Signalering spraak- en taalproblemen. Signalering spraak- en taalproblemen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Signalering spraak- en taalproblemen. Signalering spraak- en taalproblemen"

Transcriptie

1 Signalering spraak- en taalproblemen 1

2 Inleiding Communiceren en anderen begrijpen is een belangrijk fundament in je leven. Het stelt je in staat grip te krijgen op de wereld om je heen, contacten aan te gaan, zelf begrepen te worden en is de basis van een leven lang leren. Als de ontwikkeling van de communicatie bij jonge kinderen niet goed verloopt kan dit ernstige gevolgen hebben voor het leerproces en het omgaan met anderen. Daarom is vroegtijdige signalering van spraaktaalproblemen van groot belang. Logopedisten zijn op basis van hun opleiding en deskundigheid de aangewezen professionals om de spraaktaalontwikkeling te beoordelen. Juist bij kinderen waarbij de spraaktaalontwikkeling achterblijft is het van belang om onderscheid te maken tussen een taal achterstand en een taalstoornis. Beide problemen vereisen een andere aanpak. De preventieve logopedie stelt zich tot doel om spraak-taalproblemen vroegtijdig te signaleren en te voorzien in passende ondersteuning. Definitie preventieve logopedie: Interventies die uitgevoerd worden door een logopedist, gericht op het bevorderen van de (voorwaarden voor de) normale communicatieve ontwikkeling, teneinde stagnatie in die ontwikkeling of gerelateerde ontwikkelingsgebieden (o.a. sociaal-emotioneel, leerprestaties) te voorkomen (= primaire preventieve logopedie), alsmede interventies die gericht zijn op het vroegtijdig onderkennen van problemen in de (voorwaarden voor de) communicatieve ontwikkeling en/of gerelateerde ontwikkelingsgebieden, teneinde verergering zo snel en effectief mogelijk tegen te gaan (= secundaire preventieve logopedie)

3 Uniforme signalering van taalachterstanden bij jonge kinderen staat in het middelpunt van de belangstelling; zowel vanuit de jeugdgezondheidszorg (preventie) als de voor- en vroegschoolse educatie (onderwijs). Er worden (politieke) discussies gevoerd over verplicht bezoek van alle peuters aan de peuterspeelzaal. De handreiking uniforme signalering van taalachterstanden (NCJ) wordt vertaald naar een richtlijn voor de jeugdgezondheidszorg. Inmiddels staat vast dat voor- en vroegschoolse educatie (VVE) niet voldoet bij een kind met een spraaktaalontwikkelingsstoornis. U kunt met het inzetten van preventieve logopedie bijdragen aan het vroegtijdig signaleren van spraak-taalontwikkelingsproblemen waarmee de inzet van VVE efficiënter wordt. Vroegsignalering van spraak-taalproblemen en preventieve voorlichting is een taak uit het basistakenpakket. Recent is de handreiking uniforme signalering van taalachterstanden bij jonge kinderen verschenen (NCJ, 2013). De praktijk wijst uit dat inzet van een logopedist voor het (vroeg)signaleren van spraak-taalproblemen bijdraagt aan een efficiënte en effectieve uitvoering van deze taken, een tijdige inzet van passende ondersteuning, heldere adviezen aan ouders en een kortere behandeling wanneer dit is vereist. Deze brochure geeft een overzicht van preventieve logopedische diensten waarover gemeenten, GGD, samenwerkingsverbanden en scholen kunnen beschikken in het kader van het basistakenpakket JGZ of het onderwijsachterstandenbeleid. De producten zijn zodanig beschreven dat elk product op maat van de opdrachtgever kan worden geleverd. Zo wordt voor iedere vraag gezocht naar een passend aanbod. In overleg met de aanbieder van de producten worden prestatie-indicatoren opgesteld die passen bij uw eigen wensen en inzichten. 3

4 Inhoud Verkorte weergave van alle producten preventieve logopedie 5 Spraak-taalscreening 7 Eerste fase diagnostiek spraak en taal 9 Spraak-taaldiagnostiek 11 Toeleiding verwijzing diagnostiek of behandeling 13 Indirecte interventie 15 Voorlichting aan ouder en professionals 17 Deskundigheidsbevordering / coaching 18 Monitoring en evaluatie 20 4

5 Verkorte weergave van alle producten preventieve logopedie Product Leeftijd Inhoud Samenwerking Inzet logopedie Spraaktaalscreening 2-jarigen Rond 2 jaar Bij twijfel over spraaktaalontwikkeling door professional of ouders wordt Gemeente/ GGD/ thuiszorgorganisatie/ peuterspeelzalen/ Na voorselectie door derden ziet de logopedist het kind en brengt advies uit een onderzoek gedaan kinderdagverblijven Eerste fasediagnostiek Regulier Uitvoering handreiking uniforme signalering van taalachterstanden bij jonge kinderen (NCJ, 2013). Gemeente/ GGD/ thuiszorgorganisatie Na voorselectie door derden neemt de logopedist de taalstandaard af en brengt advies uit Onderdeel basistakenpakket JGZ. Spraak-taaldiagnostiek Alle leeftijden Op verzoek van derden neemt de logopedist een Gemeente/ GGD/ thuiszorgorganisatie/ Logopedist neemt diagnostische testen af en geeft advies diagnostische test af en geeft advies peuterspeelzalen/ kinderdagverblijven Spraaktaalscreening 5-jarigen Regulier Onderdeel basistakenpakket JGZ. Gemeenten/ GGD/ scholen Alle kinderen worden door de logopedist gescreend Toeleiding verwijzing diagnostiek of behandeling Alle leeftijden Bij twijfel over de spraaktaalontwikkeling geeft de logopedist advies en ondersteuning op maat Gemeente/ GGD/ thuiszorgorganisatie/ peuterspeelzalen/ kinderdagverblijven Na signalering spraaktaalproblematiek leidt logopedist ouders toe naar nadere diagnostiek en behandeling 5

6 Indirecte interventie Alle leeftijden Zonder dat sprake is van behandeling geeft de logopedist tips aan ouders en anderen om de spraaktaalontwikkeling te stimuleren Voorlichting aan ouders Niet van Voorlichting over en professionals toepassing spraaktaalontwikkeling is onderdeel van basistakenpakket JGZ Niet van Alle professionals die toezien toepassing op de ontwikkeling van kinderen kunnen worden geschoold op het gebied van (vroeg)signalering van spraaktaalstoornissen Monitoring en evaluatie Alle leeftijden Door monitoring kan advies op maat worden gegeven over grotere groepen Gemeente/ GGD/ thuiszorgorganisatie/ peuterspeelzalen/ kinderdagverblijven/ scholen Gemeente/ GGD/ thuiszorgorganisatie/ peuterspeelzalen/ kinderdagverblijven/ scholen Gemeente/ GGD/ thuiszorgorganisatie/ peuterspeelzalen/ kinderdagverblijven/ scholen Gemeente/ GGD/ thuiszorgorganisatie/ peuterspeelzalen/ kinderdagverblijven/ scholen De logopedist geeft algemene adviezen over het stimuleren van de spraaktaalontwikkeling aan ouders, context van het gezin, of andere bij het kind betrokken professionals Logopedist wordt ingezet om specifieke voorlichting of deskundigheidsbevordering te geven over de spraaktaalontwikkeling De logopedist geeft trainingen aan en begeleidt de bij het kind betrokken professionals De logopedist neemt deel aan de evaluatie van trajecten die betrekking hebben op de spraaken taalontwikkeling. 6

7 Spraak-taalscreening Inhoud Wanneer er twijfels zijn over de spraaktaalontwikkeling van een kind kan de logopedist een screening afnemen of een groepsobservatie in de peuterspeelzaal of het kinderdagverblijf doen. Als vangnet voor kinderen bij wie spraak-/ taalachterstanden tijdens de 2-jarigenscreening nog niet vastgesteld kunnen worden of de problemen pas later ontstaan, is er de 5-jarigenscreening. Uit de screening volgt een advies aan de ouders voor verdere diagnostiek of logopedische aandacht per kind. Er vindt een terugkoppeling plaats naar de opdrachtgever. Werkvorm Bij screening of vroegsignalering van twee- en driejarigen neemt de logopedist een test af, bijvoorbeeld op peuterspeelzalen/ kinderdagverblijven bij kinderen met risico op een spraaktaalachterstand. Bij vroegsignalering ziet de logopedist die kinderen die op basis van twijfels over de spraaktaalontwikkeling uit een groep worden gehaald. Deze selectie kan zowel door een consultatiebureau medewerker als door een pedagogisch medewerker of de ouders zijn geweest. De screening is ontwikkeld voor de vijfjarigen. Deze vindt individueel plaats met behulp van het Logopedische Screenings Instrument of in de groep met behulp van een gestandaardiseerd observatie-instrument. Een screening betekent dat alle kinderen van een leeftijdsgroep worden gezien. 7

