Brouwland, 26 mei 2012

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Brouwland, 26 mei 2012"

Transcriptie

1 Zuurstof, een vloek of een zegen? Jacques Bertens Een vet verhaal Brouwland, 26 mei 2012

2 Vet Dit verhaal gaat over zuurstof en vet Verzadigde vetzuren worden onder invloed van zuurstof omgezet in onverzadigde vetzuren, deze zijn essentieel voor de gistcel Uit vetzuren wordt een stof gevormd die verantwoordelijk is voor de oxidatiesmaak

3 Vet De gerstekorrel bestaat gemiddeld uit: zetmeel 63% suiker 2% eiwit 11% vezelstoffen 15% vetten 2,5% mineralen 2,5% overig 4%

4 Vet Vet uit de mout blijft grotendeels achter in de bostel (niet oplosbaar) Enzymen (lipase) Breken vetten af in vetzuren en alcohol (vooral in linolzuur, linoleenzuur en glycerol) Weinig afbraak door ongunstige omstandigheden Optimale temperatuur C Optimale ph 6,8 Inactiveringstemperatuur > 50 C Hete trub bevat opgeloste vetten (5 10%) uit mout en hop

5 Oxidatiesmaak Commerciële brouwers veel aandacht voor oxidatiesmaak/smaakstabiliteit Het bier mag zeker 6 maanden niet veranderen van smaak Bij export zelfs 12 maanden niet

6 Oxidatiesmaak Veel hobbybrouwers herkennen de smaak niet Door snel drinken zou zelfgebrouwen bier geen tijd krijgen om een oxidatiesmaak te ontwikkelen Niet juist Nog voor het bottelen kan al oxidatie optreden (zeker bij het lageren) Bier is frisser van smaak als je maatregelen neemt om oxidatie te voorkomen Door kleine hoeveelheden eerder oxidatie

7 Oxidatiesmaak Meerdere smaken Papierachtig Broodachtig Kartonachtig Leerachtig Houtachtig Sherry-achtig Madeira-achtig Karamelachtig Portachtig Bron: G. Fix Met de tijd krijgt elk bier oxidatiesmaakjes

8 Oxidatiesmaak

9 Ontstaan oxidatiesmaak

10 Vet en oxidatiesmaak Enzymen Enzymatische afbraak vetten zorgt ook voor verouderingssmaak vooral lichtgekleurde mout bevat veel Lipoxygenase ook Lox-enzymen genoemd door de lagere eesttemperatuur Lipoxygenase converteert meervoudig onverzadigde vetzuren in hydroperoxy zuren welke later omgezet worden in aldehyden die verantwoordelijk zijn voor oxidatiesmaak

11 Vet en oxidatiesmaak Beperking Lox door Enzymen Hogere inmaischtemperatuur Verminderde activiteit bij > 60 C Volledige inactivering bij > 65 C Verlaging ph Zeer effectief Optimale ph 6,5 ph 5,0 5,2 weinig activiteit

12 Vet en oxidatiesmaak

13 Indicator oxidatie Onderzoek heeft aangetoond dat trans-2-nonenal (een aldehyde) niet altijd een betrouwbare indicator is voor de verouderingssmaak

14 Indicator oxidatie Door veroudering worden bepaalde esters afgebroken en andere juist weer gevormd Toename 3-methyl-butanal, 2-furfural, 2-phenyl-ethanal, nicotinezuur-ethylester, 2-acetylfuran, g-nonalacton, 2-ethyl-furfuryl-ester, 2,4,5-trimethyl-1,3-dioxolan Afname 5-methyl-2-furfural, 2,4-dimethyl-4-cyclopenten-1,3-dion, ethylacetaat, diethylsuccinaat, 2-fenylethylacetaat, 2-propionylfuran, 2(3H)-Furanon,dihydro-5,5-dimethyl, 2 (3H)-furanon, 5,5- dimethy1-2 (5H)-furanon

15 Voorkom oxidatie Voorkom zuurstofopname gedurende het hele proces met uitzondering van beluchting afgekoeld wort voor de vergisting

16 Voorkom oxidatie Maatregelen Beschadig de kiemen niet tijdens het schroten Inmaischen bij 63 C of hoger Zuur het beslag aan tot een ph 5,2 (inhibitie enzym) Roer niet te hard (zuurstofinslag) Maak de maischtijden niet onnodig lang Laat de bostel niet droogvallen (luchtbellen insluiten door toevoeging heet spoelwater) Giet het spoelwater voorzichtig op (niet kletteren) Vang het wort op met lange slang op bodem emmer/ketel (niet kletteren)

17 Voorkom oxidatie

18 Voorkom oxidatie

19 Voorkom oxidatie Maatregelen (vervolg) Koel het wort zo snel mogelijk na het koken Belucht het hoofdwort niet te intensief Zorg voor voldoende en actieve gist (snel starten vergisting) Vergist in een goed gesloten vergistingsvat Controleer het SG niet te vaak Pas op voor zuurstofopname tijdens het bottelen Vul je flesjes tot 2 cm onder de flessenhals Bewaar je bier in een koele ruimte

20 Voorkom oxidatie Maatregelen (vervolg) Meer polyfenolen in bier Hopgift (20-30%) Mout (70-80%) spoelen bostel Toevoegen ascorbinezuur (vitamine C) of sulfiet Duitse brouwers gebruiken gisten die van nature meer sulfiet aanmaken tijdens de vergisting Niet naspoelen sulfiet desinfectie

21 Oxidatiesmaak uiteindelijk niet te voorkomen Ook door non-oxidatieprocessen veroudering bier alle bieren verouderen Remedie Snel opdrinken Koud bewaren

22 Gist en zuurstof Gist kan met en zonder zuurstof leven Bij aanwezigheid van 0,4 % glucose of meer heeft gist geen zuurstof nodig (verschijnsel is bekend als het Crabtree-effect) In wort meer dan 1% glucose en andere suikers aanwezig Meer biomassa = meer gistcellen bij uitsluiten Crabtree-effect (glucose < 0,4%)

