HOOFDSTUK 1 PARAGRAAF 1 : Het begin van de Opstand

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HOOFDSTUK 1 PARAGRAAF 1 : Het begin van de Opstand"

Transcriptie

1 HOOFDSTUK 1 PARAGRAAF 1 : Het begin van de Opstand Staatsvorming en centralisatie Vanaf 1543 was Karel V landsheer van alle zeventien Nederlandse gewesten, die daarmee voor het eerst onder één heer verenigd waren. Vanouds bestuurden de gewesten grotendeels zichzelf, maar Karel probeerde een meer centraal bestuur in te stellen met regels die in alle gewesten gelijk waren. De gewesten en steden wilden echter vasthouden aan hun privileges, rechten en vrijheden die ze in de middeleeuwen hadden gekregen in ruil voor het betalen van belastingen. Door de bloei van handel en nijverheid in de 15e en 16e eeuw werd de Nederlandse stedelijke burgerij steeds sterker. Karel was van de rijke burgerij afhankelijk, de steden leverden namelijk geld op voor de oorlogen die hij voerde. Hij beloofde daarom ook de privileges te respecteren. Toch werden sommige privileges door het centralisatiebeleid bedreigd. Vooral de strengheid waarmee Karel het protestantisme bestreed, werd gezien als een aantasting van de privileges. Luther Toen Karel V keizer van Duitsland werd, was Luther daar net begonnen met de Reformatie. Luther had felle kritiek op de rooms katholieke kerk: Ergerde zich aan de rijkdom en macht van de kerk Ergerde zich aan de zelfgemaakte wetten en regels van de kerk (bijv. het celibaat) De kerk vond dat zij kon vertellen wat Gods bedoelingen waren en bepaalde wat mensen moesten geloven. Ook vergaven priesters zonden en verkochten ze aflaten, volgens Luther had dat niks met het ware christendom te maken. Hij meende dat: Alleen God zonden kon vergeven Mensen alleen in de hemel kunnen komen door hun geloof en Gods genade Het ware geloof en de bedoelingen van God waren alleen te kennen uit de Bijbel, daarom moest volgens Luther de Bijbel voor iedereen te lezen zijn. De kerk probeerden de afwijkende opvattingen van Luther te onderdrukken, maar zijn opvattingen werden al verspreid via gedrukte boeken en pamfletten en kreeg hij steun van een aantal Duitse vorsten. Karel V legde zich hier niet bij neer, samen met katholieke vorsten voerde hij jarenlang oorlog tegen protestantse vorsten. In 1555 in de Vrede van Augsburg werd de afspraak wiens gebied, diens godsdienst gemaakt. De inquisitie Ook in de Nederlanden kreeg Luther volgelingen, maar hier waren geen vorsten die de protestanten konden beschermen. Karel trad hard op tegen de protestanten, zo stelde hij een inquisitie in. Een rechtbank die ketters moest opsporen en berechten. Honderden ketters/protestanten werden verbrand, echter lukte het niet ze uit te roeien. Adellijke en stedelijke bestuurders hadden moeite met de inquisitie. Ze zagen het ook als aantasting van privileges (mensen konden volgens die privileges alleen door hun stedelijke, gewestelijke of

2 adellijke plattelandsrechtsbank worden berecht). Karel meende dat hij privileges mocht aantasten wanneer hij dat nodig vond. Calvinisten Onder Karels zoon Filips II leidde het meningsverschil over de manier waarop de overheid moest reageren op het protestantisme tot de Nederlandse Opstand. Margareth van Parma nam het in 1559 over, en werd benoemd tot landvoogdes van de Nederlanden. Onder haar begon de leer van Calvijn zich te verbreiden in de Nederlanden. Calvijn was veel met Luther eens, maar dacht anders over de overheid. Luther vond dat gelovigen altijd de overheid moesten gehoorzamen terwijl Calvijn vond dat gelovigen zo nodig zonder toestemming van de overheid kerken moesten vormen en desnoods tegen een goddeloze overheid in opstand moesten komen. De harde aanpak van ketters ging gewoon door, in 1565 vroegen de Nederlandse edelen om een minder hard aan te pakken. De belangrijkste edelman, Willem van Oranje, vroeg zelfs meerdere geloven toe te staan. Deze verzoeken werd niet ingewilligd. In 1566 kwam de lage adel in actie, zo n vierhonderd edelen trokken naar het paleis van Margaretha en vroegen d.m.v. een smeekschrift de kettervervolging te staken. Margaretha willigde dit verzoek voorlopig wel in. Dat had een onverwacht vervolg: calvinisten dachten dat ze nu hun gang konden gaan, zo gingen ze bijvoorbeeld hagenpreken geven met als gevolg de Beeldenstorm. Alva Filips reageerde woedend op de Beeldenstorm. Hij gaf de adel de schuld, benoemde de Spaanse hertog van Alva tot landvoogd en stuurde hem met een groot leger naar de Nederlanden om orde op zaken te stellen. Alva stelde een speciale rechtbank in, de Raad van Beroerten, die de schuldigen moest straffen. Zelfs twee edelen werden gestraft/onthoofd, omdat ze te weinig zouden hebben gedaan tegen de ketters. Willem van Oranje, die ook gevlucht was, riep vanuit Duitsland op tot verzet. In 1568 viel hij de Nederlanden binnen, deze invasie mislukte. De onrust in Nederland nam toe, en op 1 april 1572 namen de watergeuzen toevallig Den Briel in, toen gingen steeds meer Hollandse en Zeeuwse steden zich bij de opstand aansluiten. In juli 1572 hielden de Hollandse steden een Staten vergadering waarin ze Oranje uitriepen tot hun leider en opnieuw tot stadhouder benoemden.

