Meer talen, meer culturen, meer kansen voor iedereen!

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Meer talen, meer culturen, meer kansen voor iedereen!"

Transcriptie

1 column voor Meer talen, meer culturen, meer kansen voor iedereen! door Dr. Antje Orgassa, docent logopedie, taalwetenschapper, ervaringsdeskundige In deze bijdrage komt aan de orde dat het werken met meertalig kinderen geen lastige opgave is maar juist een interessante uitdaging voor professionals zoals leidsters, leerkrachten en logopedisten. Door opvoeddoelen van ouders te respecteren en alle talen en culturen een plaats te geven in het begeleidingsproces, krijgen meertalige kinderen ontwikkelingskansen. Maar hoe doe je dat? In de eerste plaats door in gesprek te gaan met ouders over wat zij belangrijk vinden voor hun kind en hoe zij tegen de diverse talen en culturele waarden aankijken. In de tweede plaats door een systematische analyse te maken van de talenkennis van het kind en zijn geworteldheid in de diverse culturen. Dit kan inzicht geven in de individuele mix ervan voor het kind en helpen bij het opstellen van een op maat gesneden plan van aanpak. Tot slot wordt de begeleiding succesvoller doordat de professional zich intensief bezig houdt met de thema s taal en cultuur en zich daardoor ook bewust wordt van zijn eigen (sub)cultuur. Tim e and attention need to be given to developing interventions and strategies that do not contravene children s or their parent s cultural norms. Interventions with children with and without language disorders is a language-based activity. Because language is rooted in culture, it is also a culture-based activity. (gebaseerd op Paradis et al., 2011: 36ff) De uitdaging In 2013 telt Nederland miljoen inwoners. Rond 12% daarvan heeft een niet-westerse achtergrond (CBS, 2014). Veel kinderen, maar lang niet alle kinderen, uit deze culturele minderheden spreken thuis de taal van herkomst. Het Nederlands leren ze vaak pas later in de crèche of op de kleuterschool als tweede of zelfs derde taal. De taalontwikkeling van meertaligen kan, net als bij eentaligen, vertraagd zijn. In sommige gevallen wordt bij deze kinderen uiteindelijk een taalstoornis gediagnosticeerd. Alhoewel meertaligheid nooit de oorzaak is van een taalstoornis (Blumenthal, 2009), zijn meertaligen duidelijk

2 oververtegenwoordigd in het speciale cluster 2 onderwijs ofwel de scholen voor kinderen met spraak en taalmoeilijkheden (Smeets e.a., 2009; CBS, 2012). Onderzoek heeft laten zien dat Nederlandse kinderen met een taalstoornis en kinderen die pas in hun derde/vierde levensjaar beginnen met het leren van het Nederlands vaak vergelijkbare ontwikkelingspatronen vertonen (o.a. Orgassa, 2010). De taalontwikkeling van meertalige kinderen, ook zonder taalstoornis, verloopt vaak wat langzamer dan die van hun eentalige leeftijdgenoten in het Nederlands(!). Maar dat is ook logisch als je bedenkt dat het taalaanbod is verdeeld over twee of meer talen, en dat ze soms wat later zijn begonnen met het Nederlands. Terecht kan in sommige gevallen de vraag gesteld worden naar de juistheid van de diagnose van een taalstoornis bij meertalige kinderen. Dit is een uitdagend dilemma voor elke logopedist en leerkracht die te maken heeft met meertaligen. Al in 2000 schreven Mirjam Blumenthal en Manuela Julien in hun artikel Geen diagnose zonder anamnese meertaligheid, dat de diagnostiek en adviezen voor meertaligen vaak gebaseerd zijn op eentalige uitgangspunten en praktijken (2000: 6). Nog steeds is er een gebrek aan onderzoeksinstrumenten voor kinderen met verschillende taal- en culturele achtergronden met als gevolg dat meertaligen vaak alleen op hun taalvaardigheid in het Nederlands worden beoordeeld. Dat vertekent de beoordeling omdat een taalstoornis zich in alle actieve talen van de meertalige dient te manifesteren. Gelukkig zijn er nieuwe ontwikkelingen rondom dit thema (zie Blumenthal en Julien (2000) waren bovendien van mening dat er onvoldoende werd geïnformeerd naar de meertalige en culturele achtergronden bij de diagnostiek. Juist deze achtergrondgegevens zijn wezenlijk voor een begeleiding op maat van meertaligen en hun omgeving. De dynamiek van taal en cultuur Het diagnosticeren van meertaligen lijkt in het algemeen veel op die van eentaligen. Je observeert, je verzamelt relevante gegevens op basis van (para)medische dossiers evenals via een interview en je voert taaltests uit. Dat er verschillen zijn tussen talen en culturen is echter een gegeven (Isaac, 2002). De uitdaging bij meertaligen ligt er dan ook in ALLE relevante cliëntgebonden interne en externe factoren betreffende ALLE talen en culturen van de meertalige en zijn omgeving over het verloop van tijd in kaart te brengen. Meertaligheid omvat namelijk een dynamisch continuüm dat gedurende het levensloop kan veranderen. Ter illustratie volgt een fictief en toch realistisch voorbeeld: een Afghaanse jongen vlucht op zesjarige leeftijd uit Afghanistan en verblijft vervolgens gedurende enkele maanden telkens in diverse Europese opvangcentra, voordat hij een verblijfsvergunning krijgt in Montreal, Canada, en daar gaat leven. Na afronding van zijn opleiding trouwt hij met een vrouw van Man-