23 Gist en zuurstof Voor groei (celvermeerdering) heeft gist zuurstof nodig (naast mineralen en andere voedingstoffen)

24 Zuurstof en celwand Opbouw celwanden (onverzadigde vetzuren) Bij ondergisting meer onverzadigde vetzuren gewenst

25 Zuurstof en celwand Sterolen Nodig voor doorlaatbare celwand (aminozuren en suikers) Zorgen voor hogere alcoholtolerantie Aanmaak sterolen Hoeveelheid beperkende factor gistgroei Aanmaak alleen begin vergisting (aanwezigheid O 2 ) Bij elke celdeling vermindering hoeveelheid Geen knopvorming bij lage hoeveelheid -> geen verdere gistgroei

26 Zuurstof en celwand

27 Zuurstofopname Gist heeft zo n 8 tot 10 mg/l O 2 nodig Behoefte aan zuurstof niet bij alle gistrassen hetzelfde Naar mate meer zuurstof meer onverzadigde vetzuren en sterolen snellere vergisting Zuurstof niet alleen begin vergisting starter daarom continue beluchting Beluchten voor onverzadigde vetzuren en strerolen

28 Zuurstofopname

29 Zuurstofopname

30 Zuurstofopname

31 Hogere alcoholen Vorming uit restanten aminozuren en organische zuren Hoeveelheid sterk afhankelijk van gistras Meer beluchten grotere gistgroei -> meer hogere alcohol Hogere temperatuur -> meer hogere alcoholen Hoeveelheid neemt niet af gedurende vergisting en rijping

32 Hogere alcoholen

33 Esters

34 Bewaren van gist Koud en zonder zuurstof Glycogeen en trehalose blijven op die manier bewaard Gist heeft glycogeen nodig voor de gistgroei Trehalose moet eerst zijn verbruikt voordat de vergisting begint (trehalose belemmert de vergisting)

35 Reservestoffen gist Glycogeen Thehalose Polysacharide Disacharide

36 Beluchten Nieuw inzicht: niet het hoofdwort beluchten maar de starter Hoewel de opname van zuurstof door de gist snel verloopt gaat ook de oxidatie van het wort zeer snel (net zo snel als de opname van de zuurstof door de gist) Ook van belang bij het bottelen

37 Beluchten Beluchtingsmogelijkheden Schudden Bruissteentje + pomp Zuiver zuurstof uit gasfles Magneetroerder (duur maar ook zelf te bouwen) Vergroten oppervlak, zuurstof inslag Verwijderen koolzuur Beweging wort Tot 5x keer grotere gistconcentratie tov niet bewegen en beluchten

38 Beluchten Korrelgist hoeft niet belucht te worden Het is mogelijk om een starter over te beluchten Oxidatiebeschadiging gistcellen Gebeurt niet zo snel tenzij je 100% zuurstof gebruikt Na 16 uur continue beluchting met bruissteen stoppen Goed beluchte starterswort is onaangenaam zuur Starter afgieten (ook om gistvoeding kwijt te raken)

39 Olijfolie in plaats van beluchten Alternatief voor beluchten is olijfolie toevoegen (meer onverzadigde vetzuren) Onderzoek: Geen slechtere schuimhoudbaarheid Meer esters Goede smaakstabiliteit Hobbybrouwers: Druppeltje bij starter voorkomt overschuimen

40 Download presentatie Gebruik de download voor persoonlijk gebruik Verspreid de download niet Download wordt na één week verwijderd

41 Bedankt voor jullie aandacht

Kwaliteit van bier wordt voor een groot stuk bepaald door het maischen

Kwaliteit van bier wordt voor een groot stuk bepaald door het maischen Maischen Kwaliteit van bier wordt voor een groot stuk bepaald door het maischen de vergistinggraad van het wort; de viscositeit van het wort en bier; de hoeveelheid door de gist opneembare eiwitten (aminozuren);

Nadere informatie

Gistexperimenten Jacques Bertens

Gistexperimenten Jacques Bertens Gistexperimenten Jacques Bertens Verantwoording experimenten Praktische insteek Aansluiten praktijk hobbybrouwer Keukenexperimenten Geen laboratorium Geen wetenschappelijke verantwoording Wel zorgvuldige

Nadere informatie

Eerbeckse Dorpsbrouwerie

Eerbeckse Dorpsbrouwerie Eerbeckse Dorpsbrouwerie Mijn naam is Koos van der Velde. Ik woon met vrouw en kinderen in Eerbeek. Ik ben 44 jaar oud en overdag werkzaam als bedrijfsleider bij een Electro Technisch installatiebureau.

Nadere informatie

BROUWFOUTEN OF SMAAKEIGENSCHAP? LUC PAUWELS

BROUWFOUTEN OF SMAAKEIGENSCHAP? LUC PAUWELS BROUWFOUTEN OF SMAAKEIGENSCHAP? LUC PAUWELS VEROUDERING - OXIDATIE VETZUREN - STRECKER DEGRADATIE - LICHTDEGRADATIE DIACETYL DMS 4 VG ETHYLACETAAT MELKZUUR VERSUS AZIJNZUUR VEROUDERING - OXIDATIE VAN VETZUREN

Nadere informatie

0,0001-0,003 0,0001-0,0002 0,010-0,10 0, ,001

0,0001-0,003 0,0001-0,0002 0,010-0,10 0, ,001 Over zwavel. Zoals eerder gezegd was het Jan S. die mij aanzette tot dit verhaaltje. Tijdens het proeven van bokbieren maakte iemand de opmerking: typisch een ondergister. Ik snapte niet wat er nou typisch

Nadere informatie

vrijdag 30 januari 2015 Europees landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland

vrijdag 30 januari 2015 Europees landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland 9 e Studiedag Druiventeelt Rijping op gist van witte en mousserende wijn door Gerhard Horstink vrijdag 30 januari 2015 Europees landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland

Nadere informatie

Transfertoets blok 5 BIER VAPRO B

Transfertoets blok 5 BIER VAPRO B Transfertoets blok 5 BIER VAPRO B Versie: november 2008 Werkwijze transfertoets Aan het einde van je VAPRO A opleiding dien je zo mogelijk het totale dan wel een deel van het productieproces van je bedrijf

Nadere informatie

Gist en Vergisting. Kennemer Wijn- en Bier Gilde. Peter Tambach

Gist en Vergisting. Kennemer Wijn- en Bier Gilde. Peter Tambach Gist en Vergisting Kennemer Wijn- en Bier Gilde Peter Tambach Dit werk valt onder een Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel- GelijkDelen 4.0 Internationaal-licentie. Opzet Presentatie Inhoud:

Nadere informatie

Brouwafwijkingen (Off-flavors) Page 1

Brouwafwijkingen (Off-flavors) Page 1 Brouwafwijkingen (Off-flavors) Page 1 Brouwafwijkingen Brouwafwijkingen zijn (ongewenste) smaak en-/of geurafwijkingen te wijten aan: een fout in één of meer van de stappen in het gehele brouwproces de

Nadere informatie

Invloed van water op het brouwproces. Patrick De Clercq 't Wijnneusje Haacht VAW lesgeversdag Geel 22/03/2014

Invloed van water op het brouwproces. Patrick De Clercq 't Wijnneusje Haacht VAW lesgeversdag Geel 22/03/2014 Invloed van water op het brouwproces Patrick De Clercq 't Wijnneusje Haacht VAW lesgeversdag Geel 22/03/2014 Patrick De Clercq Lesgever bierbrouwen bij 't Wijnneusje Haacht ~ 20 jaar actief als hobbybrouwer

Nadere informatie

Maischen Amervalei Amersfoort Dipl Brmstr Weihenstephan Jan Willem den Hartog

Maischen Amervalei Amersfoort Dipl Brmstr Weihenstephan Jan Willem den Hartog Maischen Amervalei Amersfoort 30-10-2015 Dipl Brmstr Weihenstephan Jan Willem den Hartog Vraag stelling Op 5 decmeber 2013 schreef Jan Wurpel Voorzitter van t Wort Wat; Een goed onderwerp zou zijn de verschillende

Nadere informatie

1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken van energie. Kortom alle processen in organismen.

1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken van energie. Kortom alle processen in organismen. THEMA 1 1 Stoffen worden omgezet 2 Fotosynthese 3 Glucose als grondstof 4 Verbranding 5 Fotosynthese en verbranding 1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken

Nadere informatie

Dia 1. Dia 2 Wat is voeding: Dia 3. Voeding - Alles over voeding - Voeding in de praktijk - Voedingsschema. Koolhydraten

Dia 1. Dia 2 Wat is voeding: Dia 3. Voeding - Alles over voeding - Voeding in de praktijk - Voedingsschema. Koolhydraten Dia 1 Voeding - Alles over voeding - Voeding in de praktijk - Voedingsschema Dia 2 Wat is voeding: Voeding = alle organische stoffen die je als mens of organisme nodig hebt om energie op te wekken in je

Nadere informatie

De Maillard reactie. Dit wordt een ingewikkeld verhaal, maar het is niet anders.

De Maillard reactie. Dit wordt een ingewikkeld verhaal, maar het is niet anders. De Maillard reactie Dit wordt een ingewikkeld verhaal, maar het is niet anders. Levensmiddelen kunnen bruin kleuren. We kennen allemaal wel wat voorbeelden: als je een appel dóórsnijdt wordt-ie na een

Nadere informatie

Gratis E-book Wijn maken druivenwijnmaken.nl

Gratis E-book Wijn maken druivenwijnmaken.nl Gratis E-book Wijn maken druivenwijnmaken.nl Hoe maak je wijn? Op de volgende pagina s leer je stap voor stap wijn maken van druiven. Zelf doe ik dit nu al 17 jaar, in begin met wisselend succes, maar

Nadere informatie

Samenvattingen. Samenvatting Thema 1: Stofwisseling. Basisstof 1. Organische stoffen:

Samenvattingen. Samenvatting Thema 1: Stofwisseling. Basisstof 1. Organische stoffen: Samenvatting Thema 1: Stofwisseling Basisstof 1 Organische stoffen: - Komen af van organismen of zitten in producten van organismen - Bevatten veel energie (verbranding) - Voorbeelden: koolhydraten, vetten,

Nadere informatie

eiwitmatrix kleine zetmeelkorrels grote zetmeelkorrels

eiwitmatrix kleine zetmeelkorrels grote zetmeelkorrels Over rusten Zoals in het stukje over mouten (zie website) vermeld, zitten in een cel in de mout de zetmeelkorrels omgeven door een eiwitnetwerk (zie afbeelding hieronder). Eiwit is opgebouwd uit aminozuren.

Nadere informatie

Invloed maisch temperatuur en ph op :

Invloed maisch temperatuur en ph op : Invloed maisch temperatuur en ph op : Afbraak zetmeel «Body» van bier ( niet-vergistbare dextrines + peptiden ) Vergistinggraad (werkelijk en schijnbaar) Standaard referenties Brouwerij Ludwig Narziss

Nadere informatie

Onderzoekscompetenties 6 de jaar

Onderzoekscompetenties 6 de jaar Onderzoekscompetenties 6 de jaar Werkschema: Bier brouwen Werkschema 1. Algemene lesgegevens Brouwproces leren kennen met chemische reacties, zelf brouwen, etiketontwerp. 2. Lesverloop Planning: les 1:

Nadere informatie

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over voedingsleer: over voedingsstoffen en de manier waarop ons lichaam met deze stoffen omgaat. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Gisten zijn ééncellige organismen. Er zijn veel verschillende soorten gisten, waarvan Saccharomyces cerevisiae, oftewel bakkersgist, de bekendste is. Gisten worden al sinds de

Nadere informatie

Eigendom Derek Walsh & 1

Eigendom Derek Walsh & 1 Eigendom Derek Walsh & 1 Hoe groot is de invloed van gist op mijn bier? Alle technische aspecten van 1 bier die met 4 verschillende gisten is gebrouwen Mét degustatie! Eigendom Derek Walsh & 2 Doelstellingen