3 HOOFDSTUK 1 PARAGRAAF 2 : Waardoor resulteerde de Opstand in het ontstaan van de Republiek? Burgeroorlog Alva trok in 1572 Holland in om de opstandige steden tot overgave te dwingen. Het leger van Alva was veel sterker dan die van Oranje. Echter, kreeg Alva ook te maken met de geuzen en de schutterijen van de opstandige steden. Er ontstond een burgeroorlog, omdat Alva de Opstand niet snel neer kon halen. Daarin keerden de opstandelingen zich tegen: Het Spaanse leger Bestuurders die Filips II trouw bleven Katholieke geestelijken Oranje wilden gelijke rechten voor protestant en katholiek, maar daar kwam niets van terecht. Geuzen bezetten steeds weer katholieke kerken en vielen priesters lastig. In 1573 verboden de Hollandse staten de katholieke kerk, omdat ze volgens hen de vijand steunden. Om toch zo veel mogelijk steun te krijgen, koos Oranje niet voor godsdienstige maar voor nationale propaganda. Hij riep Nederlanders op hun vaderland te beschermen tegen vreemde Spaanse troepen, hij bleef officieel wel trouw aan Filips II. Volgens zijn propaganda verzette hij zich alleen tegen Alva en zijn slechte adviseurs. Dat was slim, want velen vonden een openlijke opstand tegen hun wettige heer te ver gaan. De Pacificatie van Gent Terwijl de Spanjaarden vergeefs probeerden Holland en Zeeland onder controle te krijgen, kregen ze steeds grotere financiële problemen. Soldaten kregen maandenlang geen soldij, daardoor braken muiterijen uit. Uiteindelijk werd het zo erg dat de zuidelijke gewesten de soldaten van hun vorst Filips II tot vijand verklaarden en in Gent vredesbesprekingen begonnen met Oranje, deze onderhandelingen leidden in 1576 tot de Pacificatie van Gent. Ze spraken samen met Holland en Zeeland af: Dat ze samen de Spaanse troepen uit de Nederlanden zouden verdrijven. Dat er gewetensvrijheid zou komen Dat de godsdienstige situatie zou blijven als hij was: Holland/Zeeland protestants, rest van de gewesten katholiek De andere gewesten die zich aansloten bij de Opstand, wilden wel de katholieke kerk behouden. Dat bleek niet te lukken. Radicale calvinisten namen al snel Gent over en daarna Antwerpen en Brugge. Unie van Utrecht Uit angst voor calvinistische overheersing waren katholieke bestuurders in het zuiden bereid vrede te sluiten met de koning ( Unie van Atrecht ). Hetzelfde jaar sloten de noordelijke (protestante) gewesten zich aaneen in de Unie van Utrecht. De leden van de Unie van Utrecht spraken af zelfstandig te blijven, maar militair samen te werken. Ook zou er hier

4 gewetensvrijheid plaatsvinden. De Unie werd al snel een calvinistisch verbond, ookal werd afgesproken dat ieder gewest hun geloofszaken zelf zou regelen. De breuk tussen Filips II en de opstandige werd definitief toen de koning in 1580 Oranje vogelvrij verklaarde. De Republiek Na de afzetting van Filips kregen de opstandige gewesten het moeilijk: Filips stopte oorlog tegen Turken, had meer geld voor oorlog tegen de Nederlanden Parma rukte op in Brabant en Vlaanderen, waar de ene na de andere stad zich moest overgeven. Hij heroverde ook delen van Noord en Oost Nederland, na de moord op Oranje kreeg Parma ook Antwerpen in handen. De situatie van de opstandige gewesten leek hopeloos. Ze vroegen aan de Engelse koningin hun staatshoofd te worden, dat wilde ze niet. Wel wilde ze na de val van Antwerpen geld en troepen leveren, hierdoor hielden de gewesten stand. Uiteindelijk besloten de gewesten dat ze geen vorst nodig hadden. Ze richten De Republiek der Verenigde Nederlanden. De Republiek bestond toen alleen maar uit Holland, Zeeland, Utrecht en Friesland. Later, in 1598, wist de Republiek Groningen, Drenthe, Overijssel en Gelderland te heroveren. De Republiek kon in de aanval gaan, omdat Filips II opnieuw op te veel fronten vocht. In 1596 wilde Filips opnieuw ook Engeland aanvallen. Elisabeth sloot daarop met de Franse koning en de Republiek een bondgenootschap tegen Spanje. Daarmee waren Engeland en Frankrijk de eerste landen die de onafhankelijkheid van de Republiek erkenden. Bij de Vrede van Münster werd de internationale erkenning algemeen.