3 darijn-chinese afkomst die ook op jonge leeftijd met haar ouders naar Canada is gemigreerd. Ze hebben inmiddels drie kinderen, die minimaal aan vier talen worden blootgesteld, namelijk Dari (Afghaans-Perzisch), Mandarijn Chinees, Engels en Frans (zoals gesproken in Montreal). Het mag duidelijk zijn dat in dit gezin verschillende culturele denk- en leefwijzen bij elkaar komen. Deze kunnen betrekking hebben op geloof, eetgewoonten, gezinssamenstelling, opvoeding en verzorging, educatie en leerstijlen en visie op ziekte en handicap. Daarnaast verschillen de vier talen van elkaar in termen van het klanksysteem, de grammatica, woordenschat, schrift, en de manier van interactiestijl (bijv. hiërarchische afstand, communicatieve benadering van mannen en vrouwen enz.) en non-verbale communicatie (zoals bijv. oogcontact). De intensiteit en hoedanigheid waarmee de verschillende talen, interactiestijlen worden gebruikt en culturele leefwijzen worden nageleefd kan echter in het verloop van tijd bij elk individu in het gezin veranderen. De vraag stelt zich: wat is meertaligheid eigenlijk? Is een Turks kind, wat de eerste twee levensjaren werd blootgesteld aan de Turkse taal, maar daarna vooral de standaardtaal Nederlands hoort en spreekt (nog) meertalig? Is zijn moedertaal (nog steeds) de Turkse taal? Welke status heeft het Turks voor zijn ouders en voor het kind? Hoeveel kennis van een ander taalsysteem zou men eigenlijk moeten hebben om de stempel van meertalige te mogen dragen: betreft het het aantal klanken, woorden of het aantal complexe grammaticale structuren die men kent of daadwerkelijk uit? Zoals eerder beschreven omvat meertaligheid een dynamisch continuüm, waar een complex van factoren bepalend is voor de meertalige situatie in het leven. Gezien de dynamiek van meertaligheid kan terecht de vraag worden gesteld of het ooit mogelijk zal zijn voor alle verschillende culturele bevolkingsgroepen en leeftijden gestandaardiseerde taaltesten en interventies te ontwikkelen. Elke meertalige is uniek en dat vereist een individuele aanpak. Het vraagt om in gesprek te gaan met ouders en kinderen om een beeld te krijgen van de wisselwerking tussen alle factoren die meespelen. Een dergelijk gesprek kan bijvoorbeeld gevoerd worden aan de hand van de methode TOLK voor taalontwikkeling! Voor de diagnose van een taalstoornis is de afname van een gestandaardiseerde vragenlijst een geschikt hulpmiddel om een realistisch beeld van de meertalige en culturele situatie te verkrijgen. Er zijn inmiddels een aantal geschikte vragenlijsten ontwikkeld die helpen bij de verzameling van relevante gegevens over taal en cultuur (zie onder voor meer inhoudelijke informatie). Tot slot De informatie verzameld met behulp van vragenlijsten versterkt bij de professional ook de sensitiviteit voor culturele verschillen. Cultuursensitiviteit heeft in deze context echter niet alleen betrekking op de taalgemeenschap van de meertalige, maar ook op de eigen (sub)cultuur. Juist vanuit de eigen (sub)cultuur van bijv. leidster, leerkracht of logopedist wordt gecommuniceerd richting ouder en kind. Vanuit de eigen normen, waarden en verwachtingen wordt gedrag bij het kind gestimuleerd. Zich bewust zijn van beide culturen (de eigen cultuur en die van de ander) is een basisvoorwaarde om te komen tot effectieve communicatie zodat begeleiding op maat mogelijk wordt.

4 Meer weten over deze vragenlijsten? Anamnese Meertaligheid: Blumenthal en Julien (2009) PABIQ (zie bijlagen - moet volgens de tekst in de bijlage aan gerefereerd worden: COST Action IS0804 Vragenlijst voor ouders van tweetalige kinderen (Questionnaire for Parents of Bilingual Children) (PaBiQ Questionnaire) Deze vragenlijst is de korte versie van een langere vragenlijst die door onderzoeksgroepen in verschillende landen binnen de COST Actie IS0804 in een pilot is getest en die gedeeltelijk gebaseerd is op de ALEQ (Paradis, 2011) en de ALDeQ (Paradis et al., 2010). AMK SIG Bilinguales Patientenprofil (BPP) und Multilingual Interkulturelle Anamnese (MIA) van Dr. Wiebke Scharff Rethfeld. Voor meer informatie, zie Verder lezen? Interessante literatuur Blumenthal, M. (2009). Meertalige ontwikkeling: Adviezen over meertalige opvoeding bij een auditief/communicatieve beperking. Leuven/Den Haag: Acco. Blumenthal, M. en Julien, M.M.R. (2000). Geen diagnose zonder anamnese meertaligheid. Logopedie en Foniatrie, 1, Isaac, K. (2002). Speech pathology in cultural & linguistic diversity. Whurr: London/Philadelphia. Leonard, L.B. (2000). Specific language impairment across languages. In Speech and language impairments in children: causes, characteristics, intervention and outcome, eds. V.M. Bishop and L.B. Leonard, East Sussex: Psychology Press. Leonard, L.B. (2009). Cross-linguistic studies of child language disorder. In Handbook of child language disorders, ed. R.G. Schwartz, New York, NY: Psychology Press. Orgassa, A. (2010). Het ontwarren van tweetaligheid en een primaire taalontwikkelingsstoornis is geen gemakkelijke klus. Van Horen Zegen, 4, Paradis, J. Genesee, F.& Crago, M.B. (2011). Dual Language Development & Disorders. A Handbook on Bilingualism & Second Language Learning (2nd edition). Baltimore, Maryland: Paul H. Brookes Publishers Co. Pinto, D. (1990). Interculturele communicatie: drie-stappenmethode voor het doeltreffend

5 overbruggen en managen van cultuurverschillen. Groningen: Bohn Stafleu Van Loghum. Scharff Rethfeldt, W. (2013). Kindliche Mehrsprachigkeit: Grundlagen und Praxis der sprachtherapeutischen Intervention. Stuttgart: Thieme. Sobieraj, F. (2013). Taalrijke diagnostiek. De diagnostische praktijk van tweetalig onderzoek binnen het regulier basisonderwijs. Logopedie, 1-2, 6-12.

