De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600."

Transcriptie

1 De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600.

2 Les 1: Miika. De tijd van Maarten Luther. Eeuwenlang kenden mensen in West-Europa alleen de rooms-katholieke kerk. Veel priesters vertelden hoe je moest leven in die tijd om een goede christen te zijn. Een hele lange tijd vond iedereen dat dat de normaalste zaak was. Maar veel mensen dachten dat dat snel zou gaan veranderen. Alles wordt anders. In 1500 leek de wereld veel groter. Mensen ontdekten, verkochten boeken, maar op de markt waren ook nog veel andere onbekende dingen. De handelaren handelden heel goed in suiker en peper en andere specerijen. Het centrum van het hele heelal. In de middeleeuwen dachten veel mensen dat aarde een centrum was van het heelal. En in het heelal draaide de zon om de aarde zo stond het ook in de Bijbel en wel meer planeten zeiden ze. Maar een andere geleerde: Copernicus zei dus dat het weer andersom was dat de aarde om de zon draaide dat was in Bijna honderd jaar na zijn dood ontdekte Galilei/Galilei een slimme zet om te zien of het waar was dus hij had die manier bedacht om het te bewijzen dat Copernicus gelijk had dus hij had een verrekijker en ontdekte toen hoe het heelal eruit ziet. Veel nieuwe ideeën. De paus en de priesters geloofden veel van wat in de Bijbel stond en er stond ook in de Bijbel namelijk: hoe de wereld werkte. Veel van de geleerde gaven het door aan de mensen via de Bijbel. Maar nu was er weer iemand anders die beweerde dat dat niet waar was. Dus de priesters en de paus waren heel erg bang dat mensen de Bijbel niet meer konden geloven, en mensen zouden denken dat god niet echt bestond. Dus de paus had Galilei verboden om zijn verhaal te vertellen aan de mensen in het openbaar. Dus de paus had Galilei huisarrest gegeven levenslang. En Galilei had geluk want veel andere geleerde kwamen er minder goed vanaf. Die geleerde werden gemarteld of kregen de

3 doodstraf voor hun daden. Maar helaas voor de paus en de priesters kwamen mensen er toch achter en wisten ervan. Maarten Luther stelt vragen. In de roerige tijden woonde Maarten Luther in Duitsland. Een zeer slimme geleerde priester die veel nadacht over het geloof en de kerk. Zijn ideeën werden heel populair. De Bijbel. Maarten Luther was een gelovige en luisterde heel goed naar de paus, hij was een goed man. Maar las ook zelf vaak in de Bijbel. Dat kan niet iedereen zomaar. Want in de Bijbel stond echt werkelijk alles in de het Latijn. Maarten Luther zag Latijn als aanwijzingen van god. Ook stond erin hoe god alles bedoeld had. Veel priesters leken alles anders te vertellen met een ander verhaal. Maarten Luther was heel erg verbaasd toen hij het hoorde van de paus. Aflaten. In Luther zijn tijd konden bijna alle mensen een aflaat kopen. Met een aflaat kon je dingen zoals kerk vergevingen. Zo ging bijvoorbeeld een dief naar zijn priester om een aflaatje. Mensen kochten graag aflaten, want ze wouden graag na hun dood naar de hemel.

4 Protest. In de Bijbel las Maarten Luther het meeste dat iedereen eenvoudig kon leven en rijkdommen met andere mensen moesten delen dat was volgens hem een strenge regel. Kloosters werden rijk door aflaten te verkopen maar, maar Maarten Luther wou het ANDERS. Weetje: Veel mensen kochten een aflaat zodat hun zonden vergeven zouden worden. Nieuwe regels. Maarten Luther bedacht 95 nieuwe regels om de kerk heel erg te verbeteren. Al die ideeën werden erg snel alweer bekend door heel Europa. Dat wist Maarten Luther niet. Hij wou toen ook geen ruzie met de paus. Maar hij kreeg het toch. Maarten Luther had 95 regels bedacht. De belangrijkste staan onder getypt. Geen goed christen. De paus was de allerhoogste baas van de grote katholieke-kerk. De paus had zelf gezegd: dat Maarten Luther niet meer bij de kerk hoorde. Door het geruzie besloot de paus hem eruit te zetten. Want er was ineens iemand die de regels van de kerk wilde veranderen, dat vond de paus geen goed idee dus besloot hij hem eruit te zetten. Vertaling. Maarten Luther gaf al zijn goeie ideeën niet op. Hij wou dat iedereen zelf de gehele Bijbel las. Door de boekdrukkunst konden veel vertaalde Bijbels allemaal tegelijk gemaakt worden. Steeds meer mensen lazen de Bijbel. Daar stond nu ook in hoe eenvoudig je moest of kon leven. Maarten Luther kreeg zo ook heel veel volgelingen die de Bijbel graag lazen. Monniken in heel Europa lazen in het geheim over Maarten Luther.