Nadere informatie

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice Bij hoeveel procent vochtverlies krijg je een dorstsignaal? Ong. 2% Bewerkt door

Nadere informatie

Wijngaard de Heuvel. Brouwen met BREWFERM Moutextracten omslaat 8 nauw op te volgen stappen:

Wijngaard de Heuvel.  Brouwen met BREWFERM Moutextracten omslaat 8 nauw op te volgen stappen: Brouwen met BREWFERM Moutextracten omslaat 8 nauw op te volgen stappen: 1. Koken 2. Koelen van het wort 3. Giststarter aanmaken en overheveling 4. Gist toevoegen en gisting 5. Controle gisting 6. Lagering

Nadere informatie

Voorbereidende opgaven Examencursus

Voorbereidende opgaven Examencursus Voorbereidende opgaven Examencursus Tips: Maak de volgende opgaven voorin in één van de A4-schriften die je gaat gebruiken tijdens de cursus. Als een som niet lukt, werk hem dan uit tot waar je kunt en

Nadere informatie

ROZENBOTTEL (uit de Proost)

ROZENBOTTEL (uit de Proost) ROZENBOTTEL (uit de Proost) De rozenbottel behoort tot de Rosaceae-soorten (roosachtigen). Men onderscheidt de wilde en de gekweekte vorm. De wilde vorm is de Rosa canina, ook wel hondsroos genaamd. Deze

Nadere informatie

H18 Opdracht 5: Voedingsstoffen in blanke vla

H18 Opdracht 5: Voedingsstoffen in blanke vla H18 Opdracht 5: Voedingsstoffen in blanke vla Hoe toon je aan welke voedingsstoffen blanke vla bevat? In je onderzoek probeer je water, suiker, zetmeel, eiwit en vet aan te tonen. a. Bedenk zelf een methode

Nadere informatie

Basisscheikunde voor het hbo ISBN e druk Uitgeverij Syntax media

Basisscheikunde voor het hbo ISBN e druk Uitgeverij Syntax media Hoofdstuk 11 Biomoleculen bladzijde 1 Opgave 1 Geef de reactie van de verbranding van glucose (C 6H 12O 6) tot CO 2 en water. C 6H 12O 6 + 6 O 2 6 CO 2 + 6 H 2O Opgave 2 Hoe luidt de reactie (bruto formules)

Nadere informatie

Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater

Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater april 2005 One Cue Systems Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming

Nadere informatie

Overzicht van reactievergelijkingen Scheikunde

Overzicht van reactievergelijkingen Scheikunde verzicht van reactievergelijkingen Scheikunde Algemeen Verbranding Een verbranding is een reactie met zuurstof. ierbij ontstaan de oxiden van de elementen. Volledige verbranding Bij volledige verbranding

Nadere informatie

Voorbereidende opgaven Kerstvakantiecursus

Voorbereidende opgaven Kerstvakantiecursus Voorbereidende opgaven Kerstvakantiecursus Leuk dat je een cursus biologie komt volgen! Maak deze opgaven als voorbereiding. Zoals je weet moet je veel stof bestuderen voor het eindexamen biologie. Tijdens

Nadere informatie

Naar: D.O. Hall & K.K. Rao, Photosynthesis, Studies in Biology, Cambridge, 1994, blz. 106.

Naar: D.O. Hall & K.K. Rao, Photosynthesis, Studies in Biology, Cambridge, 1994, blz. 106. Examentrainer Vragen Fotosynthese Vanuit tussenproducten van de fotosynthese worden niet alleen koolhydraten gevormd, maar ook vetten, vetzuren, aminozuren en andere organische zuren. Dag- en seizoensgebonden

Nadere informatie

VINIFICATIE VAN WITTE WIJN

VINIFICATIE VAN WITTE WIJN VINIFICATIE VAN WITTE WIJN Stap :1 oogsten Druiven zo lang mogelijk laten hangen. Het uitzicht van de plant verandert van groeien naar het opslaan van reservestoffen de loofwand verkleurt van groen naar

Nadere informatie

Archaebacteriën. Eubacteriën. Eukaryoot

Archaebacteriën. Eubacteriën. Eukaryoot H5n 10-09-2001 16:41 Pagina 100 Samenvatting De gist Saccharomyces cerevisiae is bij de meeste mensen bekend als bakkersgist en wordt behalve voor het bereiden van brood onder andere ook gebruikt voor

Nadere informatie

BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL]

BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai De student moet de bouw en werking van enzymen kunnen beschrijven moet het proces van

Nadere informatie

Productgegevens Karamelblokjes

Productgegevens Karamelblokjes Productgegevens Karamelblokjes Ingrediënten : Suiker, volle melk, fondant, glucosesuiker, plantaardig vet, zout, lecithine E322 Suiker 30 33,5% Volle melk 18,5 20% Fondant 17,5 19% Glucosesuiker 17,5-19,8%

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 1 maandag 24 mei tijdsduur voor het gehele examen 09:00 11:00 LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB Het examen Landbouw en natuurlijke

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Stofwisseling NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de mitochondriële

Nadere informatie

Van Wijngaard tot Albertin Boisé. Wijndomein Sint Hubertushof Paul Spierings

Van Wijngaard tot Albertin Boisé. Wijndomein Sint Hubertushof Paul Spierings Van Wijngaard tot Albertin Boisé Wijndomein Sint Hubertushof Paul Spierings Opzet presentatie Wijntuin, uitgaande van het groeiseizoen 2011 Het maken van Rode Wijn in 2011: Albertin Boisé Aanplant Aanplant

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Spijsvertering NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de

Nadere informatie

Scheikundige begrippen

Scheikundige begrippen Scheikundige begrippen Door: Ruby Vreedenburgh, Jesse Bosman, Colana van Klink en Fleur Jansen Scheikunde begrippen 1 Chemische reactie Ruby Vreedenburgh Overal om ons heen vinden er chemische reacties