8 Een screening kost weinig tijd per kind en na afloop is pluis/ niet pluis vastgesteld. Bij een niet pluis zal de logopedist het kind voor nader onderzoek doorsturen. De groepsobservatie kost minder tijd en geeft een algemener beeld dan de individuele screening. De vraag die in beide gevallen beantwoord wordt, is of er mogelijk sprake is van een spraaktaalachterstand c.q. stoornis. Bij de individuele screening let de logopedist onder andere op gespreksvaardigheid, woordenschat, zinsbegrip en productie, logisch redeneren, auditieve vaardigheden, articulatie, mondgedrag, vloeiend spreken en stem. Bij de groepsobservatie let de logopedist op taalbegrip en -productie, articulatie, interactie en concentratie. Om een betrouwbaar beeld te krijgen observeert zij de kinderen tijdens verschillende activiteiten, zoals in een kringgesprek, tijdens het doen van opdrachten en in vrij spel, ook op het schoolplein. In combinatie met de groepsobservatie neemt de logopedist bij de leerkracht een interview af. Instrument Voor dit product worden de gestandaardiseerde instrumenten SNEL (Spraak- en taal Normen Eerste Lijn) of het taalscreeningsinstrument (TSI) gebruikt. Prestatie-indicatoren In overleg met de opdrachtgever worden per product prestatie-indicatoren vastgesteld. Daarbij kan worden gedacht aan: Het aantal individuele screeningen of kinderen die gezien zijn Het aantal verwijzingen De gevonden stoornissen, volgens de internationale standaard ICF De wijze van terugkoppeling aan de opdrachtgever Evaluatieverslag 8

9 Eerste fase diagnostiek Inhoud Tijdens het periodiek consult van tweejarige kinderen beoordeelt de jeugdarts of jeugdverpleegkundige de spraaktaalontwikkeling met het van Wiechenonderzoek/ SNEL (Spraak- en taal Normen Eerste Lijn). Wanneer een kind op de 2-jarigenscreening twijfel scoort, kan de logopedist eerste fasediagnostiek uitvoeren. Dit is een gerichte observatie van de communicatie en spraak- en taalvaardigheid van het kind aan de hand waarvan de spraaktaalontwikkeling wordt beoordeeld. Uit onderzoek 1 blijkt dat 5 tot 7% van de kinderen een taalontwikkelingsstoornis heeft. De verwachting is dat bij inzet van de handreiking ongeveer 2% van de kinderen wordt verwezen voor eerste fasediagnostiek. Werkvormen Logopedisch spreekuur: tijdens een spreekuur observeert de logopedist de spraak- taalontwikkeling van het kind met behulp van de Taalstandaard. Daarbij wordt, het liefst in de thuissituatie, breed naar de ontwikkeling van een kind gekeken. De handreiking uniforme signalering van taalachterstanden 2 beschrijft de hantering van de Taalstandaard. Observatie: de logopedist komt voor directe observatie in de thuissituatie, op de groep in de (VVE-) peuterspeelzaal, kinderdagverblijf. 1 Law, J., Lindsay, G., Peacey, N., Gascoigne M., Soloff, N., Radford, J., Band, S., & Fitzgerald L. (2000). Provision for Children with Speech and Language Needs In England and Wales: Facilitating Communication Between Education and Health Services. DfES Publications: 2 Nederlands Centrum Jeugdgezondheid(NCJ, 2013) Handreiking Uniforme signalering taalachterstanden 9

10 Daarbij wordt gebruik gemaakt van observatieformulieren waarbij de taalontwikkeling van een kind wordt beoordeeld. De uitkomsten worden besproken met ouders en eventueel pedagogisch medewerker. Bij noodzaak worden vervolgstappen geïnitieerd. Instrument Voor het beoordelen van spraaktaalontwikkeling in de eerste fasediagnostiek wordt de Taalstandaard gebruikt. In de handleiding van de Taalstandaard staat beschreven dat de afname gemiddeld een uur per kind vraagt. Daarbij is geen rekening gehouden met administratie- en reistijd. Prestatie-indicatoren In overleg met de opdrachtgever worden per product prestatie-indicatoren vastgesteld. Daarbij kan worden gedacht aan: Het aantal kinderen dat gezien is Het aantal verwijzingen De gevonden stoornissen, volgens de internationale standaard ICF De wijze van terugkoppeling aan de opdrachtgever Evaluatieverslag 10

11 Spraak-taaldiagnostiek Inhoud Op indicatie van de jeugdarts of jeugdverpleegkundige, ouders, pedagogisch medewerkster of leerkracht verricht de logopedist diagnostisch onderzoek naar de spraaktaalontwikkeling van een individueel kind. Daarbij wordt gekeken naar de wijze waarop het kind deel kan nemen aan de (voor) schoolse activiteiten in termen van activiteiten en participatieniveau zoals het deel kunnen nemen aan een kringgesprek en het kunnen uiten van wensen. Werkvormen Logopedisch spreekuur: de logopedist verricht tijdens een spreekuur op het consultatiebureau, uitgebreide diagnostiek met genormeerde taaltestinstrumenten om de ernst en de aard van de taalachterstand in kaart te brengen. De tijdsinvestering hangt af van de mate van ernst van de stoornis. Na afloop is een logopedische diagnose vastgesteld. Deze wordt met de ouders besproken. Er vindt een terugkoppeling plaats naar de (jeugd)arts. Onderzoek op indicatie: op locatie (peuterspeelzaal, kinderdagverblijf, basisschool) met genormeerde instrumenten. De tijdsinvestering hangt af van de mate van ernst van de stoornis. Na afloop is een logopedische diagnose vastgesteld. Deze wordt met de ouders besproken. Er vindt een terugkoppeling plaats naar de (jeugd)arts. 3 De COTAN beoordeelt psychodiagnostische instrumenten waaronder tests, vragenlijsten en observatieschalen 11

12 Instrument Voor het diagnosticeren van de spraaktaalontwikkeling worden COTAN 3 genormeerde taaltestinstrumenten gebruikt. Voor meer informatie over COTAN Prestatie-indicatoren In overleg met de opdrachtgever worden per product prestatie-indicatoren vastgesteld. Daarbij kan worden gedacht aan: Het aantal kinderen dat gezien is Het aantal verwijzingen De gevonden stoornissen, volgens de internationale standaard ICF De wijze van terugkoppeling aan de opdrachtgever Evaluatieverslag 12

13 Toeleiding verwijzing diagnostiek of behandeling Inhoud Na signalering van een spraaktaalachterstand wordt de logopedist geraadpleegd over het vervolgtraject: het op verwijzing toeleiden naar diagnostiek en/of behandeling. In een gesprek met ouders kan de logopedist hen informeren over de gevolgen van een spraaktaalachterstand en wat de mogelijkheden zijn voor diagnostiek en behandeling. Werkvorm Logopedisch spreekuur: hierin wordt ouders inzicht gegeven in de spraak-taalproblemen van hun kind. De logopedist regelt de toeleiding naar een multidisciplinair taalteam voor nadere diagnostiek of de toeleiding naar logopedische behandeling in een logopediepraktijk. Instrument Het KITS-2 protocol van de FENAC 4 wordt gebruikt voor toeleiding naar multidisciplinair onderzoek in een audiologisch centrum 5. Dit protocol wordt uitgevoerd bij: kinderen jonger dan 3 jaar bij twijfels over de taalontwikkeling kinderen tussen 3-4 jaar met een duidelijke taalprobleem kinderen vanaf 4 jaar die onvoldoende vooruitgang hebben geboekt in de logopedische behandeling meertalige kinderen met een probleem in de taal die zij het best beheersen (thuistaal) 4 FENAC: FENAC is de Nederlandse Federatie van Audiologische Centra. 5 Het audiologisch centrum is het centrum voor gehoor, taal en spraak. 13