5 Ze gingen dingen bestuderen over de Bijbel met andere ogen. Zou Luther gelijk hebben? Veel mensen vonden dat wel, dat wisten ze ZEKER. Wij protesteren! Priesters? Hoe kon de kerk zo rijk zijn? Heel veel vragen en heel veel mensen vroegen zich dat ook af hoe dat kwam. Terwijl zoveel mensen arm waren en de kerk dus niet. Veel monniken waren het eens met Maarten Luther. Johannes Calvijn schreef een groot boek en dan bedoel ik een heel groot boek om tegen de kerk in te gaan. Calvijn werd zo ontzettend populair in de Zeven-Verenigde-Nederlanden Beeldenstorm. De Beeldenstorm was in de tijd van Maarten Luther dat er protestanten waren. Veel mensen sloopten de beelden en sommige mensen jatten alle beelden en andere kunstwerken. Het was totaal vernietigd. Alles was kapot er was bijna niks meer van over want de mensen uit die tijd hadden alles meegenomen of gesloopt. Nieuwe kerk. Erasmus wilde niet weg bij de Rooms-katholieke kerk. Luther en Calvijn wel. De aanhangers van Luther en Calvijn begonnen hun eigen protestantse kerken. Ze gingen niet meer naar het rijke gebeuren en gingen hun eigen weg. Ze wouden de Bijbel niet in het Latijn maar hun eigen taal, genaamd Nederlands. Maarten Luther. Maarten Luther was een goed gelovig man. Hij kreeg ruzie met de paus ondanks dat hij het niet wou. Hij werd uiteindelijk verbannen uit de kerk en kwam uiteindelijk net in een grote puzzel terecht waar hij keuzes moest maken.

6 Johannes Calvijn. Johannes Calvijn was eerder geboren met zijn vorige naam Jean Cauvin. Hij was een belangrijk persoon. Hij was een Frans-Zwitser gelovig persoon. Hij was theoloog tijdens de reformatie. Maar wie eens protestants persoon was werd gedood of gemarteld. https://www.youtube.com/watch?v=j6lmheds3we Les 2: Guusje. De Beeldenstorm. Door de ideeën van Luther den Calvijn kwam er een storm van protest tegen de paus en de koning. In heel Europa, dus ook in de Nederlanden. Niemand kon het meer tegenhouden. De strenge vorst. Rond 1500 was Nederland niet een gebied. Het was een verzameling van kleine gebieden, van gewesten. Elk gewesten was anders. Samen heetten de gewesten de Nederlanden. Een groot rijk. In 1506 erfde een jongetje van zes jaar alle gewesten. Deze jongen heette Karel V. De opa van Karel regeerde het rijk tot Karel vijftien jaar was. Hij was de baas in Nederland, maar ook in Spanje, oostelijk, Tsjechië en ook stukken van Italië. Sinds Karel de Grote had niemand meer zo n groot rijk bestuurd. Omdat het rijk van Karel zo groot was moest hij iets bedenken om het goed te regeren. Hij bedacht wetten en iedereen aan moest aan zijn weten houden. En in Nederland benoemde hij de stadhouder in elk gebied besturen.

7 In Nederlanden. Karel V was heel gelovig en deed graag wat de paus zei. De paus verbood het nieuwe geloof van de protestanten. Ook Karel V was streng voor de protestanten. Karel wilde dat in zijn rijk ook een geloof was dat geloof heette het rooms-katholiek geloof. De protestanten mocht niet meer hardop zeggen wat ze van de rooms-katholiek vinden. En de mensen mochten geen kerkdiensten meer houden. De mensen waren boos. Maar de mensen mochten niets zeggen er over. Zo wilde Karel het, en niets anders. Onrust in de gewesten. De zoon van Karel V was Filips II. In 1555 nam hij het enorme rijk van zijn vader over. Filips II was er van overtuigd dat God hem zelf ook had aan gewezen als koning. Daarom vond Filips II het heel normaal dat iedereen in zijn rijk hem gehoorzaam vond. Her rijkdom van Filips was ontzettend groot. Zo groot dat hij het bijna voor hem alleen wou. Belasting. Net als zijn vader vocht Filips II samen met de paus tegen de protestanten. Filips zag het als zijn taak om de protestanten streng aan te pakken. Daar had hij soldaten en rechtbanken voor nodig. En die kostten heel veel geld. Om dat te betalen verhoogde Filips II de belasting in het gewesten. De mensen werden bozer en bozer en bozer op Filips II. Landvoogdes. Filips II woonde in Spanje. De landvoogd in Spanje was Margaretha van Parma dus voerde zijn wetten uit. Enkelen edelen, mannen uit het rijk en belangrijke families gingen naar haar toe. De mensen smeekten haar om niet zo streng te zijn. Ze vonden het oneerlijk dat ze zoveel belasting moesten betalen. En ze vonden het niet eerlijk dat ze geen kerkdiensten meer mochten houden. Maar Margaretha kon de belasting niet verlagen. Maar wel gaf Margareta toestemming voor de kerkdiensten. Maar dat mocht alleen in open veld. Een echte kerk kreeg geen protestanten.