Taalontwikkeling in een meertalige context

Taalontwikkeling in een meertalige context Taalontwikkeling in een meertalige context Informatiebrochure voor hulpverleners Code maakt deel uit van de Groep Gezondheid & Welzijn van Lessius Meertalige spraak- en taalverwerving 1 Inleiding Heel

Nadere informatie

Anamnese Meertalige Kinderen

Anamnese Meertalige Kinderen Anamnese Meertalige Kinderen Intervisiewerkgroep Meertalige kinderen Deze anamneselijst staat gratis ter beschikking op www.sig-net.be in PDF-formaat en is ook beschikbaar in het Frans, Engels, Spaans,

Nadere informatie

Taalontwikkeling in een meertalige context

Taalontwikkeling in een meertalige context Taalontwikkeling in een meertalige context Informatiebrochure voor ouders Code maakt deel uit van de Groep Gezondheid & Welzijn van Lessius Proces van tweedetaalverwerving 1 Verantwoording Als expertisecentrum

Nadere informatie

primaire taalontwikkelingsstoornis

primaire taalontwikkelingsstoornis ARTIKELEN Het ontwarren van tweetaligheid en een primaire taalontwikkelingsstoornis (SLI) is geen makkelijke klus Tweetaligheid is een belangrijk onderwerp in het veld van onderwijs en zorg. In het vorige

Nadere informatie

Meertaligheid: therapie of geen therapie?

Meertaligheid: therapie of geen therapie? Meertaligheid: therapie of geen therapie? Een literatuurstudie over de behandeling van meertalige kinderen met een taalstoornis Heerlen, 08-06-2015 Tina Penninx 1114107 (tinapenninx@hotmail.com) Coach:

Nadere informatie

Audiologisch centrum, spraaktaalteam

Audiologisch centrum, spraaktaalteam TOS en Meertaligheid Onderwijsdag 25 mei 2016 Maaike Diender, klinisch linguïst Els de Jong, teamleider spraaktaalteam/logo-akoepedist Audiologisch centrum, spraaktaalteam Gehooronderzoek Logopedisch onderzoek

Nadere informatie

Meertaligheid en taalstoornissen. Jan de Jong Universiteit van Amsterdam

Meertaligheid en taalstoornissen. Jan de Jong Universiteit van Amsterdam Meertaligheid en taalstoornissen Jan de Jong Universiteit van Amsterdam Diagnostisch dilemma In veel onderzoek: oppervlakkige overeenkomst tussen eentalige kinderen met SLI en tweetalige kinderen zonder

Nadere informatie

Diagnostiek van taalstoor nissen bij meertalige kinderen

Diagnostiek van taalstoor nissen bij meertalige kinderen Charlotte Mostaert 1, Hilde De Smedt 2 en Hilde Roeyers 3 Diagnostiek van taalstoor nissen bij meertalige kinderen Het aantal meertalige kinderen in de logopedische praktijk neemt toe. Heel wat logopedisten

Nadere informatie

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr, logopedist Congres 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Over welke kinderen praten we vandaag? Engels: Specific Language Impairment: Is SLI wel zo

Nadere informatie

ANAMNESE MEERTALIGHEID Taalaanbod en attitudes t.o.v. betrokkene talen

ANAMNESE MEERTALIGHEID Taalaanbod en attitudes t.o.v. betrokkene talen ANAMNESE MEERTALIGHEID Taalaanbod en attitudes t.o.v. betrokkene talen Oorspronkelijk ontwikkeld door Mirjam Blumenthal en Manuela Julien binnen het Audiologische Centrum Den Haag, 1999 Versie 2 met geringe

Nadere informatie

Kan een kind meer talen

Kan een kind meer talen Kan een kind meer talen...ook als het een auditieve of co Meertaligheid is geen oorzaak van taalstoornissen de één is er beter in dan de ander dat geldt ook voor kinderen met een zintuiglijke, communicatieve,

Nadere informatie

Narratieve Vaardigheden van Eentalige en Meertalige Kinderen met en zonder een Taalontwikkelingsstoornis: Implicaties voor de Praktijk

Narratieve Vaardigheden van Eentalige en Meertalige Kinderen met en zonder een Taalontwikkelingsstoornis: Implicaties voor de Praktijk Faculteit Sociale Wetenschappen Afdeling Orthopedagogiek Narratieve Vaardigheden van Eentalige en Meertalige Kinderen met en zonder een Taalontwikkelingsstoornis: Implicaties voor de Praktijk Tessel Boerma

Nadere informatie

Meertaligheid: hoe pak je het aan?

Meertaligheid: hoe pak je het aan? Artikelen Meertaligheid: Casuïstiek en hulpbronnen Mirjam Blumenthal De laatste jaren is er veel gepubliceerd op het gebied van taaldiagnostiek en behandeling van meertalige kinderen. Er is meer bewijs

Nadere informatie

Meertalige ontwikkeling Adviezen voor ouders van kinderen met een auditieve / communicatieve beperking die in een meertalige omgeving wonen

Meertalige ontwikkeling Adviezen voor ouders van kinderen met een auditieve / communicatieve beperking die in een meertalige omgeving wonen Meertalige ontwikkeling Adviezen voor ouders van kinderen met een auditieve / communicatieve beperking die in een meertalige omgeving wonen Door: Mirjam Blumenthal Projectleider CLD M.Blumenthal@effathaguyot.nl

Nadere informatie

Kinderen met specifieke taalstoornissen Trends en topics

Kinderen met specifieke taalstoornissen Trends en topics Kinderen met specifieke taalstoornissen Trends en topics Ellen Burger & Gertje de Wijkerslooth, 25 januari 2013 Kinderen met specifieke taalstoornissen vanuit diagnostisch perspectief 1. kind met een taalstoornis

Nadere informatie

Uitdagingen bij de diagnostiek van spraaktaalstoornissen bij meertalige kinderen

Uitdagingen bij de diagnostiek van spraaktaalstoornissen bij meertalige kinderen Uitdagingen bij de diagnostiek van spraaktaalstoornissen bij meertalige kinderen door Manuela Julien, logopedist & klinisch linguïst 19 maart 2009 Overzicht Taalachterstand, taalstoornis, nog beperkte

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.154949 File ID Filename Version uvapub:154949 Specifieke_taalstoornissen_in_een_tweetalige_context

Nadere informatie

Diagnostiek van taalstoornissen bij meertalige kinderen

Diagnostiek van taalstoornissen bij meertalige kinderen Diagnostiek van taalstoornissen bij meertalige kinderen Manuela Julien logopedist & linguïst 30 september 2011 Overzicht 1. Terminologie 2. Uitdagingen 3. Valkuilen 4. Aanpak M. Julien, 30 september 2011

Nadere informatie

Diagnostiek van taalstoornissen bij kinderen in een tweetalige context de Jong, J.

