Energiebalans Vlaanderen (beknopt) Update december 2014

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energiebalans Vlaanderen 1990-2013 (beknopt) Update december 2014"

Transcriptie

1 Verspreiding: Algemeen Eindrapport Energiebalans Vlaanderen (beknopt) Update december 2014 Aernouts Kristien, Jespers Kaat, Wetzels Wouter Studie uitgevoerd in opdracht van: 2014/TEM/R/81 December 2014

2 Alle rechten, waaronder het auteursrecht, op de informatie vermeld in dit document berusten bij de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek NV ( VITO ), Boeretang 200, BE-2400 Mol, RPR Turnhout BTW BE De informatie zoals verstrekt in dit document is vertrouwelijke informatie van VITO. Zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van VITO mag dit document niet worden gereproduceerd of verspreid worden noch geheel of gedeeltelijk gebruikt worden voor het instellen van claims, voor het voeren van gerechtelijke procedures, voor reclame of antireclame en ten behoeve van werving in meer algemene zin aangewend worden

3 Verspreidingslijst VERSPREIDINGSLIJST Begeleidingscomité energiebalans I

4 Samenvatting SAMENVATTING In volgende tabel wordt de voorlopige balans van 2013 weergeven. [PJ] vaste brandstoffen petroleum producten gassen elektriciteit andere (1) biomassa (2) (nucleaire) warmte primair energieverbruik (5) 128,1 887,5 410,0 48,5 93,6 69,8 228, ,8 bruto binnenlands energieverbruik 128,1 588,0 410,0 48,5 93,6 69,8 228, ,3 transformatiesector 39,4 65,9 119,1-130,1 14,0 28,7 201,9 338,8 elektriciteit en warmte (3) 29,3 0,1 108,9-141,2 11,0 28,7 197,0 233,8 raffinaderijen 65,7 16,3 1,4 2,9 4,9 91,3 cokesfabrieken 10,1-6,1 0,2 4,2 netverliezen 9,6 9,6 eindenergieverbruik 88,7 522,1 291,0 178,6 79,6 41,1 26, ,4 niet-energetisch verbruik 8,9 228,7 31,5 269,1 industrie 77,1 13,3 93,8 92,1 78,1 10,1 24,5 389,0 residentieel en gelijkgesteld 2,7 93,1 163,8 83,7 1,6 21,8 1,8 368,5 waarvan residentieel 2,4 71,8 99,0 41,4 15,1 229,7 waarvan tertiair 10,0 49,3 44,2 1,6 3,5 108,5 waarvan landbouw 0,3 11,4 15,5-1,9 3,3 28,5 transport 187,0 1,9 2,8 9,1 200,8 internationale bunkers (4) 299,5 299,5 scheepvaart 256,8 256,8 luchtvaart 42,8 42,8 Tabel 1: Energiebalans Vlaanderen 2013 totaal Opmerkingen: (1) andere energiedragers: niet-hernieuwbaar deel van afval, gerecupereerde brandstoffen, (2) biomassa, stortgas, biogas, hernieuwbaar deel in afval (3) exclusief zelfproducenten, deze worden tot de sector gerekend waartoe ze behoren (4) internationale lucht- en scheepvaartbunkers (5) primair energieverbruik = netto invoer van energie in Vlaanderen (1.707,8PJ) + primaire productie op basis van andere energiedragers (93,6 PJ), biomassa (47,4 PJ), warmte (6,9 PJ), wind, water en PV (10,0 PJ) = bruto binnenlands energieverbruik + internationale bunkers II

5 Samenvatting In volgende figuren wordt de evolutie van het bruto binnenlands energieverbruik in Vlaanderen weergegeven per sector en per energiedrager PJ transport 157,5 168,2 169,5 171,6 173,8 179,0 186,4 187,1 187,9 190,5 191,2 194,7 195,7 199,6 203,7 197,5 194,7 197,7 197,8 198,7 200,8 residentieel, tertiair, landbouw en andere 297,3 347,0 349,9 405,5 364,4 372,0 363,1 353,1 375,2 381,8 387,0 380,3 373,1 368,0 355,5 361,8 363,4 383,0 326,7 343,5 368,5 industrie 311,6 348,9 361,1 368,9 380,0 408,9 399,5 412,3 400,8 400,5 395,7 405,9 407,7 411,6 391,2 389,3 348,0 399,8 386,9 378,5 389,0 niet-energetisch eindverbruik 86,1 201,5 212,8 219,6 230,9 218,8 233,1 245,5 231,1 238,6 229,0 253,1 283,8 261,1 264,2 289,8 248,4 294,8 297,6 274,9 269,1 transformatiesector 346,7 324,1 343,7 351,9 364,4 395,9 369,8 368,7 366,1 374,9 398,5 377,9 380,5 401,4 420,9 378,3 389,3 390,8 369,0 340,4 338,8 totaal 1.199, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,3 * Figuur 1: Evolutie van het energieverbruik per sector [1, 2,3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16,17,18,19, 20] III

6 Samenvatting PJ (nucleaire) warmte 210,5 180,2 208,1 207,6 238,6 246,2 250,5 246,2 246,1 240,2 242,4 239,5 248,0 241,4 252,4 228,2 232,8 242,1 249,6 203,1 228,2 netto import elektriciteit + productie uit wind, water en PV 0 2,2 27,1 22,1 25,3 20,3 10,5 13,3 20,0 25,7 28,9 24,0 29,1 22,8 32,5 24,9 34,0 9,9 21,1 25,5 44,1 48,5 biomassa 11,0 10,3 11,6 13,5 12,6 12,9 11,8 12,1 13,5 14,3 20,7 23,1 26,6 31,6 35,8 41,5 50,2 59,6 56,5 69,6 69,8 andere brandstoffen 27,8 53,0 57,7 63,0 72,9 77,4 80,9 86,8 85,6 77,9 77,8 81,6 85,0 86,3 85,5 92,2 89,8 96,5 95,8 88,3 93,6 gassen 202,8 253,4 275,6 313,7 294,8 344,0 364,8 365,3 361,4 377,8 408,7 396,5 412,6 414,0 420,6 433,4 441,9 487,5 414,5 421,1 410,0 petroleumproducten 506,9 643,6 644,6 681,1 672,5 678,1 657,7 647,3 664,9 667,0 652,7 659,5 671,8 672,0 663,9 648,4 596,6 628,4 614,0 587,3 588,0 vaste brandstoffen 238,1 222,1 217,4 213,3 202,0 205,6 173,0 189,0 163,8 180,2 175,2 182,5 173,9 163,9 152,4 139,0 122,9 130,9 122,1 122,6 128,1 totaal 1.199, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,3 Figuur 2: Evolutie van het energieverbruik per energiedrager [1-20] IV

7 Samenvatting Het bruto binnenlands energieverbruik is in Vlaanderen volgens de voorlopige inschatting van dit rapport met 2,0% gestegen ten opzichte van Ten opzichte van 1990 is het bruto binnenlands energieverbruik met 30,6% gestegen. Het eindverbruik is met 2,7% gestegen ten opzichte van 2012, in de transformatiesector is het verbruik gedaald met 0,5%. Ten opzichte van 2005 is het bruto binnenlands verbruik in 2013 met 4,5% gedaald. Het eindverbruik daalde over dezelfde periode met 2,6 %, het verbruik in de transformatiesector met 11,0%. Gemiddeld gezien bedraagt de stijging van het binnenlands energieverbruik 2,0% ten opzichte van Tussen de verschillende sectoren zien we echter verschillen: in de eindsectoren waarbij het buitenklimaat een rol speelt (residentieel en gelijkgestelde sectoren) is er een stijging van het energieverbruik, omwille van het koudere klimaat in 2013 tegenover 2012 (+7,3%). In de industrie (energie en niet-energetisch verbruik), zien we een lichte stijging van het verbruik (+0,7%) ten opzichte van In de elektriciteitssector is er na een sterke daling van het energieverbruik in 2012 ten opzichte van 2011, terug een stijging merkbaar (+0,9%). Het nucleaire warmteverbruik is terug gestegen door de heropstart van Doel 3 midden 2013, anderzijds is er na de reeds sterke daling in 2012, een verdere daling van het gebruik van aardgas. Bij de raffinaderijen lag de productie lager in 2013 dan in 2012, met lagere productstromen als gevolg (input output + eigenverbruik, -3,4%). In de transport sector (+1,1%), is vooral de evolutie van het wegtransport van belang (+1,2%). V

8 Inhoud INHOUD Verspreidingslijst I Samenvatting II Inhoud VI Lijst van tabellen VIII Lijst van figuren IX HOOFDSTUK 1. Inleiding 1 HOOFDSTUK 2. Energieverbruik per sector Transformatiesector-Elektriciteit en warmte Beschikbare cijfers Resultaten Transformatiesector-Raffinaderijen Beschikbare cijfers Resultaten transformatiesector-cokesfabrieken Beschikbare cijfers Resultaten Transformatiesector verliezen op het net Industrie Niet-energetisch verbruik Energetisch verbruik Huishoudens Beschikbare cijfers Resultaten Tertiaire sector Beschikbare cijfers Resultaten Landbouw, tuinbouw en zeevisserij Beschikbare cijfers Resultaten Transport Beschikbare cijfers Resultaten 34 HOOFDSTUK 3. Energieverbruik per energiedrager Elektriciteit Aardgas Petroleumproducten 52 VI

9 Inhoud 3.4. Kolen, cokes en koolteer Hoogovengas en cokesgas Andere brandstoffen Biomassa Warmte 72 HOOFDSTUK 4. Besluit 78 Bijlage A: Voorlopige energiebalans Literatuurlijst 81 VII