14 Bij oudere kinderen wordt verwezen bij een ernstige spraaktaalachterstand of bij een vermoeden van een combinatie met andere problematiek. Prestatie-indicatoren In overleg met de opdrachtgever worden per product prestatie-indicatoren vastgesteld. Daarbij kan worden gedacht aan: Het aantal kinderen dat gezien is Het aantal verwijzingen De gevonden stoornissen, volgens de internationale standaard ICF De wijze van terugkoppeling aan de opdrachtgever Evaluatieverslag 14

15 Indirecte interventie Inhoud Naar aanleiding van het signaleren van spraak-taalproblemen kan indirecte interventie nodig zijn. De logopedist geeft adviezen over het stimuleren van de spraaktaalontwikkeling aan ouders, de sociale omgeving van het kind, of andere bij het kind betrokken professionals (pedagogisch medewerkers peuterspeelzaal of kinderdagverblijf, leerkrachten, jeugdarts/ jeugdverpleegkundigen). Werkvormen Telefonische consultatie: de logopedist wordt telefonisch geconsulteerd door ouders of andere betrokken professionals; Logopedisch spreekuur: na observatie door logopedist of op verzoek van de jeugdarts of jeugdverpleegkundige geeft de logopedist aan ouders adviezen op maat voor de spraaktaalontwikkeling van hun kind; Deelname aan multidisciplinair overleg: de logopedist maakt deel uit van de multidisciplinaire overleggen op o.a. (voor-)scholen. Door deelname aan (multidisciplinaire) overleggen verhoogt en onderhoudt de preventief werkende logopedist de signaalgevoeligheid van de professionals voor logopedische stoornissen, o.a. stoornissen die zich op latere leeftijd ontwikkelen of behandeld kunnen worden (stoornis in de auditieve vaardigheden of fonetische stoornissen). Instrumenten Er wordt gebruik gemaakt van de communicatieprincipes uit taalstimuleringsprogramma s zoals TOLK of Hanen. Dit zijn programma s waarbij ouders met behulp van film, kijkvragen en heldere principes om de taal te stimuleren, actief betrokken worden bij de taalstimulering van hun kind. 15

16 Prestatie-indicatoren In overleg met de opdrachtgever worden per product prestatie-indicatoren vastgesteld. Daarbij kan worden gedacht aan: Het aantal ouders dat gezien/ gesproken is De aard van de adviezen De wijze van terugkoppeling aan de opdrachtgever Evaluatieverslag 16

17 Voorlichting aan ouders en professionals Inhoud De logopedist geeft voorlichting aan ouders en betrokken professionals (pedagogisch medewerkers peuterspeelzaal en kinderdagverblijf, leerkrachten, jeugdarts/ jeugdverpleegkundige) over normale spraaktaalverwerving, verschil tussen taalachterstand en taalontwikkelingsstoornis, taalstimulering en de signalering van spraak-taalproblemen. Daarnaast kan voorlichting gegeven worden over meertaligheid/ meertalig opvoeden, stem, stotteren, mondzorg/ afwijkend mondgedrag en luisteren/ horen. Dit product is gericht op de brede doelgroep van ouders en betrokken professionals en is niet specifiek gericht op individuele kinderen. Werkvorm Voorlichting: de logopedist geeft voorlichting binnen het Centrum voor Jeugd en Gezin, op peuterspeelzalen/ kinderdagverblijven, basisscholen en bibliotheken aan professionals en ouders; De inhoud en duur van de voorlichting wordt afgestemd op de vraag en de doelgroep. Spreekuur: Centrum voor Jeugd en Gezin/ telefonisch ( )spreekuur van de logopedist: de logopedist is op gezette tijden beschikbaar voor vragen. Prestatie-indicator In overleg met de opdrachtgever worden per product prestatie-indicatoren vastgesteld. Daarbij kan worden gedacht aan: Evaluatieverslag naar aanleiding van een kwalitatieve en kwantitatieve enquête bij de deelnemers, mondeling of schriftelijk. 17

18 Deskundigheidsbevordering/ coaching Inhoud De logopedist geeft trainingen aan en begeleidt de bij het kind betrokken professionals (kinderdagverblijf en peuterspeelzaal medewerkers, leerkrachten, jeugdarts/ jeugdverpleegkundigen). Het doel is het bevorderen van de kennis over normale spraaktaalontwikkeling, over het verschil tussen een taalachterstand en een taalontwikkelingsstoornis en over de signalering van spraak-taalproblemen. De logopedist kan dit ook combineren met individuele begeleiding van een beroepskracht op de werkvloer. Werkvormen Eén of meerdaagse trainingen. Taalstimuleringsprogramma; Project: de logopedist kan spraaktaalstimuleringsprojecten opzetten op peuterspeelzalen en basisscholen bij voorbeeld over de fase van beginnende geletterdheid of meertaligheid/ meertalig opvoeden; De inhoud van de training is op maat en afgestemd op de vraag en de doelgroep. Coaching: middels coaching en het aanbieden van cursussen ondersteunt de logopedist de leerkrachten en peuterspeelzaalmedewerkers bij het signaleren van spraak- taalproblemen, bij het begeleid verwijzen (toeleiding) wanneer ouders onvoldoende de spraaktaalproblematiek inzien, of bij het opstellen van een handelingsplan. In overleg worden het aantal individuele- en groepscoachingsmomenten vastgesteld. 18

19 Instrumenten Een programma als TOLK of Hanen (signalering en taalstimulering). Dit zijn programma s waarbij ouders met behulp van film, kijkvragen en heldere principes om de taal te stimuleren, actief betrokken worden bij de taalstimulering van hun kind. Prestatie-indicator In overleg met de opdrachtgever worden per product prestatie-indicatoren vastgesteld. Daarbij kan worden gedacht aan: Evaluatieverslag naar aanleiding van een kwalitatieve en kwantitatieve enquête bij de deelnemers, mondeling of schriftelijk. 19

20 Monitoring en evaluatie Inhoud De logopedist neemt deel aan de evaluatie van trajecten van de gemeente die betrekking hebben op de spraak- en taalontwikkeling. Een voorbeeld is evaluatie van VVE-trajecten door systematische monitoring van VVE-kinderen in het basisonderwijs: Een nulmeting bij de start van het basisschool (4 jaar) een tussenevaluatie (5jaar) een eindevaluatie (6 jaar) In samenwerking met het onderwijs wordt de evaluatie uitgevoerd, besproken, het vervolgtraject bepaald en gezorgd voor registratie met betrekking tot de gegevens van het individuele kind en de verantwoording van het VVE-traject. Werkvormen Systematische evaluatie: Op afgesproken evaluatiemomenten gegevens verzamelen over taalvaardigheid met afgesproken instrumenten. Instrumenten Onderdelen van COTAN genormeerde taaltestinstrumenten en observatie-instrumenten. Prestatie-indicator In overleg met de opdrachtgever worden per product prestatie-indicatoren vastgesteld. Daarbij kan worden gedacht aan een overzicht van verzamelde gegevens met analyse. 20

21 Voor vragen over deze informatie kan contact worden opgenomen met de logopedist die het u aanbood of kunt u contact opnemen met de Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie Colofon Deze uitgave is tot stand gekomen in samenwerking met: Vakgroep preventieve logopedie van GGD Nederland, en de volgende NVLF-medewerkers: Bea Kunst-Verberne Elly Cox Marguerite Boersma Marliek Schulte Ruud Nannes 21

Begin bij de basis: een spraaktaalspecialist aan het woord. Astrid Roest GGD/JGZ Zaanstreek-Waterland

Begin bij de basis: een spraaktaalspecialist aan het woord. Astrid Roest GGD/JGZ Zaanstreek-Waterland Begin bij de basis: een spraaktaalspecialist aan het woord Astrid Roest GGD/JGZ Zaanstreek-Waterland Workshop in opdracht van NVLF Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie www.nvlf.nl Inhoud

Nadere informatie

Protocol Vroegsignalering VVE Alle doelgroepkinderen in beeld

Protocol Vroegsignalering VVE Alle doelgroepkinderen in beeld Protocol Vroegsignalering VVE Alle doelgroepkinderen in beeld Inleiding In het kader van het OnderwijsKansenbeleid 1 heeft de gemeente de wettelijke taak om alle kinderen met een (risico op een) taalachterstand

