De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648"

Transcriptie

1 De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden

2 1 Waardoor brak er een opstand uit 1515 in de Nederlanden Karel V Habsburg wordt heerser over een groot deel van de Nederlanden 1572 De Geuzen ontketenen de Opstand in Holland en Zeeland

3 Kenmerkende aspecten 14 De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden 17 Het begin van staatsvorming en centralisatie 21 De protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West- Europa tot gevolg had 23 Het streven van vorsten naar absolute macht

4 KAREL v Landsheer der Nederlanden (17 gewesten) Keizer Duitse Rijk Koning Spanje Centralisatiebeleid Katholiek Vervolging ketters

5 Habsburgse Rijk

6 Privileges In de 15 e en 16 e eeuw opbloei van de handel en nijverheid positie van de stedelijke burgerij sterker Centralisatiebeleid Karel V bedreigde de privileges van zijn onderdanen Onderdanen hadden privileges in ruil voor belastingafdrachten gekregen

7 Oorzaken Opstand Protest tegen manier van reageren op de aanhang voor het protestantisme onder een minderheid van de Nederlandse bevolking Edelen voelen zich aangetast in hun rechten/macht/privileges door centralisatie van landsheer (Karel V / Filips II), m.a.w.: minder invloed op bestuur in Nederlanden Verhoging belastingdruk

8 Kerkscheuring Protest tegen manier van reageren op de aanhang voor het protestantisme onder een minderheid van de Nederlandse bevolking Discussies over het geloof hadden in begin 16 e eeuw geleid tot kerkscheuring

9 Luther Luther: De machtsaanspraken en zelfgemaakte wetten en regels van de kerk zijn onterecht. De Bijbel is richtinggevend. De Bijbel moet in de volkstaal worden vertaald. Luther zocht en vond steun voor zijn opvatting bij Duitse vorsten 1555: cuius regio eius religio (wiens gebied, diens religie ) VREDE VAN AUGSBURG

10 Voorbeeld 1: Luther verschijnt voor de rijksdag in worms (1521) In 1521 moest Maarten Luther zichzelf verdedigen voor de Rijksdag in Worms, een vergadering van Duitse vorsten, geestelijken en steden In 1517 had Luther de aflatenhandel bekritiseerd. Hij wilde een eind maken aan de heiligverering en bijgeloof Paus deed hem in de ban ; kerkscheuring een feit

11 Luther moest zich verdedigen, ook voor Karel V Standpunt van Karel V duidelijk: hij spreekt de Rijksban uit, Luther wordt verbannen Frederik de Wijze van Saksen neemt Luther in bescherming Aanhang van Luther groeit snel Oorlog tot gevolg tussen Karel V en protestantse vorsten 1555 Vrede van Augsburg wiens land, diens godsienst Worms (1521)

12

13 Calvijn Protestante Hervormer Meer volgelingen in Nederlanden dan Luther Men moet gehoorzamen aan het gezag van God. Als koning zich hier niet aan houdt mag het volk zich verzetten.

14 Karel V is katholiek, iedereen moet katholiek zijn Hij vervolgt ketters (protestanten), ook in Nederlanden 1550 Bloedplakkaat: ketters in de Nederlanden krijgen de doodstraf Vervolgingen

15 1550 Karel V: Iedereen die zich schuldig maakt aan ketterij moet de doodstraf krijgen Tegenstanders noemen dit Bloedplakkaat Een van de oorzaken van het verzet tegen Habsburgse landheer Voorbeeld 2: instelling bloedplakkaat

16

17 Protest tegen kettervervolging 1555 Filips II volgt zijn vader Karel V op Hij zet kettervervolging door Meerderheid in Nederlanden is Katholiek; ook zij waar het niet eens met vervolgingen (onrust!) Wens: Filips zou zich verzoenend moeten opstellen + Oude vrijheden en privileges respecteren

18 Filips II ( ) Opstandigheid tegen Filips II onvrede over de strenge godsdienstpolitiek de hoge belastingdruk centralisatiepolitiek waardoor de elites in de steden en gewesten hun autonomie dreigden te verliezen

19 Voorbeeld 3: Instelling 3 collaterale raden Centralisatie van het bestuur in de Nederlanden door instellen van drie Raden: 1. Raad van Staten (Breng advies uit over het beleid in de 17 gewesten) 2. Geheime Raad (Bereidt wetten voor en houdt toezicht op uitvoering in steden en gewesten) 3. Raad van Financiën (Begroting/belasting) Toename aantal ambtenaren, minder macht voor (hoge) edelen

20 Smeekschrift Smeekschrift 1566: Edelen proberen via smeekschrift Filips II over te halen de kettervervolgingen te matigen Landvoogdes Margaretha van Parma legt vervolgingen tijdelijk stil.