10 Lijst van tabellen LIJST VAN TABELLEN Tabel 1: Energiebalans Vlaanderen 2013 II Tabel 2: In bewerkingstelling, productie en eigenverbruik van de raffinaderijen (enkel petroleumproducten) [23,] Opm: (1): het eigenverbruik uit de Belgische petroleumbalans wordt niet gehanteerd maar wordt vermeld ter vergelijking met het getal dat wel wordt gehanteerd in de Vlaamse balans (2) 7 Tabel 3: Verbruik van kolen en productie cokes door cokesfabriek in Vlaanderen en totaal energieverbruik voor cokesproductie in Vlaanderen (bron: Arcelor Mittal Gent) [] 11 Tabel 5: Evolutie van het energieverbruik in de huishoudens 20 Tabel 6: Massa % biobrandstoffen (bron: IRCEL, 2013 voorlopig op basis van de Belgische petroleumbalans) 32 Tabel 7: Overzicht hoeveelheden biobrandstoffen onder quotum geproduceerd in België 32 Tabel 8: Overzicht van de hoeveelheden biobrandstoffen verbruikt in Vlaanderen 33 Tabel 9: Evolutie van de elektriciteitsbalans 38 Tabel 10: Bijkomende installaties in 2013 (zonder wind, water en PV installaties en WKK installaties < 50 kwe) 45 Tabel 11: Gesloten installaties in 2013 (exclusief eventuele wind, water en PV installaties en WKK installaties < 50 kwe) 46 Tabel 12: Evolutie van de aardgasbalans 49 Tabel 13: Evolutie van de petroleumbalans 53 Tabel 14: Evolutie van de balans van kolen, cokes en koolteer 57 Tabel 15: Evolutie van de balans van afgeleide gassen (hoogovengas en cokesovengas) 61 Tabel 16: Evolutie van het verbruik van andere brandstoffen 65 Tabel 17: Evolutie van de energie-inhoud van het verbrand afval in Vlaanderen (1990, ) 68 Tabel 18: Evolutie van het verbruik van biomassa 70 Tabel 19: Evolutie van het warmteverbruik (inclusief nucleaire warmte, inclusief groene warmte door zonneboilers en warmtepompen, warmtepompboilers) 74 VIII

11 Lijst van figuren LIJST VAN FIGUREN Figuur 1: Evolutie van het energieverbruik per sector [1-19] III Figuur 2: Evolutie van het energieverbruik per energiedrager [1-19] IV Figuur 3: Bruto elektriciteitsproductie in Vlaanderen (exclusief zelfproductie, exclusief PV, wind, water) 3 Figuur 4: Netto elektriciteitsproductie in Vlaanderen (exclusief zelfproductie, exclusief PV, wind, water) 4 Figuur 5: Evolutie van de brandstofverbruiken in de centrales voor elektriciteits- en/of warmteproductie (exclusief zelfproductie) 5 Figuur 6: Overzicht van de evolutie van de input, output en eigenverbruik van de raffinaderijen in Vlaanderen volgens energiebalans Vlaanderen 9 Figuur 7: Elektriciteitsverbruik raffinaderijen, inclusief zelfproductie (= totale vraag) en exclusief zelfproductie (= netto aangekocht) 10 Figuur 8: Evolutie van het niet-energetisch verbruik in Vlaanderen 13 Figuur 9: Evolutie van het energieverbruik in de industrie per energiedrager 15 Figuur 10: Elektriciteitsverbruik industrie, inclusief zelfproductie (= totale vraag) en exclusief zelfproductie (= netto aangekocht) 16 Figuur 11: Evolutie van het energieverbruik in de industrie, per deelsector (totaal inclusief warmte en LS) Opm: warmte werd niet verdeeld over de deelsectoren, LS werd niet verdeeld over de deelsectoren tem 2001, nadien is het bij de deelsectoren inbegrepen. 17 Figuur 12: Evolutie van het huishoudelijk energieverbruik 21 Figuur 13: Evolutie van het huishoudelijk energieverbruik, omgerekend naar graaddagen (15/15) Figuur 14: Evolutie van het huishoudelijk energieverbruik, omgerekend naar graaddagen (15/15) Figuur 15: Evolutie van het energieverbruik per energiedrager in de tertiaire sector in Vlaanderen (opmerking: de andere brandstoffen omvatten de verbrande hoeveelheden afvalstoffen bij Indaver A, een zelfproducent). 26 Figuur 16: Elektriciteitsverbruik tertiaire sector, inclusief zelfproductie (= totale vraag) en exclusief zelfproductie (= netto aangekocht) 27 Figuur 17: Evolutie van het energieverbruik per deelsector in Vlaanderen 28 Figuur 18: De evolutie van het energieverbruik in de landbouw in Vlaanderen (*= andere bron dan voorgaande jaren) 30 Figuur 19: Elektriciteitsverbruik landbouwsector, inclusief zelfproductie (= totale vraag) en exclusief zelfproductie (= netto aangekocht) 31 Figuur 20: Evolutie van het energieverbruik van transport per transportmodus 34 Figuur 21: Evolutie van het energieverbruik van transport per energiedrager 35 Figuur 22: Evolutie van de netto elektriciteitsproductie, de primaire elektriciteitsproductie uit wind, water en zon en het eigenverbruik van de centrales (negatieve Y-as) en het verbruik (exclusief zelfproductie verbruikt on site) en verliezen (positieve Y-as) per sector in Vlaanderen 39 Figuur 23: Evolutie van de netto zelfproductie van elektriciteit, verbruik on site en de elektriciteit op het net gezet, per sector 43 Figuur 24: Overzicht bruto groene stroomproductie in Vlaanderen (gebaseerd op VITO berekeningen) 47 Figuur 25: Evolutie van het aardgasverbruik per sector in Vlaanderen 50 Figuur 26: Evolutie van het verbruik van petroleumproducten per sector in Vlaanderen 54 Figuur 27: Evolutie van het verbruik van vaste brandstoffen (kolen, cokes, koolteer) per sector in Vlaanderen 58 IX

12 Lijst van figuren Figuur 28: Evolutie van de output (negatieve Y-as) en het verbruik (positieve Y-as) van afgeleide gassen (hoogovengas en cokesovengas) 62 Figuur 29: Evolutie van het verbruik van andere brandstoffen 66 Figuur 30: Evolutie van het verbruik van biomassa 71 Figuur 31: Evolutie van het verbruik van warmte 76 X

13 HOOFDSTUK 1 Inleiding HOOFDSTUK 1. INLEIDING Het opstellen van de energiebalans is één van de referentietaken van VITO. Het doel is in één rapport een volledig overzicht te maken van het energieverbruik in Vlaanderen in een bepaald jaar en de evolutie van dit energieverbruik op te volgen. Als voorloper van een uitgebreid rapport over de energiebalans Vlaanderen voor 2013, wordt er een beknopte eerste versie van de energiebalans opgemaakt. Deze balans wordt samengesteld op basis van de gegevens die op het ogenblik van de opmaak (september 2014) reeds voorhanden zijn. Het gaat soms om voorlopige gegevens die een eerste indicatie geven van de reële situatie in Voor bepaalde sectoren en energiedragers zijn er nog geen concrete verbruikscijfers beschikbaar en worden er aannames gemaakt met behulp van graaddagen, groeipercentages en andere factoren. Het voorliggend rapport geeft een overzicht van de voorlopig ingeschatte energieverbruiken en de evoluties tot en met het jaar Daarnaast wordt op een beknopte wijze toelichting gegeven over de beschikbare gegevensbronnen en de aannames die werden gemaakt om de voorlopige energiebalans op te stellen. In hoofdstuk 2 worden de energieverbruiken per sector voorgesteld. In hoofdstuk 3 wordt de evolutie weergegeven van het energieverbruik in Vlaanderen per energiedrager. In hoofdstuk 4 wordt afgesloten met een kort besluit. 1

14 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector HOOFDSTUK 2. ENERGIEVERBRUIK PER SECTOR 2.1. TRANSFORMATIESECTOR-ELEKTRICITEIT EN WARMTE BESCHIKBARE CIJFERS 2013 De brandstofverbruiken, het operationele vermogen en de elektriciteitsproductie van de centrales voor de productie van elektriciteit en/of warmte werden bekomen door eigen VITO-bevragingen [21] aangevuld met de CO 2 -emissierapporten van de centrales (bekomen via LNE) en data uit de IMJV s [22]. De cijfers met betrekking tot hernieuwbare elektriciteit en WKK s in het Vlaams gewest komen uit de jaarlijks verplichte rapportering door de exploitanten (op basis van Energiebesluit van 19/11/2010 en voorafgaande besluiten). Deze werden aangevuld met de gegevens van de VREG over de uitgereikte groene stroomcertificaten (GSC) en warmtekrachtcertificaten (WKC) in Voor afval werden de cijfers van de VREG in verband met de uitgereikte GSC en deel III van het IMJV gebruikt om een eerste inschatting te maken van de hoeveelheden verbrand afval en de geproduceerde energie. In dit hoofdstuk 2.1 worden enkel de cijfers behandeld met betrekking tot de transformatiesector. Cijfers over zelfproductie zijn terug te vinden in hoofdstuk 3.1 (bespreking van energiebalans elektriciteit ) RESULTATEN In volgende grafiek staat de bruto elektriciteitsproductie in Vlaanderen, exclusief zelfproductie en exclusief de elektriciteitsproductie uit PV, wind of water. De bruto productie daalde met 3,2 % ten opzichte van 2012 (+13,7% nucleair, -17,2% niet-nucleair). 2

15 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector GWh niet-nucleair nucleair totaal Figuur 3: Bruto elektriciteitsproductie in Vlaanderen (exclusief zelfproductie, exclusief PV, wind, water) In volgende grafiek staat de netto elektriciteitsproductie in Vlaanderen, exclusief zelfproductie en exclusief elektriciteitsproductie uit PV, wind of water. De netto productie daalde met 2,9% ten opzichte van 2012 (+14,0% nucleair, -16,6% niet-nucleair). 3

16 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector GWh niet-nucleair nucleair totaal Figuur 4: Netto elektriciteitsproductie in Vlaanderen (exclusief zelfproductie, exclusief PV, wind, water) 4