Nadere informatie

IIIlllllllllllllllllllilII11lllllllIIIII GD1 27.02.2013 0525

IIIlllllllllllllllllllilII11lllllllIIIII GD1 27.02.2013 0525 ij Samenwerkende logopedisten Dordrecht Dudok erf 8 3315KA Dordrecht III III III11 II111 II lil IIIlllllllllllllllllllilII11lllllllIIIII MPGD12013022709330525 GD1 27.02.2013 0525 Gemeente Dordrecht Tav.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 2608 Vragen van de leden

Nadere informatie

Preventieve Logopedie. Productinformatie voor scholen, voorscholen en stadsdelen

Preventieve Logopedie. Productinformatie voor scholen, voorscholen en stadsdelen Preventieve Logopedie Productinformatie voor scholen, voorscholen en stadsdelen Inhoud Inleiding 5 Het voortraject 7 Het nut van preventieve logopedie 7 Preventieve logopedie op uw school 8 De producten

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 23 mei 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 23 mei 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Jeugdgezondheidszorg en voor- en vroegschoolse educatie (VVE) Een handreiking

Jeugdgezondheidszorg en voor- en vroegschoolse educatie (VVE) Een handreiking Jeugdgezondheidszorg en voor- en vroegschoolse educatie (VVE) Een handreiking Inleiding - Achtergrond van de handreiking - Wijze van tot stand komen van handreiking - Informatie over VVE - Taken JGZ ten

Nadere informatie

AUDIOLOGISCH CENTRUM HOLLAND NOORD ALKMAAR. Het AC als centrum voor Spraaktaaldiagnostiek

AUDIOLOGISCH CENTRUM HOLLAND NOORD ALKMAAR. Het AC als centrum voor Spraaktaaldiagnostiek AUDIOLOGISCH CENTRUM HOLLAND NOORD ALKMAAR Het AC als centrum voor Spraaktaaldiagnostiek Het spraaktaalteam van het ACHN Multidisciplinair team bestaat uit: Gedragswetenschappers (orthopedagogen/psychologen)

Nadere informatie

Evaluatie preventieve logopedie en voortgang na 2014

Evaluatie preventieve logopedie en voortgang na 2014 Evaluatie preventieve logopedie en voortgang na 2014 Inleiding In de raadsdiscussie van 8 december 2011 is door wethouder Boog toegezegd (T11/379) met een alternatief te komen voor de uitvoering van de

Nadere informatie

Omgevingsanalyse ter beoordeling van het taalaanbod in het Nederlands. Bestemd voor professionals werkzaam in de jeugdgezondheidszorg.

Omgevingsanalyse ter beoordeling van het taalaanbod in het Nederlands. Bestemd voor professionals werkzaam in de jeugdgezondheidszorg. Omgevingsanalyse ter beoordeling van het taalaanbod in het Nederlands Bestemd voor professionals werkzaam in de jeugdgezondheidszorg. RIVM/Centrum jeugdgezondheid 26 februari 2009 1 1. Inleiding 1.1 Aanleiding

Nadere informatie

4.3. Aanbod voor (ouders van) basisschoolkinderen

4.3. Aanbod voor (ouders van) basisschoolkinderen Alle ouders met kinderen tot 4 jaar die in ons werkgebied wonen. Pedagoog. 4.3. Aanbod voor (ouders van) basisschoolkinderen Dit aanbod is gericht op kinderen die naar de basisschool gaan en hun ouders.

Nadere informatie

Sluitende aanpak toeleiding VVE

Sluitende aanpak toeleiding VVE Sluitende aanpak toeleiding VVE Februari 2013 Inleiding Sinds 2001 werken we in Almere aan voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) is onderwijs op een speelse manier

Nadere informatie

Vroegsignalering taalontwikkelingsstoornissen Symposium Het jonge kind

Vroegsignalering taalontwikkelingsstoornissen Symposium Het jonge kind Vroegsignalering taalontwikkelingsstoornissen Symposium Het jonge kind 15 december 2016 Drs. F. Sobieraj klinisch linguïst / logopedist Kentalis Een landelijke organisatie gespecialiseerd in diagnostiek,

Nadere informatie

Culemborgs VVE beleid 2011-2014

Culemborgs VVE beleid 2011-2014 Culemborgs VVE beleid 2011-2014 Wat is VVE? VVE staat voor voor- en vroegschoolse educatie. VVE is een programmatisch aanbod dat er op gericht is om taal- en ontwikkelingsachterstanden bij kinderen te

Nadere informatie

Visie Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) gemeente Goirle 2011-2014

Visie Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) gemeente Goirle 2011-2014 Visie Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) gemeente Goirle 2011-2014 1. Inleiding Kinderen ontplooien zich later beter in onderwijs en maatschappij als hun start goed is. Als een kind in de voor- of vroegschoolse

Nadere informatie

Voorschoolse voorzieningen Ommen

Voorschoolse voorzieningen Ommen Voorschoolse voorzieningen Ommen Ommen, november 2012 Voorschoolse voorzieningen Ommen Peuterontwikkeling in Ommen; in het belang van peuters Uw kind gaat naar een peuterspeelzaal of kinderdagverblijf

Nadere informatie

Jeugdgezondheidszorg op de basisschool

Jeugdgezondheidszorg op de basisschool Jeugdgezondheidszorg Jeugdgezondheidszorg op de basisschool Waarom Jeugdgezondheidszorg? Op de basisschool maken kinderen een enorme ontwikkeling door, niet alleen lichamelijk maar ook op sociaal en emotioneel

Nadere informatie

Vroegsignalering spraak- taalproblematiek door de logopedist. Position Statement

Vroegsignalering spraak- taalproblematiek door de logopedist. Position Statement Vroegsignalering spraak- taalproblematiek door de logopedist Position Statement Inhoud 1. Inleiding... 3 2.Het belang van het volgen van de spraak- taalontwikkeling... 4 3.Vroegsignalering spraak- taalproblematiek...

Nadere informatie

Rapport 295001006/2009 S. Postma. Standpunt Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg

Rapport 295001006/2009 S. Postma. Standpunt Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg Rapport 295001006/2009 S. Postma Standpunt Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg RIVM-rapport 295001006/2009 Standpunt Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg

Nadere informatie

Voorschoolse voorzieningen Ommen

Voorschoolse voorzieningen Ommen Voorschoolse voorzieningen Ommen Ommen, juni 2012 Wat is Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Voor- en Vroegschoolse Educatie is bedoeld voor kinderen vanaf ongeveer 2½ jaar. Sommige kinderen in die leeftijd

Nadere informatie

Werkproces sluitende aanpak toeleiding naar VVE

Werkproces sluitende aanpak toeleiding naar VVE Werkproces sluitende aanpak toeleiding naar VVE Versie september 2015 Almere 2015-2019 In Almere streven we naar een zo hoog mogelijk bereik van doelgroepkinderen. Sinds 2012 werkt de jeugd gezondheid

Nadere informatie

Informatie voor professionals

Informatie voor professionals Informatie voor professionals De GGD Noord- en Oost-Gelderland (GGD NOG) heeft, met ingang van het schooljaar 2014-2015, de werkwijze van de afdeling jeugdgezondheidszorg (deels) aangepast. In deze brief

Nadere informatie

Aantal deelnemers. Pedagoog. Jeugdverpleegkundige.

Aantal deelnemers. Pedagoog. Jeugdverpleegkundige. Een online cursus waarin per les informatie wordt gegeven over een specifiek onderwerp. Bijvoorbeeld over: borst- en flesvoeding; ouderschap; verzorging van je kind; balans tussen kind en relatie. De lessen

Nadere informatie

Kinderdagverblijf Buitenpret. Peuterspeelleergroep De Krullevaar Peuterspeelleergroep Pim&Pom PROTOCOL VVE

Kinderdagverblijf Buitenpret. Peuterspeelleergroep De Krullevaar Peuterspeelleergroep Pim&Pom PROTOCOL VVE Kinderdagverblijf Buitenpret Peuterspeelleergroep De Krullevaar Peuterspeelleergroep Pim&Pom PROTOCOL VVE INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 1. Omschrijving VVE 1.1 Algemeen 3 1.2 Doelgroepbepaling 4 1.3 Toeleiding

Nadere informatie

voor- en vroegschoolse educatie Convenant uitvoering Boxtels model

voor- en vroegschoolse educatie Convenant uitvoering Boxtels model Convenant uitvoering Boxtels model Impuls kwaliteit VVE beleid Boxtel 6 juli 2011 Aanleiding en doelstelling bestuurlijk convenant Met ingang van de Wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie krijgt

Nadere informatie

Connect logopedie. Logopedie? Heeft mijn kind niet nodig. Hij/zij praat heel goed.