21 Hagepreken Door tijdelijke stop vervolgingen durfden veel mensen die zomer naar Calvinistische preken te gaan Calvinisten hadden geen kerken: preken vonden plaats in de buitenlucht

22 Beeldenstorm (escalatie) Beeldenstorm 1566 in drie weken tijd vele honderden kerken onherstelbaar geschonden en vernield werden Filips II wilde de verantwoordelijken voor de Beeldenstorm straffen en stuurde daartoe de hertog van Alva naar de Nederlanden. De vervolging van de protestanten verhevigde. Met name Calvinisten de dupe. Het conflict met de Spaanse landsheer liep uit op een oorlog die pas in 1648 eindigde.

23

24

25 Generaal Landvoogd van de Nederlanden Kwam in 1567 naar de Nederlanden om een eind te maken aan de politieke onrust Stelt Raad der Beroerten (Bloedraad) in om ketters te straffen Hertog van Alva

26

27 Vlucht Duizenden protestanten ontvluchtten de Nederlanden als reactie op de Bloedraad De Noordzee op: Watergeuzen Ook Willem van Oranje vlucht (Duitsland)

28

29 Willem van Oranje Prins van Orange Hoge edelman en stadhouder (plaatsvervanger van Filips) in Holland, Zeeland, Utrecht Lid van Raad van State Kwam uit Luthers gezin, kreeg Katholieke opvoeding aan het hof van Karel V Hij werd grote leider van de Opstand tegen Filips II Zijn veldtochten lopen uit op mislukking 1584 vermoord door aanhanger van Filips II

30 Watergeuzen Meer succes Watergeuzen krijgen toestemming van Willem van Oranje om schepen aan te vallen 1 april 1572 veroveren ze Den Briel Vanaf dat moment sluiten steeds meer steden zich aan bij de Opstand: belangrijke wending! Willem van Oranje werd door Staten van Holland tot stadhouder benoemd. Niet meer als plaatsvervanger van Filips maar als leider van de Opstand

31

32 Waardoor resulteerde de opstand in het onstaan van de republiek, De Geuzen ontketenen de Opstand in Holland en Zeeland 1588 De Noordelijke Nederlanden gaan verder als zelfstandige republiek

33 Kenmerkende aspecten 22 Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat

34 Burgeroorlog Alva wist de opstand in de Nederlanden niet neer te slaan Gevolg: burgeroorlog Willem van Oranje voerde politiek van gelijkberechtiging voor de katholieken en protestanten in de opstandige gewesten. Zijn doel bleek onhaalbaar.

35 Propaganda Willem van Oranje voerde een propagandaoorlog voor een breed draadvlak Hij riep NEDERLANDERS op hun VADERLAND te beschermen tegen VREEMDE Spanjaarden

36 Voorbeeld 1: 1574 Ontzet van Leiden 1572: Leiden sloot zich aan bij de Opstand tegen Spanje Grote stad, strategisch gelegen Alva belegert de stad gedurende een jaar Voor Opstandelingen van groot belang om Leiden te behouden Gevolgen belegering: honger, ziekte

37 Voorbeeld 1: 1574 Ontzet van Leiden Willem van Oranje laat dijken in omgeving Leiden doorsteken om zo het land rond de stad onder water te zetten (inundatie) Gevolg: belegeraars verlaten hun posities Leiden ontzet (belegering doorbroken) 3 oktober 1574: Geuzen varen de hongere stad binnen (haring, wittebrood) Dit wordt tot op de dag van vandaag gevierd in Leiden Aflevering: Water als Wapen (Westerman)

38 Pacificatie van Gent 1576 De huurlegers van Filips II werden slecht betaald Soldaten gingen muiten De tot dan toe loyale gewesten sluiten zich aan bij de Pacificatie van Gent: Gezamenlijke eis van het vertrek van de Spaanse soldaten Katholieken in deze gewesten wilden dat het katholicisme ook gehandhaafd zou blijven Echter, radicale Calvinisten namen in veel plaatsen in Brabant en Vlaanderen de macht over Reactie: Katholieken waren bereid vrede te sluiten met Filips II

39 Voorbeeld 2: Alteratie van Amsterdam Alteratie = ommekeer Amsterdam blijft Filips II lang trouw katholiek stadsbestuur, vrees voor protestantse overname Angst voor afslachting bij overname

40 Voorbeeld 2: Alteratie van Amsterdam Opstandelingen proberen Amsterdam te bewerken: Propaganda Aanvallen Economische blokkade 1578: situatie onhoudbaar. Bestuur werd afgezet, zonder bloedvergieten

41 Opstand valt uiteen Door mislukken Pacificatie viel de Opstand uiteen. Katholieken sloten Unie van Atrecht om zich te verweren tegen machtsovername Calvinisten Overgebleven opstandige gewesten sloten de Unie van Utrecht.

42 Voorbeeld 3 Acte van Verlatinghe 1581 In 1581 werd Filips II officieel afgezworen door de Opstandige gewesten: Acte van Verlatighe God stelt een vorst aan om als een herder te waken over zijn volk. Het volk is er niet om alles te doen wat de vorst beveelt

43 Voorbeeld 3: Acte van Verlatinghe Ook wel Plakkaat van Verlatinghe genoemd Wordt ook wel de onafhankelijkheidsverklaring van de Republiek genoemd: Brabant, Gelre en Zutphen, Vlaanderen, Holland, Zeeland, Friesland, Mechelen, Utrecht

44

45 Moeilijkheden voor de opstandelingen 1584: Willem van Oranje vermoord 1585: Val van Antwerpen (Antwerpen weer in Spaanse handen) Zoektocht naar nieuw staatshoofd (Anjou, Leicester) leverde niks op.

