1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië"

Transcriptie

1 Werkblad Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les : Nederland nu en toen Rond 500 krijgt ons land de naam de Lage Landen of de Nederlanden. Ons land ligt namelijk erg laag. Het gebied is zo groot als Nederland, van België en Luxemburg tijd nu. De Lage Landen bestaan uit zeventien gewesten. Dat zijn een soort provincies. België, Nederland en Luxemburg nu Friesland Stad en Lande Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 0 Brabant Vlaanderen Artesië Waals-Vlaanderen 4 Doornikse Henegouwen 5 Namen 6 Henegouwen 7 Luxemburg De Nederlanden rond 500. Kijk goed naar de twee kaarten. Teken in de kaart van de Nederlanden rond 500 de volgende steden: Amsterdam, Rotterdam, Brussel, Luxemburg. Lees in de kaart van de Nederlanden rond 500 de namen van de gewesten. Welke namen gebruiken we nu nog steeds in Nederland? Friesland, Drenthe, Overijssel, Gelre (Gelderland), Limburg, Holland, Zeeland, Brabant. Een zee Ω groep 7

2 Werkblad Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les : Nederland nu en toen Karel V Karel V wordt in 500 geboren in Gent. Als hij vijftien jaar wordt, is hij volwassen. Hij wordt Heer der Nederlanden. Van zijn oma Isabella en opa Ferdinand erft hij Spanje, de Spaanse gebieden in Amerika en delen van Italië. Wanneer zijn opa Maximiliaan sterft, wordt Karel keizer van Duitsland. Hij is de machtigste man van de zestiende eeuw. Karel V. Het rijk van Karel V. Welke landen horen bij het rijk van Karel V? De Nederlanden, Duitsland, Spanje, delen van Italië. Karel V maakt van de Nederlanden een zelfstandig gebied. De bevolking mag meepraten over het bestuur van het land, maar is niet de baas. Dat is een landvoogdes. Ook in andere gebieden benoemt Karel mensen die uit zijn naam besturen. Karel reist door zijn vele landen om te controleren of alles goed gaat. Karel V is rooms-katholiek. Hij is tegen mensen die vinden dat de kerk moet veranderen. Die mensen laat hij vervolgen. Vaak worden ze veroordeeld tot de brandstapel. Maar Karel V verliest zijn strijd. Hij moet toestaan dat elk gebied zijn eigen godsdienst mag kiezen. Teleurgesteld treedt hij in 555 af. Drie jaar later sterft hij. Waarom benoemt Karel mensen die delen van zijn rijk besturen? Het rijk van Karel V is zo groot dat hij het niet alleen kan besturen. Karel V is nog te jong om zo n groot rijk te besturen. Een zee Ω groep 7

3 Werkblad Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les : De reformatie Reformatie In het grote rijk van Karel V gaan veel problemen over het geloof. Aan het begin van de zestiende eeuw hebben veel mensen kritiek op de rooms-katholieke kerk. Zij vinden dat de paus en andere geestelijken niet volgens de regels van de Bijbel leven. Deze mensen willen een hervorming of reformatie. Wat is een ander woord voor reformatie? Hervorming. Maarten Luther In Duitsland is Luther de belangrijkste hervormer. Hervormers willen geen andere godsdienst. Ze willen alleen dat katholieke geestelijken weer leven zoals Jezus het heeft bedoeld: geloven in God, eenvoudig leven en goed zijn voor andere mensen. Maar de kerk kan niet tegen kritiek. De paus zet mensen die anders denken uit de kerk. Hij laat ze opsluiten en zelfs doden. Waar of niet waar? Streep het foute antwoord door. Wat willen hervormers? Ze willen alle macht en dan paus worden. Ze willen veranderingen, want het gaat slecht met de kerk. Ze willen een eigen godsdienst stichten. Ze willen dat geestelijken eenvoudig leven. Luther Calvijn Calvijn Luther is niet de enige die vindt dat het niet goed gaat. In Frankrijk en Zwitserland heeft Calvijn veel kritiek op de kerk. De paus heeft er genoeg van: hij zet Luther en Calvijn uit de kerk. Ze mogen geen priester meer zijn. Karel V wil Luther op laten pakken. Luther duikt op tijd onder. Kleur de rondjes bij de goede antwoorden. Waarom is de paus boos op Luther en Calvijn? Omdat hij zelf de kerk wil veranderen. Omdat hij het hoofd van de kerk is en iedereen hem moet gehoorzamen. Omdat hij vindt dat het helemaal niet slecht gaat met de kerk. Omdat Luther en Calvijn kritiek hebben op zijn manier van leven. Een zee Ω groep 7