Nadere informatie

BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo

BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai De student moet de bouw en werking van enzymen kunnen beschrijven moet het proces van foto

Nadere informatie

Anabolisme: anabole processen: opbouwstofwisseling Energie wordt toegevoegd: assimilatie

Anabolisme: anabole processen: opbouwstofwisseling Energie wordt toegevoegd: assimilatie Fysiologie les 2 BIO-ENERGETICA Celstofwisseling = cel metabolisme Basis metabolisme: stofwisseling in rust Anabolisme: anabole processen: opbouwstofwisseling Energie wordt toegevoegd: assimilatie Katabolisme:

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Cenaman Drinkvoeding

Inhoudsopgave. Cenaman Drinkvoeding INFORMATIE CENAMAN Inhoudsopgave Cenaman Drinkvoeding Cenaman Drink Energy Drink - Energieverrijkte drinkvoeding 1.5 kcal 8 2 kcal Drink - Energieverrijkte drinkvoeding 2.0 kcal 10 Energy Fiber - Vezelverrijkte

Nadere informatie

VAN WAT KAN MEN FRUITWIJN MAKEN?

VAN WAT KAN MEN FRUITWIJN MAKEN? 1 VAN WAT KAN MEN FRUITWIJN MAKEN? Hard fruit appelen en peren Zacht fruit kersen, krieken, alle bessen, pruimen, sleedoorn, perzik, aardbeien. Druiven rode en witte Gedroogde vruchten krenten en rozijnen

Nadere informatie

b Sportvoeding en herstel

b Sportvoeding en herstel b Meer dan voeding! b Sportvoeding en herstel Anouska van Meer der dan Zee voeding! & Brenda Frunt Belang gezonde sportvoeding Prestatieverbetering Voldoende energie voor trainingen en wedstrijden Sneller

Nadere informatie

Koolhydraten. Voeding en Welzijn

Koolhydraten. Voeding en Welzijn Koolhydraten Voeding en Welzijn Koolhydraten Welke koolhydraten kennen jullie al? Verschillende koolhydraten Op te delen in 3 groepen Monosachariden Disachariden Polysachariden Op te delen in deze groepen

Nadere informatie

Gratis E-book Wijn maken druivenwijnmaken.nl

Gratis E-book Wijn maken druivenwijnmaken.nl Gratis E-book Wijn maken druivenwijnmaken.nl Hoe maak je wijn? Op de volgende pagina s leer je stap voor stap wijn maken van druiven. Zelf doe ik dit nu al 18 jaar, in begin met wisselend succes, maar

Nadere informatie

Stelt u kleine verschillen in berekeningen vast, dan kan dat o.a. komen door afrondingen. +HWYRRUEHUHLGHQ

Stelt u kleine verschillen in berekeningen vast, dan kan dat o.a. komen door afrondingen. +HWYRRUEHUHLGHQ 7(.67(18,7/(*%,-'(%528:3/$11(59±PDDUW 'H]HWHNVWLVLQKRXGHOLMNLGHQWLHNDDQ99,'RHO Deze Excel werkmappen dienen de amateur-brouwer vooral te helpen bij experimenteren met de samenstelling van zijn recept.

Nadere informatie

Water. Water: Hoofdbestanddeel van bier Smaak bepalend Wat gebeurt er met het brouwwater tijdens het bierbrouwen? Correcties op brouwwater Proefsessie

Water. Water: Hoofdbestanddeel van bier Smaak bepalend Wat gebeurt er met het brouwwater tijdens het bierbrouwen? Correcties op brouwwater Proefsessie Water: Hoofdbestanddeel van bier Smaak bepalend Wat gebeurt er met het brouwwater tijdens het bierbrouwen? Correcties op brouwwater Proefsessie Peter Wester Hoofdbestanddeel van bier: Welke parameters

Nadere informatie

Brouwen Down Under. Hallo Friese brouwers,

Brouwen Down Under. Hallo Friese brouwers, Brouwen Down Under Begin 2014 was collega-amateurbrouwer Piet Boomsma op bezoek bij familie in Friesland en een avond te gast op onze clubbijeenkomst. Het was een waar genoegen om deze enthousiaste man

Nadere informatie

3.1 Inleiding 67 3.2 Suiker en suikers

3.1 Inleiding 67 3.2 Suiker en suikers INHOUD 13 17 1.1 Inleiding 17 1.2 Definitie van vet 18 1.2.1 Structuur van vet 18 1.2.2 Vetzuurgroepen 19 1.2.3 Oorsprong van vet 23 1.3 Aanwezigheid van vet in levensmiddelen 24 1.3.1 Onverzadigde vetzuren

Nadere informatie

Bierbrouwen doe je zó. Cursusboek Bierbrouwen van het Kennemer Wijn- en BierGilde

Bierbrouwen doe je zó. Cursusboek Bierbrouwen van het Kennemer Wijn- en BierGilde Bierbrouwen doe je zó Cursusboek Bierbrouwen van het Kennemer Wijn- en BierGilde Januari 2015 1 Inhoud Inleiding 3 1. Grondstoffen 5 a.graan 6 b.water 10 c.hop 12 d.gist 14 2. Het brouwproces 15 3. Schoonmaken

Nadere informatie

Biotransformatie en toxiciteit van

Biotransformatie en toxiciteit van Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol 062 1 Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol Inleiding Paracetamol is het farmacologisch actieve bestanddeel van een groot aantal vrij en op recept

Nadere informatie

Bewaren van voedsel. Biotechniek

Bewaren van voedsel. Biotechniek Bewaren van voedsel Biotechniek Vraag 1 Additieven of E-nummers zijn stoffen die opzettelijk aan voedingsmiddelen worden toegevoegd. Om welke reden? Technologisch (bewaring) Organoleptisch (smaak, geur

Nadere informatie

Doelstelling VALORFOOD

Doelstelling VALORFOOD VALORFOOD Valorisatie van reststromen uit de agro- voedingsindustrie (West-Vlaanderen) Doelstelling VALORFOOD 1/ Welke zijn de grootste reststromen (voeding) in West-Vlaanderen? --> alle reststromen in

Nadere informatie

SE voorbeeldtoets 5HAVO antwoordmodel

SE voorbeeldtoets 5HAVO antwoordmodel SE voorbeeldtoets 5AV antwoordmodel Stikstof Zwaar stikstofgas bestaat uit stikstofmoleculen waarin uitsluitend stikstofatomen voorkomen met massagetal 15. 2p 1 oeveel protonen en hoeveel neutronen bevat

Nadere informatie

De Wijn deel II. De druiven geplukt toen ze nèt goed rijp waren. Dit proefondervindelijk vastgesteld.