5 HOOFDSTUK 1 PARAGRAAF 3 : Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw? Een unie van staatjes De Republiek was een unie van zeven zelfstandige gewesten. De soevereiniteit in elk gewest was in handen van de Staten Generaal. In Holland en Zeeland overheersten de steden. In de oostelijke gewesten waren adel en steden even sterk. De bestuurders werden regenten genoemd. De Staten Generaal De Republiek had ook centrale instellingen, waarvan de Staten Generaal het belangrijkst waren, deze waren verantwoordelijk voor de buitenlandse en militaire politiek van de Republiek: Beslisten over oorlog en vrede Onderhielden contacten met buitenland Gingen over de oorlogsvloot van het Staatse leger (leger van de Republiek) De kosten werden opgebracht door de gewesten. Holland nam het meeste hooi op zijn vork en had daardoor ook het meeste invloed. Toch konden alleen beslissingen genomen worden als iedereen ermee instemde. Besluiten duurden hierdoor lang. Lang hielden de Staten Generaal zich alleen bezig met de oorlog in Spanje, maar later kregen zij meer taken, bijvoorbeeld de VOC. De stadhouder en de landsadvocaat De macht was verdeeld over een groot aantal regenten, maar twee machthebbers staken erbovenuit. In de eerste plaats de stadhouder. Na de dood van Willem van Oranje werd zijn zoon Maurits tot stadhouder benoemd en ook na Maurits kozen de Staten telkens een Oranje als stadhouder. De stadhouder was in dienst van de Staten. Hij : Had het recht in sommige steden regenten te benoemen Was opperbevelhebber van het Staatse leger. De andere machtspersoon was de landsadvocaat of raadspensionaris van Holland. De eerste dertig jaar was dat Johan van Oldenbarnevelt. Ook hij was ambtenaar, net als de stadhouder: hij was als adviseur in dienst van de Hollandse Staten. Hij: Was ook voorzitter van de Staten Vertegenwoordigde Holland in de Staten Generaal Daardoor werd hij in de praktijk de leider van de Republiek. In de oorlog tegen Spanje werkten Oldenbarnevelt en Maurits goed samen, maar in 1609 kwam aan de oorlog een eind door het Twaalfjarig Bestand. Tijdens dit bestand ontstonden in de Republiek heftige religieuze en politieke tegenstellingen. Het ging onder meer over de vraag hoe streng de calvinistische leer moest zijn en of de oorlog tegen Spanje moest worden hervat. Ook Maurits en Oldenbarnevelt kwamen tegenover elkaar te staan. Maurits steunde de strenge calvinisten en zei dat de oorlog moest worden hervat en in 1621 werd hij dan ook hervat. In 1648 werd de oorlog beëindigd door De Vrede van Münster.

6 Economische groei Holland en Zeeland leden de eerste jaren van de Opstand zwaar onder de oorlog. Maar na 1576 speelde de Tachtigjarige Oorlog zich af buiten Holland en Zeeland. In de Noordelijke Nederlanden begon de Gouden Eeuw. Voor een deel was de Gouden Eeuw een voortzetting van eerdere ontwikkelingen, zoals de handel met het Oostzeegebied. Hollandse kooplieden kochten graan in dat gebied, sloegen het op en verkochten het met winst door aan Spanje en Italië, later noemde ze dit de moedernegotie. Ook was deze Oostzeehandel gunstig voor de landbouw. De meeste boeren in Europa produceerden vooral voor zichzelf en hun heer. In Nederland waren de boeren echter niet afhankelijk van de adel. Door de aanvoer van goedkoop graan uit het Oostzeegebied konden zij zich ook specialiseren. Na de val van Antwerpen Vanaf 1580 profiteerden Holland en Zeeland van de Spaanse veroveringen in Vlaanderen en Brabant. Deze gewesten behoorden tot de rijkste gebieden van Europa. Na de val van Antwerpen kwamen veel kooplieden naar Amsterdam en dus ontwikkelde Amsterdam zich zo weer. Hetzelfde gebeurde met tienduizenden Vlaamse en Brabantse ambachtslieden en textielarbeiders. Hier profiteerden de Hollandse en Zeeuwse steden van! Economisch beleid Spanje en andere landen werden geregeerd door vorsten en edelen die weinig oog hadden voor handelsbelangen. Ze probeerden voor hun oorlog zoveel mogelijk geld uit de handel te persen. In de Republiek was dit ook zo, maar tegelijkertijd stonden hier ook de handelsbelangen centraal. Regenten hadden nauwe contacten met kooplieden, dat leidde tot slagvaardig optreden, zoals toen bij de oprichting van de VOC in Vanaf 1595 voeren kooplieden op Azië, alleen in 1600 was de concurrentie al zo erg, dat de Staten Generaal besloot om al deze concurrerende bedrijven één bedrijf te maken dat monopolie kreeg op de handel in Azië, de VOC. Het einde van de Gouden Eeuw Na de Tachtigjarige Oorlog kwamen Frankrijk en Engeland als grote mogendheden op. Zij bedreigden de positie van de Republiek steeds meer. De Republiek voerde veel oorlogen met Engeland en Frankrijk. Mede door die kostbare oorlogen kwam geleidelijk een eind aan de Gouden Eeuw.

7 HOOFDSTUK 2 PARAGRAAF 1 Het ontstaan van het Duitse keizerrijk Vanaf de tijd van Lodewijk XIV was Frankrijk de machtigste mogendheid op het Europese continent, maar in de loop van de 19e eeuw werd Frankrijk ingehaald door Pruisen: Pruisische bevolking steeg snel, Franse niet Pruisen industrialiseerde sneller dan Frankrijk > hierdoor kon Pruisen snel sterk leger en een sterke wapenindustrie opbouwen Naast Pruisen waren er tientallen andere Duitse staten en staatjes. Duitse nationalisten wilden één grote Duitse staat. Hiervan maakte de Pruisische kanselier Otto von Bismarck goed gebruik. In 1870 wakkerde hij dit nationalisme nog verder aan door een oorlog met Frankrijk uit te lokken. Door het enthousiasme onder de bevolking moesten de andere Duitse staten wel meevechten. Frankrijk werd verpletterend verslagen. Terwijl het Duitse leger Parijs omsingeld hield, liet Bismarck de Duitse vorsten naar Versailles komen. Hier riepen ze op 18 januari 1871 het Duitse keizerrijk uit en kroonden ze de koning van Pruisen tot keizer Wilhelm I Duitsland onder Bismarck De Frans Duitse oorlog maakte duidelijk dat er een eind was gekomen aan het Franse overwicht op het Europese continent. Het Duitse keizerrijk was politiek, economisch en militair de sterkste mogenheid. Maar het was niet sterker dan de andere mogendheden samen : Frankrijk, Oostenrijk Hongarije en Rusland. Bismarck wilde daarom ook geen verdere uitbreiding van Duitsland, hij was zich bewust van de kracht van de andere mogenheden. Dit is ook waarom hij een voorzichtig buitenlands beleid voerde. Hij was vooral bang dat Frankrijk een bondgenootschap zou sluiten met een van deze landen. Daarom sloot Duitsland allianties met Oostenrijk Hongarije en Rusland om elkaar te helpen in een oorlog of in ieder geval neutraal te blijven. Duitsland onder Wilhelm II In 1888 overleed Wilhelm I. Zijn kleinzoon Willem II kwam aan de macht, die zette Bismarck in 1890 aan de kant, dit in tegenstelling tot Willem I die Bismarck continu geaccepteerd had. Willem II wilde een groter Duitsland, met meer macht en aanzien. Er ontstond een nieuw tijdperk, met een agressieve buitenlandse politiek van Duitsland. Al snel gebeurde waar Bismarck bang voor was: Rusland en Frankrijk werden bondgenoten. Ook Groot Brittannië werd tot vijand gemaakt, dit kwam door de Weltpolitik die Duitsland voerde. Het wilde net als Groot Brittannië een wereldimperium stichten.