8 Protest. De mensen in de gewesten waren niet blij met de plannen van Filips II. De edelen waren er niet blij mee en het gewone volk al helemaal niet. Dat kwam omdat een paar jaren achter elkaar de oogst was mislukt. Er was niet genoeg eten in het gewesten. Oneerlijk. Veel mensen waren arm en hadden honger. De protestanten protesteerden tegen het rijkdom van de paus en priesters. En tegelijkertijd vroeg Filips II om meer belasting. Dat geld gebruikten Filips om de protestanten af te schaffen en op te pakken. Dat was toch oneerlijk, vonden veel mensen. En mensen die vroeger in de paus en Filips geloofde, gingen nu dus ook twijfelen. Stadhouder. Willem van oranje was in die tijd de belangrijkste stadhouder. Willem was stadhouder in Holland, Zeeland en Utrecht. Willem van Oranje was vroeger vrienden van met Filips II. Maar ook hij begon nu te twijfelen aan Filips II en de paus. Willem van oranje werd protestant. Willem werd de grootste vijand Van Filips II. En Willem werd de held van het hele volk. Willem van oranje. Willem van Oranje was geboren op 24 april 1533 in Duitsland. En zijn bijnaam was Willem de Zwijger. De ouders van Willem heette: Willem de Rijke en zijn moeder heette Juliana van Stolberg. En hij was in de Nederlanden de stadhouder. En hij was tegen de paus en Filips II. Willem begon zijn eerste baan bij dienst van de Roomse- Duitse keizer Karel V. Willem leefde die tijd heel fijn, maar toen er een opvolger kwam voor Karel V Filips II vond hij het niet meer eerlijk. Hij wou Filips II verslaan, maar Filips wou hem ook graag verslaan.

9 Onrust. Het was onrustig in de Nederlanden. Protestanten protesteerden tegen de kerk en de strenge Filips II. Op een dag barstte de bom. De mensen waren arm en hadden honger. De koning, de paus en de priester waren juist schatrijk. Dat vonden de mensen niet eerlijk. Vooral de protestanten waren ontevreden. Zij mochten van Filips II geen eigen kerken bouwen. Daarom hielde ze kerkdiensten buiten. Daar durfde ze hardop de zeggen wat er allemaal mis was met de katholiek kerk. We moeten iets doen, anders verandert er nooit wat!, riep een man. Woedend stormden de mensen naar de kloosters. De monniken probeerden nog de deuren te sluiten, maar het was te laat. De protestanten sloegen alle beelden in de kloosterkerk kapot https://www.youtube.com/watch?v=fth2dqranqo Storm. In de zomer van het jaar gebeurde in veel steden steeds het zelfde. De mensen sloegen alle mooie beelden in de kerken en kloosters kapot. Ze namen gouden en zilveren kandelaars mee. Altijd waren de kerken zo trots op die mooie spullen. Vlucht. Toen Filips II van de beeldenstroom hoorde stuurde hij een nieuw landvoogd naar Nederland. Een die veel strenger was dan Margaretha. Veel protestantse edelen vluchtten toen naar het buitenland. Net als Willem van oranje. Hij ging naar Duitsland. Daar wilde hij een leger verzamelen om later Filips II te verslaan!

10 Les 3: Imke. De opstand. De strijd tegen Alva de nieuwe landvoogd ( is de baas van het land), sloten met de noordelijke gewesten vrede. Door Filips II werd Willem van Oranje vermoord. Maar de strijd ging door. De hertog van Alva. Filips II wilde het protestanten geloof verbieden. De hertog van Alva werd de Nieuwe landvoogd. Alva moest dat regelen. Doodstraf. De hertog van Alva ging met een heel groot leger naar Brussel. In Brussel werd snel duidelijk hoe streng Alva was. Alva liet meteen twee vrienden van Willem van Oranje bij zich komen. dit waren de graaf van Egmond en de graaf van Hoornen. Alva beschuldigde hen van verraad aan de Spaanse koning Filips II. Op verraad aan de koning stond de doodstraf. Ze werden onthoofd omdat hij de mensen in Nederland bang wilden maken. Als hij de belangrijkste mannen kon laten onthoofden dan was niemand meer veilig in Nederland voor Alva. Streng. De hertog van Alva liet protestanten oppakken. Als je werd opgepakt, ging je naar de Raad der Beroerten. Daar wilden de rechters weten of je protestant was of niet. Als je nee zei dan werd je gemarteld, totdat je toegaf dat je wel protestant was en als je ja zei kreeg je de doodstraf.