17 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector In volgende figuur worden de brandstofverbruiken van de centrales weergegeven PJ nucleaire warmte 208,0 179,3 207,5 206,4 237,0 242,6 246,2 242,4 243,7 238,0 238,8 234,5 239,4 235,8 246,3 222,2 228,6 234,6 243,8 195,3 221,3 biomassa 4,2 2,9 3,5 3,4 3,8 3,8 3,2 3,7 4,6 5,9 7,1 8,6 11,2 15,2 16,3 19,6 23,1 24,3 26,1 32,9 28,7 andere brandstoffen 5,2 3,0 3,0 3,1 3,8 3,6 5,0 5,5 6,4 6,9 6,7 6,9 7,1 8,4 9,7 11,5 10,2 10,8 10,2 11,5 11,0 gassen 50,4 60,9 64,1 73,4 73,7 109,5 123,5 117,7 108,2 123,8 144,4 137,5 149,0 151,3 159,4 157,8 167,6 171,4 142,7 131,9 108,9 petroleumproducten 7,6 12,1 7,9 7,1 8,7 18,4 4,1 2,7 8,8 5,1 7,5 12,6 11,5 9,9 5,3 2,6 1,4 2,2 1,0 2,1 0,1 vaste brandstoffen 117,9 119,5 118,5 114,8 105,7 108,7 77,6 93,2 82,3 82,0 78,6 71,4 69,2 57,2 56,9 48,6 46,7 38,5 31,5 30,9 29,3 totaal 393,4 377,6 404,5 408,2 432,7 486,7 459,5 465,3 454,0 461,7 483,3 471,5 487,5 477,8 494,0 462,4 477,5 481,8 455,3 404,6 399,3 Figuur 5: Evolutie van de brandstofverbruiken in de centrales voor elektriciteits- en/of warmteproductie (exclusief zelfproductie) 5

18 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector In 2013 zijn de totale brandstofverbruiken met 1,3% gedaald ten opzichte van Het verbruik van nucleaire warmte is terug gestegen (+13,3%), nadat in 2012 Doel 3 tijdelijk was gesloten. Op 2 juni 2012 was naar aanleiding van de 10-jaarlijkse controle acties gebleken dat verder onderzoek naar mogelijke scheurtjes in het reactorvat nodig was. Op 17 mei 2013 gaf het federale agentschap voor nucleaire veiligheid toestemming voor de heropstart, wat in juni 2013 dan is gebeurd. Ondertussen is in maart 2014 Doel 3 opnieuw (voorlopig) gesloten. Het verbruik van gassen is gedaald met 17,5%, het verbruik van vaste brandstoffen met 5,4%. Het verbruik van petroleumproducten is sterk gedaald, maar is marginaal. Het verbruik van andere brandstoffen en biomassa is eveneens gedaald met respectievelijk 4,4% en 12,7%. De bruto zelfproductie in 2013 bedraagt GWh (= 18,0 PJ), de netto zelfproductie GWh (=17,5 PJ). Beiden zijn ongeveer met 2,5% gestegen ten opzichte van TRANSFORMATIESECTOR-RAFFINADERIJEN BESCHIKBARE CIJFERS Cijfers over de werking van de raffinaderijen in België (= Vlaanderen, omdat alle raffinaderijen zich in Vlaanderen bevinden) zijn terug te vinden in de petroleumbalansen van de FOD Economie, KMO, Middenstand en Energie [23]. De in bewerking gestelde producten en de geproduceerde producten worden overgenomen in de Vlaamse balansen. Enkel de output van raffinaderijgas is berekend en niet overgenomen uit de Belgische petroleumbalansen. In dit rapport is het de som van de input van raffinaderijgas in de transformatiesector, het eigenverbruik van de raffinaderijen en het eindverbruik van raffinaderijgas. De cijfers van de raffinaderijen werden in maart 2014 herzien voor de hele tijdsreeks door de FOD Economie. Vooral aan de outputzijde werden verschillende herrekeningen en verschuivingen doorgevoerd omwille van productdefinities. Door deze aanpassingen zijn de raffinageverliezen zijn in vorige Belgische petroleumbalansen opliepen tot bijna 5% sterk verminderd. Een overzicht van de belangrijkste zaken die werden aangepast (op basis van informatie verstrekt door de FOD Economie): - In de rapportering van de bedrijven was er een grote productie van 'Additieven en mengcomponenten' (met hierin Ethanol, Methanol, ETBE, MTBE en Andere). In de IEA tabellen, kon deze productie niet worden opgenomen in deze categorie. Bij navraag bij de betrokken raffinaderij, ging het blijkbaar vooral om 'motor gasoline blending components'. Deze dienen volgens de IEA rapporteringsinstructies echter aangegeven te worden bij het product waar ze voor bestemd zijn, dus Motor Gasoline. Met Additives bedoelt het IEA de bio-componenten en eventueel andere niet-koolwaterstof producten. - Ook de productie van Nafta is sterk verhoogd. In het verleden werd de productie bestemd voor de petrochemie van 1 van de raffinaderijen niet gerapporteerd, terwijl dit ook dient aangegeven te worden. Voor de omrekening van de tonnages uit de Belgische petroleumbalans naar energie-eenheden (in joule), werden voor de gemaakte producten, de verbrandingswaarden gebruikt van de FOD Economie (zoals voor het overgrote deel van de balans). De bepaling van de verbrandingswaarde van de input (vooral van de crude) zijn niet direct goede cijfers voorhanden. De verbrandingswaarde van de input van de raffinaderijen wordt daarom (zoals ook in het verleden gebeurde), jaarlijks berekend op basis van de gemiddelde verbrandingswaarde van de output. 6

19 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector De brandstofverbruiken (eigenverbruik) van de raffinaderijen komen uit de monitoring van het benchmarkconvenant (verkregen via de Belgische Petroleumfederatie), aangevuld met de cijfers uit de emissiejaarrapporten en IMJV s. De input- en outputgegevens zijn voorlopige cijfers uit de Belgische petroleumbalans (waarbij de productie van raffinaderijgas werd aangepast aan de cijfers uit de monitoring van het benchmarkconvenant) RESULTATEN In volgende tabel wordt een overzicht gegeven van de input, output en eigenverbruiken van petroleumproducten in de Vlaamse raffinaderijen. in bewerking [PJ] index t.o.v productie [PJ] index t.o.v eigenverbruik volgens Belgische petroleumbalans [PJ] (1) index t.o.v eigenverbruik Vlaamse energiebalans [PJ](2) , ,0 54,2 100,0 56,1 100, , ,1 60,1 110,7 56,2 100, , ,1 55,1 101,7 61,5 109, , ,5 64,0 117,9 65,5 116, , ,5 68,4 126,1 67,8 120, , ,3 66,8 123,1 69,2 123, , ,6 60,0 110,7 61,2 109, , ,3 62,0 114,3 62,1 110, , ,0 62,8 115,8 64,0 114, , ,7 62,1 114,5 63,2 112, , ,3 65,5 120,8 69,2 123, , ,2 54,5 100,5 66,8 118, , ,0 47,40 87,4 61,8 110, , ,9 51,67 95,2 64,3 114, , ,8 52,05 95,9 65,1 115, , ,9 63,7 117,4 63,1 112, , ,7 61,6 113,5 58,0 103, , ,5 74,8 138,0 57,2 101, , ,1 58,3 107,4 50,0 89, , ,7 58,2 107,3 53,2 94, , ,5 53,0 97,7 52,9 94,1 index t.o.v Tabel 2: In bewerkingstelling, productie en eigenverbruik van de raffinaderijen (enkel petroleumproducten) [23,24] Opm: (1): het eigenverbruik uit de Belgische petroleumbalans wordt niet gehanteerd maar wordt vermeld ter vergelijking met het getal dat wel wordt gehanteerd in de Vlaamse balans (2) De productie en in bewerkingstelling van petroleumproducten zijn met 7,7% en 7,8% gedaald in 2013 ten opzichte van Het eigenverbruik van petroleumproducten is volgens de voorlopige Belgische petroleumbalans van 2013 met 8,9% gedaald. Het eigenverbruik van petroleumproducten volgens de energiebalans Vlaanderen is met 0,7% gedaald. Ten opzichte van 2005 zijn de productie en in bewerkingstelling van petroleumproducten in 2013 gedaald met 13,1% en 13,8%. Het eigenverbruik van petroleumproducten daalde volgens de Vlaamse energiebalans met 14,5%. 7

20 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector In volgende figuur wordt de evolutie weergegeven van de input en output (rechtse Y-as) en de verbruiken (linkse Y-as) van de raffinaderijen. De data zijn overgenomen uit de energiebalans Vlaanderen. 8

21 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector PJ 50 PJ andere 0,2 0,3 0,2 0,0 0,9 2,8 1,8 1,0 1,4 1,3 2,8 2,9 petroleumproducten 56,1 56,2 61,5 65,5 67,8 69,2 61,2 62,1 64,0 63,2 69,2 66,8 61,8 64,3 65,1 63,1 58,0 57,2 50,0 53,2 52,9 aardgas 0,2 0,1 2,9 0,1 0,5 1,1 3,0 2,6 1,6 1,9 2,4 2,5 3,8 3,7 4,7 7,7 16,1 19,2 17,8 19,5 16,3 warmte 2,0 2,0 1,8 1,6 1,8 2,0 3,6 3,6 4,7 5,5 5,0 6,8 7,4 6,0 6,4 6,0 6,1 5,9 5,9 4,9 elektriciteit 2,2 3,0 3,4 3,9 4,1 4,4 4,4 5,0 4,8 4,8 4,7 4,8 4,7 4,8 5,2 5,2 1,4 1,9 1,4 1,0 1,4 totaal eigenverbruik 58,6 61,2 69,8 71,4 74,1 76,6 70,6 73,3 74,1 74,8 82,0 79,3 77,2 81,0 83,8 84,2 82,6 85,8 76,3 82,4 78,4 input output input-output+eigenverbruik 63,2 69,5 73,4 81,3 80,2 77,3 78,1 77,7 84,1 85,6 95,3 81,9 78,0 107,6 115,6 95,1 99,8 100,0 92,1 94,5 91,3 0 Figuur 6: Overzicht van de evolutie van de input, output en eigenverbruik van de raffinaderijen in Vlaanderen volgens energiebalans Vlaanderen 9