46 Levensvatbaarheid Engelse steun 1588: besluit om zonder soeverein (vorst) als Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden door te gaan In de jaren daarop slaagde de Republiek terrein te winnen op Filips II Probleem Filips II: Spanje voerde op te veel fronten tegelijk oorlog

47 Internationale erkenning 1596: Frankrijk en Engeland erkennen soevereiniteit van de Republiek 1648: Vrede van Munster (internationale erkenning)

48

49 3 Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, De Noordelijke Nederlanden gaan verder als zelfstandige republiek 1648 Vrede van Münster

50 Kenmerkende aspecten 24 De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei en economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse republiek 25 Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie

51 Economische groei Opstand valt in Noordelijke Nederlanden samen met een periode van economische groei: Specialisatie en commercialisering van de landbouw door: Moedernegotie Ontbreken feodale traditie Nijverheid, scheepsbouw en handel profiteren hier van.

52 Economische bloei Economische stimulans: Afsluiting Schelde en daarmee gepaard gaande instroom van tienduizenden immigranten uit de Zuidelijke Nederlanden Val van Antwerpen

53 Politiek (gewest) Republiek: Unie van 7 zelfstandige staten. Eigen: Wetgeving Rechtspraak Belastingheffing Statenvergadering Vertegenwoordigers van steden en adel Holland: steden veel macht (regenten) Holland belangrijkste/machtigste gewest

54 Politiek (gewest) Holland belangrijkste/machtigste gewest Landsadvocaat/raadspensionaris Holland speelde leidende rol Gewestelijke staten benoemde Stadhouder (opperbevelhebber Staatse leger)

55 Staten Generaal Vertegenwoordigers verschillende gewesten in de Staten-Generaal Staten-Generaal: Militair beleid Buitenlands beleid Ondanks overwicht van Holland konden beslissingen alleen genomen worden met goedkeuring van alle gewesten. Oorlog tegen Spanje lange tijd belangrijkste gezamenlijke verantwoordelijkheid

56 Staten Generaal Naast de oorlog tegen Spanje wordt verantwoordelijkheid van de Staten Generaal uitgebreid: VOC (1602) Beheer over Generaliteitslanden (Twaalfjarig bestand): religieuze en politieke verdeeldheid neemt toe

57 Voorbeeld Coen verplaatst het bestuurscentrum van de VOC naar Batavia 1602: Verenigde Oostindische Compagnie werd opgericht Concurrentie voorkomen Alle handel op Azië moest via de VOC lopen Gouverneur-Generaal heeft leiding VOC in Indië Forten bouwen, soldaten aannemen, oorlog voeren, verdragen en bondgenootschappen sluiten, gebieden besturen

58 Voorbeeld Coen verplaatst het bestuurscentrum van de VOC naar Batavia Oorspronkelijke hoofdkwartier VOC: Bantam (Java) Gouverneur-Generaal Jan Pieterszoon Coen bouwde na de verovering van Jakarta een nieuw VOC-centrum: Batavia VOC-imperium werd uitgebouwd Grote delen van Azië Grof geweld (bijvoorbeeld: moord op duizenden inwoners van de Molukken om nootmuskaathandel in handen te krijgen.

59

60

61 12-jarig bestand : tijdelijke vrede tussen Spanje en Republiek 1621: oorlog hervat 1648: Vrede van Münster, einde oorlog

62 Voorbeeld 2: Johan van Oldebarnevelt wordt onthoofd Twaalfjarig Bestand ( ) Wapenstilstand tussen Republiek en Spanje Religieuze en politieke tegenstellingen in Republiek nam toe Tegenstelling Van Oldebarnevelt en Maurits Maurits vergroot zijn macht Van Oldebarnevelt onthoofd (1619)

63

64 Economie Beleid in de Republiek vooral bepaald door regenten Handelsbelangen Inkomsten nodig voor oorlog tegen Spanje

65 Economie Economie groeit Migranten zijn nodig Stadsbesturen geven buitenlandse kooplieden goede faciliteiten, waaronder religieuze vrijheid

66 Voorbeeld 3: 1639 Bouw Portugees-Joodse synagoge in Amsterdam Begin 17 e eeuw: slechts een paar joodse gezinnen wonen in Amsterdam Later neemt hun aantal toe Veel Joden kwamen uit Spanje, Portugal en Oost-Europa Mogen geloof in eigen land niet uitoefenen In de Republiek mag dat wel

67 Voorbeeld 3: 1639 Bouw Portugees-Joodse synagoge in Amsterdam Eerste jaren: joodse immigranten hebben huiskamersynagogen 1639: Portugese Joden krijgen een echte synagoge, bij het huidige Waterloo-plein