Diagnostiek van taalstoornissen bij kinderen in een tweetalige context de Jong, J. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Diagnostiek van taalstoornissen bij kinderen in een tweetalige context de Jong, J. Published in: Logopedie - Vlaamse Vereniging voor Logopedisten Link to publication

Nadere informatie

Anamnesegesprekken met ouders van meertalige kinderen: leidraad voor aanvullende anamnese

Anamnesegesprekken met ouders van meertalige kinderen: leidraad voor aanvullende anamnese Intervisiewerkgroep Meertalige kinderen 1 Anamnesegesprekken met ouders van meertalige kinderen: leidraad voor aanvullende anamnese De anamnesevragenlijst voorgesteld in dit artikel werd ontwikkeld door

Nadere informatie

Richtlijn multidisciplinaire (spraak en taal)diagnostiek van meertalige kinderen

Richtlijn multidisciplinaire (spraak en taal)diagnostiek van meertalige kinderen Richtlijn multidisciplinaire (spraak en taal)diagnostiek van meertalige kinderen met of zonder gehoorverlies PonTeM Mirjam Blumenthal 2012 versie 13-2-2012 INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave... 2 Inleiding...

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 2 onderwijs

Logopedie in het cluster 2 onderwijs Logopedie in het cluster 2 onderwijs mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement gaat over de logopedische

Nadere informatie

TOLK voor taaltherapie! Theoretische verantwoording

TOLK voor taaltherapie! Theoretische verantwoording TOLK voor taaltherapie! Theoretische verantwoording Inhoud Blz. 1 Algemeen 2 1.1 TOLK voor taalontwikkeling! 1.2 TOLK voor taaltherapie! 2 Directe taaltherapie 3 2.1 Definitie en oorzaak van TOS 2.2 Visie

Nadere informatie

Signalering spraak- en taalproblemen. Signalering spraak- en taalproblemen

Signalering spraak- en taalproblemen. Signalering spraak- en taalproblemen Signalering spraak- en taalproblemen 1 Inleiding Communiceren en anderen begrijpen is een belangrijk fundament in je leven. Het stelt je in staat grip te krijgen op de wereld om je heen, contacten aan

Nadere informatie

AUDIOLOGISCH CENTRUM HOLLAND NOORD ALKMAAR. Het AC als centrum voor Spraaktaaldiagnostiek

AUDIOLOGISCH CENTRUM HOLLAND NOORD ALKMAAR. Het AC als centrum voor Spraaktaaldiagnostiek AUDIOLOGISCH CENTRUM HOLLAND NOORD ALKMAAR Het AC als centrum voor Spraaktaaldiagnostiek Het spraaktaalteam van het ACHN Multidisciplinair team bestaat uit: Gedragswetenschappers (orthopedagogen/psychologen)

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 4 onderwijs

Logopedie in het cluster 4 onderwijs Logopedie in het cluster 4 onderwijs mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement richt zich op de

Nadere informatie

Meertalige kinderen met een logopedisch probleem: Hoe ga je met ze om?

Meertalige kinderen met een logopedisch probleem: Hoe ga je met ze om? Klinische praktijk Manuela Julien Manuela Julien 1 Meertalige kinderen met een logopedisch probleem: Hoe ga je met ze om? Dit artikel geeft richtlijnen die logopedisten kunnen gebruiken om juiste keuzes

Nadere informatie

Achtergrond, inhoud en toepassing

Achtergrond, inhoud en toepassing Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen (T-TOS): Achtergrond, inhoud en toepassing Femke Scheltinga, Linda Horsels, Jos Keuning & Judith Stoep Sinds 2013 is het Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen

Nadere informatie

Omgaan met. meer- en anderstaligheid. op school

Omgaan met. meer- en anderstaligheid. op school Omgaan met meer- en anderstaligheid op school Omgaan met meer- en anderstaligheid op school 1 Basisvoorwaarden Een school die goed weet om te gaan met meer-/anderstaligheid neemt een open houding aan tegenover

Nadere informatie

Betekenis van vaderschap

Betekenis van vaderschap Betekenis van vaderschap Conferentie vader-empowerment G.O.Helberg Kinder-en Jeugdpsychiater Materiaal ontleed aan onderzoek: Prof. dr. Louis Tavecchio Afdeling POWL, Universiteit van Amsterdam Een paar

Nadere informatie

Gebruik van Engels door leerlingen tijdens de Engelse les.

Gebruik van Engels door leerlingen tijdens de Engelse les. Gebruik van Engels door leerlingen tijdens de Engelse les. Een onderzoek op het Scala College 6-6-2011 Shera Gerber, Marit de Jong, Jacob de Ruiter, Sander Stolk en Femke Verdonk Inhoud Context... 2 Relevantie...

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 3 onderwijs

Logopedie in het cluster 3 onderwijs Logopedie in het cluster 3 onderwijs mw. M. Boersma (NVLF) mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding. Taalcontexten meertaligen. Taalsyste(m)en bij tweetaligen. Taalcontexten meertaligen. Fonologische stoornissen bij meertaligen

Inhoud. Inleiding. Taalcontexten meertaligen. Taalsyste(m)en bij tweetaligen. Taalcontexten meertaligen. Fonologische stoornissen bij meertaligen Inhoud Fonologische stoornissen bij meertaligen Drs. Naz Çavuş, Klinisch Linguïst / Logopedist Unit Specialistische Zorg Alle Taal Centraal 13-11-2014 1. Inleiding 2. Taalsystemen bij tweetaligen 3. Fonologie

Nadere informatie

Ouders maken het verschil

Ouders maken het verschil Ouders maken het verschil 1 + 2 = meer dan 3 Indirecte therapie bij kinderen met TOS Jeanne Verheugt, communicatief begeleider Martina de Groot, logopedist spraaktaalpatholoog USZ Kentalis RZON Alle Taal

Nadere informatie

Taalontwikkeling van het meertalige kind 24/09/2013

Taalontwikkeling van het meertalige kind 24/09/2013 EXPERTISEGEBIEDEN Code slaat de brug tussen wetenschappelijk onderzoek en hulp- en dienstverlening op het vlak van: TAALONTWIKKELING VAN HET MEERTALIGE KIND Lezen, spellen en dyslexie Rekenen en dyscalculie