22 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector De totale productstroom (input-output+eigenverbruik) is met 3,4% gedaald in 2013 ten opzichte van Opvallend vanaf 2009 is de sterke stijging van het aardgasverbruik en de daling van het elektriciteitsverbruik en warmteverbruik. Reden is de nieuwe WKK-installatie (start einde 2008) bij de Esso raffinaderij die de vroegere eenheid van Electrabel vervangt. Deze nieuwe eenheid is in zelfproductie, vandaar dat het aardgasverbruik wordt toegekend aan de raffinaderijsector zelf. De geproduceerde warmte en elektriciteit op de site, verdwijnen uit de cijfers om dubbeltelling te vermijden. Ook is in 2010 de WKK-eenheid op aardgas van BRC in gebruik genomen (eveneens beschouwd als zelfproducent). In volgende figuur is de vergelijking gemaakt van het elektriciteitsverbruik dat nog netto wordt aangekocht (verbruik exclusief zelfproductie) en de totale elektriciteitsvraag in de raffinaderijsector (= verbruik inclusief zelfproductie). 6,0 5,0 4,0 PJ 3,0 2,0 1,0 0, verbruik incl zelfproductie 2,7 3,6 4,0 4,5 4,7 4,9 4,8 5,3 5,2 4,9 4,7 4,8 4,7 4,8 5,2 5,2 4,9 5,5 5,1 5,0 4,7 verbruik excl zelfproductie 2,2 3,0 3,4 3,9 4,1 4,4 4,4 5,0 4,8 4,8 4,7 4,8 4,7 4,8 5,2 5,2 1,4 1,9 1,4 1,0 1,4 Figuur 7: Elektriciteitsverbruik raffinaderijen, inclusief zelfproductie (= totale vraag) en exclusief zelfproductie (= netto aangekocht) De totale elektriciteitsvraag van de raffinaderijen is met 5,4% gedaald in 2013 ten opzichte van Ten opzichte van 2005 is de vraag nagenoeg constant gebleven TRANSFORMATIESECTOR-COKESFABRIEKEN BESCHIKBARE CIJFERS De enige cokesfabriek in Vlaanderen heeft zijn cijfers voor 2013 doorgegeven RESULTATEN In volgende tabel worden de verbruiks- en productiecijfers van de cokesfabriek in Vlaanderen weergegeven. verbruik kolen (kton) productie cokes (kton) totaal verbruik (PJ) ,1 10

23 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,2 Tabel 3: Verbruik van kolen en productie cokes door cokesfabriek in Vlaanderen energieverbruik voor cokesproductie in Vlaanderen (bron: Arcelor Mittal Gent) [25] en totaal De cokesproductie is na het crisisjaar 2009, terug op eenzelfde niveau als voorheen. Het totaalverbruik van de cokesproductie in Vlaanderen in 2013 stabiel gebleven ten opzichte van TRANSFORMATIESECTOR VERLIEZEN OP HET NET De verliezen op het elektriciteitsnet werden berekend als een fractie van de verliezen op het Belgische net (data Synergrid), bepaald door het procentuele aandeel van het Vlaamse elektrciteitsverbruik ten opzichte van het Belgische verbruik INDUSTRIE NIET-ENERGETISCH VERBRUIK Beschikbare cijfers De gegevens van de enquêtes uitgevoerd door Essenscia [26] werden verkregen. Van 1 grote verbruiker werden nog geen cijfers ontvangen, maar deze werden op basis van het energieverbruik dat wel al gekend is, ingeschat. 11

24 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector Resultaten In volgende figuur wordt de evolutie weergegeven van het niet-energetische verbruik in Vlaanderen. 12

25 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector PJ chemie: aardgas 4,7 18,9 18,4 18,7 19,4 17,6 21,2 21,7 17,7 20,8 26,5 28,8 30,0 28,6 33,0 33,2 29,2 36,2 33,1 30,2 31,5 chemie: petroleumproducten 58,3 160,3 169,9 176,5 188,0 179,1 186,4 201,2 195,4 203,6 186,4 204,9 223,1 197,4 193,6 218,3 182,0 220,5 227,0 206,8 199,5 chemie: vaste brandstoffen 5,7 6,8 8,5 8,6 8,2 7,1 7,6 7,9 8,5 7,5 7,2 8,4 8,5 8,5 8,4 9,1 8,0 9,0 8,4 8,7 8,9 totaal andere sectoren 17,4 15,5 16,1 15,8 15,4 15,0 17,8 14,7 9,5 6,8 8,9 11,0 22,2 26,5 29,2 29,2 29,2 29,2 29,2 29,2 29,2 Totaal 86,1 201,5 212,8 219,6 230,9 218,8 233,1 245,5 231,1 238,6 229,0 253,1 283,8 261,1 264,2 289,8 248,4 294,8 297,6 274,9 269,1 Figuur 8: Evolutie van het niet-energetisch verbruik in Vlaanderen Het niet-energetisch verbruik is in 2013 gedaald ten opzichte van 2012: -2,1%. Het verbruik van petroleumproducten in de chemie is gedaald met 3,5%, het aardgasverbruik is met 4,1% gestegen. Ten opzichte van 2005 is het niet-energetisch verbruik gedaald met 5,2%, ten opzichte van 1990 is het meer dan verdriedubbeld. 13

26 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector ENERGETISCH VERBRUIK Beschikbare cijfers De aardgas- en elektriciteitsafnames op de Vlaamse netten werden tegen 1 mei 2014 gerapporteerd door de netbeheerders aan het VEA (op basis van het Energiebesluit). Op de gerapporteerde gegevens van de sector industrie werden correcties doorgevoerd. De totale afname voor de industrie werd ingeschat door het totaal van alle sectoren te verminderen met alle andere sectoren (al dan niet gecorrigeerd), behalve industrie. De verdeling over de deelsectoren gebeurde voor bepaalde deelsectoren op basis van de eigen enquêtes, de overige deelsectoren werden ingeschat op basis van de gerapporteerde cijfers door de netbeheerders en hun verhouding ten opzichte van de totale afname voor de industrie. Hierdoor is de evolutie in sommige sectoren niet altijd eenduidig te verklaren op basis van de individuele gegevens. Omdat in de afnamecijfers van het aardgasnet een gedeelte niet is inbegrepen, nl. het deel van een rechtstreekse leiding op het Nederlandse aardgasnet, werd dit op basis van andere bronnen zo goed mogelijk ingeschat en bij het totaal van de Vlaamse aardgasnetten geteld. De eigen enquêtes en de eerste resultaten van de enquêtes van Essenscia [26] werden gebruikt. Ook de data van de benchmarkbedrijven en/of auditbedrijven van de Belgische Baksteenfederatie, Fedustria (houtverwerkende bedrijven en textiel), Glasnijverheid, Fevia en Agoria werden (al dan niet geaggregeerd) verwerkt in de resultaten. De gegevens van de bedrijven die vallen onder het toepassingsgebied van de richtlijn verhandelbare emissierechten, werden ook mee in rekening gebracht indien geen andere data beschikbaar waren. De data van de verschillende bronnen werden vergeleken. De cijfers energie uit de IMJV s deel III waren reeds beschikbaar. 14

27 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector Resultaten In volgende figuren wordt de evolutie weergegeven per energiedrager en per deelsector. 450,0 400,0 350,0 300,0 PJ 250,0 200,0 150,0 100,0 50,0 0, warmte 2,5 8,3 9,3 9,7 12,6 16,5 19,7 22,0 21,8 18,4 17,0 17,8 20,5 20,6 19,4 21,7 21,1 26,2 24,2 26,2 24,5 biomassa 0,2 0,4 0,5 1,0 1,2 1,3 1,1 1,0 0,7 0,6 4,2 4,4 5,1 5,6 6,3 6,3 6,0 8,0 8,3 8,9 10,1 andere brandstoffen 22,2 49,0 53,6 58,7 68,0 72,5 74,7 80,3 78,1 70,1 70,1 73,3 76,4 75,6 71,5 77,4 77,0 82,6 83,1 72,8 78,1 elektriciteit 70,6 81,7 85,6 87,4 85,3 91,8 91,3 96,8 96,7 92,7 96,4 95,3 96,2 101,1 99,9 97,4 83,6 97,3 93,5 91,8 92,1 gassen 71,9 77,6 87,1 97,3 94,0 103,9 104,6 105,9 105,8 106,9 99,0 92,7 96,3 97,1 97,0 94,7 83,9 97,1 90,7 92,5 93,8 petroleumproducten 59,3 56,8 54,1 42,8 46,1 48,6 35,3 31,7 38,8 35,7 33,5 32,7 30,5 27,9 26,2 24,8 19,0 17,9 17,4 16,0 13,3 vaste brandstoffen 84,9 75,1 71,0 72,0 72,9 74,3 72,7 74,6 59,0 76,2 75,5 89,7 82,7 83,7 70,8 67,1 57,4 70,8 69,7 70,3 77,1 totaal 311,6 348,9 361,1 368,9 380,0 408,9 399,5 412,3 400,8 400,5 395,7 405,9 407,7 411,6 391,2 389,3 348,0 399,8 386,9 378,5 389,0 Figuur 9: Evolutie van het energieverbruik in de industrie per energiedrager 15

28 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector Het totale verbruik steeg met 2,8% ten opzichte van 2012 en met bijna 25% ten opzichte van Het verbruik van petroleumproducten daalde in 2012 respectievelijk met 16,9% ten opzichte van 2012, het verbruik van warmte daalde met 6,2%. Het verbruik van alle andere energiedragers is gestegen: het biomassa verbruik steeg met 13,8%, het verbruik van vaste brandstoffen met 9,6%, het elektriciteitsverbruik met 0,3%, het verbruik van andere brandstoffen met 7,3% en het gasverbruik met 1,3%. Ten opzichte van 2005 daalde het energieverbruik in 2013 in de industrie met 4,6%. Het verbruik van petroleumproducten, gassen en vaste brandstoffen daalde met 56,3%, 2,7% en 6,8%. Het verbruik van elektriciteit daalde met 4,3%. Het verbruik van andere brandstoffen en warmte steeg met 2,2% en 19,5%. Het verbruik van biomassa verdubbelde bijna. Ook in de industrie zijn er zelfproducenten aanwezig. Om dubbeltellingen te vermijden worden enkel de gebruikte brandstoffen vermeld in de balansen, en wordt de geproduceerde energie afgetrokken van het totale elektriciteitsverbruik. In de onderstaande figuur wordt de evolutie weergegeven van de totale elektriciteitsvraag (inclusief de zelfproductie) in vergelijking met de netto aangekochte elektriciteit die terug te vinden is in de balans. 120,0 100,0 80,0 PJ 60,0 40,0 20,0 0, verbruik incl zelfproductie 72,6 84,1 88,2 89,4 87,7 94,3 93,8 99,2 99,5 95,2 99,0 98,1 99,1 104,0 103,0 100,8 86,3 102,1 98,4 97,3 97,9 verbruik excl zelfproductie 70,6 81,7 85,6 87,4 85,3 91,8 91,3 96,8 96,7 92,7 96,4 95,3 96,2 101,1 99,9 97,4 83,6 97,3 93,5 91,8 92,1 Figuur 10: Elektriciteitsverbruik industrie, inclusief zelfproductie (= totale vraag) en exclusief zelfproductie (= netto aangekocht) De totale elektriciteitsvraag is in 2013 in de Vlaamse industrie gestegen met 0,6% ten opzichte van Ten opzichte van 2005 is de totale elektriciteitsvraag met 1,2% gedaald. In vergelijking met 1990 is dezelfde vraag gestegen met 34,8%. In volgende figuur wordt de evolutie van het energieverbruik weergegeven per deelsector in de industrie. 16