68 Voorbeeld 3: 1639 Bouw Portugees-Joodse synagoge in Amsterdam Tolerante houding ten opzichte van joden in de Repubiek Handelsbelangen van de regenten Kapitaal Joden tellen in de Republiek niet helemaal mee: uitgesloten van gilden, geen aanspraak op armenzorg

69 Economie Welvaar relatief groot Commerciële economie Luxe-goederen (waaronder schilderijen) Gouden Eeuw!

70 Einde Gouden Eeuw Het eind van de Gouden Eeuw volgde tegen het einde van de 17 e eeuw, toen de positie van de Republiek in toenemende mate werd bedreigd door de opkomst van Engeland en Frankrijk

Calvijn. Vrede van Augsburg. Margaretha van Parma. Hertog van Alva. De keurvorst van Saksen. Karel V. Buitenlandse zaken en oorlog

Calvijn. Vrede van Augsburg. Margaretha van Parma. Hertog van Alva. De keurvorst van Saksen. Karel V. Buitenlandse zaken en oorlog In welk jaar publiceerde Luther zijn 95 stellingen? Welke Frans-Zwitserse hervormer kreeg veel aanhang in de Nederlanden? Welke vrede bepaalde, dat de vorst de religie van zijn volk bepaalt? 1517 Calvijn

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648)

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) 1 Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) H!to"sche context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 meneervanempel.nl 2 Hoofdvraag Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, 1588-1648?

Nadere informatie

4 De Nederlandse opstand

4 De Nederlandse opstand 4 De Nederlandse opstand Kenmerken Nederlanden: * veel water * weinig goede wegen * weinig steden * veel dorpen * aparte gewesten * gewesten zeer zelfstandig Habsburgse Nederlanden 1477-1581 * 17 gewesten

Nadere informatie

TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD

TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD DE KENMERKEN VAN HET TIJDVAK het begin van de Europese overzeese expansie; het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance

Nadere informatie

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance Tijdvakken Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance K.A. * Het begin van de Europese overzeese expansie * Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588)

Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588) Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588) Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl 1555-1588 Politiek: Nederland onafhankelijk Economie: Amsterdam wordt de stapelmarkt van Europa Welke staatsvorm?

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 De Nederlanden in de tijd voor Karel V Het grondgebied van het huidige Nederland

Hoofdstuk 2. Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 De Nederlanden in de tijd voor Karel V Het grondgebied van het huidige Nederland Hoofdstuk 2. Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 De Nederlanden in de tijd voor Karel V Het grondgebied van het huidige Nederland behoorde sinds 925 tot het Duitse Rijk. In de 14 de en

Nadere informatie

Leerdoel Leerlingen herhalen op een speelse manier kennis over het ontstaan en het bestuur van de Republiek.

Leerdoel Leerlingen herhalen op een speelse manier kennis over het ontstaan en het bestuur van de Republiek. HISTORISCHE BLINGO Korte omschrijving werkvorm Deze kennisquiz is een combinatie van Bingo en Lingo. De klas wordt verdeeld in zes teams. Ieder team heeft een bingokaart met daarop negen jaartallen. Het

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 Vragenkapstok

Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 Vragenkapstok Vragenkapstok Kenmerkende aspecten: 17, 21 1. DE CHRISTELIJKE KERK IN WEST-EUROPA VALT UITEEN Groeiende kritiek op de katholieke Kerk rond 1500 De kritiek van Luther Verschillen tussen het lutheranisme

Nadere informatie

Link it: Republiek in tijd van Vorsten

Link it: Republiek in tijd van Vorsten Link it: Republiek in tijd van Vorsten Uitleg Link it werkt in principe als een soort domino (hoewel je er andere varianten op kunt bedenken). Het idee is dat de leerlingen moeten proberen om een begrip

Nadere informatie

1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië

1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië Werkblad Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les : Nederland nu en toen een Rond 500 krijgt ons land de naam de Lage Landen of de Nederlanden. Ons land ligt namelijk erg laag. Het gebied is zo groot als Nederland,

Nadere informatie

1c. Losse opdracht- Memoryspel

1c. Losse opdracht- Memoryspel 1c. Losse opdracht- Memoryspel Instructie: Op de volgende pagina van deze instructie vindt u het memory-spel met de portretten van de hoofdrolspelers tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Op elk portret staat

Nadere informatie

1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië

1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië Werkblad Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les : Nederland nu en toen Rond 500 krijgt ons land de naam de Lage Landen of de Nederlanden. Ons land ligt namelijk erg laag. Het gebied is zo groot als Nederland,

Nadere informatie

3a. Denk opdracht- Wie ben ik?

3a. Denk opdracht- Wie ben ik? 3a. Denk opdracht- Wie ben ik? Instructie: Wie ben ik is een spel waarbij de kinderen gebruik maken van de hoofdpersonen uit de Opstand der Nederlanden: Johannes Calvijn, Angelus Merula, Willem van Oranje,

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

Het verhaal van de 80 jarige oorlog!

Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Filips II erft het grote "Europese Rijk" van zijn vader Karel V. Om te beginnen gaat hij strenge belastingen heffen. 1 Na een aantal jaar vertrekt hij naar Spanje,

Nadere informatie

1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II

1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II 1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II Wat wilden Karel V en Filips II bereiken? Op politiek gebied wilden ze dat de macht van de regering in Brussel vergroot werd Grote ontevredenheid onder

Nadere informatie

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) 5.4 Uit de Opstand een Republiek geboren. (1500 1600)

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) 5.4 Uit de Opstand een Republiek geboren. (1500 1600) Onderzoeksvraag: Welke bestuurlijke, godsdienstige en economische oorzaken waren bij de Opstand in de Nederlanden het belangrijkst, en wat waren de gevolgen? De Nederlandse Opstand is de strijd van de

Nadere informatie

Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Dit deel van 6.2 hoort bij de HC De republiek Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht.

Nadere informatie

De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600.

De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600. De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600. Les 1: Miika. De tijd van Maarten Luther. Eeuwenlang kenden mensen in West-Europa alleen de

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1 PARAGRAAF 1 : Het begin van de Opstand

HOOFDSTUK 1 PARAGRAAF 1 : Het begin van de Opstand HOOFDSTUK 1 PARAGRAAF 1 : Het begin van de Opstand Staatsvorming en centralisatie Vanaf 1543 was Karel V landsheer van alle zeventien Nederlandse gewesten, die daarmee voor het eerst onder één heer verenigd

Nadere informatie

In 1531 besluit Karel V drie Collaterale Raden in de Nederlanden in te stellen. Dit besluit past bij een kenmerkend aspect van die tijd.

In 1531 besluit Karel V drie Collaterale Raden in de Nederlanden in te stellen. Dit besluit past bij een kenmerkend aspect van die tijd. Historische context De Republiek Opdracht 1 (h 2015, 9-52) (v 2015, 7-68 ) In 1531 besluit Karel V drie Collaterale Raden in de Nederlanden in te stellen. Dit besluit past bij een kenmerkend aspect van

Nadere informatie

Geschiedeniswerkplaats examenkatern 2015 havo

Geschiedeniswerkplaats examenkatern 2015 havo Geschiedeniswerkplaats examenkatern 2015 havo Hoofdstuk 1 De Republiek (1515-1648) antwoorden Introductie De moord op Willem van Oranje 1 a Omdat de prins zich tegen de katholieke kerk had gekeerd en de

Nadere informatie

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 Reformatie en Contrareformatie Tijdvak van ontdekkers en hervormers (H5) Tijdvak van regenten en vorsten (H6) Gunstig klimaat voor godsdienstige

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden

Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden 5H Opgave 1 De Hollandse steden in het midden van de zestiende eeuw waren voor hun bevolkingsgroei afhankelijk van de invoer van graan uit het Oostzeegebied.

Nadere informatie

http://www.schoolsamenvatting.nl/ - De site voor samenvattingen en meer!

http://www.schoolsamenvatting.nl/ - De site voor samenvattingen en meer! Hoofdstuk 1: Paragraaf 1: 1. Hendrik VII weet in Engeland het gezag van de koning te herstellen door middel van een politiek van centralisatie. Zo verstevigt hij zijn positie ten opzichte van de edelen

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Opdracht 1 De sterke economische groei die de Gouden Eeuw kenmerkt, kwam hoofdzakelijk ten goede aan het gewest Holland. Welke militaire oorzaak kun je benoemen? Holland

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.1 Rijk door handel overzee.

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.1 Rijk door handel overzee. Onderzoeksvraag: Waardoor namen in de 17 e eeuw de wereldwijde contacten toe en waarom speelde de Republiek hierin een hoofdrol? Kenmerkende aspect: Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en

Nadere informatie

Samenvatting Gouden Eeuw ABC

Samenvatting Gouden Eeuw ABC Samenvatting Gouden Eeuw ABC Week 1ABC: Gouden Eeuw algemeen Info: De Gouden Eeuw (1600-1700) De 17 e eeuw wordt de Gouden Eeuw genoemd, omdat er in Nederland veel geld werd verdiend. Vooral door de handel.

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Leerdoel Leerlingen horen spelenderwijs feiten langskomen over de staatsinrichting van de Republiek in de Gouden Eeuw.

Leerdoel Leerlingen horen spelenderwijs feiten langskomen over de staatsinrichting van de Republiek in de Gouden Eeuw. Geschiedenisquiz Korte omschrijving werkvorm De werkvorm is gebaseerd op het spel ren je rot. De inhoud van de quiz gaat over Nederland in de zeventiende eeuw. De leerlingen worden ingedeeld in teams.