4 Werkblad 4 Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les : De reformatie Ketters In het begin van de zestiende eeuw hebben veel mensen kritiek van op de katholieke tijd kerk. Zij vinden dat de kerk moet worden veranderd. De leiders van de katholieke kerk kunnen niet tegen de kritiek. Ze vinden dat zij de baas zijn. Wie niet gehoorzaamt aan de kerk is een ketter. Kleur de rondjes bij de goede antwoorden. Wat zijn ketters? Belangrijke geestelijken in de katholieke kerk. Mensen die kettingen maken voor de kerk. Mensen die een andere mening hebben dan de leiders in de kerk. Mensen die niet precies doen wat de leiders van de kerk zeggen. Protest! De hervormers protesteren fel tegen het rijke leven van de katholieke geestelijken. Daarom worden ze protestanten genoemd. Zij vinden dat de kerk het voorbeeld moet geven: geestelijken moeten in eenvoud leven, goed zijn voor anderen, en vooral: in God geloven. Waar komt de naam protestanten vandaan? Protestanten is de naam van de mensen die protesteren tegen de katholieke kerk. Erasmus Er zijn ook mensen die de kerk van binnenuit willen veranderen. Zo iemand is Erasmus (469-56). Erasmus geeft les aan universiteiten en schrijft boeken. Veel mensen met invloed luisteren naar hem, omdat hij wijze dingen zegt. Erasmus heeft ook kritiek op de manier van leven van de geestelijken. Waarom werd er naar Erasmus geluisterd? Hij zei wijze dingen. Erasmus. Een zee Ω groep 7

5 Werkblad 5 Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les : In opstand Willem van Oranje Willem en zijn ouders zijn volgelingen van Luther. In 544 erft Willem het prinsdom Orange in Frankrijk. Hij erft ook land in de Nederlanden en wordt baron van Breda. Keizer Karel V haalt Willem naar zijn paleis in Brussel. Karel V geeft hem een katholieke opvoeding. In Brussel maakt Willem kennis met Filips II, de zoon van Karel V en later koning van Spanje. Ook leert hij de hertog van Alva kennen. Later vecht Willem met zijn leger tegen Alva. In 55 trouwt Willem met zijn eerste vrouw Anna van Egmond van Buren. Door dit huwelijk wordt hij de rijkste edelman van de Nederlanden. Willem van Oranje. Kleur het rondje bij het goede antwoord. Hoe komt Willem aan de achternaam Van Oranje? Die naam komt van het paleis dat hij in Brussel erft. Het is een bijnaam, omdat oranje zijn lievelingskleur is. Willem heeft rood-oranje haar. Dat is heel opvallend in die tijd. Hij erft het prinsdom Orange en mag zich daarom prins van Oranje noemen. Willem als belangrijk edelman Karel V en Willem van Oranje vinden elkaar aardig. Willem is een rijk en belangrijk man. Daarom wordt hij de leider van de adel in de Nederlanden. Over één ding zijn Karel V en Willem van Oranje het niet eens. En dat is godsdienst. Willem vindt dat iedereen zelf mag kiezen wat hij gelooft. Karel V vindt dat iedereen katholiek moet zijn. Hij laat mensen met een ander geloof oppakken en doden. Zijn zoon Filips II is later ook zo streng. Karel V. Waarom vindt Willem van Oranje dat iedereen zijn eigen geloof mag hebben? De ouders van Willem zijn luthers. Hij is vanaf zijn elfde katholiek opgevoed. Daardoor heeft hij begrip voor beide godsdiensten. Een zee Ω groep 7

6 Werkblad 6 Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les : In opstand Willem van Oranje krijgt ruzie met Filips II In 555 wordt Filips II de nieuwe Heer der Nederlanden en koning van Spanje. Hij wil dat de edelen in de Nederlanden doen wat hij zegt. De edelen vinden dat niet leuk. Zij willen meepraten over het bestuur van het land. Filips II laat de mensen in de Nederlanden veel belastingen betalen. Dat geld heeft hij nodig om zijn grote rijk te besturen. Maar ook voor zijn paleizen, zijn leger en zijn dienaren. Arm en rijk zijn het daar niet mee eens. Er is nog een reden waarom Filips II niet geliefd is. Hij vindt dat iedereen katholiek moet zijn. Maar de katholieke geestelijken leven niet volgens de regels van de Bijbel. Veel mensen ergeren zich daaraan en protesteren tegen de katholieke kerk. Filips laat deze mensen vervolgen en bestraffen. Vaak sterven ze op de brandstapel. Waarom is Filips II niet populair in de Nederlanden? Bijvoorbeeld: Omdat Filips II alles alleen wil beslissen. Omdat hij de mensen veel belastingen laat betalen. Omdat hij mensen die protesteren tegen de katholieke kerk laat oppakken en doden. De edelen bieden een brief aan. In 566 brengen edelen een brief naar Margaretha van Parma, de zus van Filips II. Zij bestuurt de Nederlanden in zijn naam. De edelen vragen haar de godsdienstvervolgingen te stoppen. Margaretha belooft de brief aan Filips II te geven. Maar er verandert niets. De mensen zijn woedend. In 566 slaan ze overal in kerken beelden kapot. Dat heet de beeldenstorm. Wat is de beeldenstorm? Bijvoorbeeld: De mensen zijn zo kwaad op Filips II dat ze beelden in kerken kapot slaan. Een zee Ω groep 7