8 Militarisme Omdat de Weltpolitik geen succes werd, ging Duitsland zich meer op Europa zelf richten. Extreme nationalisten vonden dat zij zich naar het oosten moest uitbreiden > Drang nach dem Osten. De Duitsers hadden Lebensraum nodig. Duitsland werd een militaristische staat zo langzamerhand. Militairen hadden grote invloed in de politiek en achttienjarige jongens moesten twee jaar naar een kazerne waar ze werden gedrild. Intussen bleef de Duitse economie ook sterk groeien. Door dit alles namen de zorgen van Rusland, Frankrijk en Groot Brittannië toe, zij zochten dus steeds meer steun bij elkaar. Op Duitsland en Oostenrijk Hongarije hun beurt voelden zij zich daardoor omsingeld. Duitsland en Oostenrijk waren vooral bang voor Rusland, die zijn invloed naar het westen wilde uitbreiden. De Duitse legerleiding stelde dat oorlog onvermijdelijk was. Ze moesten z.s.m. met Rusland afrekenen voordat het te sterk was, ze waren immers aan het industrialiseren. De Eerste Wereldoorlog In 1914 leidde deze rivaliteit tot WO1. Het werd de eerste totale oorlog uit de geschiedenis, een oorlog waarin de hele maatschappij meevocht. Doordat miljoenen mannen aan het front vochten en achterblijvers werkten in de wapenindustrie, bleef de landbouw achter. Er kwam een tekort aan voedsel, dit leidde weer tot onvrede bij de burgers en de Duitse nederlaag was daarom ook onvermijdelijk. Op 9 november 1918 riepen de sociaaldemocraten vanaf het balkon van de Rijksdag de republiek uit. Een dag later vluchtte de keizer naar Nederland en weer een dag later, op 11 november 1918, werd de wapenstilstand geboren.

9 HOOFDSTUK 2 PARAGRAAF 2 : Nazi Duitsland Nazificatie Na Hitlers machtsovername begonnen de nazi s met de opbouw van een totalitaire staat. Bij deze nazificatie werd gebruik gemaakt van propaganda, censuur en terreur. Er kwam een geheime politie, de Gestapo, die tegenstanders van het regime moest opsporen en uitschakelen. Ook kwam er een minister van Propaganda, geleid door Goebbels. Het propagandaministerie controleerde alle media, liet films maken en verzorgde het bioscoopjournaal evenals de radio uitzendingen. Om deze media zo goed mogelijk te verspreiden, werd een goedkope radio geproduceerd die alleen binnenlandse zenders kon ontvangen. De propaganda zorgde dat Hitler ongekend populair werd en de nazi s steeds meer steun kregen. Hitlers regime zorgde ook voor welvaartsgroei, dat maakte hem nog populairder. Bovendien lapte hij het gehate Verdrag van Versailles aan zijn laars. Uitsluiting Hoewel er in 1933 nog nauwelijks politiek verzet was, werden de concentratie kampen vanaf 1935 weer voller. Dit omdat de nazi s niet alleen tegenstanders oppakten, maar ook mensen oppakten die volgens hen niet pasten in de volksgemeinschaft. Het ging onder meer om Jehova s getuigen, homoseksuelen, zigeuners en vooral joden. Er kwamen honderden maatregelen die een normaal leven voor hen onmogelijk maakten. Naar een nieuwe oorlog Het economisch herstel van Duitsland kwam voor een groot deel doordat Hitler vanaf 1933 een oorlog voorbereidde. De meeste nieuwe banen ontstonden in de wapenindustrie. Ook daalde de werkloosheid door de herinvoering van militaire dienstplicht. Hitler wilde van Duitsland een wereldmacht maken met absolute heerschappij in Europa. Hitlers uiteindelijke doel was een etnische herschikking waarbij het Germaanse ras zou heersen van de Noordzee tot het Oeralgebergte diep in Rusland. Hitler zei dat Duitsland Lebensraum in het oosten nodig had. Het grootste deel van de Slavische bevolking moest worden vernietigd of worden verwijderd naar Siberie, en een klein deel kon blijven en moesten de Germanen als horigen dienen. Hitler richtte zich in zijn buitenlandse politiek eerst op de inlijving van alle Duitstalige gebieden. De Tweede Wereldoorlog Hitler begin na Tsjecho Slowakije ook Polen te bedreigen. Hij gokte erop dat Frankrijk en Groot Brittannië hem opnieuw zijn gang zouden laten gaan. Maar op 3 september 1939, twee dagen nadat Duitsland Polen was binnengevallen, verklaarden zij Duitsland de oorlog. Hitler voorkwam een tweefrontenoorlog doordat hij kort daarvoor afspraken met Stalin had