11 De strijd breekt los. Filips II had alle vertrouwen in de hertog van Alva. Zijn beste generaal zou de protestanten van Nederlandse gewesten wel even de baas spellen over hun. Maar zo makkelijk ging dat niet. Hulp. Willem van Oranje vocht vanuit Duitsland tegen het Spaanse leger van Filips II. Maar hij kreeg ook meer hulp van de Geuzen. De Geuzen waren protestanten die waren gevlucht naar zee. Hun schip was hun thuis. Ze leefden als zeerovers en vielen ook andere schepen aan. De vangst verkochten ze aan de Engelse havens, daar waren ze tenminste veilig. Die mensen kregen van hun de naam Geuzen. Maar juist de Geuzen hielpen alleen Willem van Oranje. Den Briel. De Geuzen waren bijna altijd te vinden in de Engelse havens. Dat mocht van de Engelse koningin. De koningin wilde weer vrienden worden met Filips II. De geuzen waren niet meer veilig in Engeland. De Geuzen wilden terug naar de Nederlanden, naar het eiland Texel. Maar het waaide te hard. De Geuzen kwamen uit in het standje Den Briel. Er waren daar geen soldaten van Filips II om de stad te verdedigen. De Geuzen besloten dan ook om den Briel aan te vallen. Den Briel had dikke muren en een gracht langs heel de stad. De Geuzen kregen hulp van de burgemeester want die liet hun stiekem binnen. Den Briel was een stad waar protestanten veilig waren. Oorlog. Steeds meer mensen in het gewesten kozen de kant van de Geuzen. Ze kozen ook Willem van oranje als leider. Dat wou de hertog van Alva niet. Hij viel met een groot leger een paar protestantse steden aan. De hertog van Alva won vaak. Maar in Alkmaar niet door het leger van Filips II. Toen durfde de Spanjaarden niet verder want dan zouden ze verdrinken door het water, want de mensen hadden het land onder water gezet. Daarom ging het leger steeds verder terug.

12 Een verbond. Filips II hield de strijd in de Nederlanden goed in de gaten. Teleurgesteld riep hij de hertog van Alva terug naar Spanje. Verlies. Ondanks alle mensen die hem tegen werkte dacht Filips II de strijd tegen de protestanten te kunnen winnen. In de plaats van Alva kwam er een nieuwe landvoogd. Maar ook die landvoogd lukte het niet om de strijd tegen de protestanten te winnen. Verbond. De noordelijke gewesten gingen steeds meer samenwerken onder leiding van Willem van Oranje. Steeds vaker verloren de troepen van Filips II de strijd. Omdat ze samen sterker waren maakten de gewesten samen een afspraak. De gewesten waren: Groningen, Friesland, Overijsel, Gelre, Utrecht, Holland en Zeeland. De leider van de noordelijke gewesten was Willem van oranje. Eisen. De mensen hadden twee eisen voor Filips II. Ze wilde dezelfde vrijheid die ze eerst hadden toen Filips II hun baas nog niet was. Dat ze weer zelf konden beslissen over hun gewest. Ze wilden dat de jacht op de protestanten ophield. Willem van oranje wou dat iedereen zelf moest weten welk geloof hun hadden. Willem vermoord. Filips II wilde de oorlog winnen. Maar Willem van Oranje zat Filips II tegen te werken want Willem van Oranje was leider van de gewesten. In 1580 gaf Filips II gouden kronen uit aan iemand die Willem van oranje zou vermoorden. Moord. Willem werd altijd goed beveiligd. Dat moest, want er werden soms moorden gepleegd. In 1582 werd Willem bijna vermoord. Twee jaar later was het echt raak. Willem van Oranje dacht dat hij een nieuwe vriend had gevonden: Balthasar Gerards. Maar Balthasar loog tegen

13 Willem. Balthasar had gezegd dat hij tegen de Spanjaarden was. Maar eigenlijk was hij tegen Willem van Oranje. Balthasar schoot Willem van Oranje van dichtbij dood op de trap. Hoe verder. De dood van Willem van Oranje was een schokkende gebeurtenis voor de noordelijke gewesten. De gewesten hadden Willem van Oranje graag als hun koning gezien. De twee zonen van Willem van Oranje namen de strijd van hun vader over. Maurits werd de nieuwe stadhouder. Broer Frederik Hendrik bleef wel tegen de Spanjaarden vechten. Republiek. De noordelijke gewesten vonden de zoons van Willem van Oranje niet geschikt om koning te worden. De gewesten besloten het zonder koning te doen Samen werden de zeven noordelijke gewesten de Republiek der zeven Verenigde Nederlanden. Een republiek is een land dat verschillende mensen samen besturen. Dat was heel bijzonder in die tijd!

14 Begrippen Beeldenstorm: de Beeldenstorm was een soort oorlog van verwoesting. Er werden beelden, schilderijen en andere kunst gestolen of kapot gemaakt. Johannes Calvijn: Johannes Calvijn was net zoals Maarten Luther een protestant tegen de kerk, en werd mega populair in Nederland. Maarten Luther: Meneer Luther was een Duitse priester en protesteerde vooral tegen de aflaten en alle rijkdom van de paus, hij bedacht hele goeie wetten om de kerk te verbeteren. Willem van Oranje: De belangrijkste stadhouder van het gewesten. Willem van Oranje was protestant en een vijand van Filips II. Filips II: De zoon van Karel V. Hij stuurde een landvoogd om de Nederlanden te besturen. Hij vervolgde de protestanten en verhoogde de belastingen. De mensen vonden hem veel te streng. Protestanten: De aanhangers van Luther en Calvijn. Protestanten protesteerden tegen de paus en het rijkdom van de katholieke kerk. En ze wilden hun eigen kerk. Republiek der zeven Verenigde Nederlanden: een republiek is een land dat verschillende mensen besturen. De Zeven noordelijke gewesten bestuurden samen de republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Geuzen: Protestantse vluchtelingen die als zeerovers leefden. Eigenlijk is het woord een scheldwoord. Aflaat: Een soort brief die door de kerk aan de mensen werd verkocht. Als je een aflaat kocht, dan werden je slechte daden je vergeven. Hoe groter je zonden, hoe duurder de aflaat. Erasmus: Nederlandse geleerde. Hij vond dat de rooms-katholieke kerk was afgedwaald van het ware geloof. Hij wilde dat iedereen zelf de Bijbel zou lezen.