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 7 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Boze

Nadere informatie

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 Reformatie en Contrareformatie Tijdvak van ontdekkers en hervormers (H5) Tijdvak van regenten en vorsten (H6) Gunstig klimaat voor godsdienstige hervormingen:

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) 5.4 Uit de Opstand een Republiek geboren. (1500 1600) (1500 1600)

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) 5.4 Uit de Opstand een Republiek geboren. (1500 1600) (1500 1600) 5.4 Uit de Opstand een Republiek geboren (2). Onderzoeksvraag: Welke bestuurlijke, godsdienstige en economische oorzaken waren bij de Opstand in de Nederlanden het belangrijkst, en wat waren de gevolgen?

Nadere informatie

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marco Harmsen 13 oktober 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/67292 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 2 Havo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 2 Havo Kennistoets bij hoofdstuk 2 Havo Opdracht 1 Bron 1 In Valencijn werden Faveau en Maillart gearresteerd, die kousenmakers waren en het calvinistische geloof begonnen te prediken. Ze werden uit de gevangenis

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis - Toelating Pabo. Tijdvak 5 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis - Toelating Pabo. Tijdvak 5 Toetsvragen Tijdvak 5 Toetsvragen 1 Rond 1500 konden Europese schepen steeds langere zeereizen maken dankzij het gebruik van nieuwe navigatiemiddelen. Welke nieuwe navigatiemiddelen werden gebruikt, en waarvoor? A

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats?

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Voorbeeld 1: Engeland De bezittingen van de Engelse koning Hendrik II in Frankrijk rond 1180 zijn

Nadere informatie

OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO)

OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO) OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO) Voor de uitvoering van zijn centralisatiepolitiek stelde Karel V drie centrale raden in. 1 Noem één van deze centrale raden en leg uit op welke wijze deze

Nadere informatie

Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan.

Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. Antwoordkernen De Nederlanden 16 e en 17 e eeuw Eureka 2M volledig herziene 4 e druk, 2013-2014 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de Coalitieoorlogen voerde de Franse regering de dienstplicht in. 2p 1 Leg uit dat zij hiermee de betrokkenheid van Franse

Nadere informatie

Plakkaat van Verlatinghe 1581

Plakkaat van Verlatinghe 1581 Plakkaat van Verlatinghe 1581 DE NEDERLANDSE ONAFHANKELIJKHEIDSVERKLARING PROBUS 84 10 MEI 2012 JACQUES VAN DER JAGT Inhoudsopgave 1. Fasen Opstand 2. Totstandkoming Plakkaat 3. Inhoud algemeen 4. Politieke

Nadere informatie

Bloei van de Republiek hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Bloei van de Republiek hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61308 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus.

Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus. Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus. 2013 is het jaar van de Troonsopvolging en de viering van het 200 jarig Koninkrijk, maar hoe is het allemaal begonnen? Wie was

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo II

Eindexamen geschiedenis vwo II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen Vanaf de zomer van 1789 trokken veel Franse vluchtelingen naar Oostenrijk. 1p 1 Waarom vormde dit voor het Franse revolutionaire

Nadere informatie

Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1. dit is Klaas. Klaas is veer-tien jaar. hij loopt al heel lang.

Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1. dit is Klaas. Klaas is veer-tien jaar. hij loopt al heel lang. Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1 Rouwdouwen Kleur de woorden: sol-daat = geel vecht = rood vrij-heid = groen held = blauw dit is Klaas Klaas is veer-tien jaar hij loopt al heel

Nadere informatie

01-04-GG-Ontdekkers & Verlichters (2)

01-04-GG-Ontdekkers & Verlichters (2) 01-04-GG-Ontdekkers & Verlichters (2) Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Kristel Brekelmans 19 March 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73351 Dit lesmateriaal

Nadere informatie

Staatsvorming hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Staatsvorming hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 15 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62234 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo Opdracht 1 De sterke economische groei die de Gouden Eeuw kenmerkt, kwam hoofdzakelijk ten goede aan het gewest Holland. Daar is een militaire oorzaak voor. Benoem die oorzaak

Nadere informatie

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Albrecht en Isabella Heersers van de Nederlanden Periode: 1598 1621 Voorganger: Filips II Opvolger: Filips IV Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Ook Albert

Nadere informatie

2 De oprichting van de VOC en de WIC zorgde ervoor dat overal op de wereld Zeeuwse en Hollandse schepen voeren.

2 De oprichting van de VOC en de WIC zorgde ervoor dat overal op de wereld Zeeuwse en Hollandse schepen voeren. Tijdvak 6 Toetsvragen 1 In de Tijd van Vorsten en Regenten werden in ook in de Nederlanden de eerste handelstochten naar Azië georganiseerd. Hoe werden deze tochten gefinancierd? A De Nederlandse overheid

Nadere informatie

Oefenexamen II vwo De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702

Oefenexamen II vwo De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Oefenexamen II vwo 1 Het gewest Holland werd in de zestiende eeuw een sterk verstedelijkt gebied. Leg uit: a. waarom de moedernegotie voor het voortbestaan van dit verstedelijkte gebied absoluut noodzakelijk