Connect logopedie. Logopedie? Heeft mijn kind niet nodig. Hij/zij praat heel goed. Connect logopedie Hartelijk welkom bij Connect logopedie! Connect betekent verbinden. De verbinding tussen u en anderen bestaat in de basis door goede communicatie. Als u en/of uw naasten behoefte hebben

Nadere informatie

Ontwikkelingen. Audiologisch Centrum Rotterdam. Marco van Es Mieke Vermeulen

Ontwikkelingen. Audiologisch Centrum Rotterdam. Marco van Es Mieke Vermeulen Ontwikkelingen Audiologisch Centrum Rotterdam Marco van Es Mieke Vermeulen Het Audiologisch Centrum Het Audiologisch Centrum (AC) is gespecialiseerd in onderzoek, advies en begeleiding bij gehoorproblemen

Nadere informatie

Multidisciplinaire diagnostiek op. Renate van den Ende, Teamleider AC R dam

Multidisciplinaire diagnostiek op. Renate van den Ende, Teamleider AC R dam Multidisciplinaire diagnostiek op het Audiologisch Centrum (AC) Renate van den Ende, Teamleider AC R dam Wat is een Audiologisch Centrum (AC)? Organisatie gespecialiseerd in bij kinderen en volwassenen

Nadere informatie

Protocol Project Uniforme signalering spraaktaalproblemen. kinderen INHOUD

Protocol Project Uniforme signalering spraaktaalproblemen. kinderen INHOUD Protocol Project Uniforme signalering spraaktaalproblemen bij jonge kinderen Versie geïntegreerd model van Wiechen 2/jarigen 1 november 2011 INHOUD 1. Inleiding 2. Taal A. De normale taalontwikkeling en

Nadere informatie

VVE en Careyn in Dordrecht

VVE en Careyn in Dordrecht VVE en Careyn in Dordrecht Even voorstellen: Careyn is een thuiszorgorganisatie en levert diensten in een groot gedeelte van ons land. In ons werkgebied wonen 1,7 mln inwoners. In Dordrecht is Careyn alleen

Nadere informatie

VROEGSIGNALERING EN TOELEIDING VVE ARNHEM

VROEGSIGNALERING EN TOELEIDING VVE ARNHEM VROEGSIGNALERING EN TOELEIDING VVE ARNHEM Verwijsprocedure doelgroepkinderen Consultatiebureau en voorschoolse voorzieningen Inleiding Peuterspeelzalen en kinderdagverblijven bieden jonge kinderen een

Nadere informatie

Omgevingsanalyse ter beoordeling van het taalaanbod in het Nederlands

Omgevingsanalyse ter beoordeling van het taalaanbod in het Nederlands Briefrapport 295001008/2009 S. Postma Omgevingsanalyse ter beoordeling van het taalaanbod in het Nederlands Bestemd voor professionals werkzaam in de jeugdgezondheidszorg RIVM-briefrapport 295001008/2009

Nadere informatie

Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening

Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening Dr.L.Ruytjens klinisch fysicus-audioloog Sophia Kinderziekenhuis Rotterdam mede namens L.Heijkoop en A.Verbaan logopedisten Inhoud Neonatale gehoorscreening

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEIT VAN VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE IN 2014 IN DE GEMEENTE. Nieuwkoop

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEIT VAN VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE IN 2014 IN DE GEMEENTE. Nieuwkoop RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEIT VAN VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE IN 2014 IN DE GEMEENTE Nieuwkoop Plaats : Ter Aar Gemeentenummer : 0569 Onderzoeksnummer : 277962 Datum onderzoek : 4 november 2014

Nadere informatie

Standpunt. Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg.

Standpunt. Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg. Standpunt Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg. RIVM/Centrum Jeugdgezondheid Februari 2009 Inhoud 1. Inleiding 2 2. Begripsbepaling 2 3. Huidige stand van zaken m.b.t. het signaleren

Nadere informatie

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr, logopedist Congres 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Over welke kinderen praten we vandaag? Engels: Specific Language Impairment: Is SLI wel zo

Nadere informatie

Schakelklas. Werkwijze

Schakelklas. Werkwijze Schakelklas Werkwijze 2015-2016 1. Algemene informatie De Schakelklas in Woerden is een gezamenlijk initiatief van de gemeente Woerden en samenwerkingsverband Passenderwijs. De klas beoogt het gericht

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 2 onderwijs

Logopedie in het cluster 2 onderwijs Logopedie in het cluster 2 onderwijs mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement gaat over de logopedische

Nadere informatie

1. Inleiding Pag.2. 2. De Stichting Kinderopvang Alkmaar Pag.2. 3. De VVE Peuterspeelzaal Pag.2

1. Inleiding Pag.2. 2. De Stichting Kinderopvang Alkmaar Pag.2. 3. De VVE Peuterspeelzaal Pag.2 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding Pag.2 2. De Stichting Kinderopvang Alkmaar Pag.2 3. De VVE Peuterspeelzaal Pag.2 4. Observatie en Overdracht naar de basisschool Pag.3 4.1 Observatie 4.2 Overdracht naar de basisschool

Nadere informatie

Workshop Onderwijsdag 2012 Enschede

Workshop Onderwijsdag 2012 Enschede Anneke Elenbaas van Ommen - 20 maart 2012 SAMENWERKEN AAN DE DOORGAANDE LIJN IN ZORG EN EDUCATIE BINNEN DE VOOR- EN VROEGSCHOOLSE PERIODE Workshop Onderwijsdag 2012 Enschede Programma Welkom en toelichting

Nadere informatie

peuter - kleuter Het overdrachtsformulier gemeente Oss Naam kind: Naam voorschoolse instelling: Naam basisschool: Inleiding Colofon

peuter - kleuter Het overdrachtsformulier gemeente Oss Naam kind: Naam voorschoolse instelling: Naam basisschool: Inleiding Colofon Het overdrachtsformulier peuter - kleuter gemeente Oss Naam kind: Naam voorschoolse instelling: Naam basisschool: Inleiding Voor een kind is de overgang van het peuterwerk of de kinder(dag)opvang naar

Nadere informatie

Kinderen met gehoor-, spraak- en/of taalproblemen

Kinderen met gehoor-, spraak- en/of taalproblemen Kinderen met gehoor-, spraak- en/of taalproblemen Afdeling Keel-, Neus- en Oorheelkunde Informatie voor verwijzers Kinderen met gehoor-, spraak- en/of taalproblemen Kinderen met problemen of vragen op

Nadere informatie

Uitvoeringsnotitie VVE gemeente Dalfsen Uitwerking VVE-beleid en toelichting op de beleidsregels VVE

Uitvoeringsnotitie VVE gemeente Dalfsen Uitwerking VVE-beleid en toelichting op de beleidsregels VVE Uitvoeringsnotitie VVE gemeente Dalfsen Uitwerking VVE-beleid en toelichting op de beleidsregels VVE Dalfsen, augustus 2012 1 Inleiding Dit document is een uitwerking van de Notitie Beleid en uitvoering

Nadere informatie

Samen maken. mogelijk. wij meedoen voor jeugd ONDERSTEUNING BIJ LEVEN MET EEN BEPERKING

Samen maken. mogelijk. wij meedoen voor jeugd ONDERSTEUNING BIJ LEVEN MET EEN BEPERKING Samen maken wij meedoen voor jeugd mogelijk Kinderen en jongeren met een beperking moeten de kans krijgen zich optimaal te ontwikkelen, zodat zij zo zelfstandig mogelijk mee kunnen doen in de maatschappij.