29 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector PJ andere industrie 12,8 14,5 16,8 20,5 23,8 26,1 28,0 29,6 30,6 27,3 33,7 31,1 28,2 30,4 29,5 33,6 28,9 32,1 32,1 31,9 29,6 textiel, leder, kleding 17,4 18,4 15,9 15,7 17,2 17,9 16,7 16,8 16,0 15,5 14,2 12,3 11,9 11,9 11,2 8,8 7,8 7,9 7,8 7,7 7,4 metaalverwerkende nijverheid 15,2 16,3 18,0 19,3 17,5 16,6 17,8 18,3 19,7 16,8 16,8 16,4 18,2 17,7 17,1 17,2 14,5 16,7 16,8 16,7 15,7 minerale niet-metaalproducten 14,5 15,4 16,4 16,4 17,9 18,1 16,6 15,8 16,0 16,0 17,4 16,0 17,1 18,3 18,1 17,4 14,7 15,1 14,9 14,9 13,5 papier en uitgeverijen 11,6 10,8 11,6 11,2 12,0 12,1 11,7 12,2 12,0 13,0 12,5 11,0 12,7 12,9 13,1 12,8 11,9 15,7 15,7 16,1 16,3 voeding, dranken en tabak 38,8 36,7 39,4 36,7 33,6 37,7 32,8 32,6 33,8 37,9 35,3 35,7 36,1 34,7 34,1 35,8 33,4 38,2 37,0 37,8 40,5 chemie 99,9 104,0 137,8 140,3 150,5 162,7 158,0 163,8 163,3 155,7 147,7 150,9 157,9 159,3 155,0 154,1 144,0 160,9 154,3 145,7 152,6 non ferro 15,2 13,2 13,0 14,2 12,8 12,8 12,8 12,4 12,8 12,1 14,7 14,1 13,4 14,0 14,1 13,1 9,1 12,6 12,6 12,1 12,4 ijzer en staal 75,1 70,7 78,0 79,4 81,9 84,9 83,4 86,5 72,4 87,8 86,5 100,6 91,7 91,9 79,5 74,9 62,5 74,4 71,5 69,5 76,5 TOTAAL inclusief warmte en ele (LS) 311,6 348,9 361,1 368,9 380,0 408,9 399,5 412,3 400,8 400,5 395,7 405,9 407,7 411,6 391,2 389,3 348,0 399,8 386,9 378,5 389,0 Figuur 11: Evolutie van het energieverbruik in de industrie, per deelsector (totaal inclusief warmte en LS) Opm: warmte werd niet verdeeld over de deelsectoren, LS werd niet verdeeld over de deelsectoren tem 2001, nadien is het bij de deelsectoren inbegrepen. 17

30 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector Ijzer- en staal, chemie en de voedingssector maken samen ongeveer 74% uit van het totale energieverbruik in de industrie. In de sectoren voeding, papier, ijzer- en staal, non-ferro en chemie steeg het energieverbruik het voorbije jaar, in de andere sectoren werd een daling vastgesteld. Het energieverbruik in de ijzer- en staalsector lag 10,1% hoger in 2013 dan in Uit het Corporate Responsibility Report 2013 van ArcelorMittal, blijkt dat de productiecijfers in 2013 in de 3 vestigingen van Gent, Geel en Genk hoger lagen dan in In totaal waren er 6,5% meer verzendingen van staalproducten naar de klant. Het energieverbruik in de chemische sector steeg met 4,7% in 2013 ten opzichte van In mei 2014 publiceerde Essenscia de kerncijfers voor de Vlaamse chemie van 2013: zo steeg de omzet met 1%. Hoewel de tewerkstelling daalde met 1,7%, is deze daling kleiner dan in de rest van de industrie. Globaal gezien daalde het energieverbruik in de metaalverwerking in 2013 met 6,0% ten opzichte van 2012, het energieverbruik in de non-ferro sector steeg met 1,9%. Volgens een persbericht van Agoria van juni 2014, daalde de omzet van hun sector met 5,7%. In 2013 ging de productie van mechatronicabedrijven of machinebouwers nog met 3,5% achteruit door dalende export. Ook de bedrijven uit de materiaaltechnologie en energiesystemen hadden negatieve productiecijfers in In de andere industrieën daalde het energieverbruik met 7,3% volgens de inschatting in dit rapport. Op de website van Fedustria (juli 2014), wordt vermeld dat de omzet van de hout en meubelindustrie in België daalde in 2013 met 4,1%. Ook de investeringen lagen 15% lager en de tewerkstelling daalde met 4,6%. Het energieverbruik in de textielindustrie daalde volgens de voorlopige inschatting in dit rapport met 3,2%. De website van Fedustria (juli 2014) vermeldt dat in 2013 de omzet in de textielindustrie met 6,6 % achteruit ging. De gemiddelde bezettingsgraad van de productiecapaciteit in de textielindustrie daalde in 2013 nog verder tot slechts 66,0 % t.o.v. 68,2 % in Tussen midden 2012 en midden 2013 daalde de tewerkstelling in de Belgische textielindustrie met 5,2 % HUISHOUDENS BESCHIKBARE CIJFERS De aardgas en elektriciteitsafnames van de huishoudelijke sector werden integraal uit de verplichte rapporteringen van de netbeheerders overgenomen. Vanaf 2009 werd een inschatting gemaakt van de stroomproductie door PV-panelen in de huishoudens op basis van de cijfers aangeleverd door de VREG. Hiervoor werd de optelsom gemaakt van de GSC uitgereikt aan PVpanelen < 10 kwp. Deze hebben een terugdraaiende teller en een productieteller. De netbeheerders kennen enkel de gegevens van de terugdraaiende teller. De gegevens van de productieteller worden door de eigenaars van de panelen aan de VREG gerapporteerd. We hebben daarom verondersteld dat deze verbruiken ontbreken in de cijfers van de netbeheerders, en we hebben ze mee opgenomen. Bij gebrek aan kwantitatieve informatie over de sector waar de productie van PV-panelen plaatsvindt, wijzen we alle productie door PV kleiner dan 10 kwp toe aan de huishoudelijke sector. De inschatting bedroeg voor ,3 GWh (343 TJ), voor ,6 GWh (952 TJ), voor ,3 GWh (1.823 TJ), voor ,5 GWh (3.188 TJ) en voor ,8 GWh (3.570 TJ). 18

31 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector De methode voor de bepaling van het stookolieverbruik werd herzien in het voorjaar van De methode die vanaf van rapport van 2012 (februari 2014) wordt gehanteerd vanaf het gegevensjaar 2002, is een bottom-up berekening, uitgaande van: - een gemiddeld stookolieverbruik, gebaseerd op de 2 jaarlijkse VEA enquêtes, door: o voor de jaren waarvoor er enquête resultaten zijn het gemiddelde stookolieverbruik per huishouden te berekenen uit de enquêtes o voor de tussenin liggende jaren, waar geen enquête is uitgevoerd, het gemiddelde stookolieverbruik te interpoleren, rekening houdend met graaddagen van het jaar (het verbruik werd 85% klimaat afhankelijk genomen). o Door van de bekomen tijdsreeks een 2 jaarlijks voortschrijdend gemiddelde stookolieverbruik per huishouden te berekenen - een inschatting van het aantal huishoudens die stookolie verbruiken o Het totaal aantal (private) huishoudens in Vlaanderen werd overgenomen van het NIS. o Op basis van het aantal aardgasafnemers van de jaarlijkse rapportering van de netbeheerders aan VEA, werd een inschatting gemaakt van het aantal huishoudens op aardgas. Hierbij werd aangenomen dat 5% van de afnemers van aardgas klanten zijn die niet verwarmen op aardgas (bv. enkel koken). o Voor hout (hoofdverwarming) werd het aantal gebruikers overgenomen uit de herrekening die werd uitgevoerd in de loop van 2013 (zie rapport energiebalans 2011, VITO rapport 2013/TEM/R79) o Voor de overige energiedragers voor hoofdverwarming werd een inschatting gemaakt op basis van de census 2001 en de % uit de 2-jaarlijkse VEA enquêtes (met tussenin liggende interpolaties). o Het resterende aantal huishoudens werd dan beschouwd als stookolieverbruikers. Voor de voorlopige inschatting van 2013, werd op basis van het gemiddeld verbruik van 2012 en de graaddagen 2012 en 2013, een gemiddeld stookolieverbruik voor 2013 berekend. Het aantal huishoudens voor 2013 werd op dezelfde manier berekend zoals hierboven beschreven voor de periode vanaf Voor steenkool werd de methodologie voor het bepalen van het energieverbruik in het rapport van 2012 (versie juli 2014) aangepast gelijkaardig aan de methodologie voor het bepalen van het stookolieverbruik. Voor de voorlopige inschatting van 2013, werd op basis van de gemiddelde verbruiken van 2012 en de graaddagen 2012 en 2013 en gemiddeld kolenverbruik voor hoofd- en bijverwarming berekend. Het aantal huishoudens voor 2013 werd berekend zoals hierboven beschreven voor de periode vanaf Het LPG/propaan/butaan werd voorlopig gelijk gesteld aan dat van Het houtverbruik werd in juni 2013 aangepast voor de hele tijdsreeks op basis van een nieuwe methodologie. Voor meer informatie over deze methodologie verwijzen we u naar het rapport van 2011 [19]. Voor gegevensjaar 2013 werd dezelfde methodiek toegepast als voor de voorgaande jaren. Het benzineverbruik ten gevolge van het gebruik van off-road mobiele machines in de huishoudens (grasmaaiers) werd overgenomen van

