvoeding veilig te handhaven 11. Niveau 4 Toelichting Indien

Nadere informatie