Nadere informatie

Taalscreening van meertalige kinderen in de basisschool

Taalscreening van meertalige kinderen in de basisschool Taalscreening van meertalige kinderen in de basisschool Hilde De Smedt Hilde De Smedt is logopediste en al 29 jaar werkzaam in het Integratiecentrum Foyer te Brussel (www.foyer.be). Vanuit een nauw contact

Nadere informatie

faculteit gedrags- en maatschappijwetenschappen Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB

faculteit gedrags- en maatschappijwetenschappen Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB Datum 22-06-2015 1 Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB Opzet en eerste resultaten Linda Visser Annette van der Putten Gertruud Schalen Bieuwe van der Meulen

Nadere informatie

Als schoolarts Speciaal Onderwijs cluster 2

Als schoolarts Speciaal Onderwijs cluster 2 Babette Diepeveen jeugdarts arts maatschappij en gezondheid Als consultatiebureau arts Als arts spraaktaalteam Audiologisch Centrum Als schoolarts Speciaal Onderwijs cluster 2 Als consultatiebureau arts

Nadere informatie

Thuis in Taal Professionalisering van leraren ter ondersteuning van laaggeletterde ouders bij de taalontwikkeling van jonge kinderen.

Thuis in Taal Professionalisering van leraren ter ondersteuning van laaggeletterde ouders bij de taalontwikkeling van jonge kinderen. Thuis in Taal Professionalisering van leraren ter ondersteuning van laaggeletterde ouders bij de taalontwikkeling van jonge kinderen. Martine van der Pluijm Hogeschool Rotterdam Kenniscentrum Talentontwikkeling/

Nadere informatie

Deel 1 Gebruik van het computerprogramma Behandeldoelen tos. 2 Stappen bij het opstellen van een behandelplan 29

Deel 1 Gebruik van het computerprogramma Behandeldoelen tos. 2 Stappen bij het opstellen van een behandelplan 29 Inhoud Inleiding 15 Deel 1 Gebruik van het computerprogramma Behandeldoelen tos 1 Het computerprogramma 23 1.1 Inleiding 23 1.2 Doel van het computerprogramma Behandeldoelen tos 23 1.3 Doelgroep en gebruikers

Nadere informatie

Onderzoek Zuid-Afrika

Onderzoek Zuid-Afrika Onderzoek Zuid-Afrika Tweede taalverwerving en tweede taalonderwijs Engels als tweede taal in het basisonderwijs Naam: Kimberly Vermeulen Studentnummer: S1077859 Klas: PLV3B Minor: Internationalisering

Nadere informatie

Interventie. bij meertalige peuters met TOS

Interventie. bij meertalige peuters met TOS ARTIKELEN Interventie bij meertalige peuters met TOS Mirjam Blumenthal, Susanne Voorn en Petra van Alphen Hoe kun je jonge kinderen met een taalontwikkelingsstoornis begeleiden als ze in een meertalig

Nadere informatie

Beppie van den Bogaerde. Bimodale tweetaligheid in Kodas: tegelijkertijd spreken en gebaren. SPUI25 29 oktober 2015

Beppie van den Bogaerde. Bimodale tweetaligheid in Kodas: tegelijkertijd spreken en gebaren. SPUI25 29 oktober 2015 Beppie van den Bogaerde Bimodale tweetaligheid in Kodas: tegelijkertijd spreken en gebaren SPUI25 29 oktober 2015 Onderzoek in samenwerking met prof. dr. Anne Baker (em.) 4 Speciale dank aan en Wieteke

Nadere informatie

Voorlezen in meertalige gezinnen, wat is het?

Voorlezen in meertalige gezinnen, wat is het? Voorlezen in meertalige gezinnen, wat is het? Wat is er fijner en gezelliger dan voorlezen? Lekker samen in een hoekje, in een stoel, of s avonds op de rand van het bed een verhaaltje (en nog eentje, en

Nadere informatie

Effect van behandelgroepen

Effect van behandelgroepen Effect van behandelgroepen voor kinderen met een taalontwikkelingsstoornis auteurs bernadette vermeij Taal is onmisbaar voor een succesvolle schoolloopbaan, maar ook voor het aangaan en continueren van

Nadere informatie

Begin bij de basis: een spraaktaalspecialist aan het woord. Astrid Roest GGD/JGZ Zaanstreek-Waterland

Begin bij de basis: een spraaktaalspecialist aan het woord. Astrid Roest GGD/JGZ Zaanstreek-Waterland Begin bij de basis: een spraaktaalspecialist aan het woord Astrid Roest GGD/JGZ Zaanstreek-Waterland Workshop in opdracht van NVLF Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie www.nvlf.nl Inhoud

Nadere informatie

Omgevingsanalyse ter beoordeling van het taalaanbod in het Nederlands. Bestemd voor professionals werkzaam in de jeugdgezondheidszorg.

Omgevingsanalyse ter beoordeling van het taalaanbod in het Nederlands. Bestemd voor professionals werkzaam in de jeugdgezondheidszorg. Omgevingsanalyse ter beoordeling van het taalaanbod in het Nederlands Bestemd voor professionals werkzaam in de jeugdgezondheidszorg. RIVM/Centrum jeugdgezondheid 26 februari 2009 1 1. Inleiding 1.1 Aanleiding

Nadere informatie

Vroegsignalering taalontwikkelingsstoornissen Symposium Het jonge kind

Vroegsignalering taalontwikkelingsstoornissen Symposium Het jonge kind Vroegsignalering taalontwikkelingsstoornissen Symposium Het jonge kind 15 december 2016 Drs. F. Sobieraj klinisch linguïst / logopedist Kentalis Een landelijke organisatie gespecialiseerd in diagnostiek,

Nadere informatie

Anamnese bij meertalige kinderen

Anamnese bij meertalige kinderen Inhoud Anamnese bij meertalige kinderen Anders dan anders? Kaderen binnen de algemene intake Welke vragenlijsten? Informatie van de ouders Informatie uit de omgeving Vragenlijsten met diagnostische waarde

Nadere informatie

Kind en onderzoeker spreken niet dezelfde taal

Kind en onderzoeker spreken niet dezelfde taal Kind en onderzoeker spreken niet dezelfde taal Mogelijkheden bij diagnostiek van spraaken taalproblemen bij meertalige kinderen M.M.R. Julien Een taalonderzoek bij een meertalig kind is een hele klus.