7 Werkblad 7 Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les : In opstand Alva Filips II heeft genoeg van de opstandige inwoners van de Nederlanden. Hij stuurt de hertog van Alva met een leger. Ook looft hij een hoge beloning uit voor degene die Willem van Oranje wil vermoorden. Willem vlucht naar Duitsland. Hij verkoopt veel van zijn bezittingen om een leger te kunnen betalen. In 568 probeert Willem samen met zijn broers de Spanjaarden te verjagen. Maar dat lukt niet. Het geld van Willem raakt op en hij kan de soldaten niet meer betalen. Zet in de goede volgorde. Nummer en 7 zijn al voorgedaan. Plaats zelf de nummers tot en met 6. Wat gebeurt er? Willem wordt geboren in Dillenburg in Duitsland. Willem vlucht naar Duitsland. 6 Filips II volgt Karel V op. 4 Willem erft het prinsdom Orange. Willem groeit op aan het hof in Brussel. Filips II stuurt Alva naar de Nederlanden. 5 Willem probeert de Spanjaarden te verjagen. 7 Mensen die zich verzetten tegen Filips II worden geuzen genoemd. Willem hoopt dat hij samen met de watergeuzen de Spanjaarden kan verjagen. De geuzen vechten goed en kunnen zich snel verplaatsen met hun boten. Willem heeft ze hard nodig om het de Spanjaarden moeilijk te maken. Die zijn hem op het land de baas. Waarom heeft Willem van Oranje de watergeuzen hard nodig? Omdat de Spanjaarden op het land sterker zijn dan hij. Daarom probeert hij ze via het water aan te vallen. april 57 veroveren de geuzen Den Briel. De opstandelingen hebben steeds meer succes. Ze hebben grote delen van Holland en Zeeland in handen. Willem wordt weer stadhouder en leider van de opstandelingen. Geuzen. Een zee Ω groep 7

8 Werkblad 8 Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les 4: Een oude oorlog Oorlog voeren gebeurt in de tijd van Willem van Oranje met eenvoudige wapens. In een gevecht van man tegen man. Met een zwaard, een knots, van een bijl, een tijd piek, een hellebaard of een lans. Op afstand vechten kan alleen met pijl-en-boog. Hoewel... er zijn geweren! Pieken en hellebaarden Een piek is een lange stok met een ijzeren punt. Soldaten staan naast elkaar en zetten hun piek schuin in de grond met hun voeten erachter. Geen ruiter komt erlangs. Een piek met aan de zijkant een bijl is een hellebaard. Het zijn belangrijke wapens in het leger van toen. Soldaat met een piek. Hellebaard. Wat is het verschil tussen een piek en een hellebaard? Een hellebaard heeft een bijl aan de zijkant. Haakbus en musket De haakbus wordt vanaf de vijftiende eeuw gebruikt. Het is een geweer dat een soldaat kan dragen. De haakbus is zo zwaar dat hij op een standaard moet staan. De soldaat kan hem ook met de haak vastzetten op een muur of schutting. Daar komt de naam haakbus vandaan. Het laden van een haakbus is handwerk: kruit erin, aanstampen en aansteken met een lont. De musket is de opvolger van de haakbus. Hij is lichter. Dat is handig voor de soldaten die veel moeten lopen. Een haakbus. Zie je de haak? Een musket. Soldaten kunnen vechten met een piek, hellebaard, haakbus of musket. Wat is het voordeel van de haakbus en de musket? Soldaten hoeven niet dicht bij hun tegenstander te komen. Met een geweer richten ze meer schade aan. Een zee Ω groep 7

9 Werkblad 9 Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les 5: Hoe het afliep In 580 looft Filips II een hoge beloning uit voor degene die Willem van Oranje wil vermoorden. Hij denkt dat de opstand zal stoppen als Willem van dood is, omdat tijd er dan geen leider meer is. Het plan van Filips lukt. Balthasar Gerard vermoordt Willem in 584 in Delft. Gerard is streng katholiek en ziet Willem als een verrader van de kerk. Zijn beloning krijgt hij niet. Hij wordt opgepakt, veroordeeld en langzaam op een vreselijke manier vermoord voor de ogen van het volk. Maak de zin af. Balthasar Gerard vermoordt Willem van Oranje, omdat hij hem als een verrader van de kerk ziet. En hij denkt er een beloning voor te krijgen. Niet gelukt! Filips II heeft zijn zin gekregen: Willem van Oranje is vermoord. Maar de opstand gaat door. Dat had Filips niet verwacht. Want de leider is dood. Maar er komt een nieuwe leider: Maurits, de zoon van Willem van Oranje. Prins Maurits. Waar of niet waar? Streep het foute antwoord door. Waarom gaat de opstand zonder Willem van Oranje gewoon door? Door de moord wordt de haat tegen Filips II alleen maar groter. De Nederlanden willen de beloning voor de moord niet betalen. Er is een opvolger voor Willem: zijn zoon Maurits. Willem is belangrijk, maar de haat tegen Filips is de échte reden voor de opstand. Wat denkt Filips II als de opstand gewoon doorgaat? Bijvoorbeeld: Ik had verwacht dat als Willem van Oranje dood zou zijn, de opstand zou stoppen. Een zee Ω groep 7

10 Werkblad 0 Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les 5: Hoe het afliep In 588 besluiten de Staten-Generaal dat ze geen koning meer willen. Ze willen alle beslissingen zelf nemen. Zo ontstaat De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Stadhouder Maurits is legeraanvoerder. Hij krijgt hulp van Johan van Oldenbarneveldt. Dat is de belangrijkste bestuurder van Holland. Maurits verjaagt met succes de Spanjaarden uit de Noordelijke Nederlanden. Kleur de rondjes bij de goede antwoorden. Prins Maurits en Johan van Oldenbarneveldt werken samen. Wat heeft dat voor goede gevolgen? De Spanjaarden worden verslagen. Er is nog steeds oorlog, maar het gaat wel heel goed met De Republiek. Er is een voortdurende oorlog tegen de Spanjaarden. Er is geen vrede. Johan van Oldenbarneveldt en prins Maurits van Oranje zijn samen de belangrijkste personen in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Maurits is een goede legeraanvoerder. Johan van Oldenbarneveldt is een knap bestuurder. In 586 wordt hij de machtigste ambtenaar van de Republiek: raadpensionaris. Hij leidt de vergaderingen van de Staten-Generaal vaak zelf. Ook zorgt hij ervoor dat de besluiten worden uitgevoerd. Johan van Oldenbarneveldt. Wat doet een raadpensionaris? Bijvoorbeeld: De vergaderingen van de Staten-Generaal voorbereiden en leiden. Controleren of besluiten worden uitgevoerd. Ruzie met Maurits Er is nog steeds oorlog met Spanje. Van Oldenbarneveldt maakt de Staten-Generaal steeds machtiger. In 67 geeft hij de steden het recht eigen legers samen te stellen. Dat betekent weer minder macht voor Maurits. Hij neemt Van Oldenbarneveldt daarom gevangen. In 69 wordt Van Oldenbarneveldt onthoofd. Hij is dan 7 jaar oud. Waarom krijgen prins Maurits en Johan van Oldenbarneveldt ruzie? Johan van Oldenbarneveldt geeft steden het recht een eigen leger samen te stellen. Een zee Ω groep 7

11 Werkblad Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les 5: Hoe het afliep De Tachtigjarige Oorlog begint in 568. In deze oorlog wordt niet tachtig jaar aan één stuk gevochten. In 609 zijn de twee kampen zo moe dat ze het Twaalfjarig Bestand sluiten. Prins Maurits en Johan van Oldenbarneveldt spreken met de Spaanse koning Filips III af dat ze elkaar twaalf jaar met rust laten. Beide partijen zijn blij dat ze niet hoeven te vechten. De mensen van de Republiek houden zich liever bezig met handel en geld verdienen. Het Spaanse leger heeft altijd te weinig geld. Bovendien hebben de Spaanse soldaten genoeg van het slechte Hollandse weer. Ze kunnen zich niet goed verplaatsen in de natte gebieden. Ook op zee verliest Spanje regelmatig van de Republiek. Waarom zijn beide kampen blij met het Twaalfjarig Bestand? Beide kampen gebruiken het geld liever op een andere manier. De Spaanse soldaten zijn niet gewend aan het Hollandse weer. Laatste poging Na afloop van het Twaalfjarig Bestand proberen de Spanjaarden nog een keer de Republiek te veroveren. Dat lukt ze niet. Door de veroveringen van Frederik Hendrik krijgt de Republiek er zelfs land bij! Wanneer eindigt het Twaalfjarig Bestand? In 6. Vrede van Münster In 648 wordt in Münster (Duitsland) de vrede getekend. De Nederlanden worden onafhankelijk van Spanje. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden wordt erkend als zelfstandige staat. Beëdiging van de vrede van Münster. Wat is het belangrijkste resultaat van de Vrede van Münster? De Republiek wordt erkend als zelfstandige staat. Een zee Ω groep 7

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

3a. Denk opdracht- Wie ben ik?

3a. Denk opdracht- Wie ben ik? 3a. Denk opdracht- Wie ben ik? Instructie: Wie ben ik is een spel waarbij de kinderen gebruik maken van de hoofdpersonen uit de Opstand der Nederlanden: Johannes Calvijn, Angelus Merula, Willem van Oranje,

Nadere informatie

De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600.

De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600. De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600. Les 1: Miika. De tijd van Maarten Luther. Eeuwenlang kenden mensen in West-Europa alleen de

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Het verhaal van de 80 jarige oorlog!

Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Filips II erft het grote "Europese Rijk" van zijn vader Karel V. Om te beginnen gaat hij strenge belastingen heffen. 1 Na een aantal jaar vertrekt hij naar Spanje,

Nadere informatie

Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus.

Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus. Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus. 2013 is het jaar van de Troonsopvolging en de viering van het 200 jarig Koninkrijk, maar hoe is het allemaal begonnen? Wie was

Nadere informatie

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht.

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Werkblad 3 Ω De Republiek Ω Les : Regenten, burgers en gemeen In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Rijk

Nadere informatie

Handleiding Willem van Oranje

Handleiding Willem van Oranje Korte lesomschrijving In deze les staat de vensterplaat over Willem van Oranje centraal. De leerlingen ontdekken aan de hand van deze interactieve vensterplaat wie hij was en hoe hij aan zijn einde is

Nadere informatie

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance Tijdvakken Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance K.A. * Het begin van de Europese overzeese expansie * Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648)

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) 1 Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) H!to"sche context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 meneervanempel.nl 2 Hoofdvraag Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, 1588-1648?

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II

1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II 1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II Wat wilden Karel V en Filips II bereiken? Op politiek gebied wilden ze dat de macht van de regering in Brussel vergroot werd Grote ontevredenheid onder

Nadere informatie

Nederland nu en toen

Nederland nu en toen Nederland nu en toen lesboek pagina 44 45 Gebruik de tijdbalk voor het beantwoorden van opdracht, en. 50 v. Chr. 500 500 800 prehistorie Oudheid Middeleeuwen vroegmoderne tijd Moderne tijd Welke perioden

Nadere informatie

TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD

TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD DE KENMERKEN VAN HET TIJDVAK het begin van de Europese overzeese expansie; het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance

Nadere informatie

Willem van Oranje. Over Willem. Info. Bekenden van Willem. Willem van Oranje. Tijdlijn Info Foto s. wsw. Dillenburg. Willem van Oranje Lente, 1545

Willem van Oranje. Over Willem. Info. Bekenden van Willem. Willem van Oranje. Tijdlijn Info Foto s. wsw. Dillenburg. Willem van Oranje Lente, 1545 Over Willem Willem krijgt op 11-jarige leeftijd door het overlijden van een neef een grote erfenis. Daar hoort ook bij dat hij verhuist van zijn ouders in de naar de grote stad. Daar wordt hij opgevoed

Nadere informatie

een zee Volksverhuizingen Het Romeinse Rijk is heel rijk. Veel volkeren willen een deel van die rijkdom.

een zee Volksverhuizingen Het Romeinse Rijk is heel rijk. Veel volkeren willen een deel van die rijkdom. Werkblad 7 Ω De Franken Ω Les : De volksverhuizingen Volksverhuizingen Het Romeinse Rijk is heel rijk. Veel volkeren willen een deel van die rijkdom. Het wordt steeds moeilijker om de grenzen van het grote

Nadere informatie

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442 Johanna van Polanen is pas 11 jaar als ze trouwt. Dit komt doordat haar familie een verstandshuwelijk sluit. Ontvang 100 florijnen. 1403 Engelbrecht de Eerste van Nassau trouwt met Johanna van Polanen.

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Opdracht 1 De sterke economische groei die de Gouden Eeuw kenmerkt, kwam hoofdzakelijk ten goede aan het gewest Holland. Welke militaire oorzaak kun je benoemen? Holland

Nadere informatie

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) 5.4 Uit de Opstand een Republiek geboren. (1500 1600)

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) 5.4 Uit de Opstand een Republiek geboren. (1500 1600) Onderzoeksvraag: Welke bestuurlijke, godsdienstige en economische oorzaken waren bij de Opstand in de Nederlanden het belangrijkst, en wat waren de gevolgen? De Nederlandse Opstand is de strijd van de

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588)

Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588) Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588) Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl 1555-1588 Politiek: Nederland onafhankelijk Economie: Amsterdam wordt de stapelmarkt van Europa Welke staatsvorm?

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis - Toelating Pabo. Tijdvak 5 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis - Toelating Pabo. Tijdvak 5 Toetsvragen Tijdvak 5 Toetsvragen 1 Rond 1500 konden Europese schepen steeds langere zeereizen maken dankzij het gebruik van nieuwe navigatiemiddelen. Welke nieuwe navigatiemiddelen werden gebruikt, en waarvoor? A

Nadere informatie

Samenvatting Gouden Eeuw ABC

Samenvatting Gouden Eeuw ABC Samenvatting Gouden Eeuw ABC Week 1ABC: Gouden Eeuw algemeen Info: De Gouden Eeuw (1600-1700) De 17 e eeuw wordt de Gouden Eeuw genoemd, omdat er in Nederland veel geld werd verdiend. Vooral door de handel.

Nadere informatie

L E E R L I N G E N W E R K B L A D

L E E R L I N G E N W E R K B L A D L E E R L I N G E N W E R K B L A D Koning Willem I en zijn taarten Noem een paar Nederlandse politieke partijen: Partij van de Dieren VVD Nederland heeft een minister president, wie is onze minister president?

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 1 Waardoor brak er een opstand uit 1515 in de Nederlanden 1515-1572 Karel V Habsburg wordt heerser over een groot deel van de Nederlanden 1572 De

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

victorie! onderdelen Lesstofvervangend voor tijdvak Ontdekkers en Hervormers Nederlandse Opstand Stedelijk Museum Alkmaar

victorie! onderdelen Lesstofvervangend voor tijdvak Ontdekkers en Hervormers Nederlandse Opstand Stedelijk Museum Alkmaar victorie! Lesstofvervangend voor tijdvak Ontdekkers en Hervormers Nederlandse Opstand Stedelijk Museum Alkmaar Willem van oranje 1533-1584 Margaretha van Parma 1522-1586 Filips II 1527-1598 Hertog van

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo Opdracht 1 De sterke economische groei die de Gouden Eeuw kenmerkt, kwam hoofdzakelijk ten goede aan het gewest Holland. Daar is een militaire oorzaak voor. Benoem die oorzaak

Nadere informatie

3b. Doe opdracht- Mijn eigen Geuzenlied

3b. Doe opdracht- Mijn eigen Geuzenlied 3b. Doe opdracht- Mijn eigen Geuzenlied Inleiding: Deze opdracht kan klassikaal gedaan worden. In deze handleiding zit een informatieblad met een duidelijke beschrijving van de opdracht. De beschrijving

Nadere informatie

Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan.

Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. Antwoordkernen De Nederlanden 16 e en 17 e eeuw Eureka 2M volledig herziene 4 e druk, 2013-2014 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het

Nadere informatie

Naam: FLORIS DE VIJFDE

Naam: FLORIS DE VIJFDE Naam: FLORIS DE VIJFDE Floris V leefde van 1256 tot 1296. Hij was een graaf, een edelman. Nederland zag er in de tijd van Floris V heel anders uit dan nu. Er woonden weinig mensen. Verschillende edelen

Nadere informatie

Leerdoel Leerlingen horen spelenderwijs feiten langskomen over de staatsinrichting van de Republiek in de Gouden Eeuw.