15 Karel V: Keizer Karel V was de baas in de Nederlanden, Spanje, Oostenrijk, Tsjechië en delen van Italië. Hij benoemde stadhouders om de gewesten te besturen. Wat we er van geleerd hebben. We vonden het een leuk en leerzaam onderwerp om te doen. We hebben er ook veel van geleerd bijvoorbeeld van: Willem van Oranje, Filips II, Maarten Luther, Karel v en aflaten. Dus heel veel geleerd. En als we het een keer aan een school moeten laten zien doen we dat gerust.

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië

1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië Werkblad Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les : Nederland nu en toen Rond 500 krijgt ons land de naam de Lage Landen of de Nederlanden. Ons land ligt namelijk erg laag. Het gebied is zo groot als Nederland,

Nadere informatie

1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië

1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië Werkblad Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les : Nederland nu en toen een Rond 500 krijgt ons land de naam de Lage Landen of de Nederlanden. Ons land ligt namelijk erg laag. Het gebied is zo groot als Nederland,

Nadere informatie

Het verhaal van de 80 jarige oorlog!

Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Filips II erft het grote "Europese Rijk" van zijn vader Karel V. Om te beginnen gaat hij strenge belastingen heffen. 1 Na een aantal jaar vertrekt hij naar Spanje,

Nadere informatie

1c. Losse opdracht- Memoryspel

1c. Losse opdracht- Memoryspel 1c. Losse opdracht- Memoryspel Instructie: Op de volgende pagina van deze instructie vindt u het memory-spel met de portretten van de hoofdrolspelers tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Op elk portret staat

Nadere informatie

3a. Denk opdracht- Wie ben ik?

3a. Denk opdracht- Wie ben ik? 3a. Denk opdracht- Wie ben ik? Instructie: Wie ben ik is een spel waarbij de kinderen gebruik maken van de hoofdpersonen uit de Opstand der Nederlanden: Johannes Calvijn, Angelus Merula, Willem van Oranje,

Nadere informatie

Calvijn. Vrede van Augsburg. Margaretha van Parma. Hertog van Alva. De keurvorst van Saksen. Karel V. Buitenlandse zaken en oorlog

Calvijn. Vrede van Augsburg. Margaretha van Parma. Hertog van Alva. De keurvorst van Saksen. Karel V. Buitenlandse zaken en oorlog In welk jaar publiceerde Luther zijn 95 stellingen? Welke Frans-Zwitserse hervormer kreeg veel aanhang in de Nederlanden? Welke vrede bepaalde, dat de vorst de religie van zijn volk bepaalt? 1517 Calvijn

Nadere informatie

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance Tijdvakken Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance K.A. * Het begin van de Europese overzeese expansie * Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus.

Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus. Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus. 2013 is het jaar van de Troonsopvolging en de viering van het 200 jarig Koninkrijk, maar hoe is het allemaal begonnen? Wie was

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Samenvatting Gouden Eeuw ABC

Samenvatting Gouden Eeuw ABC Samenvatting Gouden Eeuw ABC Week 1ABC: Gouden Eeuw algemeen Info: De Gouden Eeuw (1600-1700) De 17 e eeuw wordt de Gouden Eeuw genoemd, omdat er in Nederland veel geld werd verdiend. Vooral door de handel.

Nadere informatie

TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD

TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD DE KENMERKEN VAN HET TIJDVAK het begin van de Europese overzeese expansie; het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1. dit is Klaas. Klaas is veer-tien jaar. hij loopt al heel lang.

Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1. dit is Klaas. Klaas is veer-tien jaar. hij loopt al heel lang. Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1 Rouwdouwen Kleur de woorden: sol-daat = geel vecht = rood vrij-heid = groen held = blauw dit is Klaas Klaas is veer-tien jaar hij loopt al heel

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588)

Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588) Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588) Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl 1555-1588 Politiek: Nederland onafhankelijk Economie: Amsterdam wordt de stapelmarkt van Europa Welke staatsvorm?

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Brandaan samenvatting groep 7

Brandaan samenvatting groep 7 Thema 1 Egypte Samenvatting De Nijl Egypte bestaat voor het grootste deel uit woestijn. Dwars door de woestijn stroomt de rivier de Nijl. Door de Nijl kende Egypte drie seizoenen: het natte seizoen, het

Nadere informatie

Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers Thema 6.2 Regenten en vorsten Thema 6.3 Pruiken en revoluties Thema 6.4 Burgers en stoommachines

Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers Thema 6.2 Regenten en vorsten Thema 6.3 Pruiken en revoluties Thema 6.4 Burgers en stoommachines Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers 3 Thema 6.2 Regenten en vorsten 6 Thema 6.3 Pruiken en revoluties 9 Thema 6.4 Burgers en stoommachines 11 Eigentijds Eigentijds 6.1 Ontdekkers en hervormers 1.