Nadere informatie

Ik heb vragen rond 'expressieve taalstoornis' of 'taalstoornis' alleen en begon nu wat te twijfelen of dat synoniemen zijn voor dysfasie of niet.

Ik heb vragen rond 'expressieve taalstoornis' of 'taalstoornis' alleen en begon nu wat te twijfelen of dat synoniemen zijn voor dysfasie of niet. Vraag In de aanloop naar volgend schooljaar krijgen we heel wat vragen rond de type 7 taal-spraak groep. Onder andere over welke 'termen' ok of niet ok zijn ifv opmaak gemotiveerd verslag / verslag. Ik

Nadere informatie

WAT DOET DE LOGOPEDIST?

WAT DOET DE LOGOPEDIST? TAAL Afasie Afasie is een taalstoornis die ontstaat door een hersenletsel in de linker hersenhelft. Dit wordt meestal veroorzaakt door een beroerte (CVA), maar kan ook ontstaan door een hersentumor, een

Nadere informatie

xxxxxxxxxxxxxxx 11/19/2010

xxxxxxxxxxxxxxx 11/19/2010 Taalonderzoek bij meertalige volwassenen Gerda Bruinsma Paul scoord op de TvK zinsbouwprocutie test net gemiddeld.op de onderdelen TvK woordvoormproductie en TvK Woordenschatproductie 2 scoord hij gemiddeld.

Nadere informatie

Vragenlijsten kwaliteit van leven

Vragenlijsten kwaliteit van leven Click for the English version Vragenlijsten kwaliteit van leven TNO heeft een aantal vragenlijsten ontwikkeld om de gezondheidsrelateerde kwaliteit van leven te meten van kinderen, jongeren en jong-volwassenen.

Nadere informatie

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer?

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type of Dementia as Cause of Sexual Disinhibition Presence of the Behavior in Alzheimer s Type? Carla

Nadere informatie

Co-teaching voor Inclusie in de lagere school. Elke Van Nieuwenhuyze en Liesbet Decroos BALO Odisee-Waas

Co-teaching voor Inclusie in de lagere school. Elke Van Nieuwenhuyze en Liesbet Decroos BALO Odisee-Waas Co-teaching voor Inclusie in de lagere school Elke Van Nieuwenhuyze en Liesbet Decroos BALO Odisee-Waas Co-teaching voor Inclusie in de lagere school een praktijkvoorbeeld binnen de zichtlijn: leraren,

Nadere informatie

Checklist: Lees- en spellingproblemen en meertaligheid

Checklist: Lees- en spellingproblemen en meertaligheid 170185/1536 April 2017 Checklist: Lees- en spellingproblemen en meertaligheid In te vullen door: school (leerkracht/ib er) in overleg met ouders, eventueel met iemand die als tolk kan fungeren. Als er

Nadere informatie

Zie je ze ontwikkelen?

Zie je ze ontwikkelen? Zie je ze ontwikkelen? De meetbare kleuter?! 1 Lectoraat Early Childhood School of Education Derde Jaarcongres leve het jonge kind 4 november 2014 DE MEETBARE KLEUTER De voorspellende waarde van cito-scores

Nadere informatie

Advies meertalig opvoeden

Advies meertalig opvoeden Advies meertalig opvoeden Het advies voor meertalig opvoeden bestaat uit drie delen: Advies tweetalig opvoeden voor ouders die beiden voldoende goed Nederlands spreken. Advies tweetalig opvoeden voor ouders

Nadere informatie

coping en emotionele aanpassing na NAH

coping en emotionele aanpassing na NAH Het venijn zit in de staart 29 maart historic perspective: the 1980s decade of the severe TBIs introduction of the concept golden hour coping en emotionele aanpassing na NAH Dr. S.Z. Stapert Neuropsycholoog

Nadere informatie

Taal. Informatie over logopedie

Taal. Informatie over logopedie Taal Taal is... Het geheel van de door de spraakorganen, op basis van het taalvermogen voortgebrachte tekens waarvan de mens gebruik maakt om zijn gedachten te articuleren, zijn wereld te ordenen en te

Nadere informatie

(Hetero-)Anamnese anderstalige afasiepatiënten

(Hetero-)Anamnese anderstalige afasiepatiënten (Hetero-)Anamnese anderstalige afasiepatiënten Meertaligheid komt in Nederland steeds meer voor. We spreken van meertaligheid wanneer iemand meerdere talen gebruikt in zijn/haar dagelijks leven. Vooral

Nadere informatie

Culturele Interview bij kinderen en jeugdigen

Culturele Interview bij kinderen en jeugdigen Culturele Interview bij kinderen en jeugdigen Huub Beijers, medisch antropoloog/psycholoog Intercultureel Vakmanschap Driebergen 20 april 2012 Aanleiding & werkwijze Model volwassenpsychiatrie past niet

Nadere informatie

De waarde van de CELF-4 NL in diagnostiek na gebruik van testmodificaties bij successief tweetalige kinderen tussen 5;0-5;5 jaar uit West-Vlaanderen

De waarde van de CELF-4 NL in diagnostiek na gebruik van testmodificaties bij successief tweetalige kinderen tussen 5;0-5;5 jaar uit West-Vlaanderen Julie Vansteelandt, Emke Vercruysse, Lut Schelpe, Jan Deklerck en Hilde Roeyers 1 De waarde van de CELF-4 NL in diagnostiek na gebruik van testmodificaties bij successief tweetalige kinderen tussen 5;0-5;5

Nadere informatie

Taalvergelijkend onderzoek naar SLI en wat het betekent voor tweetalige SLI. Jan de Jong

Taalvergelijkend onderzoek naar SLI en wat het betekent voor tweetalige SLI. Jan de Jong Taalvergelijkend onderzoek naar SLI en wat het betekent voor tweetalige SLI Jan de Jong Specific Language Impairment (SLI); Ned. equivalent: primaire taalstoornis 2 SLI is een taalachterstand, zonder dat