Nadere informatie

syllabus geschiedenis vwo centraal examen 2014 18

syllabus geschiedenis vwo centraal examen 2014 18 3.2 De Republiek in een tijd van vorsten (VWO) Dit thema is vanaf 2012 in de plaats gekomen van Dynamiek en stagnatie in de Republiek. Inleiding op het thema Relatie met andere domeinen In deze stofomschrijving

Nadere informatie

victorie! onderdelen Lesstofvervangend voor tijdvak Ontdekkers en Hervormers Nederlandse Opstand Stedelijk Museum Alkmaar

victorie! onderdelen Lesstofvervangend voor tijdvak Ontdekkers en Hervormers Nederlandse Opstand Stedelijk Museum Alkmaar victorie! Lesstofvervangend voor tijdvak Ontdekkers en Hervormers Nederlandse Opstand Stedelijk Museum Alkmaar Willem van oranje 1533-1584 Margaretha van Parma 1522-1586 Filips II 1527-1598 Hertog van

Nadere informatie

Eindexamen havo geschiedenis 2013-I

Eindexamen havo geschiedenis 2013-I De Republiek in een tijd van vorsten Toen Karel V in 1543 heer over alle Nederlanden werd, waren Vlaanderen en Brabant voor de uitvoering van zijn centralisatiebeleid de belangrijkste gewesten. 2p 1 Leg

Nadere informatie

Filips. Landgenoten, Brussel, 25 oktober 1555

Filips. Landgenoten, Brussel, 25 oktober 1555 Landgenoten, Brussel, 25 oktober 1555 Vandaag was een grote dag. Mijn vader Karel V deed afstand van de troon. Hij was sinds zijn 15e heerser van het Habsburgse Rijk. Half Europa hoorde daarbij, zoals

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten: 1477-1702

De Republiek in een tijd van vorsten: 1477-1702 GESCHIEDENIS HAVO EXAMENONDERWERP De Republiek in een tijd van vorsten: 1477-1702 1477 Hertogin Maria van Bourgondië trouwt met aartshertog Maximiliaan van Oostenrijk (Habsburg), die in 1493 de facto keizer

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten Rijk door handel overzee. 5 verklaringen voor de economische groei van de Republiek

Tijd van regenten en vorsten Rijk door handel overzee. 5 verklaringen voor de economische groei van de Republiek 23 3 2015 Onderzoeksvraag: 17e Waardoor namen in de eeuw de wereldwijde contacten toe en waarom speelde de Republiek hierin een hoofdrol? Kenmerkende aspecten: Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme

Nadere informatie

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal Een volk in opstand, een boze koning, een dappere koningin, een onoverwinnelijke vloot en... een storm. Dit is het spannende verhaal van de Spaanse

Nadere informatie

http://www.schoolsamenvatting.nl/ - De site voor samenvattingen en meer! Geschiedenis Republiek in de gouden eeuw

http://www.schoolsamenvatting.nl/ - De site voor samenvattingen en meer! Geschiedenis Republiek in de gouden eeuw Geschiedenis Republiek in de gouden eeuw 1 Inhoudsopgave Paragraaf 1.1 De koningen van Engeland en Frankrijk... 4 Centralisatie... 4 Engeland... 4 Frankrijk... 4 Stichting van de Anglicaanse kerk.... 5

Nadere informatie

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen Welk Woord Weg Dynamiek en Stagnatie Aanloop 1. commerciële landbouw moedernegotie malthusiaanse spanning - nijverheid 2. waterschappen feodaliteit gilden - Hanze 3. stapelmarkt nijverheid Nederlanden

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

De Tien Tijdvakken. Tijd van de jagers en boeren, tot 3000 v.c.

De Tien Tijdvakken. Tijd van de jagers en boeren, tot 3000 v.c. De Tien Tijdvakken Tijd van de jagers en boeren, tot 3000 v.c. KA1: De levenswijze van jagersverzamelaars KA2: Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen KA3: Het ontstaan van de eerste stedelijke

Nadere informatie

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht.

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Werkblad 3 Ω De Republiek Ω Les : Regenten, burgers en gemeen In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Rijk

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten (1600 1700) / 17e eeuw

Tijd van regenten en vorsten (1600 1700) / 17e eeuw Tijdvakken Tijd van regenten en vorsten (1600 1700) / 17e eeuw K.A. * Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie * De bijzondere plaats in staatkundig opzicht

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten

De Republiek in een tijd van vorsten De Republiek in een tijd van vorsten De volgende gebeurtenissen houden verband met oorlogen en godsdienstvervolgingen in de zestiende en zeventiende eeuw: 1 Net als Jacobus II vluchten nonnen van het klooster

Nadere informatie

Handleiding Willem van Oranje

Handleiding Willem van Oranje Korte lesomschrijving In deze les staat de vensterplaat over Willem van Oranje centraal. De leerlingen ontdekken aan de hand van deze interactieve vensterplaat wie hij was en hoe hij aan zijn einde is

Nadere informatie

Havo 4&5, hoofdstuk 6 -memo- Een nieuwe republiek in Europa

Havo 4&5, hoofdstuk 6 -memo- Een nieuwe republiek in Europa Havo 4&5, hoofdstuk 6 -memo- Een nieuwe republiek in Europa Auteur Kristel Biemans Laatst gewijzigd 12 april 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/73549