Leerdoel Leerlingen horen spelenderwijs feiten langskomen over de staatsinrichting van de Republiek in de Gouden Eeuw. Geschiedenisquiz Korte omschrijving werkvorm De werkvorm is gebaseerd op het spel ren je rot. De inhoud van de quiz gaat over Nederland in de zeventiende eeuw. De leerlingen worden ingedeeld in teams.

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Waarom stuurt de Spaanse koning schepen naar de Nieuwe Wereld? weten nog niets van dit deel van de wereld.

Waarom stuurt de Spaanse koning schepen naar de Nieuwe Wereld? weten nog niets van dit deel van de wereld. Werkblad 6 Ω De Nieuwe Wereld Ω Les : Cortés en de Azteken In de periode 500 tot 600 zijn Spanje en Portugal de machtigste landen de wereld. Ze sturen schepen en mensen naar de Nieuwe Wereld die Columbus

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Dit deel van 6.2 hoort bij de HC De republiek Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht.

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 De Nederlanden in de tijd voor Karel V Het grondgebied van het huidige Nederland

Hoofdstuk 2. Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 De Nederlanden in de tijd voor Karel V Het grondgebied van het huidige Nederland Hoofdstuk 2. Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 De Nederlanden in de tijd voor Karel V Het grondgebied van het huidige Nederland behoorde sinds 925 tot het Duitse Rijk. In de 14 de en

Nadere informatie

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555)

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) Deel 3: 1477-1555 De Habsburgse overheersing en Karel Het Hertogdom Bourgondië wordt overheerst door de Fransen. De Elzas, Lotharingen en Gelre zijn afgesplitst. Maria

Nadere informatie

01-04-GG-Ontdekkers & Verlichters (2)

01-04-GG-Ontdekkers & Verlichters (2) 01-04-GG-Ontdekkers & Verlichters (2) Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Kristel Brekelmans 19 March 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73351 Dit lesmateriaal

Nadere informatie

Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt. Mening in 1618. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen

Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt. Mening in 1618. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt Mening in 1618 Mening Nu Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 64. Uitspraken over Johan van Oldenbarnevelt Johan van Oldenbarnevelt verdiende het om

Nadere informatie

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555)

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) Deel 1: 1305-1354 De groei van de macht van het volk en het uitbreken van de Hoekse en Kabeljouwse twisten. In deze periode zien we de macht van de graafschappen en hertogdommen

Nadere informatie

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal Een volk in opstand, een boze koning, een dappere koningin, een onoverwinnelijke vloot en... een storm. Dit is het spannende verhaal van de Spaanse

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten

De Republiek in een tijd van vorsten De Republiek in een tijd van vorsten De volgende gebeurtenissen houden verband met oorlogen en godsdienstvervolgingen in de zestiende en zeventiende eeuw: 1 Net als Jacobus II vluchten nonnen van het klooster

Nadere informatie

PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen!

PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen! PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen! Met PINKSTEREN hebben we in Nederland altijd vrij! Er is een 1 e Pinksterdag, een 2 e Pinksterdag. En in Purmerend (en omgeving) hebben we zelfs een 3 e Pinksterdag. Op deze

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats?

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Voorbeeld 1: Engeland De bezittingen van de Engelse koning Hendrik II in Frankrijk rond 1180 zijn

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 Vragenkapstok

Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 Vragenkapstok Vragenkapstok Kenmerkende aspecten: 17, 21 1. DE CHRISTELIJKE KERK IN WEST-EUROPA VALT UITEEN Groeiende kritiek op de katholieke Kerk rond 1500 De kritiek van Luther Verschillen tussen het lutheranisme

Nadere informatie

Filips. Over Filips. Info. Bekenden van Filips. Filips. Tijdlijn Info Foto s Eten & Drinken. wsw. Filips 1540. Filips 1549.

Filips. Over Filips. Info. Bekenden van Filips. Filips. Tijdlijn Info Foto s Eten & Drinken. wsw. Filips 1540. Filips 1549. Over is de oudste zoon van de machtige keizer Karel V. Karel is geboren in Gent en is regelmatig in de Nederlanden. is geboren in Spanje en groeit daar op. Zijn vader ziet hij maar weinig, die is altijd

Nadere informatie

Levenslijn Republiek - Maurits en Oldenbarnevelt

Levenslijn Republiek - Maurits en Oldenbarnevelt Republiek - Maurits en Oldenbarnevelt De les in een oogopslag Onderwerp: Maurits en Oldenbarnevelt Activiteit: Tijdsduur: Leerlingen bepalen hoe Oldenbarnevelt en Maurits reageerden op een gebeurtenis

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2014 tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO

Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

DE WIJZE KONING SALOMO

DE WIJZE KONING SALOMO Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

KIJKROUTE IN VREDESNAAM

KIJKROUTE IN VREDESNAAM ONDERHANDELEN VECHTEN COLOFON Deze kijkroute is gemaakt voor kinderen vanaf 8 jaar en hun ouders, bij de tentoonstelling In Vredesnaam. De Vrede van Utrecht 1713. Deze tentoonstelling staat van 12 april

Nadere informatie

Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 1874 is dat anders. Kinderen. Waarom vinden mensen het goed dat kinderen werken?

Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 1874 is dat anders. Kinderen. Waarom vinden mensen het goed dat kinderen werken? Werkblad Ω Een halve eeuw vooruitgang Werkblad Ω Les : Kinderarbeid Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 874 is dat anders. Kinderen Kinderarbeid moeten hun ouders helpen om geld te verdienen.

Nadere informatie

Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 1874 is dat anders. Kinderen. Waarom vinden mensen het goed dat kinderen werken?

Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 1874 is dat anders. Kinderen. Waarom vinden mensen het goed dat kinderen werken? Werkblad Ω Een halve eeuw vooruitgang Werkblad Ω Les : Kinderarbeid Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 874 is dat anders. Kinderen Kinderarbeid moeten hun ouders helpen om geld te verdienen.

Nadere informatie

http://www.schoolsamenvatting.nl/ - De site voor samenvattingen en meer!

http://www.schoolsamenvatting.nl/ - De site voor samenvattingen en meer! Hoofdstuk 1: Paragraaf 1: 1. Hendrik VII weet in Engeland het gezag van de koning te herstellen door middel van een politiek van centralisatie. Zo verstevigt hij zijn positie ten opzichte van de edelen

Nadere informatie

OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO)

OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO) OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO) Voor de uitvoering van zijn centralisatiepolitiek stelde Karel V drie centrale raden in. 1 Noem één van deze centrale raden en leg uit op welke wijze deze

Nadere informatie

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff Spreekbeurt en werkstuk over Ridders Door: Oscar Zuethoff Mei 2007 Inleiding Waarom houd ik een spreekbeurt over de ridders en de riddertijd? Toen ik klein was wilde ik altijd al een ridder zijn. Ik vind

Nadere informatie

Eindexamen havo geschiedenis 2012 - I

Eindexamen havo geschiedenis 2012 - I De Republiek in een tijd van vorsten Het gewest Holland was in de vijftiende eeuw niet in staat in de eigen behoefte aan graan te voorzien. 1p 1 Welke oplossing werd voor dit probleem gevonden? Gebruik

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2012 tijdvak 1 maandag 21 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten (1600 1700) / 17e eeuw

Tijd van regenten en vorsten (1600 1700) / 17e eeuw Tijdvakken Tijd van regenten en vorsten (1600 1700) / 17e eeuw K.A. * Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie * De bijzondere plaats in staatkundig opzicht

Nadere informatie

KONING DAVID (DEEL 1)

KONING DAVID (DEEL 1) Bijbel voor Kinderen presenteert KONING DAVID (DEEL 1) Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali PrO -weekkrant Week 45 november 2013 Voor jongeren in het praktijkonderwijs 4-1 0 november 2013 Eenvoudig Communiceren Nederlandse soldaten naar Mali Foto: ANP In Mali helpen buitenlandse soldaten de inwoners.

Nadere informatie

Waterdunen. Een bewerking van Patricia Kuiper naar het boek Waterdunen van Rob Ruggenberg in opdracht van stichting de drang/oscar Postema

Waterdunen. Een bewerking van Patricia Kuiper naar het boek Waterdunen van Rob Ruggenberg in opdracht van stichting de drang/oscar Postema Waterdunen Een bewerking van Patricia Kuiper naar het boek Waterdunen van Rob Ruggenberg in opdracht van stichting de drang/oscar Postema Rolverdeling: Robbe, jongen/justus, oude man, Jana Barbe, meisje/yunio,

Nadere informatie

Sessie 68. Meningen over Wat Tyler. Mening in 1381. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen

Sessie 68. Meningen over Wat Tyler. Mening in 1381. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 68. Meningen over Wat Tyler Mening in 1381 Mening Nu Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 68. Uitspraken over Wat Tyler Mensen moeten niet als slaven hoeven werken alleen maar omdat ze arm zijn.

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1 PARAGRAAF 1 : Het begin van de Opstand

HOOFDSTUK 1 PARAGRAAF 1 : Het begin van de Opstand HOOFDSTUK 1 PARAGRAAF 1 : Het begin van de Opstand Staatsvorming en centralisatie Vanaf 1543 was Karel V landsheer van alle zeventien Nederlandse gewesten, die daarmee voor het eerst onder één heer verenigd

Nadere informatie

Samenvatting Gouden Eeuw DEF

Samenvatting Gouden Eeuw DEF Samenvatting Gouden Eeuw DEF Week 1DEF: Gouden Eeuw algemeen Info: De Gouden Eeuw (1600-1700) De 17 e eeuw wordt Gouden Eeuw genoemd, omdat er in Nederland veel geld werd verdiend. Vooral door de handel.

Nadere informatie

De Waalse gemeenten in Nederland

De Waalse gemeenten in Nederland De Waalse gemeenten in Nederland Nederland kent hervormde gemeenten die een vreemde taal als voertaal hebben: het Frans. Dit opvallende fenomeen valt alleen met behulp van de geschiedenis te verklaren.

Nadere informatie

Jezus geeft zijn leven voor de mensen

Jezus geeft zijn leven voor de mensen Eerste Communieproject 38 Jezus geeft zijn leven voor de mensen Niet iedereen gelooft in Jezus In les 5 hebben we gezien dat Jezus vertelt over de Vader. God houdt van de mensen. Hij vergeeft je zonden.