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis - Toelating Pabo. Tijdvak 5 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis - Toelating Pabo. Tijdvak 5 Toetsvragen Tijdvak 5 Toetsvragen 1 Rond 1500 konden Europese schepen steeds langere zeereizen maken dankzij het gebruik van nieuwe navigatiemiddelen. Welke nieuwe navigatiemiddelen werden gebruikt, en waarvoor? A

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Naam: FLORIS DE VIJFDE

Naam: FLORIS DE VIJFDE Naam: FLORIS DE VIJFDE Floris V leefde van 1256 tot 1296. Hij was een graaf, een edelman. Nederland zag er in de tijd van Floris V heel anders uit dan nu. Er woonden weinig mensen. Verschillende edelen

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) 5.4 Uit de Opstand een Republiek geboren. (1500 1600)

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) 5.4 Uit de Opstand een Republiek geboren. (1500 1600) Onderzoeksvraag: Welke bestuurlijke, godsdienstige en economische oorzaken waren bij de Opstand in de Nederlanden het belangrijkst, en wat waren de gevolgen? De Nederlandse Opstand is de strijd van de

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

1 Een dief met vleugels

1 Een dief met vleugels les 1 Een dief met vleugels 1 Leonardo had uren achtereen gewerkt aan de opdracht voor de koning. Wat moest hij voor de koning maken? een schilderij een toneelstuk een draaibrug dat staat niet in de les

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

2. Bourtange I. Kijk naar het plaatje en lees bovenstaande titel. Waar zou de luistertekst over gaan? Kruis het juiste antwoord aan.

2. Bourtange I. Kijk naar het plaatje en lees bovenstaande titel. Waar zou de luistertekst over gaan? Kruis het juiste antwoord aan. 2. Bourtange I. Kijk naar het plaatje en lees bovenstaande titel. Waar zou de luistertekst over gaan? Kruis het juiste antwoord aan. 1. Boeren gebruiken een tang om de nagels van hanen bij te knippen.

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 7 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 7 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Juul Lelieveld, Frederike Pals, Jacques van der Pijl Controle historische

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal Een volk in opstand, een boze koning, een dappere koningin, een onoverwinnelijke vloot en... een storm. Dit is het spannende verhaal van de Spaanse

Nadere informatie

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg 2 maart 1945 2 maart 2016 Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg Er kwamen 4 Duitsers bij de Bark. Ze slaan piketten, voor het plaatsen van batterijen veldartillerie. Maar op die dag gingen de verzetsgroepen

Nadere informatie

PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen!

PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen! PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen! Met PINKSTEREN hebben we in Nederland altijd vrij! Er is een 1 e Pinksterdag, een 2 e Pinksterdag. En in Purmerend (en omgeving) hebben we zelfs een 3 e Pinksterdag. Op deze

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 7 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Boze

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II

1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II 1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II Wat wilden Karel V en Filips II bereiken? Op politiek gebied wilden ze dat de macht van de regering in Brussel vergroot werd Grote ontevredenheid onder

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Leven in veiligheid. Artikel 1, Vluchtelingenverdrag van Genève, 1951

Leven in veiligheid. Artikel 1, Vluchtelingenverdrag van Genève, 1951 Leven in veiligheid Niemand laat zonder reden zijn familie, vrienden en bezittingen achter. Vluchtelingen kunnen niet anders. De situatie in hun eigen land is te gevaarlijk om er te blijven. Ze vluchten

Nadere informatie

JEREMIA, DE MAN VAN TRANEN

JEREMIA, DE MAN VAN TRANEN Bijbel voor Kinderen presenteert JEREMIA, DE MAN VAN TRANEN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Jonathan Hay Aangepast door: Mary-Anne S. Vertaald door: Erna van Barneveld Geproduceerd door:

Nadere informatie

GOD EERT JOZEF, DE SLAAF

GOD EERT JOZEF, DE SLAAF Bijbel voor Kinderen presenteert GOD EERT JOZEF, DE SLAAF Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

GOD EERT JOZEF, DE SLAAF

GOD EERT JOZEF, DE SLAAF Bijbel voor Kinderen presenteert GOD EERT JOZEF, DE SLAAF Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

De klassieke tijdlijn

De klassieke tijdlijn De klassieke tijdlijn In de lessen geschiedenis heb je waarschijnlijk al gehoord over de tijdlijnen, of de historische periodes en waarschijnlijk ook over exacte datums zoals 476. In dit documentje kom

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

QUIZ. geschiedenis hoofdstuk 1

QUIZ. geschiedenis hoofdstuk 1 QUIZ vraag 1: Over welke eeuw gaat dit hoofdstuk? A. De 20 ste eeuw B. De 14 de eeuw C. De 16 de eeuw D. De 18 de eeuw vraag 2: Hoe wordt deze tijd ook wel genoemd? A. Tijd van de Azteken en de Maya s.

Nadere informatie

Inhoud. Thema 5.1 Jagers en boeren 3. Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6. Thema 5.3 Monniken en ridders 9. Thema 5.4 Steden en staten 12.