Nadere informatie

PRAAT MET DE RAAD kort verslag

PRAAT MET DE RAAD kort verslag PRAAT MET DE RAAD kort verslag Datum: 19 mei 2015 Spreker: Corine Laurant, namens Stichting Kinderen en Ouders Onderwerp: Stichting Kinderen en Ouders als gesubsidieerde instelling voor peuterspeelzalen

Nadere informatie

3. Handleiding bij de peuter-estafette

3. Handleiding bij de peuter-estafette 3. Handleiding bij de peuter-estafette Voor leidinggevenden en pedagogisch medewerkers peuterspeelzaal en kinderdagverblijf Een goede overdracht waarborgt de doorgaande ontwikkeling van de peuter. Bij

Nadere informatie

Audiologisch centrum, spraaktaalteam

Audiologisch centrum, spraaktaalteam TOS en Meertaligheid Onderwijsdag 25 mei 2016 Maaike Diender, klinisch linguïst Els de Jong, teamleider spraaktaalteam/logo-akoepedist Audiologisch centrum, spraaktaalteam Gehooronderzoek Logopedisch onderzoek

Nadere informatie

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding)

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding) 4.2. Aanbod voor ouders van het jonge kind Dit aanbod is veelal gericht op ouders met kinderen tot 4 jaar. Een aantal producten zijn inzetbaar voor een bredere doelgroep. De producten Home-Start, Vroegtijdige

Nadere informatie

VVE beleidsplan. (versie 1.2 /februari 2015)

VVE beleidsplan. (versie 1.2 /februari 2015) VVE beleidsplan (versie 1.2 /februari 2015) Voorwoord Voor u ligt het eerste VVE beleidsplan van Peuterspeelzaal Kip Kakel. Hierin staat beschreven op welke wijze wij uitvoering willen geven aan de voor

Nadere informatie

Inhoud. Jaarverslag logopedie

Inhoud. Jaarverslag logopedie Inhoud Jaarverslag logopedie 2013-2014 Inhoud Inleiding... 1 Schoollogopedie is... 2 Hoe ervaren de scholen de aanwezigheid van de logopedist?... 4 Bijzonderheden in 2013-2014... 5 Bijzonderheden in 2014-2015...

Nadere informatie

Cursusaanbod Kentalis Ambulante Dienstverlening Het Rotsoord. Als horen of communiceren niet vanzelfsprekend is

Cursusaanbod Kentalis Ambulante Dienstverlening Het Rotsoord. Als horen of communiceren niet vanzelfsprekend is Cursusaanbod 2010-2011 Kentalis Ambulante Dienstverlening Het Rotsoord Als horen of communiceren niet vanzelfsprekend is Cursusaanbod De Ambulante Dienstverlening van Koninklijke Kentalis Het Rotsoord

Nadere informatie

Een kleine groep kinderen heeft extra ondersteuning nodig. De 3+ groep is een voorbeeld van extra ondersteuning.

Een kleine groep kinderen heeft extra ondersteuning nodig. De 3+ groep is een voorbeeld van extra ondersteuning. TOEGANG 3+ GROEP 1. Aanleiding Sinds twee jaar draaien er 3+ groepen in Deventer. De 3+ groepen maken onderdeel uit van het palet van aanbod voor peuters. De afgelopen tijd is behoefte ontstaan aan nadere

Nadere informatie

Jeugdgezondheidszorg op de basisschool

Jeugdgezondheidszorg op de basisschool Jeugdgezondheidszorg Jeugdgezondheidszorg op de basisschool Waarom Jeugdgezondheidszorg? Op de basisschool maken kinderen een enorme ontwikkeling door. Dat is niet alleen lichamelijk maar ook op sociaal

Nadere informatie

Jeugd gezond heids zorg en uw privacy

Jeugd gezond heids zorg en uw privacy Jeugd gezond heids zorg en uw privacy 5032 Hoe gaat Jeugdgezond heidszorg GGD Amsterdam met uw gegevens om? JGZ en uw privacy Hoe gaat Jeugdgezondheidszorg GGD Amsterdam met uw gegevens om? Bij de Jeugdgezondheidszorg

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEIT VAN VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE IN 2014 IN DE GEMEENTE. Ermelo

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEIT VAN VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE IN 2014 IN DE GEMEENTE. Ermelo RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEIT VAN VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE IN 2014 IN DE GEMEENTE Ermelo Plaats : Ermelo Gemeentenummer : 0233 Onderzoeksnummer : 278180 Datum onderzoek : 23 september 2014 Datum

Nadere informatie

september Linknieuws Inhoud OPENING -- KINDCENTRUM - Opening Kindcentrum - Nieuwe leerkracht voor de Taalgroep - Centrum Jeugd & Gezin op school

september Linknieuws Inhoud OPENING -- KINDCENTRUM - Opening Kindcentrum - Nieuwe leerkracht voor de Taalgroep - Centrum Jeugd & Gezin op school + OPENING -- KINDCENTRUM september Linknieuws Sinds twee jaar zijn wij samen met Peuterwerk de Schakel (SPO) en BSO de Nieuwe Link (de Schaepskooi) bezig met de ontwikkeling van een Kindcentrum. Dankzij

Nadere informatie

l m n o p q r s t u v w x y z Taalprogramma s Stroomschema Taalprogramma s gericht op preventie en ontwikkelingsstimulering leeswijzer en stroomschema

l m n o p q r s t u v w x y z Taalprogramma s Stroomschema Taalprogramma s gericht op preventie en ontwikkelingsstimulering leeswijzer en stroomschema a b c d e Deelnemende organisaties TAALPROGRAMMA S VOOR 0 TOT 8 JAAR - LEESWIJZER EN STROOMSCHEMA Taalprogramma s f voor g 0 tot h 8 i jaar j k l m n o p q r s t u leeswijzer en stroomschema Stroomschema

Nadere informatie

Fase 1 Bureauonderzoek Uitvoering projectplan Logopedische Dienst Kring Sliedrecht

Fase 1 Bureauonderzoek Uitvoering projectplan Logopedische Dienst Kring Sliedrecht Fase 1 Bureauonderzoek Uitvoering projectplan Logopedische Dienst Kring Sliedrecht Bestuurlijke Opdrachtgever: Ambtelijk Opdrachtgever: Ambtelijk opdrachtnemer: Wethouder P. Vat Secretaris J.C. van Ginkel

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 4 onderwijs

Logopedie in het cluster 4 onderwijs Logopedie in het cluster 4 onderwijs mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement richt zich op de

Nadere informatie

Beleidskader Voor- en Vroegschoolse Educatie gemeente Deurne

Beleidskader Voor- en Vroegschoolse Educatie gemeente Deurne Beleidskader Voor- en Vroegschoolse Educatie gemeente Deurne 2012-2014 1 Vastgesteld door de gemeenteraad van Deurne op 2 1.Inleiding Wet Ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie De Wet OKE (Ontwikkelingskansen

Nadere informatie

PROTOCOL SAMENWERKING TUSSEN DE CONSULTATIESBUREAUS EN DE VVE - PEUTERSPEELZALEN. Voor de periode in de gemeente Halderberge.

PROTOCOL SAMENWERKING TUSSEN DE CONSULTATIESBUREAUS EN DE VVE - PEUTERSPEELZALEN. Voor de periode in de gemeente Halderberge. PROTOCOL SAMENWERKING TUSSEN DE CONSULTATIESBUREAUS EN DE VVE - PEUTERSPEELZALEN. Voor de periode 2010-2011. in de gemeente Halderberge. Het realiseren van de sluitende aanpak in het kader van de Voor-

Nadere informatie

Beleidsnotitie Aanbod voor peuters Gemeente Buren

Beleidsnotitie Aanbod voor peuters Gemeente Buren Beleidsnotitie Aanbod voor peuters 2017-2020 Gemeente Buren Inhoudsopgave 1. Huidige situatie 4 Waar gaat het over? 4 Wat doen we al? 4 2. Vergroten bereik peuters 6 Wat gaan we doen? 6 Doel 6 Behoefte

Nadere informatie

Stichting Kinderopvang Alkmaar. Pedagogisch Beleid. Peuterspeelzalen

Stichting Kinderopvang Alkmaar. Pedagogisch Beleid. Peuterspeelzalen Stichting Kinderopvang Alkmaar Pedagogisch Beleid Peuterspeelzalen Inhoudsopgave 1. INLEIDING...3 2. DOEL VAN HET BELEID...3 2.1 ALGEMEEN...3 2.2 BIJDRAGE AAN ORGANISATIEDOELEN...3 2.3 ROLLEN EN VERANTWOORDELIJKHEDEN...4