De Wijn deel II. De druiven geplukt toen ze nèt goed rijp waren. Dit proefondervindelijk vastgesteld. De Wijn deel II De druiven geplukt toen ze nèt goed rijp waren. Dit proefondervindelijk vastgesteld. Ontsteeld, gewassen en gekneusd in twee emmers. Een heel subtiele met de neus heerlijk waarneembare

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen vitamines en mineralen?

Wat is het verschil tussen vitamines en mineralen? Vitaminen Wat zijn het? Kleine organische (levende natuur) stoffen. Onmisbaar/ noodzakelijk voor groei en ontwikkeling Op vitamine D na, kan ons lichaam geen vitamines maken. Er bestaan 13 vitamines. Oorsprong

Nadere informatie

Smeer met olijfolie. Onverzadigd met olijven

Smeer met olijfolie. Onverzadigd met olijven Smeer met olijfolie Onverzadigd met olijven Inleiding De Hof van Olijven is in de christelijke relige de meest bekende tuin. Zo n 2000 jaar geleden startte daar, na het laatste avondmaal, het lijdensverhaal.

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Water, zuren en basen

Hoofdstuk 3: Water, zuren en basen Hoofdstuk 3: Water, zuren en basen NaSk II Vmbo 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 3: Water, zuren en basen NaSk II 1. Bouw van materie 2. Verbranding 3. Water, zuren en basen 4. Basis chemie voor beroep

Nadere informatie

BROdeLuxe Brouw Gereedschappen

BROdeLuxe Brouw Gereedschappen BROdeLuxe Brouw is een presentatie/training met als doel de Brouw aanwezig in BROdeLuxe uit te leggen. Aan bod komen de volgende onderwerpen: Algemeen Welke Brouw zijn aanwezig? Uitleg van de Brouw Peter

Nadere informatie

Voor op brood (kuipjes 41 % totaal vet) Voor op brood (kuipjes > 41 % vet) Twenty Four Brio Light Becel pro.activ Calorie Light

Voor op brood (kuipjes 41 % totaal vet) Voor op brood (kuipjes > 41 % vet) Twenty Four Brio Light Becel pro.activ Calorie Light INFOKAART n van margarine-, halvarine- en bak- en braadproducten December 2016 - Het assortiment margarineproducten wordt steeds groter en sluit steeds beter aan op de wensen en eisen van de consument.

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten Stofwisseling

Mitochondriële ziekten Stofwisseling Mitochondriële ziekten Stofwisseling Deze folder maakt deel uit van een serie over mitochondriële aandoeningen. In deze folder leest u meer over de stofwisseling. De stofwisseling is niet eenvoudig daarom

Nadere informatie

5. a) Ja, brood bevat vel zetmeel (polysachariden) en snoep veel suiker (disachariden) b) D Want zonnebloem olie bevat meer onverzadigd vet

5. a) Ja, brood bevat vel zetmeel (polysachariden) en snoep veel suiker (disachariden) b) D Want zonnebloem olie bevat meer onverzadigd vet Paragraaf 3.1 1. a)consumenten b) producenten c) producenten 2. (Per stap van de voedselpyramide gaat 70-90 % van de biomassa verloren, dus voor 1 kilo vlees is 6-10 kilo plantaardig voedsel nodig, wat

Nadere informatie

S C H I J F V A N V I J F

S C H I J F V A N V I J F SCHIJF VAN VIJF DE SCHIJF VAN VIJF, GOED VOOR JE LIJF! V o o r i e d e r e e n i s e e n v o e d i n g s k e u z e v a n b e l a n g w a a r a l l e b e n o d i g d e voedingsstoffen in zitten. Dit zijn

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten Spijsvertering

Mitochondriële ziekten Spijsvertering Mitochondriële ziekten Spijsvertering Deze folder maakt deel uit van een serie over mitochondriële aandoeningen. In deze folder leest u meer over de spijsvertering en de spijsverteringsorganen. Inleiding

Nadere informatie

AFVALLEN ZONDER ZWETEN

AFVALLEN ZONDER ZWETEN AFVALLEN ZONDER ZWETEN 8:00 DAG 21 Vetten Er zijn veel misverstanden over vet. Feit is dat je niet zonder kunt. Maar net als bij suiker, is het goed om ook hier onderscheid te maken tussen natuurlijke

Nadere informatie

Examen VWO. Scheikunde 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Scheikunde 1 (nieuwe stijl) Scheikunde 1 (nieuwe stijl) Examen VW Voorbereidend Wetenschappelijk nderwijs Tijdvak 1 Maandag 27 mei 13.30 16.30 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen; het examen bestaat uit 24

Nadere informatie

Confituur maken (oriëntatie)

Confituur maken (oriëntatie) Confituur maken (oriëntatie) Recept 1. Recept 2. Werkwijze Ingrediënten Hoeveelheid Maateenheid Seizoensfruit 500 gram Suiker 500 gram 5 minuten Confituur maken (oriëntatie) 2. Werkwijze 1. Recept 2. Werkwijze

Nadere informatie

Proteinepoeder (Aminozuurcomplex) 750g

Proteinepoeder (Aminozuurcomplex) 750g Proteinepoeder (Aminozuurcomplex) 750g Toepassingen: Aminozuurcomplex (Proteïne poeder) wordt gevormd door een complex van aminozuren die worden gewonnen uit erwten. Middels een ingenieus proces van extractie