Nadere informatie

HIB-seminar 4 juni 2015 Internationalisering doe je samen: de docent maakt het verschil TAAL & INTERNATIONALISERING Maike Verhagen & Marion Hemsing

HIB-seminar 4 juni 2015 Internationalisering doe je samen: de docent maakt het verschil TAAL & INTERNATIONALISERING Maike Verhagen & Marion Hemsing HIB-seminar 4 juni 2015 Internationalisering doe je samen: de docent maakt het verschil TAAL & INTERNATIONALISERING Maike Verhagen & Marion Hemsing International Office Saxion University of Applied Sciences

Nadere informatie

Alle Taal Centraal 13 november 2014

Alle Taal Centraal 13 november 2014 18-11-14 Rol van taal bij de rekenvaardigheid van kinderen met taalleerproblemen Alle Taal Centraal 13 november 2014 Tijs Kleemans, Eliane Segers, & Ludo Verhoeven Behavioural Science Institute, Radboud

Nadere informatie

Toegepaste Taalkunde Academisch Nederlands

Toegepaste Taalkunde Academisch Nederlands Academisch Nederlands Toegepaste Taalkunde (TTK) Dr. Uus (Eugenia) Knops Probleem Toenemende kloof mbt taalvaardigheid (vooral schrijfvaardigheid) Nederlands tussen instroom - uitstroom / markteisen Gebrek

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Diagnostiek en behandeling

Diagnostiek en behandeling Diagnostiek en behandeling Hans Kaffener Diagnostiek en behandeling Kennismaking met de Doelgroep TOS in theorie en in beleving Wat biedt Kentalis diagnostiek en behandeling Hoe kom je bij Kentalis? verwijsmogelijkheden

Nadere informatie

Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz

Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz mr.dr. Lieke van Domburgh Onderzoeker Vumc, afd. Kinder- en Jeugdpsychiatrie Hoofd afdeling O&O Intermetzo prevalentie problemen: etniciteit en gender (Zwirs 2006)

Nadere informatie

Tweetalig basisonderwijs in het Gooi. Learning Beyond Boundaries

Tweetalig basisonderwijs in het Gooi. Learning Beyond Boundaries Tweetalig basisonderwijs in het Gooi Learning Beyond Boundaries Tweetalig basisonderwijs in het Gooi Bent u op zoek naar een basisschool die tweetalig onderwijs in een internationale omgeving aanbiedt

Nadere informatie

Onderzoek Zuid-Afrika

Onderzoek Zuid-Afrika Onderzoek Zuid-Afrika Tweede taalverwerving en tweede taalonderwijs Engels als tweede taal in het basisonderwijs Naam: Kimberly Vermeulen Studentnummer: S1077859 Klas: PLV3B Datum: 20-04-2015 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Artikels TAALDIAGNOSTIEK MET DE SCHLICHTING TESTS BIJ MAROKKAANS-NEDER- LANDSE KINDEREN

Artikels TAALDIAGNOSTIEK MET DE SCHLICHTING TESTS BIJ MAROKKAANS-NEDER- LANDSE KINDEREN TAALDIAGNOSTIEK MET DE SCHLICHTING TESTS BIJ MAROKKAANS-NEDER- LANDSE KINDEREN Liesbeth Schlichting In Vlaanderen groeit het aantal inwoners van etnische minderheden. Dat betekent dat het maatschappelijk

Nadere informatie

HET SPRAAKTAALSPREEKUUR Het belang van vroeg signaleren

HET SPRAAKTAALSPREEKUUR Het belang van vroeg signaleren HET SPRAAKTAALSPREEKUUR Het belang van vroeg signaleren Dr. Emmy Konst Alle Taal Centraal 2009 1 Opbouw van de presentatie Inleiding Project vroegsignalering door Sint Marie, MEE Zuidoost-Brabant en Zuidzorg

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

1 Meertaligheid De stand van zaken

1 Meertaligheid De stand van zaken 1 Meertaligheid De stand van zaken 20 Taalstoornissen bij meertalige kinderen Dit boek handelt over de diagnose en behandeling van taalstoornissen bij meer- talige kinderen. Dit onderwerp kan echter niet

Nadere informatie

De kansen en uitdagingen van telelogopedie

De kansen en uitdagingen van telelogopedie Spreker: Paul Jenkins CEO TinyEYE Europe De kansen en uitdagingen van telelogopedie Het fijne van telelogopedie is dat het spraakoefeningen online toegankelijk maakt. Logopediesessies kunnen thuis, of

Nadere informatie

TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN

TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN INFORMATIE VOOR OUDERS/VERZORGERS TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN Meertaligheid en fonologische stoornis TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN

Nadere informatie

Programma NT2 leerkracht

Programma NT2 leerkracht Programma NT2 leerkracht Post-hbo NT2 opleiding Hogeschool Rotterdam HOGESCHOOL ROTTERDAM March 17, 2017 Opgesteld door: Rossum, C.H. van Lobker, H.M. Programma Blok 1 Wk Tijd Opdracht / werkvorm Beg.

Nadere informatie

EVIDENCE-BASED ALLIED HEALTH CARE. Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp

EVIDENCE-BASED ALLIED HEALTH CARE. Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp EVIDENCE-BASED ALLIED HEALTH CARE Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp Nederlands Paramedisch Instituut UMC St Radboud Hogeschool van Arnhem en Nijmegen NVLF 1 ORIËNTATIE op LOGOPEDIE NVLF Visie 2000-2005 NVLF

Nadere informatie

Diagnostiek van spraaken taalstoornissen op het AC

Diagnostiek van spraaken taalstoornissen op het AC Diagnostiek van spraaken taalstoornissen op het AC bij meertalige kinderen door Manuela Julien, klinisch linguist Audiologisch Centrum Den Haag 25 januari 2008 M Julien 25.01.2008 Effatha Guyot Audiologische

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier ouder(s)/verzorger(s) dyslexieonderzoek. Datum invullen. Ingevuld door. Gegevens ouder/verzorger/voogd* Achternaam.

Aanmeldingsformulier ouder(s)/verzorger(s) dyslexieonderzoek. Datum invullen. Ingevuld door. Gegevens ouder/verzorger/voogd* Achternaam. Aanmeldingsformulier ouder(s)/verzorger(s) dyslexieonderzoek Datum invullen Ingevuld door Gegevens ouder/verzorger/voogd* Achternaam Voorletters Telefoonnummer Mobiele nummer E-mail adres Gegevens kind

Nadere informatie

Effectieve woordenschattherapie bij peuters met S-TOS Siméacongres 11 april Dr. N. Uilenburg Dr. E. Gerrits

Effectieve woordenschattherapie bij peuters met S-TOS Siméacongres 11 april Dr. N. Uilenburg Dr. E. Gerrits Effectieve woordenschattherapie bij peuters met S-TOS Siméacongres 11 april 2013 F. Cohen Tervaert Dr. N. Uilenburg Dr. E. Gerrits Inhoud Woordenschatverwerving Woordenschatinterventie Doel pilot Methode

Nadere informatie

Talenkennis van leerlingen: een positief antwoord op multiculturaliteit op school

Talenkennis van leerlingen: een positief antwoord op multiculturaliteit op school Talenkennis van leerlingen: een positief antwoord op multiculturaliteit op school Nathalie Auger Professor taalwetenschappen, linguistiek en didactiek Université Montpellier 3, Paul-Valéry France Laboratoire

Nadere informatie

Diagnostiek en indicatiestelling met het testinstrumentarium ESM. Ludo Verhoeven Expertisecentrum Nederlands Radboud Universiteit Nijmegen

Diagnostiek en indicatiestelling met het testinstrumentarium ESM. Ludo Verhoeven Expertisecentrum Nederlands Radboud Universiteit Nijmegen Diagnostiek en indicatiestelling met het testinstrumentarium ESM Ludo Verhoeven Expertisecentrum Nederlands Radboud Universiteit Nijmegen Opbouw Indicatiestelling ESM Begrijpen en produceren van taal Taalleerproblemen

Nadere informatie

BRONNEN THEMA A: DE ROL VAN SPORT BINNEN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING S P O RT E N O S. Websites. Literatuur

BRONNEN THEMA A: DE ROL VAN SPORT BINNEN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING S P O RT E N O S. Websites. Literatuur THEMA A: DE ROL VAN SPORT BINNEN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING Websites www.sportdevelopment.org www.sportdevelopment.org/supporter www.toolkitsportdevelopment.org www.vnjaarsport.nl www.un.org/sport2005/

Nadere informatie

ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND. Leeftijd vanaf 4 jaar

ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND. Leeftijd vanaf 4 jaar ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND Leeftijd vanaf 4 jaar Het leren praten van uw kind gaat vaak bijna vanzelf. Toch is er heel wat voor nodig voordat uw kind goed praat. Soms gaat het niet zo vlot met

Nadere informatie

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173 Inhoud Inleiding 7 Deel 1: Theorie 1. Kindermishandeling in het kort 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Aard en omvang 13 1.3 Het ontstaan van mishandeling en verwaarlozing 18 1.4 Gevolgen van kindermishandeling

Nadere informatie

Protocol Project Uniforme signalering spraaktaalproblemen. kinderen INHOUD

Protocol Project Uniforme signalering spraaktaalproblemen. kinderen INHOUD Protocol Project Uniforme signalering spraaktaalproblemen bij jonge kinderen Versie geïntegreerd model van Wiechen 2/jarigen 1 november 2011 INHOUD 1. Inleiding 2. Taal A. De normale taalontwikkeling en

Nadere informatie

TAVAK-formulieren zijn ook achteraf nog voor nadere analyse te gebruiken, bijvoorbeeld na raadpleging van literatuur over de desbetreffende taal.

TAVAK-formulieren zijn ook achteraf nog voor nadere analyse te gebruiken, bijvoorbeeld na raadpleging van literatuur over de desbetreffende taal. DE t a al STUDIO TRANSCRIPTIE, ANALYSE EN VERTALING BIJ ANDERSTALIGE KINDEREN Van 1 maart tot 1 juli 2005 wordt in de praktijk getest. Alleen ten behoeve van deze praktijktoets stellen wij deze voorlopige

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Blootstell i ngsachterstand. Moedertaalontwikkeling is adequaat

Blootstell i ngsachterstand. Moedertaalontwikkeling is adequaat Dit onderzoek gaat over taalontwikkeling en taalontwikkelingsstoornissen bij jonge kinderen.adequate taalvaardigheid speelt een belangrijke rol bij de sociaal emotionele ontwikkehng en wordt gezien als

Nadere informatie

Ouders met een verstandelijke beperking. (Geert Van Hove, Prof.dr. UGent/VU Amsterdam)

Ouders met een verstandelijke beperking. (Geert Van Hove, Prof.dr. UGent/VU Amsterdam) Ouders met een verstandelijke beperking (Geert Van Hove, Prof.dr. UGent/VU Amsterdam) Deze lezing: manier van werken Standpunten opgebouwd in dialoog met Australische collega (= 30 jaar praktijk- en onderzoekservaring)

Nadere informatie

ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND

ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND vanaf 4 jaar ZEG HET MAAR Het leren praten van uw kind gaat vaak bijna vanzelf. Soms gaat het niet zo vlot met leren praten. Eén op de vijf kinderen op de basisschool

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Ta(a)lrijke diagnostiek. Interview Dr. Piet Kooijman. Taalstimulering van jonge kinderen. jan/feb 2013 1-2

Ta(a)lrijke diagnostiek. Interview Dr. Piet Kooijman. Taalstimulering van jonge kinderen. jan/feb 2013 1-2 Ta(a)lrijke diagnostiek Interview Dr. Piet Kooijman Taalstimulering van jonge kinderen jan/feb 2013 1-2 Ciska Verweij FUNCTIE Logopedist WERKSETTING allround praktijk REGIO Noord-Brabant Sinds wanneer

Nadere informatie

Omgaan met TOS bij meertaligen. M. Julien, Siméa Congres Lunteren, 6 & 7 april

Omgaan met TOS bij meertaligen. M. Julien, Siméa Congres Lunteren, 6 & 7 april Omgaan met TOS bij meertaligen april 2017 1 Overzicht 1. De normale meertalige taalontwikkeling (niet zo) nieuwe inzichten 2. Meertalige kinderen met een TOS Implicaties voor: diagnostiek zorg onderwijs

Nadere informatie