32 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector RESULTATEN [TJ] benzine stookolie Kolen aardgas but/prop elektriciteit biomassa totaal graaddagen d(15/15) Graaddagen typeklimaat Ukkel (gemiddelde ) Tabel 4: Evolutie van het energieverbruik in de huishoudens 20

33 graaddagen (15/15) te Ukkel HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector [PJ] biomassa 6,6 7,1 7,6 9,1 7,6 7,7 7,4 7,2 8,0 7,7 9,2 9,7 10,0 10,4 9,9 11,7 12,3 15,6 11,3 13,6 15,1 elektriciteit 27,9 33,3 33,6 35,9 35,6 35,5 35,7 36,1 37,0 38,3 39,2 40,3 39,2 40,1 39,5 40,4 41,2 41,4 40,4 41,5 41,4 but/prop 6,0 6,2 6,3 6,5 6,4 6,5 6,5 2,8 2,1 2,7 1,8 1,9 1,6 1,3 1,5 2,3 1,7 1,1 2,2 2,1 2,1 aardgas 57,4 70,3 75,6 90,1 78,7 84,1 81,5 83,1 91,6 88,6 95,9 87,0 87,0 87,9 84,1 90,5 91,3 104,9 81,0 92,0 99,0 kolen 8,5 4,4 4,7 5,7 4,8 4,8 4,6 2,6 2,6 3,4 2,4 1,7 2,4 3,2 4,0 1,9 1,0 1,8 1,7 1,9 2,4 stookolie 100,9 101,6 108,8 132,9 110,3 111,5 106,7 100,3 108,3 108,4 102,6 97,6 90,9 89,6 84,7 81,8 77,7 74,9 64,8 60,0 69,0 benzine 0,4 0,4 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 TOTAAL 207,7 223,3 237,2 280,7 243,9 250,7 243,1 232,8 250,2 249,7 251,6 238,8 231,7 233,2 224,3 229,3 225,7 240,3 202,1 211,8 229,7 graaddagen (15/15) te Ukkel Figuur 12: Evolutie van het huishoudelijk energieverbruik 21

34 HOOFDSTUK 2 Energieverbruik per sector Het energieverbruik in de huishoudens steeg (+8,4%) in 2013 ten opzichte van 2012, voornamelijk omwille van het hogere aantal graaddagen in 2013 ten opzichte van Ten opzichte van 1990 steeg het verbruik met 10,6%. Ten opzichte van 2005 is het verbruik met 0,9% gedaald. Het elektriciteitsverbruik in de huishoudelijke sector daalde met 0,2% in 2013 ten opzichte van 2012, ten opzichte van 2005 steeg het verbruik met 5,7%. Ten opzichte van 1990 zien we een stijging van 48,6%. Het stookolieverbruik steeg met 15,0% in 2013 vergeleken met Ten opzichte van 2005 is het stookolieverbruik gedaald met 24,1%, ten opzichte van 1990 met 31,6%. Het verbruik van aardgas (+7,7%) steeg in 2013 ten opzichte van Ten opzichte van 1990 is het aardgasverbruik gestegen met 72,7% en met 13,8% ten opzichte van Ook de verbruiken van biomassa en kolen en butaan/propaan stegen in 2013 ten opzichte van Het verbruik van benzine (off-road) en LPG/propaan werd in 2013 voorlopig gelijkgesteld aan dat van 2012 maar is marginaal. Ter informatie worden in volgende figuren de verbruiken van de huishoudens omgerekend naar dezelfde graaddagen voor alle jaren, eenmaal met graaddagen (15/15) en eenmaal met graaddagen (15/15) 1799, waarbij rekening gehouden wordt met 85% klimaatafhankelijkheid van het verbruik (niet voor benzine en elektriciteit voor andere dan verwarmingstoepassingen). 1 De graaddagen 1946 komen overeen met het gemiddelde van , 1799 zijn de graaddagen die werden gebruikt begin 2011 bij de doorrekening van de projecties in het kader van het Europese Monitoring Mechanism. 22

Energiebalans Vlaanderen 1990-2012 (uitgebreid)

Energiebalans Vlaanderen 1990-2012 (uitgebreid) Verspreiding: Algemeen Eindrapport Energiebalans Vlaanderen 1990-2012 (uitgebreid) K. Aernouts, K. Jespers, W. Wetzels, Y. Dams Referentietaak i.o.v. Vlaamse regering 2014/TEM/R/58 September 2014 II Alle

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

WKK in Vlaanderen: feiten en cijfers

WKK in Vlaanderen: feiten en cijfers 27/02/2012 WKK in Vlaanderen: feiten en cijfers K. Aernouts, K. Jespers, E. Cornelis Indeling presentatie» Inleiding» WKK in Vlaanderen: feiten en cijfers» Geïnstalleerd vermogen» Geproduceerde energie»

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0170 Bijlage I TOELICHTING 17 Bijlage I : WKK ALS ALTERNATIEVE MAATREGEL 1. Inleiding Het plaatsen van een WKK-installatie is een energiebesparingsoptie die zowel

Nadere informatie

WKK-inventaris Vlaanderen Stand van zaken 2005 (2)

WKK-inventaris Vlaanderen Stand van zaken 2005 (2) WKK-inventaris Vlaanderen Stand van zaken 2005 (2) E. Peeters, K. Aernouts, T. Daems VITO- Studie uitgevoerd in opdracht van VEA Januari 2007 WKK-inventaris Vlaanderen: stand van zaken 2005 (2) 2 WKK-inventaris

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% Deze brochure wordt gepubliceerd met als doel door een efficiënt en doelgericht gebruik van de statistische gegevens, van marktgegevens, van de databank

Nadere informatie

Energiestromen in Vlaanderen

Energiestromen in Vlaanderen Energiestromen in Vlaanderen kolen 142 PJ 7 % internationale bunkers 443,4 PJ 22 % olie 1 14 PJ 54 % gas 421 PJ 2 % nucleaire warmte 246 PJ 12 % primair energiegebruik 2 55,5 PJ 1 % bruto binnenlands energiegebruik

Nadere informatie

1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2

1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2 ANNEX 4 MACRO-ECONOMISCHE ONDERBOUWING VAN HET BAU-SCENARIO Auteur: J. Duerinck INHOUD 1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2 1.1 Analyse trendmatige evoluties toegevoegde waarde 2 1.2 Methode voor

Nadere informatie

Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2012 DEEL I: hernieuwbare energie Update februari 2014 PUBLIEK

Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2012 DEEL I: hernieuwbare energie Update februari 2014 PUBLIEK Verspreiding: Vertrouwelijk Eindrapport Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2012 DEEL I: hernieuwbare energie Update februari 2014 PUBLIEK K. Jespers, K. Aernouts, Y. Dams Referentietaak 2014/TEM/R/9

Nadere informatie

MIRA 2011 ENERGIE. Energiegebruik per sector. www.milieurapport.be

MIRA 2011 ENERGIE. Energiegebruik per sector. www.milieurapport.be Energiegebruik per sector P index energiegebruik (=1) 13 125 12 115 11 15 1 95 9 handel & diensten industrie (niet-energetisch) huishoudens bruto binnenlands energiegebruik landbouw transport energiesector

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Biomassa verleden, heden en toekomst: Vlaanderen en België

Biomassa verleden, heden en toekomst: Vlaanderen en België 14/12/2011 Biomassa verleden, heden en toekomst: Vlaanderen en België Biomassa als hernieuwbare energiebron, voeding en grondstof voor materialen en producten Biomassa: BACK & TO THE FUTURE» Biomassa Vlaanderen

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2011 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2011 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2011 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2010 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

Ondersteuning burgemeestersconvenant

Ondersteuning burgemeestersconvenant 20/01/2014 Ondersteuning burgemeestersconvenant Deel 1: Baseline emission inventory Studiedag LNE Brussel Inhoud» Situering opdracht ondersteuning burgemeestersconvenant» Bespreking van de twee Excels

Nadere informatie

Energiegebruik in Vlaanderen

Energiegebruik in Vlaanderen 21 2.3 ENERGIE Energiegebruik in Vlaanderen P energiegebruik (PJ) 1 8 energiesector 1 6 niet toewijsbaar aan 1 sector handel & diensten transport landbouw industrie (energetisch) industrie (niet-energetisch)

Nadere informatie

Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2010 DEEL I: hernieuwbare energie

Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2010 DEEL I: hernieuwbare energie Verspreiding: Algemeen eindrapport Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2010 DEEL I: hernieuwbare energie K. Jespers, K. Aernouts, S. Vangeel Referentietaak 2011/TEM/R/160 november 2011 Alle rechten,

Nadere informatie

Energie en emissies Drenthe 2020, 2023 en 2030

Energie en emissies Drenthe 2020, 2023 en 2030 Juni 2015 ECN-N--15-013 Energie en emissies Drenthe 2020, 2023 en 2030 Gerdes, J. 2 Inhoud 1 Samenvattende inleiding dichter bij emissiedoel 2020 5 2 Geraamd energieverbruik en emissies Drenthe 2020 gedaald

Nadere informatie

Monitoring 2008. Rapportering definitieve resultaten

Monitoring 2008. Rapportering definitieve resultaten Monitoring 2008 Rapportering definitieve resultaten februari 2010 Voorwoord Zoals afgesproken tijdens de Auditcommissie van 29 september 2009 heeft het Verificatiebureau een aanvullend rapport voor de

Nadere informatie

sessie 3: De Wereld op de stoep Jeroen Mercy De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Stad Gent Milieudienst

sessie 3: De Wereld op de stoep Jeroen Mercy De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Stad Gent Milieudienst sessie 3: De Wereld op de stoep De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Jeroen Mercy Stad Gent Milieudienst Context Klimaatopwarming is een feit Impact voor Gent: veerkracht

Nadere informatie

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Tabellenbijlage Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Verantwoording Dit rapport is de tabellenbijlage bij de Nationale Energieverkenning 2014 verschenen