Nadere informatie

Over hop. iso-humulonzuur. humulonzuur

Over hop. iso-humulonzuur. humulonzuur ver hop Eigenlijk wil ik al heel lang iets over hop weten. Ach, als er weer eens gekeurd wordt en ik hoor Hans zeggen: tja, Challenger hoort niet in een tripel, teveel citrus, of: ik zou Goldings nemen,

Nadere informatie

Inhoudstafel. Woord vooraf door Prof. Dr. Freddy Delvaux Voorwoord door de auteur 1

Inhoudstafel. Woord vooraf door Prof. Dr. Freddy Delvaux Voorwoord door de auteur 1 Woord vooraf door Prof. Dr. Freddy Delvaux XV Voorwoord door de auteur 1 Deel I: Gerst en mout 7 1. Waarom gerst als grondstof? 7 2. Soorten gerst 8 2.1. Zomergerst Wintergerst 8 2.2. Tweerijige gerst

Nadere informatie

LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB

LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 maandag 23 mei 9.00-11.00 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB Het examen landbouw en natuurlijke omgeving CSE KB bestaat uit twee deelexamens

Nadere informatie

Smaakevolutie De smaaktest

Smaakevolutie De smaaktest We hebben allemaal wel eens gemerkt dat de smaak van ons bier verandert naarmate we hem langer bewaren. Sommigen beweren dat je bier best lang kunt bewaren, anderen zweren bij vers bier. Wat gebeurt er

Nadere informatie

De rol van koolhydraten in de voorbereiding E S T H E R V A N E T T E N, S P O R T D I E T I S T

De rol van koolhydraten in de voorbereiding E S T H E R V A N E T T E N, S P O R T D I E T I S T De rol van koolhydraten in de voorbereiding AMSTERDAMS WIELER SYMPOSIUM E S T H E R V A N E T T E N, S P O R T D I E T I S T Inhoud Koolhydraten Waarom: opladen en aanvullen Hoeveel heb je nodig Supercompensatie

Nadere informatie

Chemische analyse van dranken

Chemische analyse van dranken Chemische analyse van dranken De voedingswaarde van wat we eten en drinken wordt bepaald door de aanwezige nutriënten. Deze nutriënten zijn: water, eiwitten, vetten, (verteerbare) koolhydraten, mineralen,

Nadere informatie

THEMA: VOEDING EN VERTERING VWO

THEMA: VOEDING EN VERTERING VWO THEMA: VOEDING EN VERTERING VWO H E N R Y N. H A S S A N K H A N S C H O L E N G E M E E N S C H A P L E L Y D O R P [ H H S - S G L ] A R T H U R A. H O O G E N D O O R N A T H E N E U M - V R I J E A

Nadere informatie

Studiehandleiding Biochemie I

Studiehandleiding Biochemie I Studiehandleiding Biochemie I 2006-2007 1 Proeftentamen Biochemie I 1. Vul de juiste term uit de lijst op de open plaatsen in onderstaande tekst in. Elke term mag maar éénmaal worden gebruikt maar niet

Nadere informatie

Beer Myth Busters: decoctie versus infusie

Beer Myth Busters: decoctie versus infusie Beer Myth Busters: decoctie versus infusie Van oudsher werd op het vaste land van Europa bier gebrouwen met de decoctie maischmethode. Bij deze methode neemt men een deel van het beslag uit de maischketel,

Nadere informatie

(n=5898) (n=6218) (n=5958) standaard standaard standaard Voedingsstof gemiddelde afwijking gemiddelde afwijking gemiddelde afwijking.

(n=5898) (n=6218) (n=5958) standaard standaard standaard Voedingsstof gemiddelde afwijking gemiddelde afwijking gemiddelde afwijking. Tabel 24 Dagelijkse inname van energie en voedingsstoffen door diverse bevolkingsgroepen naar tussendoortjes in drie voedselconsumptiepeilingen (berekeningen inclusief nul-gebruikers) Gemiddelde inname

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2006-I

Eindexamen scheikunde havo 2006-I 4 Beoordelingsmodel Rood licht Maximumscore 1 1 edelgassen 2 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: De (negatieve) elektronen bewegen zich richting elektrode A dus is elektrode A de positieve elektrode.

Nadere informatie

Recepten samenstellen. Hints en tips Arnoud Aten 2014

Recepten samenstellen. Hints en tips Arnoud Aten 2014 Recepten samenstellen Hints en tips Arnoud Aten 2014 Recepten samenstellen Waarom? Hoe? Wat? 31-jan-2013 Recepten samenstellen - hints en tips 2 / 33 Waarom zelf een recept maken? Je eigen recept! Niet

Nadere informatie

Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE

Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE Deelexamen 1 In dit proefexamen worden over de volgende onderwerpen vragen gesteld: opbouw van het menselijk lichaam algemene fysiologie spijsverteringsstelsel ademhalingsstelsel

Nadere informatie

Totale hoeveelheid water: 128 Hoeveelheid spoelwater: 58 Verwacht alcoholgehalte: 6,2 Plato: 13,8 kg mout nodig: 21 Beslagdikte: 1/ 3

Totale hoeveelheid water: 128 Hoeveelheid spoelwater: 58 Verwacht alcoholgehalte: 6,2 Plato: 13,8 kg mout nodig: 21 Beslagdikte: 1/ 3 / Kadett Vooropgestelde hoeveelheid: Corr.fact.:,8 Gewenste dichtheid: 6 Maischwater: Gistsoort: Kasteelbier Datum opstart giststarter: // Datum malen mout: 8// 6 C Temperatuur: 6 8 Tijd: 6 Bitterhop Hallertau,%

Nadere informatie

gist luchtige schimmels

gist luchtige schimmels gist luchtige schimmels Zonder microben zou jouw ontbijt er heel anders uitzien. Dan was er bijvoorbeeld geen brood, geen kaas en geen yoghurt. Ook heel veel ander eten en drinken, zoals wijn, bier, koffie,

Nadere informatie

5. a) Ja, brood bevat veel zetmeel (polysachariden) en snoep veel suiker (disachariden) b) D Want zonnebloem olie bevat meer onverzadigd vet