Nadere informatie

VVE & CB De rol van het consultatiebureau bij Voor- en Vroegschoolse Educatie

VVE & CB De rol van het consultatiebureau bij Voor- en Vroegschoolse Educatie VVE & CB De rol van het consultatiebureau bij Voor- en Vroegschoolse Educatie Documentverantwoordelijke: Dineke Brouwers Datum vaststelling: 17 mei 2011 Inhoudsopgave DE ROL VAN HET CONSULTATIEBUREAU BIJ

Nadere informatie

Handreiking. Uniforme signalering van taalachterstanden bij jonge kinderen

Handreiking. Uniforme signalering van taalachterstanden bij jonge kinderen Handreiking Uniforme signalering van taalachterstanden bij jonge kinderen Colofon Uniforme signalering van taalachterstanden bij jonge kinderen Een uitgave van Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ)

Nadere informatie

Samen voor taal in Arnhem

Samen voor taal in Arnhem Samen voor taal in Arnhem nataliekuypers.nl Een overzicht voor professionals Inleiding In Arnhem groeien niet alle kinderen op in een taalrijke omgeving; een omgeving waarin praten en boeken een belangrijke

Nadere informatie

JEUGDGEZONDHEIDSZORG 4-19 JAAR

JEUGDGEZONDHEIDSZORG 4-19 JAAR JEUGDGEZONDHEIDSZORG 4-19 JAAR EEN GEZONDE JEUGD HEEFT DE TOEKOMST Kinderen zijn lichamelijk, geestelijk en sociaal voortdurend in ontwikkeling. Bij de meeste kinderen gaat dit zonder al te grote problemen.

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 3 onderwijs

Logopedie in het cluster 3 onderwijs Logopedie in het cluster 3 onderwijs mw. M. Boersma (NVLF) mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement

Nadere informatie

Als schoolarts Speciaal Onderwijs cluster 2

Als schoolarts Speciaal Onderwijs cluster 2 Babette Diepeveen jeugdarts arts maatschappij en gezondheid Als consultatiebureau arts Als arts spraaktaalteam Audiologisch Centrum Als schoolarts Speciaal Onderwijs cluster 2 Als consultatiebureau arts

Nadere informatie

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Het bevoegd gezag van de Stichting Het Rijnlands Lyceum Overwegende dat de Stichting Het Rijnlands Lyceum verantwoordelijk is voor een goede

Nadere informatie

Onderwerp Voortgangsrapportage : De kwaliteit van Voor- en Vroegschoolse Educatie in de gemeente Haarlem in schooljaar ' BBV nr:

Onderwerp Voortgangsrapportage : De kwaliteit van Voor- en Vroegschoolse Educatie in de gemeente Haarlem in schooljaar ' BBV nr: Informatienota Onderwerp Voortgangsrapportage : De kwaliteit van Voor- en Vroegschoolse Educatie in de gemeente BBV nr: 2016/450120 1. Inleiding De gemeente Haarlem is sinds de inwerkingtreding van de

Nadere informatie

DEFINITIEF RAPPORT VAN HET ONDERZOEK IN HET KADER VAN DE VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE BASISSCHOOL DE KINDERVRIEND

DEFINITIEF RAPPORT VAN HET ONDERZOEK IN HET KADER VAN DE VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE BASISSCHOOL DE KINDERVRIEND VVE-RAPPORT DEFINITIEF RAPPORT VAN HET ONDERZOEK IN HET KADER VAN DE VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE BASISSCHOOL DE KINDERVRIEND Locatie(s) :Basisschool De Brinnr. :08KA Plaats :2802 EM Gouda Reg.nr. :25784

Nadere informatie

LEA-CONFERENTIE 19 SEPTEMBER 2007

LEA-CONFERENTIE 19 SEPTEMBER 2007 LEA-CONFERENTIE 19 SEPTEMBER 2007 Jos Hulsen Senior Beleidsadviseur Onderwijs Postadres: Postbus 1 6658 ZG Beneden-Leeuwen Telefoon: 0487-599500 tst. 495 Email: jhulsen@westmaasenwaal.nl ca. 18.500 inwoners;

Nadere informatie

Cito Volgsysteem jonge kind en Cito Volgsysteem primair en speciaal onderwijs

Cito Volgsysteem jonge kind en Cito Volgsysteem primair en speciaal onderwijs Instrument Cito Volgsysteem jonge kind en Cito Volgsysteem primair en speciaal onderwijs Met het Cito Volgsysteem Jonge kind en het Cito Volgsysteem primair en speciaal onderwijs kan door middel van observatie

Nadere informatie

Jeugdgezondheidszorg 0-19 jaar GGD Kennemerland. Een gezonde jeugd heeft de toekomst

Jeugdgezondheidszorg 0-19 jaar GGD Kennemerland. Een gezonde jeugd heeft de toekomst Jeugdgezondheidszorg 0-19 jaar GGD Kennemerland Een gezonde jeugd heeft de toekomst 2 Een brochure voor samenwerkingspartners van Jeugdgezondheidszorg GGD Kennemerland In deze brochure leest u over de

Nadere informatie

JEUGDGEZONDHEIDSZORG 4-19 JAAR

JEUGDGEZONDHEIDSZORG 4-19 JAAR JEUGDGEZONDHEIDSZORG 4-19 JAAR INFORMATIE VOOR OUDERS / VERZORGERS Een gezonde jeugd heeft de toekomst Kinderen zijn lichamelijk, geestelijk en sociaal voortdurend in ontwikkeling. Bij de meeste kinderen

Nadere informatie

Landelijk professioneel kader uitvoering Basispakket JGZ

Landelijk professioneel kader uitvoering Basispakket JGZ Landelijk professioneel kader uitvoering Basispakket JGZ Inleiding ondersteunt JGZ-organisaties bij de implementatie In 2015 wordt het nieuwe Basispakket JGZ van kracht. van het Basispakket JGZ. Het past

Nadere informatie

HET SPRAAKTAALSPREEKUUR Het belang van vroeg signaleren

HET SPRAAKTAALSPREEKUUR Het belang van vroeg signaleren HET SPRAAKTAALSPREEKUUR Het belang van vroeg signaleren Dr. Emmy Konst Alle Taal Centraal 2009 1 Opbouw van de presentatie Inleiding Project vroegsignalering door Sint Marie, MEE Zuidoost-Brabant en Zuidzorg

Nadere informatie

Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen

Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen Primair en speciaal onderwijs Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen Indicatiestelling taal- en spraakproblematiek Voor 4 tot 10 jarigen Digitale verwerking, makkelijk in gebruik Geen vertaalde,

Nadere informatie

Even voorstellen Gemeente De Ronde Venen 1-1- 11

Even voorstellen Gemeente De Ronde Venen 1-1- 11 Even voorstellen Gemeente De Ronde Venen 1-1- 11 Kernen: Ligging: Aantal inwoners: 43.163 Aantal basisscholen: Abcoude, Amstelhoek, Baambrugge, De Hoef, Mijdrecht, Vinkeveen, Wilnis, Waverveen NW Utrecht,

Nadere informatie

Passend Onderwijs cluster 2 onderwijs in 2014. Invoering 1 augustus 2014

Passend Onderwijs cluster 2 onderwijs in 2014. Invoering 1 augustus 2014 Passend Onderwijs cluster 2 onderwijs in 2014 Invoering 1 augustus 2014 Bijeenkomst ouders 1. Opening 2. Doel:» ouders meenemen in de ontwikkelingen naar Passend Onderwijs.» Gelegenheid om vragen te stellen

Nadere informatie

1. De plus van SBO De Springplank: onze visie

1. De plus van SBO De Springplank: onze visie speciaal voor het basisonderwijs Plus: Plezier, Leren, Uniek en Samen 1. De plus van SBO De Springplank: onze visie SBO De Springplank zorgt voor een veilige plek waar iedereen erbij hoort en waar iedereen