Nadere informatie

De geschiedenis van Nederland. in 50 teksten

De geschiedenis van Nederland. in 50 teksten De geschiedenis van Nederland in 50 teksten Verantwoording De teksten in dit pakket zijn geschreven naar aanleiding van de 50 vensters van de Canon van de Nederlandse geschiedenis. In deze canon worden

Nadere informatie

kids en de Bijbel voorlezen of zelf lezen, samen bidden, kleuren, puzzelen en knutselen

kids en de Bijbel voorlezen of zelf lezen, samen bidden, kleuren, puzzelen en knutselen kids en de Bijbel voorlezen of zelf lezen, samen bidden, kleuren, puzzelen en knutselen Verhalen die de Here Jezus als kind hoorde: David, Saul en Jonatan Nadat hij Goliat had verslagen en de Filistijnen

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 1 Ω Steden Ω Les 1: De middeleeuwse steden Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 1 Ω Steden Ω Les 1: De middeleeuwse steden Naam: Werkblad Ω Steden Ω Les : De middeleeuwse steden De middeleeuwse steden Aan het eind van de middeleeuwen is de adel de baas. De adel is rijk en heeft alle grond. De kasteelheer woont met zijn vrouw, kinderen

Nadere informatie

2 De oprichting van de VOC en de WIC zorgde ervoor dat overal op de wereld Zeeuwse en Hollandse schepen voeren.

2 De oprichting van de VOC en de WIC zorgde ervoor dat overal op de wereld Zeeuwse en Hollandse schepen voeren. Tijdvak 6 Toetsvragen 1 In de Tijd van Vorsten en Regenten werden in ook in de Nederlanden de eerste handelstochten naar Azië georganiseerd. Hoe werden deze tochten gefinancierd? A De Nederlandse overheid

Nadere informatie

http://www.schoolsamenvatting.nl/ - De site voor samenvattingen en meer! Geschiedenis Republiek in de gouden eeuw

http://www.schoolsamenvatting.nl/ - De site voor samenvattingen en meer! Geschiedenis Republiek in de gouden eeuw Geschiedenis Republiek in de gouden eeuw 1 Inhoudsopgave Paragraaf 1.1 De koningen van Engeland en Frankrijk... 4 Centralisatie... 4 Engeland... 4 Frankrijk... 4 Stichting van de Anglicaanse kerk.... 5

Nadere informatie

DE ZENDINGSREIZEN VAN PAULUS

DE ZENDINGSREIZEN VAN PAULUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE ZENDINGSREIZEN VAN PAULUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Janie Forest Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd

Nadere informatie

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander verwerkingsopdrachten Willem-Alexander Van kind tot koning Vragen bij Stamboom van het Koninklijk huis (bladzijde 6 en 7) 1 Als je goed kijkt, zie een schild met het wapen van Nederland. Op het schild

Nadere informatie

Antwoorden bij Hoofdstuk 5 Tijd van ontdekkers en hervormers. Oriëntatie. Opdracht 1 a

Antwoorden bij Hoofdstuk 5 Tijd van ontdekkers en hervormers. Oriëntatie. Opdracht 1 a Antwoorden bij Hoofdstuk 5 Tijd van ontdekkers en hervormers Oriëntatie Opdracht 1 a Voorbeeld van verandering Voorbeeld van continuïteit Geloof kerkhervorming katholieke kerk Politiek ontstaan Republiek

Nadere informatie

DAVID DE HERDERSJONGEN

DAVID DE HERDERSJONGEN Bijbel voor Kinderen presenteert DAVID DE HERDERSJONGEN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

KONING DAVID (DEEL 2)

KONING DAVID (DEEL 2) Online Bijbel voor kinderen presenteert KONING DAVID (DEEL 2) Geschreven door Edward Hughes Illustraties door Janie Forest and Lazarus Aangepast door Lyn Doerksen Alle Bijbelcitaten zijn afkomstig uit

Nadere informatie

Wat is de aanleiding tot de Eerste Wereldoorlog? De moord op Frans-Ferdinand van Oostenrijk.

Wat is de aanleiding tot de Eerste Wereldoorlog? De moord op Frans-Ferdinand van Oostenrijk. Werkblad 7 Ω Oorlog en crisis Ω Les : De Eerste Wereldoorlog Het begin van de Eerste Wereldoorlog Rond 900 zijn er twee kampen in Europa. Rusland, Frankrijk en Groot- Brittannië aan de ene kant. Oostenrijk-

Nadere informatie

quiz De Nederlandse geschiedenis

quiz De Nederlandse geschiedenis quiz De Nederlandse Wie is de eerste troonopvolger van koningin Beatrix? A. Prins Filip B. Prins Willem-Alexander C. Prinses Máxima Wie is de eerste troonopvolger van koningin Beatrix? A. Prins Filip B.

Nadere informatie

De lessen. Hieronder vind je een uitwerking van de lessen die komen gaan.

De lessen. Hieronder vind je een uitwerking van de lessen die komen gaan. De lessen Hieronder vind je een uitwerking van de lessen die komen gaan. Voor de lessen over het christendom heb je het lesboek Wegen van navolging nodig. Daarnaast neem je elke les het bronnenboek, een

Nadere informatie