Inhoud. Thema 5.1 Jagers en boeren 3. Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6. Thema 5.3 Monniken en ridders 9. Thema 5.4 Steden en staten 12. Inhoud Thema 5.1 Jagers en boeren 3 Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6 Thema 5.3 Monniken en ridders 9 Thema 5.4 Steden en staten 12 Eigentijds Eigentijds Toets Thema 5.1 Jagers en boeren 1. Rondtrekken 3.

Nadere informatie

Over land en over zee. Veroveraars

Over land en over zee. Veroveraars De Romeinen hadden een heel groot rijk van Azië, Noord- Afrika en ook nog Europa. Ze hadden sterke legers en hele slimme generaals met stevige wegen en snelle boten. Over land en over zee In Nederland

Nadere informatie

een zee Volksverhuizingen Het Romeinse Rijk is heel rijk. Veel volkeren willen een deel van die rijkdom.

een zee Volksverhuizingen Het Romeinse Rijk is heel rijk. Veel volkeren willen een deel van die rijkdom. Werkblad 7 Ω De Franken Ω Les : De volksverhuizingen Volksverhuizingen Het Romeinse Rijk is heel rijk. Veel volkeren willen een deel van die rijkdom. Het wordt steeds moeilijker om de grenzen van het grote

Nadere informatie

Handleiding Willem van Oranje

Handleiding Willem van Oranje Korte lesomschrijving In deze les staat de vensterplaat over Willem van Oranje centraal. De leerlingen ontdekken aan de hand van deze interactieve vensterplaat wie hij was en hoe hij aan zijn einde is

Nadere informatie

Jezus blijft altijd bij ons

Jezus blijft altijd bij ons Eerste Communieproject 46 Jezus blijft altijd bij ons Jezus staat op uit het graf Jezus is dood. In les 7 heb je gezien dat Jezus wordt vermoord. De vrienden van Jezus zijn bedroefd. Ze leggen Hem in een

Nadere informatie

EEN PRINS WORDT EEN HERDER

EEN PRINS WORDT EEN HERDER Bijbel voor Kinderen presenteert EEN PRINS WORDT EEN HERDER Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Erna van Barneveld

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd De wegloper belonen Sabbat Lees Lees Filemon 1 alvast door. Heb je er ooit over nagedacht van huis weg te lopen? Hoe zou dat zijn? Waar zou je naar toe gaan? Wat zou je kunnen doen? Onesimus bevond zich

Nadere informatie

L E E R L I N G E N W E R K B L A D

L E E R L I N G E N W E R K B L A D L E E R L I N G E N W E R K B L A D Koning Willem I en zijn taarten Noem een paar Nederlandse politieke partijen: Partij van de Dieren VVD Nederland heeft een minister president, wie is onze minister president?

Nadere informatie

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel Voorwoord Gijsbrecht van Amstel leefde rond 1300. Hij was de belangrijkste man van de stad Amsterdam in die tijd. Gijsbrecht was geliefd bij de bevolking van Amsterdam, maar hij had ook veel vijanden.

Nadere informatie

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648)

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) 1 Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) H!to"sche context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 meneervanempel.nl 2 Hoofdvraag Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, 1588-1648?

Nadere informatie

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442 Johanna van Polanen is pas 11 jaar als ze trouwt. Dit komt doordat haar familie een verstandshuwelijk sluit. Ontvang 100 florijnen. 1403 Engelbrecht de Eerste van Nassau trouwt met Johanna van Polanen.

Nadere informatie

DE RIJKE MAN, DE ARME MAN

DE RIJKE MAN, DE ARME MAN Bijbel voor Kinderen presenteert DE RIJKE MAN, DE ARME MAN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht.

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Werkblad 3 Ω De Republiek Ω Les : Regenten, burgers en gemeen In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Rijk

Nadere informatie

Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt. Mening in 1618. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen

Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt. Mening in 1618. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt Mening in 1618 Mening Nu Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 64. Uitspraken over Johan van Oldenbarnevelt Johan van Oldenbarnevelt verdiende het om

Nadere informatie

KIJKROUTE IN VREDESNAAM

KIJKROUTE IN VREDESNAAM ONDERHANDELEN VECHTEN COLOFON Deze kijkroute is gemaakt voor kinderen vanaf 8 jaar en hun ouders, bij de tentoonstelling In Vredesnaam. De Vrede van Utrecht 1713. Deze tentoonstelling staat van 12 april

Nadere informatie

DE GEBOORTE VAN JEZUS

DE GEBOORTE VAN JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE GEBOORTE VAN JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door:

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

De vorm van het verhaal

De vorm van het verhaal Over dit boek Het verhaal van Reinaart de vos is een van de oudste verhalen in het Nederlands. Het is geschreven in de 13 de eeuw door Willem. Wie die Willem precies was, weten we niet. Willem heeft het

Nadere informatie

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Albrecht en Isabella Heersers van de Nederlanden Periode: 1598 1621 Voorganger: Filips II Opvolger: Filips IV Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Ook Albert

Nadere informatie

Rembrandt van Rijn. Hoofdstuk 1 : Rembrandt zijn eerste jaren.