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Vlaams Energieagentschap. Rapport 2013/2. Deel 2: actualisatie OT/Bf voor projecten met een startdatum voor 1 januari 2014

Vlaams Energieagentschap. Rapport 2013/2. Deel 2: actualisatie OT/Bf voor projecten met een startdatum voor 1 januari 2014 Vlaams Energieagentschap Rapport 2013/2 Deel 2: actualisatie OT/Bf voor projecten met een startdatum voor 1 januari 2014 Inhoud Actualisatie installaties met startdatum vanaf 1/1/2013... 2 1. PV-installaties

Nadere informatie

Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012

Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012 Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5

Nadere informatie

Revisie tijdsreeksen sen energie, 1900 tot en met 1994

Revisie tijdsreeksen sen energie, 1900 tot en met 1994 0r07 07 Revisie tijdsreeksen sen energie, 1900 tot en met 1994 Rik Zakee en Reinoud Segers Publicatiedatum CBS-website: 24 juli 2008 Voorburg/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 20 juli 2004. gewijzigd op 24 januari 2007

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 20 juli 2004. gewijzigd op 24 januari 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de lektriciteits- en Gasmarkt North Plaza B Koning Albert II- laan 7 B - 1210 BRUSSL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13 50 web : www.vreg.be

Nadere informatie

van 18 september 2012

van 18 september 2012 Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt Publiekrechtelijk vormgegeven extern verzelfstandigd agentschap Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B-1000 Brussel Gratis telefoon

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net 3 juli 2010, De Ruijter Energy Consult Energie- en CO 2 -emissieprestatie van verschillende energievoorzieningsconcepten voor Biologisch Tuinbouwbedrijf gebroeders Verbeek in Velden Gebroeders Verbeek

Nadere informatie

Inventaris warmte-krachtkoppeling Vlaanderen 1990-2013

Inventaris warmte-krachtkoppeling Vlaanderen 1990-2013 Verspreiding: Algemeen Eindrapport Inventaris warmte-krachtkoppeling Vlaanderen 1990-2013 Wouter Wetzels, Kristien Aernouts, Kaat Jespers Referentietaak i.o.v. Vlaamse regering 2014/TEM/R/64 September

Nadere informatie

Inhoud GAINS. Aanpak België Consultatie Transport Consultatie Vlaanderen Consultatie Wallonië Consultatie Brussel

Inhoud GAINS. Aanpak België Consultatie Transport Consultatie Vlaanderen Consultatie Wallonië Consultatie Brussel NEC: consultatie LNE Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid Inhoud GAINS EU-model Belgische insteek Overleg 2014 Aanpak België Consultatie Transport Consultatie Vlaanderen Consultatie

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5 5

Nadere informatie

HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË

HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË Overzicht 1 Hernieuwbare energiebronnen (hierna ook: HE) spelen een belangrijke rol in het kader van het Italiaanse energiesysteem. Ze worden uitvoerig gebruikt om elektriciteit

Nadere informatie

Enquête essenscia over de elektriciteits- en aardgasprijzen in 2010 Samenvatting van de resultaten

Enquête essenscia over de elektriciteits- en aardgasprijzen in 2010 Samenvatting van de resultaten ct/kwh Enquête essenscia over de elektriciteits- en aardgasprijzen in 2010 Samenvatting van de resultaten In maart 2011 hebben de Belgische federatie van de chemische Industrie en van life sciences (essenscia),

Nadere informatie

Rendementen en CO -emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012

Rendementen en CO -emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012 Webartikel 2014 Rendementen en CO -emissie van 2 elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012 Reinoud Segers 31-03-2014 gepubliceerd op cbs.nl CBS Rendementen en CO2-emissie elektriciteitsproductie

Nadere informatie

NOTA (Z)140109-CDC-1299

NOTA (Z)140109-CDC-1299 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS NOTA

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

Het energieverbruik 0v warmte afgeleid eid uit de Energiebalans

Het energieverbruik 0v warmte afgeleid eid uit de Energiebalans 08 Het energieverbruik 0v ruik voor warmte afgeleid eid uit de Energiebalans ns Reinoud Segers Publicatiedatum CBS-website: 3 februari 2009 Den Haag/Heerlen, 2009 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Energierapport Blauwe Toren 2008-2010

Energierapport Blauwe Toren 2008-2010 Energierapport Blauwe Toren 2008-2010 1. Informatie over het bedrijventerrein Ligging, oppervlakte (Brugge 8000; 96,7 ha; 26,8 ha dakoppervlak) Figuur 1: Luchtfoto van het bedrijventerrein Blauwe Toren

Nadere informatie

21.05.2008 Nr 3206 I. ECONOMIE EN FINANCIEN. Conjunctuurindicatoren

21.05.2008 Nr 3206 I. ECONOMIE EN FINANCIEN. Conjunctuurindicatoren 21.05.2008 Nr 3206 I. ECONOMIE EN FINANCIEN Conjunctuurindicatoren Kalender voor het uitbrengen van de indicatoren... 5 Afzetprijsindexen (basis 2000 = 100) September tot oktober 2007... 6 Indexen van

Nadere informatie

ENERGIEBALANS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2001

ENERGIEBALANS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2001 Eindrapport Juli 2003 Uitgevoerd op verzoek van het BIM, de Administratie van Energie en Leefmilieu van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, in het kader van een overeenkomst met het Waals Instituut voor

Nadere informatie

Energie- en broeikasgasscenario's voor het Vlaamse gewest Business as usual scenario 2000-2020

Energie- en broeikasgasscenario's voor het Vlaamse gewest Business as usual scenario 2000-2020 Algemene verspreiding Energie- en broeikasgasscenario's voor het Vlaamse gewest Business as usual scenario 2000-2020 Eindrapport Jan Duerinck, Katleen Briffaerts, An Vercalsteren, Wouter Nijs, Ina De Vlieger,

Nadere informatie

van 11 december 2007

van 11 december 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

Het energieverbruik voor warmte afgeleid uit de Energiebalans

Het energieverbruik voor warmte afgeleid uit de Energiebalans Het energieverbruik voor warmte afgeleid uit de Energiebalans Update 2010 07 08 09 10 11 12 13 14 Centraal Bureau voor de Statistiek Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader

Nadere informatie

1 BELANG VAN DE INDICATOR EN ELEMENTEN VOOR INTERPRETATIE

1 BELANG VAN DE INDICATOR EN ELEMENTEN VOOR INTERPRETATIE Methodologische fiche INDICATOR: GLOBALE ENERGIE-INTENSITEIT VAN HET BRUSSELS GEWEST THEMA: ENERGIE EN KLIMAATVERANDERINGEN 1 BELANG VAN DE INDICATOR EN ELEMENTEN VOOR INTERPRETATIE Vraag achter de indicator:

Nadere informatie

Milieubarometer 2010-2011

Milieubarometer 2010-2011 NOTITIE Nr. : A.2007.5221.01.N005 Versie : definitief Project : DGMR Duurzaam Betreft : Milieubarometer 2010-2011 Datum : 6 januari 2012 Milieubarometer 2010-2011 Inleiding De milieubarometer is een instrument,

Nadere informatie

Energierapport Brugge andere BT 2008-2010

Energierapport Brugge andere BT 2008-2010 Energierapport Brugge andere BT 2008-2010 1. Informatie over het bedrijventerrein Ligging, oppervlakte (Brugge 8000 en 8200; 309,6 ha; 81,0 ha dakoppervlak) Figuur 1: Luchtfoto van de vier bedrijventerrein

Nadere informatie

Individuele energievoorziening

Individuele energievoorziening 04/12/2014 Potentieel voor collectieve energie en warmte in Vlaanderen Erwin CORNELIS Klankbordgroep Lerend Netwerk Duurzame Wijken 3 december 2014 Presentatie in het kader van het STRATEGO-project Individuele

Nadere informatie

Rapport. Klimaatvoetafdruk 2010 van Van Vessem & Le Patichou. (openbare versie)

Rapport. Klimaatvoetafdruk 2010 van Van Vessem & Le Patichou. (openbare versie) Rapport Klimaatvoetafdruk 21 van Van Vessem & Le Patichou (openbare versie) Auteur: drs. Han van Kleef Datum: 4 april 211 Document: 2724RAPP1144 Rapport Klimaatvoetafdruk 21 Van Vessem & Le Patichou 1.

Nadere informatie

PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XXIV: BE2100016 Klein en Groot Schietveld

PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XXIV: BE2100016 Klein en Groot Schietveld Verspreiding: Beperkt Eindrapport PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XXIV: BE2100016 Klein en Groot Schietveld Wouter Lefebvre, Felix Deutsch Opmaak + aanmaak kaarten en rapporten: Wouter

Nadere informatie

Mededeling van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 22 juli 2008

Mededeling van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 22 juli 2008 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B-1000 Brussel Tel. +32 2 553 13 79 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web:

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XIV: BE2100024 Vennen, heiden en moerassen rond Turnhout

PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XIV: BE2100024 Vennen, heiden en moerassen rond Turnhout Verspreiding: Beperkt Eindrapport PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XIV: BE2100024 Vennen, heiden en moerassen rond Turnhout Wouter Lefebvre, Felix Deutsch Opmaak + aanmaak kaarten en

Nadere informatie

Warmte tarieven. Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid WARMTE@ZUID TARIEVENREGELING 2015-12-17 1

Warmte tarieven. Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid WARMTE@ZUID TARIEVENREGELING 2015-12-17 1 Warmte tarieven Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid WARMTE@ZUID TARIEVENREGELING 2015-12-17 1 De hierna genoemde tarieven voor de aansluitbijdrage, de investeringsbijdrage, het vast recht en het warmtetarief

Nadere informatie

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 2/5 Toelichting bij scenario-analyse energiebeleid Beesel Venlo Venray Deze toelichting beschrijft wat

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

Energiemonitor 2000-4

Energiemonitor 2000-4 Energiemonitor 2000-4 Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen, 2000 Verklaring der tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer X = geheim = nihil = (indien voorkomend tussen twee getallen)

Nadere informatie

Rapportage monitoring CO2 emissie en Energiebesparing gemeente Kerkrade 2012. CO2 emissie gemeente Kerkrade

Rapportage monitoring CO2 emissie en Energiebesparing gemeente Kerkrade 2012. CO2 emissie gemeente Kerkrade Rapportage monitoring CO2 emissie en Energiebesparing gemeente Kerkrade 2012 CO2 emissie gemeente Kerkrade Afdeling Milieu en Bouwen gemeente Kerkrade januari 2013 INHOUDSOPGAVE: Inhoud 1. Inleiding...