5. a) Ja, brood bevat veel zetmeel (polysachariden) en snoep veel suiker (disachariden) b) D Want zonnebloem olie bevat meer onverzadigd vet Paragraaf 3.1 1. a) consumenten b) producenten en consumenten c) alleen producenten 2. (Per stap van de voedselpyramide gaat 70-90 % van de biomassa verloren, dus voor 1 kilo vlees is 6-10 kilo plantaardig

Nadere informatie

GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 3. Gezonde voeding

GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 3. Gezonde voeding GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 3 Gezonde voeding 1 INLEIDING Thema 3 hoofdstuk Gezonde voeding blz. 149 Onderwerpen: -Persoonlijke verschillen -Voeding en levensfasen -Voedingsmiddelen en voedingsstoffen -Richtlijnen

Nadere informatie

BROdeLuxe basis. Help. Peter Wester

BROdeLuxe basis. Help. Peter Wester BROdeLuxe basis is een presentatie/training met als doel de basis ideeenen gebruik van BROeLuxe uit te leggen. Aan bod komen de volgende onderwerpen: Bier Recept Ontwikkelaar software De werkomgeving van

Nadere informatie

Dagelijkse inname van energie en voedingsstoffen door diverse bevolkingsgroepen naar locatie (berekening inclusief nulgebruikers)

Dagelijkse inname van energie en voedingsstoffen door diverse bevolkingsgroepen naar locatie (berekening inclusief nulgebruikers) Tabel 41 Dagelijkse inname van energie en voedingsstoffen door diverse bevolkingsgroepen naar locatie (berekening inclusief nulgebruikers) Project : basis rapportage VCP (SAS) Weergave: Gewogen, vast aantal

Nadere informatie

Inspanningsfysiologie. Energiesystemen. Fosfaatpool. Hoofdstuk 5. 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem

Inspanningsfysiologie. Energiesystemen. Fosfaatpool. Hoofdstuk 5. 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem Inspanningsfysiologie Hoofdstuk 5 Energiesystemen 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem Fosfaatpool Anaërobe alactische systeem Energierijke fosfaatverbindingen in de cel Voorraad ATP en

Nadere informatie

Belang van goed water

Belang van goed water Belang van goed water Dr Guillaume Counotte Wat is goed water? Smakelijk Beschikbaar Niet schadelijk voor dieren Niet schadelijk voor producten (ei, vlees) 1 Waterbehoefte Normale omstandigheden: 1,6-2

Nadere informatie

Memo: bierbrouw recepten gezamenlijk brouwdag

Memo: bierbrouw recepten gezamenlijk brouwdag Memo: bierbrouw recepten gezamenlijk brouwdag Op 12 september 2015 wordt bij de bierbrouw vereniging t Hopbelleke een gezamenlijke bierbrouwdag georganiseerd. De T.C. is gevraagds om een aantal brouwrecepten

Nadere informatie

Golf vergt vaardigheid, concentratie en behendigheid Golf vergt zowel tactische en technische vaardigheden als balans en behendigheid.

Golf vergt vaardigheid, concentratie en behendigheid Golf vergt zowel tactische en technische vaardigheden als balans en behendigheid. Sportvoeding: Golf vergt vaardigheid, concentratie en behendigheid Golf vergt zowel tactische en technische vaardigheden als balans en behendigheid. Ik ben een vent van 80 kg en mijn vetpercentage is uitstekend

Nadere informatie

Voorbeeld. Stichting Biomentor. Advies Voorbeeld

Voorbeeld. Stichting Biomentor. Advies Voorbeeld Voorbeeld Advies Voorbeeld Stichting Biomentor Visueel: Stengelig met veel wel variatie, veel tinten groen, (rondvormige) bloemhoofden, kruiden, lekkere (reukgras) geur, goede stengel/blad verhouding Vochtgehalte:

Nadere informatie

Stofwisseling. Chantal Wilens. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Stofwisseling. Chantal Wilens. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Chantal Wilens Laatst gewijzigd 29 August 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/64486 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Kijk voor instructievideo s en andere behulpzame clips op CraftaBrew.com/videos of scan de QR-code hierboven & kijk op je tablet of smartphone.

Kijk voor instructievideo s en andere behulpzame clips op CraftaBrew.com/videos of scan de QR-code hierboven & kijk op je tablet of smartphone. NL Kijk voor instructievideo s en andere behulpzame clips op CraftaBrew.com/videos of scan de QR-code hierboven & kijk op je tablet of smartphone. AMBAcHtelIJK BIer Ambachtelijk brouwen is een unieke wijze

Nadere informatie

De TOA heeft een aantal potjes klaargezet. In sommige potjes zit een oplossing, in andere potjes zit een vaste stof.

De TOA heeft een aantal potjes klaargezet. In sommige potjes zit een oplossing, in andere potjes zit een vaste stof. OPDRACHT 9 Practicum Om je kennis van de scheidingsmethoden en oplosbaarheid te vergroten volgen hieronder een aantal proeven. Ook krijg je een proef over indicatoren / reagens. Met behulp daarvan kun

Nadere informatie

Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar

Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar 17-1- Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar BODEM De Bodem Van Groot naar Klein tot zeer klein 2 1 17-1- Bodemprofiel Opbouw van de bodem Onaangeroerd = C Kleinste delen = 0 en A Poriënvolume

Nadere informatie

PRODUCT SPECIFICATIE NIELSEN-MASSEY KOFFIE EXTRACT NATUURLIJK NATUURLIJK PRODUCT CODE: X1069, X1070, X1083

PRODUCT SPECIFICATIE NIELSEN-MASSEY KOFFIE EXTRACT NATUURLIJK NATUURLIJK PRODUCT CODE: X1069, X1070, X1083 1. PRODUCT IDENTIFICATIE 1.1 Leverancier productgegevens Product naam Nielsen-Massey koffie extract Productiecode Product code Inhoud EAN Verpakking X1069 60ml 025638870023 X1070 118ml 025638870047 X1083

Nadere informatie