Rembrandt van Rijn. Hoofdstuk 1 : Rembrandt zijn eerste jaren. Rembrandt van Rijn Hoofdstuk 1 : Rembrandt zijn eerste jaren. Rembrandt is op 15 juli 1606 in Leiden geboren. Rembrandt zijn vader was eigenaar van een molen. Die molen was niet bewoonbaar. Hun huis stond

Nadere informatie

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 1 Waardoor brak er een opstand uit 1515 in de Nederlanden 1515-1572 Karel V Habsburg wordt heerser over een groot deel van de Nederlanden 1572 De

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

2 Petrus 1. Begin van de brief

2 Petrus 1. Begin van de brief 2 Petrus 1 Begin van de brief Petrus groet alle christenen 1 Dit is een brief van Simon Petrus, een dienaar en apostel van Jezus Christus. Aan alle mensen die zijn gaan geloven. Jullie geloof is net zo

Nadere informatie

tje was saai. Haar ouders hadden een caravan, waarmee ze ieder jaar in de zomer naar Frankrijk gingen. Ook voor deze zomer was de camping al

tje was saai. Haar ouders hadden een caravan, waarmee ze ieder jaar in de zomer naar Frankrijk gingen. Ook voor deze zomer was de camping al Hoofdstuk 1 Echt? Saartjes mond viel open van verbazing. Maar dat is supergoed nieuws! Ze sloeg haar armen om haar vriendin heen. Waaah, helemaal te gek. We gaan naar Frankrijk. Zon, zee, strand, leuke

Nadere informatie

Christelijke kerk hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Christelijke kerk hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61299 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

kids en de Bijbel voorlezen of zelf lezen, samen bidden, kleuren, puzzelen en knutselen

kids en de Bijbel voorlezen of zelf lezen, samen bidden, kleuren, puzzelen en knutselen kids en de Bijbel voorlezen of zelf lezen, samen bidden, kleuren, puzzelen en knutselen Verhalen die de Here Jezus als kind hoorde: David, Saul en Jonatan Nadat hij Goliat had verslagen en de Filistijnen

Nadere informatie

6 Stefanus gevangengenomen

6 Stefanus gevangengenomen 6 Stefanus gevangengenomen 8. En Stefanus, vol geloof en kracht, deed wonderen en grote tekenen onder het volk. 9. En enigen van hen die behoorden tot de zogenoemde synagoge van de Libertijnen, van de

Nadere informatie

Voorwoord. Rome en de Romeinen

Voorwoord. Rome en de Romeinen Voorwoord Rome en de Romeinen Dit verhaal speelt in Rome, ongeveer 2000 jaar geleden. Rome was toen een rijke stad, met prachtige gebouwen. Zoals paleizen voor de keizers, voor de Senaat en voor de grote

Nadere informatie

OEFEN SED V4 Tijdvak 1 t/m 6 juni 2008 GCD

OEFEN SED V4 Tijdvak 1 t/m 6 juni 2008 GCD OEFEN SED V4 Tijdvak 1 t/m 6 juni 2008 GCD 1. a.zet in een kolom de tijdvakken 1 t/m 6 onder elkaar, nummer ze van 1 t/m 6, zet er achter welke naam ze hebben en zet de tijdsindeling erachter b. Zet de

Nadere informatie

Middeleeuwen. door: Joshua Murray Vogelenzang groep 6 2013

Middeleeuwen. door: Joshua Murray Vogelenzang groep 6 2013 Middeleeuwen door: Joshua Murray Vogelenzang groep 6 2013 Inhoud blz 1. Voorpagina blz 2. Inhoud blz 7. Sint Willibrord blz 8. De Landheer blz 3. De Middeleeuwen blz 9. Munten blz 4. Carcassonne blz 10.

Nadere informatie

Canonvensters Michiel de Ruyter

Canonvensters Michiel de Ruyter ARGUS CLOU GESCHIEDENIS LESSUGGESTIE GROEP 8 Canonvensters Michiel de Ruyter Michiel Adriaanszoon de Ruyter werd op 23 maart 1607 geboren in Vlissingen. Zijn ouders waren niet rijk. Michiel was een stout

Nadere informatie

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6 Naam: KASTELEN Heb jij je wel eens afgevraagd hoe je jouw huis zou verdedigen als anderen het probeerden te veroveren? Nou, vroeger dachten de mensen daarr dus echt wel over na. Ze bouwden hun huis zelfs

Nadere informatie

2

2 1 2 3 4 5 6 Mt 16,21 7 8 9 10 Ze spraken met elkaar over alles wat er gebeurd was. 15 Terwijl ze zo liepen te praten, kwam er iemand bij hen lopen. Het was Jezus, 16 maar de leerlingen herkenden hem niet.

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

DE GEBOORTE VAN JEZUS

DE GEBOORTE VAN JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE GEBOORTE VAN JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door:

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

EEN FAVORIETE ZOON WORDT EEN SLAAF

EEN FAVORIETE ZOON WORDT EEN SLAAF Bijbel voor Kinderen presenteert EEN FAVORIETE ZOON WORDT EEN SLAAF Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: M. Kerr en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

...een waargebeurd verhaal...

...een waargebeurd verhaal... ...een waargebeurd verhaal... In het begin was er een leeg papier. Dit behoorde toe aan de Goede Tekenaar, die zeer bekend was van het maken van volmaakte tekeningen. Op een dag begon de Tekenaar op het

Nadere informatie