Nadere informatie

Samen werken aan een. gezond en veilig. schooljaar

Samen werken aan een. gezond en veilig. schooljaar Samen werken aan een gezond en veilig schooljaar Het basisonderwijs & de Jeugdgezondheidszorg 2016/2017 Het basisonderwijs EN de Jeugdgezondheidszorg Gezonde leerlingen die lekker in hun vel zitten, presteren

Nadere informatie

STMR Jaarverslag 2014 Jeugdgezondheidszorg Gemeente Lingewaal

STMR Jaarverslag 2014 Jeugdgezondheidszorg Gemeente Lingewaal STMR Jaarverslag 2014 Jeugdgezondheidszorg Gemeente Lingewaal Inhoudsopgave: 1. Inleiding. Blz. 3 2. Burgers in eigen kracht. Blz. 3 3. Samenwerking in de gemeente Lingewaal met kinderdagverblijven en

Nadere informatie

Ouder- en Kindcentra Amsterdam Evaluatie van het protocol 'Preventie logopedie' in stadsdeel De Baarsjes

Ouder- en Kindcentra Amsterdam Evaluatie van het protocol 'Preventie logopedie' in stadsdeel De Baarsjes TNO-rapport KvL/P&Z 2006.070 Ouder- en Kindcentra Amsterdam Evaluatie van het protocol 'Preventie logopedie' in stadsdeel De Baarsjes Preventie en Zorg Wassenaarseweg 56 Postbus 2215 2301 CE Leiden www.tno.nl

Nadere informatie

Onderwijsondersteuning, zorg- en cursusaanbod van Auris bij communicatieve problemen

Onderwijsondersteuning, zorg- en cursusaanbod van Auris bij communicatieve problemen IB netwerkbijeenkomst SWV Aan den IJssel, De Tuyter, Krimpen aan de IJssel 8 maart 2016 Onderwijsondersteuning, zorg- en cursusaanbod van Auris bij communicatieve problemen Louise Biesmeijer & Margriet

Nadere informatie

TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN

TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN INFORMATIE VOOR OUDERS/VERZORGERS TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN Meertaligheid en fonologische stoornis TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN

Nadere informatie

Met PeuterPlus! probeert de Universiteit Utrecht de zorg aan het jonge kind in de gemeente Utrecht te verbeteren

Met PeuterPlus! probeert de Universiteit Utrecht de zorg aan het jonge kind in de gemeente Utrecht te verbeteren Met PeuterPlus! probeert de Universiteit Utrecht de zorg aan het jonge kind in de gemeente Utrecht te verbeteren De gemeente Utrecht heeft een uitgebreid aanbod Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) voor

Nadere informatie

VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE (VVE) WEESP-BREED

VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE (VVE) WEESP-BREED VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE (VVE) WEESP-BREED PROTOCOL SIGNALEREN, INDICEREN EN TOELEIDEN VVE PEUTERS door de Jeugdgezondheidszorg (consultatiebureau) 1.Inleiding Voor elk kind is het belangrijk dat

Nadere informatie

Taken van interne begeleiders in de samenwerking

Taken van interne begeleiders in de samenwerking Taken van interne begeleiders in de samenwerking Hoewel dé intern begeleider niet bestaat, heeft de Landelijke Beroepsgroep voor Intern Begeleiders (LBib) toch geprobeerd wat overzicht te brengen in de

Nadere informatie

met ondersteuning van de overige leden van het projectteam: J.J. Sluijmers, F.I.M. Pijpers, M. van Denderen- Lubbers, S.A.

met ondersteuning van de overige leden van het projectteam: J.J. Sluijmers, F.I.M. Pijpers, M. van Denderen- Lubbers, S.A. TNO-rapport KvL/P&Z/2007.095 Voor- en vroegschoolse educatie (VVE): rol van de jeugdgezondheidszorg Deelrapport 2: Behorend bij het project Screening op taalachterstanden en spraakstoornissen bij kinderen

Nadere informatie

Standpunt Artsen Jeugdgezondheidszorg Nederland

Standpunt Artsen Jeugdgezondheidszorg Nederland Standpunt Artsen Jeugdgezondheidszorg Nederland De positie van de jeugdarts in het Zorg- en Adviesteam (ZAT) 0-12 jaar en 12-23 jaar Inleiding Vanaf 2004 zijn er Zorg- en Adviesteams ingesteld in het Voortgezet

Nadere informatie

De Klinisch Linguïst. Specialist in. Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen

De Klinisch Linguïst. Specialist in. Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen De Klinisch Linguïst Specialist in Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen Copyright Vereniging voor Klinische Linguïstiek (VKL) April 2000 Secretariaat: Vereniging voor Klinische Linguïstiek

Nadere informatie

Dialoog met de ouders als startpunt voor vroegsignalering opgroei- en opvoedproblemen. Ingrid Staal

Dialoog met de ouders als startpunt voor vroegsignalering opgroei- en opvoedproblemen. Ingrid Staal Dialoog met de ouders als startpunt voor vroegsignalering opgroei- en opvoedproblemen Ingrid Staal GGD Zeeland & Julius Centrum, Universitair Medisch Centrum Utrecht Mini symposium Integrale Vroeghulp

Nadere informatie

Taalbeleidsplan Sisa Kinderopvang Kinderdagverblijven en Peuterspeelplaatsen

Taalbeleidsplan Sisa Kinderopvang Kinderdagverblijven en Peuterspeelplaatsen 1 Taalbeleidsplan Sisa Kinderopvang Kinderdagverblijven en Peuterspeelplaatsen 2 Voorwoord Door middel van dit taalbeleidsplan wordt zichtbaar hoe onze voorschoolse voorzieningen bijdragen aan de taalontwikkeling

Nadere informatie

RAPPORT VAN HET ONDERZOEK IN HET KADER VAN DE VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE KINDERDAGVERBLIJF SDK ROZEMARIJN

RAPPORT VAN HET ONDERZOEK IN HET KADER VAN DE VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE KINDERDAGVERBLIJF SDK ROZEMARIJN VVE-RAPPORT RAPPORT VAN HET ONDERZOEK IN HET KADER VAN DE VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE KINDERDAGVERBLIJF SDK ROZEMARIJN Locatie Brinnr. Plaats Dordrecht Onderzoeksnummer. 9062 Datum onderzoek 12 juni

Nadere informatie

DEFINITIEF RAPPORT VAN HET ONDERZOEK IN HET KADER VAN DE VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE KINDERDAGVERBLIJF DE KLEINE WERELD

DEFINITIEF RAPPORT VAN HET ONDERZOEK IN HET KADER VAN DE VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE KINDERDAGVERBLIJF DE KLEINE WERELD VVE-RAPPORT DEFINITIEF RAPPORT VAN HET ONDERZOEK IN HET KADER VAN DE VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE KINDERDAGVERBLIJF DE KLEINE WERELD Locatie Kinderdagverblijf De Kleine Plaats Sassenheim Reg.nr. 3485176

Nadere informatie

Gezondheid telt! Jeugdgezondheidszorg. voor alle kinderen tot 19 jaar. Folder voor ouder(s)/verzorger(s)

Gezondheid telt! Jeugdgezondheidszorg. voor alle kinderen tot 19 jaar. Folder voor ouder(s)/verzorger(s) Gezondheid telt! Jeugdgezondheidszorg voor alle kinderen tot 19 jaar Folder voor ouder(s)/verzorger(s) U wilt het beste voor uw kind: een onbezorgde jeugd en een goede gezondheid. Als ouder speelt u daarbij

Nadere informatie

Voor- en vroegschoolse educatie in Salland 2014-2015

Voor- en vroegschoolse educatie in Salland 2014-2015 Voor- en vroegschoolse educatie in Salland 2014-2015 Plan VVE in Salland Deelnemers: mijnplein scholen, De Mare scholen, Bmdb de Linde, Basisschool Sint Nicolaas, Kinderopvang KOOS, Kdv Schanebroekkie,

Nadere informatie

Preview. Kwaliteit van VVE in de Kinderopvang. Pedagogische doelen. Wat is kwaliteit?

Preview. Kwaliteit van VVE in de Kinderopvang. Pedagogische doelen. Wat is kwaliteit? Kwaliteit van VVE in de Kinderopvang Preview Wat is kwaliteit? Stand van zaken anno 2009 Waarom VVE in de kinderopvang? Doelgroepen Professionalisering Kwaliteit van VVE: wat werkt? Wat voegt VVE toe?

Nadere informatie