10 gemaakt. In het geheim hadden ze afspraken gemaakt om Polen te verdelen, mede daardoor kon Duitsland Polen snel verslaan. Hitler overheerste in de zomer van 1940 het Europese continent tot aan de Sovjet grens. Een tegenvaller was dat Groot Brittannië doorvocht. Hij had verwacht dat de Britten na de Franse nederlaag vrede zouden sluiten, maar onder leiding van Churchill zetten ze de oorlog voort. Hierdoor kwam er nog een tweefrontenoorlog toen Hitler Stalin binnenviel. Ze drongen diep in Rusland door, maar konden ze niet verslaan. De ommekeer begon begin 1943 toen ze de slag bij Stalingrad verloren. In juni 1944 kwam ook in West Europa een beslissende doorbraak toen Amerikaanse, Canadese en Britse troepen landden in Normandië. De oorlog eindigde op 8 mei 1845, een paar dagen nadat de Russen Berlijn hadden ingenomen en Hitler zelfmoord had gepleegd. Onder Duitse heerschappij Tijdens de oorlog werden alle landen die Duitsland had verslagen onderworpen aan het naziregime. In Oost Europa traden ze veel bruter op dan in West Europa. Ze moesten dwangarbeid uitvoeren en kregen te weinig voedsel. De SS kreeg de opdracht om alle joden en communisten te vernietigen. Achter het front werden ze massaal vermoord. Hitler zei kort na de inval in de Sovjet Unie dat ook in de rest van Europa de joden moesten worden uitgeroeid. Hij zei dat het hun verdiende straf was omdat ze Duitsland opnieuw in een wereldoorlog stortte.

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

Calvijn. Vrede van Augsburg. Margaretha van Parma. Hertog van Alva. De keurvorst van Saksen. Karel V. Buitenlandse zaken en oorlog

Calvijn. Vrede van Augsburg. Margaretha van Parma. Hertog van Alva. De keurvorst van Saksen. Karel V. Buitenlandse zaken en oorlog In welk jaar publiceerde Luther zijn 95 stellingen? Welke Frans-Zwitserse hervormer kreeg veel aanhang in de Nederlanden? Welke vrede bepaalde, dat de vorst de religie van zijn volk bepaalt? 1517 Calvijn

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

4 De Nederlandse opstand

4 De Nederlandse opstand 4 De Nederlandse opstand Kenmerken Nederlanden: * veel water * weinig goede wegen * weinig steden * veel dorpen * aparte gewesten * gewesten zeer zelfstandig Habsburgse Nederlanden 1477-1581 * 17 gewesten

Nadere informatie

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance Tijdvakken Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance K.A. * Het begin van de Europese overzeese expansie * Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een

Nadere informatie

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648)

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) 1 Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) H!to"sche context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 meneervanempel.nl 2 Hoofdvraag Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, 1588-1648?

Nadere informatie

Leerdoel Leerlingen herhalen op een speelse manier kennis over het ontstaan en het bestuur van de Republiek.

Leerdoel Leerlingen herhalen op een speelse manier kennis over het ontstaan en het bestuur van de Republiek. HISTORISCHE BLINGO Korte omschrijving werkvorm Deze kennisquiz is een combinatie van Bingo en Lingo. De klas wordt verdeeld in zes teams. Ieder team heeft een bingokaart met daarop negen jaartallen. Het

Nadere informatie

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1 35 Oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1. De Tweede Wereldoorlog dankt zijn naam aan: a. Het aantal landen dat erbij betrokken was b. Het feit dat de oorlog in meerdere werelddelen werd uitgevochten

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië

1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië Werkblad Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les : Nederland nu en toen Rond 500 krijgt ons land de naam de Lage Landen of de Nederlanden. Ons land ligt namelijk erg laag. Het gebied is zo groot als Nederland,

Nadere informatie

1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië

1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië Werkblad Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les : Nederland nu en toen een Rond 500 krijgt ons land de naam de Lage Landen of de Nederlanden. Ons land ligt namelijk erg laag. Het gebied is zo groot als Nederland,

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588)

Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588) Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588) Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl 1555-1588 Politiek: Nederland onafhankelijk Economie: Amsterdam wordt de stapelmarkt van Europa Welke staatsvorm?

Nadere informatie

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 1 Waardoor brak er een opstand uit 1515 in de Nederlanden 1515-1572 Karel V Habsburg wordt heerser over een groot deel van de Nederlanden 1572 De

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

1c. Losse opdracht- Memoryspel

1c. Losse opdracht- Memoryspel 1c. Losse opdracht- Memoryspel Instructie: Op de volgende pagina van deze instructie vindt u het memory-spel met de portretten van de hoofdrolspelers tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Op elk portret staat

Nadere informatie

Het verhaal van de 80 jarige oorlog!

Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Filips II erft het grote "Europese Rijk" van zijn vader Karel V. Om te beginnen gaat hij strenge belastingen heffen. 1 Na een aantal jaar vertrekt hij naar Spanje,

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

Na de WOI vluchtte de keizer naar Nederland

Na de WOI vluchtte de keizer naar Nederland Hoofdstuk 3 Na de WOI vluchtte de keizer naar Nederland Waarom NL? Nederland was een neutraal land. Bleef in NL tot aan zijn dood. Vrede van Versailles Vs, Eng, Fra winnaars. Duitsland als enige schuldig

Nadere informatie

De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600.

De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600. De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600. Les 1: Miika. De tijd van Maarten Luther. Eeuwenlang kenden mensen in West-Europa alleen de

Nadere informatie

Link it: Republiek in tijd van Vorsten

Link it: Republiek in tijd van Vorsten Link it: Republiek in tijd van Vorsten Uitleg Link it werkt in principe als een soort domino (hoewel je er andere varianten op kunt bedenken). Het idee is dat de leerlingen moeten proberen om een begrip

Nadere informatie

Historische Contexten H2 - Duitsland

Historische Contexten H2 - Duitsland Historische Contexten H2 - Duitsland Paragraaf 1 Wat betekende de vorming van het Duitse keizerrijk voor het machtsevenwicht tussen de Europese grootmachten? Frankrijk was eerst de machtigste eenheid in

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 De Nederlanden in de tijd voor Karel V Het grondgebied van het huidige Nederland

Hoofdstuk 2. Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 De Nederlanden in de tijd voor Karel V Het grondgebied van het huidige Nederland Hoofdstuk 2. Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 De Nederlanden in de tijd voor Karel V Het grondgebied van het huidige Nederland behoorde sinds 925 tot het Duitse Rijk. In de 14 de en

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Opdracht 1 De sterke economische groei die de Gouden Eeuw kenmerkt, kwam hoofdzakelijk ten goede aan het gewest Holland. Welke militaire oorzaak kun je benoemen? Holland

Nadere informatie

TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD

TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD DE KENMERKEN VAN HET TIJDVAK het begin van de Europese overzeese expansie; het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance

Nadere informatie

3a. Denk opdracht- Wie ben ik?

3a. Denk opdracht- Wie ben ik? 3a. Denk opdracht- Wie ben ik? Instructie: Wie ben ik is een spel waarbij de kinderen gebruik maken van de hoofdpersonen uit de Opstand der Nederlanden: Johannes Calvijn, Angelus Merula, Willem van Oranje,

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II

1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II 1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II Wat wilden Karel V en Filips II bereiken? Op politiek gebied wilden ze dat de macht van de regering in Brussel vergroot werd Grote ontevredenheid onder

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 Vragenkapstok

Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 Vragenkapstok Vragenkapstok Kenmerkende aspecten: 17, 21 1. DE CHRISTELIJKE KERK IN WEST-EUROPA VALT UITEEN Groeiende kritiek op de katholieke Kerk rond 1500 De kritiek van Luther Verschillen tussen het lutheranisme

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1

Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1 Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1 Oorzaken van de Eerste Wereldoorlog: invuloefening Werkblad bij het simulatiespel www.activehistory.co.uk Instructie: Vul het witte veld in terwijl je het

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In 1792 begon de eerste Coalitieoorlog. 1p 1 Welk politiek doel streefde Oostenrijk met de strijd tegen Frankrijk na? Gebruik

Nadere informatie

Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden

Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden 5H Opgave 1 De Hollandse steden in het midden van de zestiende eeuw waren voor hun bevolkingsgroei afhankelijk van de invoer van graan uit het Oostzeegebied.

Nadere informatie

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marco Harmsen 13 oktober 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/67292 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Albrecht en Isabella Heersers van de Nederlanden Periode: 1598 1621 Voorganger: Filips II Opvolger: Filips IV Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Ook Albert

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de Coalitieoorlogen voerde de Franse regering de dienstplicht in. 2p 1 Leg uit dat zij hiermee de betrokkenheid van Franse

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 7 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Boze

Nadere informatie

(Otto von) Bismarck. Duitsland werd een eenheid/keizerrijk. koningin Victoria. Groot-Brittannië. Wilhelm II

(Otto von) Bismarck. Duitsland werd een eenheid/keizerrijk. koningin Victoria. Groot-Brittannië. Wilhelm II Van wanneer tot wanneer vond de Frans- Duitse oorlog Wie was eerste minister van Pruisen tijdens de Frans-Duitse oorlog? Welk belangrijk gevolg had de Frans-Duitse Oorlog voor 1870-1871 (Otto von) Bismarck

Nadere informatie

De tijd van: Wereldoorlogen

De tijd van: Wereldoorlogen De tijd van: Wereldoorlogen WoI Interbellum WoII Wereldoorlog I Casus Belli (Latijn, de oorzaak van de oorlog) Wereldoorlog I Tweefronten oorlog: Oostfront/Westfront Tannenberg 1914: Bewegingsoorlog: Verdun

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de landen die Napoleon veroverde, voerde hij een beleid dat: enerzijds paste binnen het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

DE GROTE VERGADERING VAN 1651 KORTE OMSCHRIJVING WERKVORM

DE GROTE VERGADERING VAN 1651 KORTE OMSCHRIJVING WERKVORM DE GROTE VERGADERING VAN 1651 KORTE OMSCHRIJVING WERKVORM Leerlingen spelen de Grote Vergadering van de Staten-Generaal in 1651 na. Deze vergadering was het beginpunt van het eerste stadhouderloze tijdperk.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo II

Eindexamen geschiedenis vwo II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen Vanaf de zomer van 1789 trokken veel Franse vluchtelingen naar Oostenrijk. 1p 1 Waarom vormde dit voor het Franse revolutionaire

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) 5.4 Uit de Opstand een Republiek geboren. (1500 1600)

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) 5.4 Uit de Opstand een Republiek geboren. (1500 1600) Onderzoeksvraag: Welke bestuurlijke, godsdienstige en economische oorzaken waren bij de Opstand in de Nederlanden het belangrijkst, en wat waren de gevolgen? De Nederlandse Opstand is de strijd van de

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Naam: FLORIS DE VIJFDE

Naam: FLORIS DE VIJFDE Naam: FLORIS DE VIJFDE Floris V leefde van 1256 tot 1296. Hij was een graaf, een edelman. Nederland zag er in de tijd van Floris V heel anders uit dan nu. Er woonden weinig mensen. Verschillende edelen

Nadere informatie

http://www.schoolsamenvatting.nl/ - De site voor samenvattingen en meer!

http://www.schoolsamenvatting.nl/ - De site voor samenvattingen en meer! Hoofdstuk 1: Paragraaf 1: 1. Hendrik VII weet in Engeland het gezag van de koning te herstellen door middel van een politiek van centralisatie. Zo verstevigt hij zijn positie ten opzichte van de edelen

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje b Bijlage VMBO-KB 2008 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje Staatsinrichting van Nederland bron 1 Uit een openbare brief van iemand die zich zorgen maakt over de ontwikkelingen

Nadere informatie

Moord Willem van Oranje hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61304

Moord Willem van Oranje hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61304 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 september 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/61304 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo Opdracht 1 De sterke economische groei die de Gouden Eeuw kenmerkt, kwam hoofdzakelijk ten goede aan het gewest Holland. Daar is een militaire oorzaak voor. Benoem die oorzaak

Nadere informatie

Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Dit deel van 6.2 hoort bij de HC De republiek Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht.

Nadere informatie

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij.

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. Werkblad Introductie 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 2. PETJE OP, PETJE AF: WAAR OF NIET? Zijn de volgende zinnen

Nadere informatie

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 1 Voorwoord Tijdens het maken van mijn spreekbeurt over Amerika kwam ik de Koude oorlog tegen. De koude oorlog leek mij een heel interessant onderwerp waar ik niet

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1. dit is Klaas. Klaas is veer-tien jaar. hij loopt al heel lang.

Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1. dit is Klaas. Klaas is veer-tien jaar. hij loopt al heel lang. Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1 Rouwdouwen Kleur de woorden: sol-daat = geel vecht = rood vrij-heid = groen held = blauw dit is Klaas Klaas is veer-tien jaar hij loopt al heel

Nadere informatie

Samenvatting H2 2: Fascisten NSDAP machtigingswet totalitaire staat concentratie kampen indoctrinatie

Samenvatting H2 2: Fascisten NSDAP machtigingswet totalitaire staat concentratie kampen indoctrinatie Samenvatting H2 2: Terwijl de onvrede groeide in de Republiek van Weimar en de communisten, de conservatieven en de socialisten elkaar niet konden luchten of zien, begonnen een paar mannen een eigen politieke

Nadere informatie

Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus.

Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus. Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus. 2013 is het jaar van de Troonsopvolging en de viering van het 200 jarig Koninkrijk, maar hoe is het allemaal begonnen? Wie was

Nadere informatie

Tweede Wereldoorlog 1

Tweede Wereldoorlog 1 Tweede Wereldoorlog 1 Adolf Hitler 1889 1945 INHOUDSOPGAVE Tekstsamenvatting...Pagina 2 tot 4 Aantekeningen...Pagina 5 tot 6 Begrippen...Pagina 6 1 P a g e Tekstsamenvatting 1.1 Duitsland na de eerste

Nadere informatie

Toetsvragen geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 9 Toetsvragen

Toetsvragen geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 9 Toetsvragen Tijdvak 9 Toetsvragen 1 De Eerste Wereldoorlog brak uit naar aanleiding van een moordaanslag in Serajewo. Maar lang daarvoor groeiden er al tegenstellingen waarbij steeds meer landen werden betrokken.

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Adolf Hitler: Braunau am Inn, 20 april 1889 Berlijn, 30 april 1945

Adolf Hitler: Braunau am Inn, 20 april 1889 Berlijn, 30 april 1945 Adolf Hitler: Braunau am Inn, 20 april 1889 Berlijn, 30 april 1945 Hij was een in Oostenrijk geboren Duits politicus en de leider van de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP). Hij was

Nadere informatie

Samenvatting Gouden Eeuw ABC

Samenvatting Gouden Eeuw ABC Samenvatting Gouden Eeuw ABC Week 1ABC: Gouden Eeuw algemeen Info: De Gouden Eeuw (1600-1700) De 17 e eeuw wordt de Gouden Eeuw genoemd, omdat er in Nederland veel geld werd verdiend. Vooral door de handel.

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats?

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Voorbeeld 1: Engeland De bezittingen van de Engelse koning Hendrik II in Frankrijk rond 1180 zijn

Nadere informatie

Geschiedeniswerkplaats examenkatern 2015 havo

Geschiedeniswerkplaats examenkatern 2015 havo Geschiedeniswerkplaats examenkatern 2015 havo Hoofdstuk 1 De Republiek (1515-1648) antwoorden Introductie De moord op Willem van Oranje 1 a Omdat de prins zich tegen de katholieke kerk had gekeerd en de

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Rassenleer. Nog lager stonden volgens hem de zigeuners en vooral de joden. Dat waren geen mensen maar ongedierte, dat uitgeroeid moest worden.

Rassenleer. Nog lager stonden volgens hem de zigeuners en vooral de joden. Dat waren geen mensen maar ongedierte, dat uitgeroeid moest worden. De Holocaust Rassenleer Lang voordat Hitler de leider van Duitsland werd, schreef en vertelde hij over de rassenleer. Dat was een theorie die beweerde dat mensen waren verdeeld in rassen: zwakke, minderwaardige

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad Docentenblad Waar gebeurde het? Korte omschrijving In de strip worden vaak plaatsen genoemd. Er zijn drie kaartjes (Nederland, Europa en de wereld) en een aantal stripplaatjes waarin plaatsen genoemd worden.

Nadere informatie

Samenvatting Geschiedenis

Samenvatting Geschiedenis Samenvatting Geschiedenis INHOUDSOPGAVE: Aantekeningen Pagina 2/3 Wat moet je leren Pagina 3 Wat moet je kennen en kunnen? Pagina 4/6 Tekst Samenvatting Pagina 6/8 Begrippen Pagina 8 1 Aantekeningen H1.1

Nadere informatie

De 1 e Wereldoorlog. inleiding (9.1) HC onderdelen: conferentie van Berlijn (1884-85) + vlootwet (1898)

De 1 e Wereldoorlog. inleiding (9.1) HC onderdelen: conferentie van Berlijn (1884-85) + vlootwet (1898) De 1 e Wereldoorlog inleiding (9.1) HC onderdelen: conferentie van Berlijn (1884-85) + vlootwet (1898) Onderzoeksvraag: Wat waren de oorzaken van de 1 e Wereldoorlog en wat maakte deze oorlog uniek in

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen!

PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen! PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen! Met PINKSTEREN hebben we in Nederland altijd vrij! Er is een 1 e Pinksterdag, een 2 e Pinksterdag. En in Purmerend (en omgeving) hebben we zelfs een 3 e Pinksterdag. Op deze

Nadere informatie

Bronnen Noem een bron uit de tijd van de wereldoorlogen. Moet op het kaartje staan. Ooggetuigen Voedselbon Monument Museum Oorlogsgraven Filmbeelden

Bronnen Noem een bron uit de tijd van de wereldoorlogen. Moet op het kaartje staan. Ooggetuigen Voedselbon Monument Museum Oorlogsgraven Filmbeelden Bronnen Noem een bron uit de tijd van de wereldoorlogen. Moet op het kaartje staan. Ooggetuigen Voedselbon Monument Museum Oorlogsgraven Filmbeelden Bronnen Noem een museum uit die tijd. Openluchtmuseum

Nadere informatie

De jaren 30: naar Wereldoorlog 2 met jaren van crisis en spanning (les 02 6des)

De jaren 30: naar Wereldoorlog 2 met jaren van crisis en spanning (les 02 6des) De jaren 30: naar Wereldoorlog 2 met jaren van crisis en spanning (les 02 6des) Geschiedenis 6MEVO-6EM-6EI-6IW --- www.degeschiedenisles.com --- VTI Kontich 1. Economie in de jaren 30: crisis en depressie

Nadere informatie

Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers Thema 6.2 Regenten en vorsten Thema 6.3 Pruiken en revoluties Thema 6.4 Burgers en stoommachines

Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers Thema 6.2 Regenten en vorsten Thema 6.3 Pruiken en revoluties Thema 6.4 Burgers en stoommachines Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers 3 Thema 6.2 Regenten en vorsten 6 Thema 6.3 Pruiken en revoluties 9 Thema 6.4 Burgers en stoommachines 11 Eigentijds Eigentijds 6.1 Ontdekkers en hervormers 1.

Nadere informatie

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal Een volk in opstand, een boze koning, een dappere koningin, een onoverwinnelijke vloot en... een storm. Dit is het spannende verhaal van de Spaanse

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.3 Nationalisme en Duitse eenwording.

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.3 Nationalisme en Duitse eenwording. Onderzoeksvraag: Hoe zorgden nationalistische gevoelens ervoor dat de Duitstalige gebieden één staat werden? Kenmerkende aspect: De opkomst van de politiek maatschappelijke stromingen nationalisme, liberalisme,

Nadere informatie

OEFEN SED V4 Tijdvak 1 t/m 6 juni 2008 GCD

OEFEN SED V4 Tijdvak 1 t/m 6 juni 2008 GCD OEFEN SED V4 Tijdvak 1 t/m 6 juni 2008 GCD 1. a.zet in een kolom de tijdvakken 1 t/m 6 onder elkaar, nummer ze van 1 t/m 6, zet er achter welke naam ze hebben en zet de tijdsindeling erachter b. Zet de

Nadere informatie

DE STATEN VAN HOLLAND

DE STATEN VAN HOLLAND DE STATEN VAN HOLLAND Jullie zijn de bestuurders van Holland. Zorgen dat er geen stadhouder meer komt in de Republiek. Holland is het belangrijkste en rijkste gewest van de Republiek. Handel is de belangrijkste

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

De Duitse buitenlandse politiek

De Duitse buitenlandse politiek De Duitse buitenlandse politiek 1933-1939 Presentation by Mr Young Jouw taak Jij bent adviseur in buitenlandse politiek Het is jouw taak de leiders van de Nazi s te adviseren. Jij krijgt een aantal problemen

Nadere informatie

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen Welk Woord Weg Dynamiek en Stagnatie Aanloop 1. commerciële landbouw moedernegotie malthusiaanse spanning - nijverheid 2. waterschappen feodaliteit gilden - Hanze 3. stapelmarkt nijverheid Nederlanden

Nadere informatie

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht.

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Werkblad 3 Ω De Republiek Ω Les : Regenten, burgers en gemeen In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Rijk

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

De Sovjet-Unie (9.3) Tijd van wereldoorlogen De Sovjet Unie.

De Sovjet-Unie (9.3) Tijd van wereldoorlogen De Sovjet Unie. De Sovjet-Unie (9.3) Onderzoeksvraag: Kenmerkende aspecten: Waardoor kreeg Rusland een communistische regering en hoe werd het land een totalitaire staat. Het in praktijk brengen van totalitaire ideologieën

Nadere informatie

De Tweede Wereldoorlog

De Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog (9.5) Onderzoeksvraag: Hoe leidden de economische problemen en de politieke spanningen tot het uitbreken van de Tweede wereldoorlog en hoe verliep deze oorlog Kenmerkende aspecten:

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2008-II

Eindexamen geschiedenis vwo 2008-II De koloniale relatie tussen Nederland(ers) en Nederlands-Indië In 1596 bereikte een Nederlandse expeditie onder Cornelis de Houtman Bantam. 2p 1 Leg uit welk verband er bestaat tussen deze expeditie en

Nadere informatie

Jan zonder Vrees (hertog): Dijon, 28 mei 1371 Montereau, 10 september 1419

Jan zonder Vrees (hertog): Dijon, 28 mei 1371 Montereau, 10 september 1419 Jan zonder Vrees (hertog): Dijon, 28 mei 1371 Montereau, 10 september 1419 Hij was hertog van Bourgondië. Hij werd geboren in Dijon en was de oudste zoon van Filips de Stoute, hertog van Bourgondië en

Nadere informatie