Nadere informatie

Warmte tarieven. Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid. i.o.v.

Warmte tarieven. Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid. i.o.v. i.o.v. Warmte tarieven Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid warmte@zuid Antwerpsesteenweg 260 2660 Antwerpen-Hoboken T +32 78 35 30 20 warmteagent@infrax.be www.warmteadzuid.be De hierna genoemde tarieven voor

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 15 april 2008

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 15 april 2008 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

Wetgevende aspecten: ondersteuningsmaatregelen en emissienormen

Wetgevende aspecten: ondersteuningsmaatregelen en emissienormen Wetgevende aspecten: ondersteuningsmaatregelen en emissienormen Overzicht 1. Algemeen 2. Investeringssteun 3. Certificaten 4. Emmisienormen Algemeen Bio-WKK Biomassa als duurzame brandstof groene stroom

Nadere informatie

Kernenergie: Kan België zonder?

Kernenergie: Kan België zonder? Kernenergie: Kan België zonder? Marktonderzoeks-, studie- & consultancy-bureau mbt hernieuwbare energie - Marktstudies over energiemarkten - Opleidingen over (hernieuwbare) energie - Haalbaarheidsstudies,

Nadere informatie

De rol van hernieuwbare brandstoffen en afval in de Vlaamse energiemix

De rol van hernieuwbare brandstoffen en afval in de Vlaamse energiemix 08/04/2011 De rol van hernieuwbare brandstoffen en afval in de Vlaamse energiemix Luc Pelkmans, VITO 4 de Vlaamse afval- en materialencongres Brugge, 6 april 2011 Inhoud» Vlaamse onderbouwing van de Belgische

Nadere informatie

2. OPMAAK VAN DE ENERGIEBALANS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST: METHODOLOGISCHE ASPECTEN

2. OPMAAK VAN DE ENERGIEBALANS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST: METHODOLOGISCHE ASPECTEN 2. OPMAAK VAN DE ENERGIEBALANS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST: METHODOLOGISCHE ASPECTEN 1. Inleiding De energiebalans van het BHG wordt jaarlijks door het Institut de Conseil et d'etudes en Développement

Nadere informatie

Carbon Footprint 2014

Carbon Footprint 2014 Carbon Footprint 2014 Opdrachtgever: Stuurgroep MVO Projectnummer: 550613 Versie: 1.1 Datum: 19-6-2015 Status: Defintief Adres Kievitsweg 13 9843 HA, Grijpskerk Contact Tel. 0594-280 123 E-mail: info@oosterhofholman.nl

Nadere informatie

DE NIEUWE GROENESTROOMCERTIFICATEN...en wat met de netvergoeding?

DE NIEUWE GROENESTROOMCERTIFICATEN...en wat met de netvergoeding? DE NIEUWE GROENESTROOMCERTIFICATEN...en wat met de netvergoeding? Jo Neyens, PV-Vlaanderen Intersolution conference 15-17 januari 2014 1 PV GSC en netvergoeding Intersolution 2014 1 ODE Structuur platformen

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

Monitor CO 2 -uitstoot woningen Rotterdam 2011

Monitor CO 2 -uitstoot woningen Rotterdam 2011 Monitor CO 2 -uitstoot woningen Rotterdam 2011 Monitor CO 2 -uitstoot woningen Rotterdam 2011 Projectnr 11-3459 drs PA de Graaf Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) Mei 2011 In opdracht van de DCMR

Nadere informatie

Aantal uitgereikte groenestroomcertificaten en garanties van oorsprong

Aantal uitgereikte groenestroomcertificaten en garanties van oorsprong Statistieken Laatste aanpassing 03/06/2015 Aantal uitgereikte groenestroomcertificaten en garanties van oorsprong Dit document bevat de gegevens betreffende het aantal toegekende groenestroomcertificaten

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Carbon footprint 2013

Carbon footprint 2013 PAGINA i van 13 Carbon footprint 2013 Opdrachtgever: Stuurgroep MVO Besteknummer: - Projectnummer: 511133 Documentnummer: 511133_Rapportage_Carbon_footprint_2013_2.0 Versie: 2.0 Status: Def Uitgegeven

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Milieubarometer 2009-2010

Milieubarometer 2009-2010 NOTITIE Nr. : A.2007.5221.01.N004 Versie : definitief Project : DGMR Duurzaam Betreft : Milieubarometer 2009-2010 Datum : 26 juli 2011 Milieubarometer 2009-2010 Inleiding De milieubarometer is een instrument,

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016

PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015 09/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016 Geharmoniseerde

Nadere informatie

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 EMA Principes Antwerpen ondertekende het Europese Burgemeestersconvenant. Meer dan 5.000 lokale en regionale overheden hebben ondertekend en engageren zich om op

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 29 mei 2007

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 29 mei 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 1000 Brussel Tel. +32 2 553 13 53 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web: www.vreg.be

Nadere informatie

1 BELANG VAN DE INDICATOR EN ELEMENTEN VOOR INTERPRETATIE

1 BELANG VAN DE INDICATOR EN ELEMENTEN VOOR INTERPRETATIE Methodologische fiche INDICATOR: PRODUCTIE VAN HERNIEUWBARE ENERGIE IN HET BRUSSELS GEWEST THEMA: ENERGIE EN KLIMAATVERANDERINGEN 1 BELANG VAN DE INDICATOR EN ELEMENTEN VOOR INTERPRETATIE Vraag achter

Nadere informatie

PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XVII: BE2100026 Valleigebied van de Kleine Nete met brongebieden, moerassen en heiden

PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XVII: BE2100026 Valleigebied van de Kleine Nete met brongebieden, moerassen en heiden Verspreiding: Beperkt Eindrapport PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XVII: BE2100026 Valleigebied van de Kleine Nete met brongebieden, moerassen en heiden Wouter Lefebvre, Felix Deutsch

Nadere informatie

GEBRUIKSAANWIJZING VAN COGENCALC.XLS

GEBRUIKSAANWIJZING VAN COGENCALC.XLS GEBRUIKSAANWIJZING VAN COGENCALC.XLS 1. INLEIDING De berekeningstool COGENcalc.xls stelt u in staat snel een eerste dimensionering 1 uit te voeren van een eventuele warmtekrachtkoppeling die is aangepast

Nadere informatie

ENERGIEBALANS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2002

ENERGIEBALANS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2002 Eindrapport - Mei 24 Uitgevoerd op verzoek van het BIM, de Administratie van Energie en Leefmilieu van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, in het kader van een overeenkomst met het Institut de Conseil

Nadere informatie

Discussienota Residentiële Sector. BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030

Discussienota Residentiële Sector. BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030 Discussienota Residentiële Sector BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030 Nele Renders 1 Inhoud Inleiding Aannames Beleidsdoelstellingen

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - november 2015 De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex stijgt in november naar 1,4%, ten

Nadere informatie

DISCUSSIENOTA SECTOROVERSCHRIJDENDE AANNAMES

DISCUSSIENOTA SECTOROVERSCHRIJDENDE AANNAMES DISCUSSIENOTA SECTOROVERSCHRIJDENDE AANNAMES VOOR DE STUDIE: ENERGIE EN BROEIKASGASSCENARIO S VOOR HET VLAAMSE GEWEST VERKENNING BELEIDSSCENARIO S TOT 2030 INHOUDSTABEL 1 LEESWIJZER...3 2 INLEIDING...4

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

Ondersteuning burgemeestersconvenant

Ondersteuning burgemeestersconvenant 20/01/2014 Ondersteuning burgemeestersconvenant Deel 2: Sustainable energy action plan (SEAP) Studiedag LNE Brussel Inhoud» Doel maatregelentool» Architectuur maatregelentool» Aan de slag 20/01/2014 2

Nadere informatie

Energiebalans van Nederland: CBS versus IEA, Eurostat en UNFCCC

Energiebalans van Nederland: CBS versus IEA, Eurostat en UNFCCC 109 Energiebalans van Nederland: CBS versus IEA, Eurostat en UNFCCC Reinoud Segers Publicatiedatum CBSwebsite: 30 maart 2010 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer

Nadere informatie

VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN

VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in OKTOBER 2015 in VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen Uitgebracht

Nadere informatie

Energierapport Bedrijventerreinen Oostkamp 2008-2010

Energierapport Bedrijventerreinen Oostkamp 2008-2010 Energierapport Bedrijventerreinen Oostkamp 2008-200. Informatie over het bedrijventerrein Ligging, oppervlakte (Oostkamp 8020; cluster van 5 bedrijventerreinen: 48, ha; 37,4 ha dakoppervlak) Figuur : Luchtfoto

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

Netgekoppelde fotovoltaïsche zonnepanelen op daken van gebouwen in eigendom van ANB

Netgekoppelde fotovoltaïsche zonnepanelen op daken van gebouwen in eigendom van ANB Netgekoppelde fotovoltaïsche zonnepanelen op daken van gebouwen in eigendom van ANB Pagina 1 van 5 Inleiding Op 1/1/2006 besloot Vlaanderen om de decentrale opwekking van groene energie door zonnepanelen

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

20140813.v2 2014 Q1/Q2

20140813.v2 2014 Q1/Q2 2014 Voortgang CO2-prestatieladder 2014 OFN heeft, samen met OFS, in het begin van niveau 5 bereikt op de CO 2 -prestatieladder. Dit is de hoogst haalbare trede op de ladder. Zoals gebruikelijk blikken

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Toelichting bij de doelstelling van 9% duurzame elektriciteit: - De definitie van de 9% doelstelling is conform de EU richtlijn duurzame elektriciteit

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Wat kan er gebeuren in de wereld als de productie niet kan voldoen aan de stijgende vraag? Fossiele brandstof en delfstoffen zijn eindig. Probleemstelling is dus eenvoudig

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 FEVIA 450 leden-bedrijven + 26 ledengroepering 25 medewerkers Drie actie-domeinen

Nadere informatie