Nadere informatie

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie 1. De levenswijze van jager-verzamelaars. 2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. 3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Nadere informatie

OEFEN SED V4 Tijdvak 1 t/m 6 juni 2008 GCD

OEFEN SED V4 Tijdvak 1 t/m 6 juni 2008 GCD OEFEN SED V4 Tijdvak 1 t/m 6 juni 2008 GCD 1. a.zet in een kolom de tijdvakken 1 t/m 6 onder elkaar, nummer ze van 1 t/m 6, zet er achter welke naam ze hebben en zet de tijdsindeling erachter b. Zet de

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Week 3. De Reformatie Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com

Week 3. De Reformatie Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com Week 3. De Reformatie Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com Inhoud college Bespreking opdracht 4 Pauze Bespreking opdracht 5 Opdracht 4 Studenten kunnen uitleggen

Nadere informatie

Antwoorden bij Hoofdstuk 5 Tijd van ontdekkers en hervormers. Oriëntatie. Opdracht 1 a

Antwoorden bij Hoofdstuk 5 Tijd van ontdekkers en hervormers. Oriëntatie. Opdracht 1 a Antwoorden bij Hoofdstuk 5 Tijd van ontdekkers en hervormers Oriëntatie Opdracht 1 a Voorbeeld van verandering Voorbeeld van continuïteit Geloof kerkhervorming katholieke kerk Politiek ontstaan Republiek

Nadere informatie

Moord Willem van Oranje hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61304

Moord Willem van Oranje hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61304 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 september 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/61304 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2013 tijdvak 1 dinsdag 21 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

De republiek in de tijd van de vorsten

De republiek in de tijd van de vorsten De republiek in de tijd van de vorsten De Nederlanden was lang een lappendeken van losse gebieden. In 1648 werd bij de Vrede van Münster de nieuwe Republiek officieel erkend als zelfstandige natie (staat).

Nadere informatie

Veel succes met oefenen!

Veel succes met oefenen! Historische context De Republiek. Verzameling van examenvragen 2015-2017. Bij de examenvragen van havo 2017 & 2016 (1 e tijdvak) staat de p-waarde vermeld. Een hoge waarde geeft aan dat veel leerlingen

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2014 tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In 1792 begon de eerste Coalitieoorlog. 1p 1 Welk politiek doel streefde Oostenrijk met de strijd tegen Frankrijk na? Gebruik

Nadere informatie

Samenvatting Gouden Eeuw DEF

Samenvatting Gouden Eeuw DEF Samenvatting Gouden Eeuw DEF Week 1DEF: Gouden Eeuw algemeen Info: De Gouden Eeuw (1600-1700) De 17 e eeuw wordt Gouden Eeuw genoemd, omdat er in Nederland veel geld werd verdiend. Vooral door de handel.

Nadere informatie

DE STATEN VAN HOLLAND

DE STATEN VAN HOLLAND DE STATEN VAN HOLLAND Jullie zijn de bestuurders van Holland. Zorgen dat er geen stadhouder meer komt in de Republiek. Holland is het belangrijkste en rijkste gewest van de Republiek. Handel is de belangrijkste

Nadere informatie

Havo 4&5, hoofdstuk 6 -memo- Een nieuwe republiek in Europa

Havo 4&5, hoofdstuk 6 -memo- Een nieuwe republiek in Europa Havo 4&5, hoofdstuk 6 -memo- Een nieuwe republiek in Europa Auteur Kristel Biemans Laatst gewijzigd 12 April 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/73549

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Instructie onderdeel kennis: Hieronder staan 22 vragen over tijdvak 6 en 7. Probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Omcirkel met

Nadere informatie

Geschiedenis van Suriname : Suriname van Engelse naar Nederlandse landbouwkolonie

Geschiedenis van Suriname : Suriname van Engelse naar Nederlandse landbouwkolonie Geschiedenis van Suriname 1667-1683: Suriname van Engelse naar Nederlandse landbouwkolonie 581-1795: De Republiek In de 17e en 18e eeuw spraken we nog niet van één Nederland maar, van de Republiek der

Nadere informatie

Eindexamen vwo geschiedenis 2013-I

Eindexamen vwo geschiedenis 2013-I De Republiek in een tijd van vorsten Uit de biografie van de Friese staatsman Viglius van Aytta (1507-1577) is zijn loopbaan als Habsburgs bestuurder te reconstrueren: 1507 Viglius wordt geboren in Friesland

Nadere informatie

Levenslijn Republiek - Maurits en Oldenbarnevelt

Levenslijn Republiek - Maurits en Oldenbarnevelt Republiek - Maurits en Oldenbarnevelt De les in een oogopslag Onderwerp: Maurits en Oldenbarnevelt Activiteit: Tijdsduur: Leerlingen bepalen hoe Oldenbarnevelt en Maurits reageerden op een gebeurtenis

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie