Krimp deelt Nederland in tweeën

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Krimp deelt Nederland in tweeën"

Transcriptie

1 28 bevolkingsdaling > Zes op de tien gemeenten zien de komende vijftien jaar de bevolking krimpen. Scholen lopen leeg, winkels trekken weg en woningen dalen in waarde. Op deze pagina s staan de kille cijfers, op de volgende pagina s de oordelen en oplossingen. Krimp deelt Nederland in tweeën boudewijn warbroek N inhoud Eberhard van der Laan: Niet mauwen Ank Bijleveld: Groei was sexy Kerkdorp Gassel: Een ghost town _BIN36_DOS_Inleidng 28 ederland krimpt. Dit wil zeggen: vanaf 2035 zal de bevolkingsomvang lande lijk afnemen, om in 2050 weer te stabiliseren. In Zuidoost-Limburg, Zeeuws-Vlaanderen en Oost- en Noordoost-Groningen zien ge meenten hun aantal inwoners op dit moment al teruglopen. Vooral jongeren en hogeropge leiden trekken naar de stad, of vestigen zich in België of Duitsland. De komende vijftien jaar krijgt naar ver wachting 60 procent van alle Nederlandse gemeenten te maken met krimp. Hierbij ontstaat ook een tweedeling tussen grote gemeenten en de rest. Van de gemeenten met meer dan inwoners is Maas tricht de enige die echt met krimp te maken krijgt; de rest groeit door, of blijft stabiel. De hardste klappen vallen in de kleinste ge meenten. Ruim een op de tien gemeenten krijgt te maken met een bevolkingsafname van 10 procent of meer. Dit zijn vrijwel uit sluitend gemeenten met minder dan inwoners. In absolute aantallen verliezen Heerlen en Kerkrade de meeste inwoners. Heerlen, dat nu ruim inwoners telt, heeft straks ingezetenen minder. Kerkrade raakt van haar ruim inwoners kwijt. Bevolkingsdaling gaat in veel gemeenten gepaard met vergrijzing en ontgroening: het aantal ouderen neemt toe, het aantal jongeren daalt. Bevolkingskrimp heeft consequenties voor het voorzieningen niveau in de meest brede zin. Scholen lopen leeg, winkels en bedrijven trekken weg. Wo ningen dalen in waarde, en zijn moeilijk of helemaal niet meer te verkopen. Leeg stand en verpaupering kunnen het gevolg zijn. Corporaties hebben minder mogelijk heden voor huurverhoging of de verkoop van wo ningen, waardoor zij minder geld tot hun be schikking hebben om te investeren. In een op de vijf gemeenten is de krimp zo groot dat binnen vijftien jaar behalve het aantal inwoners ook het aantal huishoudens daalt. Dit betekent dat in deze gemeenten het aantal woningen zal moeten verminderen: slopen in plaats van bouwen. De daling van het aantal huishoudens manifesteert zich verreweg het sterkst in gemeenten tot inwoners. Gemeenten die krimpen, krijgen al snel met financiële problemen te maken. Geld verdienen met bouwplannen is er niet meer bij. In deze special worden achtergron den geschetst bij de bevolkingsdaling in Ne derland. Krimp: bedreiging of kans? Meer cijfers over krimp zijn te vinden in het rapport Regionale bevolkings-, allochtonen- en huishoudensprognose van het het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Het rapport is te downloaden op de sites cbs.nl en pbl.nl :21:05

2 K aart 1. Procentuele bevolkingsgroei per gemeente tussen 2007 en Procentuele bevolkingsgroei per gemeente tussen 2007 en 2025 In alle lichtgekleurde gebieden loopt het aantal inwoners terug, voorspellen het CBS en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) < Procentuele toename van het aantal huisfiguur 12. Procentuele toename van het aantal huishoudens per houdens per provincie tussen 2007 en 2025 provincie tussen 2007 en 2025 Percentage 65-plussers per provincie, 2007 en 2025 Figuur 13. Percentage 65- plussers per provincie, 2007 en 2025 Zuid- H olland Zeeland N oord- H olland Limburg N oord- Brabant Drenthe Gelderland Friesland Utrecht Groningen Limburg Gelderland O verijssel N oord- Brabant O verijssel Groningen Zuid- H olland Drenthe N oord- H olland Zeeland Utrecht Flevoland Flevoland N ederland N ederland _BIN36_DOS_Inleidng Bron & grafieken > PBL/CBS Friesland :21:08

3 30 Foto > Annemiek Mommers interview > Minister Van der Laan is diep onder de indruk van de problemen in de krimp gebieden. Hij verlangt solidariteit van gemeenten die nog wel groeien. Het is nu tijd om de anderen te redden. Minister Van der Laan luistert naar jongeren in krimpgemeente Heerlen: Solidariteit is ook gewoon een kwestie van fatsoen Niet mauwen inhoud boudewijn warbroek E berhard van der Laan geeft het eerlijk toe: pas sinds zijn relatief prille ministerschap is hij zich bewust van de gevolgen van bevolkingskrimp. Hij verhult niet dat hij zich soms te pletter is geschrokken. Dan kom je in een straat met twintig huizen, waarvan er zes leeg staan en in verval beginnen te raken. Ik had echt wel gelezen over vergrij _BIN36_DOS_VdLaan 30 zing, ontgroening en bevolkings daling, maar op zo n moment zie je pas wat het betekent. De PvdA-minister voor Wonen, Wijken en Integratie denkt hardop na over een plan van aanpak: Ik heb een hekel aan het woord Deltaplan. Dat woord is overal voor gebruikt, en daardoor is het een leeg begrip geworden. Als iemand in Den Haag twee pakjes sigaretten gaat kopen, is het al een Deltaplan. Maar als er íéts is dat in aanmerking komt voor het maken van een Deltaplan, dan is het krimp. Het kabinetsbrede actieplan dat staatssecretaris Ank Bijleveld en ik in het najaar zullen presenteren, kan er een aanzet toe zijn. Van der Laan leerde tijdens werkbezoeken aan Heerlen, Groningen en Zeeland veel :35:36

4 31 Het kabinet, provincies en gemeenten werken aan een actieplan bevolkingsdaling, dat komend najaar verschijnt. Het plan wordt geschreven door een projectorganisatie van de ministeries van Vrom en Binnenlandse Zaken, provinciekoepel IPO en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Belangrijke bouwstenen worden aangedragen door het zogeheten Topteam Krimp, dat wordt gevormd door oud-minister Hans Dijkstal van Binnenlandse Zaken (VVD) en oud-burgemeester Jan Mans van Meerssen, Kerkrade en Enschede (PvdA). Het duo brengt daarnaast ook concrete adviezen uit aan de krimpregio s Oost- en Noordoost-Groningen, Zuidoost-Limburg (Parkstad) en Zeeland. over de problematiek. Puttend uit zijn persoonlijke ervaringen, spreekt hij van een heel intensief scholingsprogramma dat hij de afgelopen maanden heeft gevolgd. Alle bestuurders die mij, ernstig en opgewekt tegelijk, inzicht probeerden te geven in de zaken waarmee zij bezig zijn; ik ben ze er uitermate dankbaar voor. Aan een grote ronde tafel in zijn werkkamer doet Van der Laan een bekentenis: Ik voel er een beetje gêne bij dat ik het eerst met eigen ogen heb moeten zien om tot het besef te komen wat er aan de hand is. Maar het is nu ook mijn verantwoordelijkheid om hier iets aan te doen. Je zou kunnen zeggen dat ook ik mijn ontwikkelingsgang hierin heb gehad. Solidariteit Van der Laan beschouwt het welhaast als zijn missie om krimp bij iedereen in Nederland goed tussen de oren te _BIN36_DOS_VdLaan 31 krijgen, zoals hij het zelf formuleert. Het heeft hem gerustgesteld dat op verscheidene departementen in de loop der jaren al veel kennis is verzameld. En er zijn ook Kamerleden die er zich intensief mee bezighouden. Maar er valt naar zijn overtuiging nog een wereld te winnen. Niet alleen in Den Haag en in de Randstad, maar ook bij bestuurders en burgers elders in Nederland. Als Amsterdammer heb ik vast een boel gebreken, maar zeker in de Randstad kan ik hier natuurlijk wel met enig gezag over praten juist vanwege mijn afkomst, grapt hij. Solidariteit mag wat Van der Laan betreft niet te veel gevraagd zijn. Hij somt een aantal groeigebieden op waar economische bedrijvigheid heerst en waar grote bouwprojecten normaal gesproken aan de orde van de dag zijn: Amsterdam, Utrecht, Den Haag, Haarlem, Eindhoven, Leiden, Arnhem-Nijmegen. In algemene zin hebben de steden een bloeiende periode achter de rug van stadsvernieuwing, sociale vernieuwing en grotestedenbeleid. In de jaren zeventig vluchtten de mensen nog als hazen de stad uit. Bestuurders hebben zich vervolgens het apezuur gelopen, en mede dankzij nationaal beleid doet de Randstad het nu behoorlijk goed. Zij heeft haar functie als economische motor kunnen behouden en versterken, en het is dé plek waar veel mensen willen wonen. Het is nu tijd om een beetje af te lossen. De steden zouden kunnen denken: Wij zijn toen gered, het is nu tijd om de anderen te redden. Dat is misschien wat scherp gesteld, maar zo zie ik het wel. Van der Laan pleit voor doorbreking van het bestaande groeidenken. Een paradigma-wisseling, noemt hij het. Bij alle stukken die je leest, en alle dingen die je bekijkt, moet je jezelf voortdurend afvragen: is er wel voldoende rekening gehouden met krimp? Het is in ieders belang dat de steden zijn gered. Want het is ook jouw theater en het is ook jouw voetbalclub die daar zijn gevestigd. Nu draaien we het om. Laten we Groningen, Limburg, Zeeland en Friesland beschouwen als de voor-, zij- en achtertuinen van de steden. Zo groot is ons landje toch niet? Daarom kan je de oproep tot solidariteit naar mijn idee koppelen aan een welbegrepen eigenbelang. Een nationaal belang. Maar het is ook ge- Actieplan woon een kwestie van fatsoen. Krimpgebieden hebben recht op die solidariteit. Miljarden Tijdens een recent bezoek aan Groningen heeft Van der Laan duidelijk gemaakt dat van het huidige kabinet geen wonderen kunnen worden verwacht. Bestuurders die voorrekenen dat alleen al voor hun regio miljarden nodig zijn om de krimp in goede banen te leiden, krijgen steevast nul op het rekest. Ik zou willen dat ik Bill Gates was, merkt hij op, maar als je dingen echt fundamenteel anders wilt doen, zijn eerst nieuwe Kamerverkiezingen nodig, en vervolgens een nieuw regeerakkoord. Iedereen weet hoe we ervoor staan met onze nationale schuld, en met de crisis, die van ons allemaal is. Daarom wil ik op dit moment geen valse verwachtingen wekken. Krimpgebieden hebben recht op solidariteit grote steden Wel staat voor Van der Laan als een paal boven water dát er geld op tafel moet komen. Ook zullen regels moeten worden aangepast. Deskundigen die menen dat de huidige financieringssystematiek voldoet en dat bestaand instrumentarium toereikend is, kunnen flink tegengas verwachten. Als ik dat lees, dan denk ik: nou, dat staat nog te bezien. Mijn intuïtie zegt dat er wel degelijk het nodige zal moeten veranderen. Je kan wel zeggen dat de vergoedingen in het onderwijs zijn gekoppeld aan het aantal leerlingen, maar dat is slechts een deel van het verhaal. Want de verwarming in de school in Limburg moet net zo hard branden als die van de school in Utrecht, ook al zitten er veel minder kinderen op. En neem Delfzijl, dat het aantal inwoners al jaren ziet teruglopen. Maar het stikt er van de wegen die moeten worden onderhouden. Mijn eerste pleidooi is dat je je moet afvragen of bestaande regels krimpbestendig zijn. En op basis van mijn intuïtie zeg ik dan: nee, zeker niet atijd. Ook binnen zijn eigen portefeuille ziet Van der Laan onderwerpen voorbij komen die voor discussie vatbaar zijn. Hij wijst op het :35:39

5 32 Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing. Zonder concrete uitspraken te willen doen, vraagt hij zich af of de verdeelsleutel die wordt gehanteerd voor de periode , en die dezelfde is als voor de jaren , wel recht doet aan het feit dat een deel van het land nu worstelt met krimp. Ook daar moeten we misschien nog eens naar kijken. Wat Van der Laan op voorhand pertinent uitsluit, is de gedachte om geld van de veertig krachtwijken over te hevelen naar krimpregio s. Ook andere wijken die extra financiële ondersteuning krijgen van zijn ministerie, hoeven niet te vrezen dat de geldkraan dicht gaat. Geen sprake van. Die wijken hebben dat geld keihard nodig. Kansen Terugblikkend op zijn werkbezoeken aan Heerlen, Groningen en Zeeland, wijst Van der Laan op het gevaar dat ook hier in toenemende mate probleemwijken gaan ontstaan als niet de helpende hand wordt geboden. Je hebt gebieden waar geen kijkers komen als mensen hun huis te koop zetten. Niet wéínig kijkers, maar géén. De huizen kosten daar bijna niks. Dit trekt dan ook weer mensen aan die het elders te bont hebben gemaakt. Er is al een beweging te zien van Tokkies richting die krimpgebieden; sorry dat ik me zo uitdruk, maar dan Als iemand zijn huis niet kan verkopen, is dat onverdraaglijk weet iedereen tenminste wat ik bedoel. En als er íéts is wat die gebieden niet kunnen gebruiken, dan is dat het wel. Van bestuurders in krimpregio s heeft Van der Laan opgestoken dat het ook voor hen een hele omschakeling is geweest om te erkennen dat het denken in termen van groei voltooid verleden tijd is. Je moet een aantal fases in dat proces onderscheiden. Het be- gint met ontkenning. Dan krijg je een periode van rouw, en pas daarna begint iedereen in te zien dat krimp ook kansen met zich meebrengt. Kansen om steden, dorpen en gebieden fraaier in te richten, bijvoorbeeld. Kansen om te investeren in kwaliteit. Het allesoverheersende probleem is echter het ontbreken van verdiencapaciteit, zoals Van der Laan het noemt. Geld genereren door het ontwikkelen van bouwprojecten is er in krimpgebieden niet bij. Vroeger kon je zeggen: ik heb meer goedkope huurwoningen nodig, en die financier ik door extra huizen neer te zetten in het dure segment, of door kantoren te bouwen. Als je Heerlen, Zeeland of Groningen bezoekt, zie je dat de mogelijkheid om problemen op deze manier te tackelen, er niet meer is. Daarom is het voor bestuurders van belang om krimp zo snel mogelijk te accepteren, om er vervolgens zo intelligent mogelijk mee te kunnen omgaan. De minister wijst op de sociale schade en op het individuele leed. Als iemand die elders in het land een andere baan kan krijgen zijn Foto > Annemiek Mommers Van der Laan bezocht begin dit jaar de wijk Meezenbroek in Heerlen: Krimp biedt ook kansen _BIN36_DOS_VdLaan :35:44

6 huis niet kan verkopen, is dat heel erg. En als je huis je pensioen is, en je raakt het niet kwijt, dan is dat onverdraaglijk. Ik bedoel: we hébben het hier ergens over. Daarom moeten we dit niet in politieke sferen trekken. Ook hier in Den Haag zullen we het met zijn allen moeten doen. Samenwerking en afstemming is naar zijn overtuiging voor alle partijen cruciaal. Dit geldt in Van der Laans visie voor gemeenten Tokkies trekken naar de krimpgebieden Opgewekt De talrijke regio s die in de toekomst met krimp te maken krijgen, kunnen in elk geval hun licht opsteken in Groningen, Limburg en Zeeland. Best practices te over, zegt Van der Laan. Ik ben ook onder de indruk geraakt van de opgewektheid bij de bestuurders. Zij zijn op een realistische en constructieve manier aan de slag gegaan. Niet mauwerig. Hun bestuurdersbloed is Foto > Kees van de Veer/H.H. ( elkaar beconcurreren met ieder een eigen bedrijventerrein is dodelijk ), maar ook voor het maatschappelijk middenveld. Woningcorporaties en onderwijsinstellingen zullen de handen ineen moeten slaan. In Groningen zag ik drie relatief nieuwe schoolgebouwen van de ons bekende zuilen. Op dit moment heeft iedereen daar spijt van. Daarom is het van zo n groot belang om krimp tijdig te erkennen, en er gezamenlijk op te anticiperen. 33 Jongeren in Appingedam bouwen hun eigen jeugdsoos gaan stromen, en dat heeft al geleid tot mooie resultaten. In Limburg zie je bijvoorbeeld hoe bij wijken kleine parkjes zijn aangelegd; zogeheten pocket parks. Bewoners spelen een rol bij het beheer. Zeeland probeert het toerisme en het fenomeen tweede huis verder te ontwikkelen. Iets dergelijks zie je ook in bijvoorbeeld het Groene Hart, op een heel andere schaal toch ook een soort krimpgebied. Daar zijn bestuurders bezig om op een innovatieve manier te kijken naar groen, toerisme en landbouw. Zo kan je potentiële bedreigingen omzetten in kansen. Ook het Groningse Appingedam heeft de minister in positieve zin verrast. Een heel leuk historisch stadje, dat het verdomd goed doet. Mooi opgeknapt, met oog voor de geschiedenis, met oog voor monumenten en met oog voor wat mooi is. Dat kan heel veel schwung geven. En dat is precies waaraan behoefte bestaat. Daarom zeg ik: aanvaard het probleem en ga op zoek naar die kwalitatieve dynamiek. Dat geeft een geweldige push. Bijna bevrijdend. Dan heb je al heel veel gewonnen. Naam: Emme Groot (PvdA) Functie: burgemeester Delfzijl Probleem: Delfzijl is een van de snelst krimpende gemeenten van Nederland. Oplossingen: In 1983 woonden er mensen in de huidige gemeente Delfzijl. Op dit moment zijn dat er De laatste jaren is het aantal inwoners afgenomen met 400 tot 450 per jaar. Deze trend zal zich doorzetten. Gezinnen en jongeren vertrekken, ouderen blijven. In 2020 is tweederde van onze bevolking 55 jaar of ouder. Voor ons is onder meer van belang dat wij ons arbeidspotentieel op peil houden, zodat bedrijven niet de _BIN36_DOS_VdLaan 33 neiging krijgen om weg te trekken. Dit betekent dat wij proberen te zorgen voor opleidingsmogelijkheden en aantrekkelijke woongebieden met goede voorzieningen. In DelfzijlNoord hebben we flats en rijtjeshuizen gesloopt, en vrijstaande woningen teruggebouwd in een ruimere opzet. Het in deze wijk gevestigde winkel centrum is nu kleiner, maar wel van betere kwaliteit. Dat is ook ons motto: Beter wonen met minder mensen. We doen er alles aan om het onderwijs voor onze jonge inwoners en de zorg voor onze oudere inwoners op peil te houden. Met creatieve oplossingen en in nauwe samenwerking met de instellingen lukt dat tot nu toe goed. Soms moet je voorzieningen concentreren. Dit betekent dat het openbaar vervoer in orde moet zijn. De buurtbus, die mensen voor één euro van A naar B brengt, voorziet bij ons in een groeiende behoefte. We hebben al voor dertig miljoen uit eigen middelen geïnvesteerd. Onze investeringsruimte houdt een keer op. Uiteindelijk is steun van de provincie en het Rijk onontbeerlijk. Verder is regionale samenwerking een absolute noodzaak. De ruimtelijke en sociale samenhang komt steeds meer onder druk te staan. Alleen red je het niet. (Boudewijn Warbroek) EMME GROOT Beter wonen met minder mensen :35:49

7 35 bestuur > Gemeenten moeten gezamenlijk de krimp in goede banen leiden, stelt staatssecretaris Ank Bijleveld. Zij denkt aan extra geld voor de krimpgemeenten ten koste van de steden. boudewijn warbroek S taatssecretaris Bijleveld (Binnenlandse Zaken) is in het kabinet samen met minister Van der Laan verantwoordelijk voor het in goede banen leiden van de bevolkingsdaling. Gemeentelijke herindeling is niet het juiste antwoord, meent de CDA ster. Toen Bijleveld in 2007 staatssecretaris werd, was zij bestuurlijk al langere tijd bezig met vraagstukken in relatie tot krimp. Ik was burgemeester van Hof van Twente en lid van het dagelijks bestuur van de Regio Twente. Wij bogen ons toen het hoofd over het regionaal afstemmen van de woningbehoefte bij dalende bevolkingsprognoses. Verder nam ik deel aan DC NOISE, een Europees kennisnetwerk over bevolkingsdaling. De problematiek was niet nieuw voor mij. Als staatssecretaris zorgde Bijleveld ervoor dat krimp een van de aandachtsgebieden werd bij Krachtig Bestuur, een programma van Binnenlandse Zaken voor het versterken van de bestuurskracht bij gemeenten. De programmadirectie moet beleid en instrumenten ontwikkelen waarmee gemeenten kunnen worden ondersteund. 035_BIN36_DOS_Bijleveld 35 Vroeger was groei sexy onder meer Zeeland, en in het Noorden, waar Delfzijl intensief samenwerkt met Appingedam, Loppersum en Eemsmond. In het dit najaar te verschijnen actieplan bevolkingsdaling hoopt Bijleveld concrete punten te benoemen. Van belang is daarbij dat zoveel mogelijk departementen bij de problematiek worden betrokken. Naast Vrom en Binnenlandse Zaken gaat het dan in elk geval ook om de ministeries van LNV (natuurontwikkeling) en Onderwijs. Krachtig Als het gaat om de taakverdeling tussen verschillende overheden, moet het werk in eerste instantie gebeuren in de regio. Provincies moeten volgens Bijleveld hun rol als regisseur bij de ruimtelijke en economisch-fysieke planning krachtig invullen. Het Rijk volstaat met begeleiding en coördinatie, zoals de staatssecretaris het samenvat. Verder rekent Bijleveld het stimuleren van het bewustwordingsproces over krimp en het nadenken over bestuurlijke constellaties tot haar specifieke taken. Ook het nadenken over herverdelingsvragen op financieel gebied, staat op het lijstje. De staatssecretaris sluit niet uit dat krimpgemeenten tijdelijk extra moeten worden ondersteund vanuit het gemeentefonds - zoals gemeenten ook geld krijgen voor de kosten van een herindeling (frictiekosten). We moeten ons afvragen hoe toekomstbestendig het gemeentefonds is. Misschien is het nodig om krimpgemeenten tijdelijk een hogere bijdrage te verstrekken. Dat kan dan ten koste gaan van de steden. Die discussie moeten we niet uit de weg gaan, vindt zij. De staatssecretaris drukt gemeenten op het hart de lokale beleidsagenda tijdig aan te passen. Vroeger was groei sexy, maar je moet nu met een heel andere bril en vanuit een ander perspectief naar de ontwikkelingen kijken. Steeds minder gemeenten zullen hun grondexploitatie in de begroting kunnen verwerken. Bestuurders moeten die omslag in denken zo snel mogelijk maken. Want voor je het weet, loop je achter de feiten aan. Staatssecretaris Bijleveld: Herindeling is niet het juiste antwoord op krimp Foto > Martijn Beekman/H.H. Geen herindeling Van bovenaf opgelegde herindelingen zijn op voorhand uitgesloten, benadrukt Bijleveld. Het kabinet houdt onverminderd vast aan het uitgangspunt dat initiatieven voor gemeentefusies van onderop moeten komen. Pas als gemeenten er zelf behoefte aan hebben, wordt het een onderwerp. Herindeling is niet het juiste antwoord op het probleem, want dan raken gemeenten in zichzelf gekeerd. De inhoud moet voorop staan. Aan de schaal van gemeenten zit volgens Bijleveld bovendien een bovengrens. En in sommige gevallen is die al bereikt. Juist in krimpgebieden kan het volgens haar onwenselijk zijn om ge- meenten verder te vergroten. In reactie op een adviesrapport van de Raad voor het Openbaar Bestuur en de Raad voor de Financiële Verhoudingen schreef het kabinet eerder al dat juist in de relatief dunbevolkte delen van het land (Noord-Nederland, Zeeland) vaak nu al relatief uitgestrekte gemeenten met veel (kleine) kernen bestaan. Verdere schaalvergroting zou leiden tot qua oppervlakte nog grotere gemeenten met nog meer in inwonertal dalende kernen. Bestuurlijke samenwerking is daarom het devies, als het aan Bijleveld ligt. Daarvan zijn ook al geslaagde voorbeelden te zien in Meer geld uit gemeentefonds :27:02

8 Verpaupering voorkomen Veel van elkaar leren Naam: Harry van Waveren (CDA) Functie: gedeputeerde Zeeland (Ruimtelijke Ontwikkeling) Probleem: Huizen en ander vastgoed dreigen minder waard te worden. Dat kan leiden tot verpaupering. Oplossingen: De ene regio is de andere niet. ZuidoostLimburg heeft te maken met een vertrekoverschot, in Zeeuws-Vlaanderen kampen we alleen met een sterfteoverschot. Dit betekent dat de krimp bij ons langzamer gaat. Ons nadeel ten opzichte van Zuidoost-Limburg is dat wij minder dichtbevolkt zijn. De consequenties voor de voorzieningen werken sneller door. Wat wij heel belangrijk vinden, is dat de waarde van het vastgoed op peil blijft. Zo kunnen we verarming van onze inwoners voorkomen. De woningprijzen zijn hier de afgelopen jaren toch al minder hard gestegen dan in de Randstad. Ons credo luidt: ruimtelijke kwaliteit behouden door slim slopen, en bouwen naar behoefte. Daarbij kijken we nadrukkelijk ook naar de woonomgeving. We moeten voorkomen dat verpaupering ontstaat. Het is een ingewikkeld proces, waarbij we behalve corporaties ook particuliere eigenaren zullen betrekken. Welke woningen sloop je, en wie betaalt dat? Daarbij zal uiteindelijk ook financiële ondersteuning van het Rijk nodig zijn. In krimpgebieden moeten we de focus richten op inbreiding en herstructurering. Dit geldt ook voor bijvoorbeeld Vlissingen en Terneuzen. Alleen bij kernen die nog wel groeien, zoals Goes en Middelburg, kan je denken aan beperkte uitbreidingen van de bebouwde kom. Er is behoefte aan gedifferentieerd beleid. Het Rijk moet ervoor zorgen dat er ruimte blijft voor regionale oplossingen. Maatwerk. Ik hoop daarom dat er niet te veel centraal wordt vastgelegd. Laten we eerst maar eens een paar jaar aan de slag gaan. (BW) Naam: Frank Kerckhaert (CDA) Probleem: Europa krimpt al sinds Oplossingen: De 14 gemeenten in de regio Twente moeten omschakelen van groei naar stabilisatie en uiteindelijk krimp. Dat voltrekt zich bij ons in een vrij rustig tempo, maar dit betekent niet dat je kunt blijven stilzitten. We hebben een kennisnetwerk gevormd met Groningen, Zeeland, de regio Bremen, de stad Hamburg, West- en Oost-Vlaanderen, Zuid-Noorwegen en de Universiteit van Abertay Dundee in Schotland. Dit wordt gestimuleerd en ondersteund door de Europese Unie. We zijn in oktober 2008 gestart, en tot eind 2011 hebben we zes miljoen euro subsidie om activiteiten te ontwikkelen. Elke regio doet haar eigen ding, en daardoor kunnen we veel van elkaar leren. Voor Twente ben ik bijvoorbeeld speciaal geïnteresseerd in concepten voor innovatieve woningbouw. Ook kijk ik met z belangstelling naar manieren om jongeren aan je regio te binden en de beroepsbevolking op peil te houden. De aanpak in verschillende landen met verschillende achtergronden, kan je ineens een heel andere kijk op de zaak geven. Als ik kijk naar Nederland, wordt het grootste probleem in de krimpregio s gevormd door teruglopende grond opbrengsten. Tegelijkertijd biedt krimp ook kansen op verbetering van de leefkwaliteit. Meer groen, meer spelen, meer ademruimte. Mijn eerste gedachte is dat er een subsidieregeling zou moeten komen, vergelijkbaar met de regeling die we voor stads- en dorpsvernieuwing hebben gekend. Deels kan dat door herschikking van middelen uit regelingen die zijn gericht op groei. Wanneer je als stad of dorp een kwaliteitssprong kan maken, moet je een beroep kunnen doen op een soort woon- leefkwaliteitsfonds. Want als je niets doet en laat staan wat er staat, ontstaan leegstand en verloedering. Daar is niemand mee geholpen. (BW) FRANK KERCKHAERT HARRY VAN WAVEREN Functie: burgemeester Hengelo. Tevens aanjager DC NOISE (Demographic Change: New Opportunities in Shrinking Europe) 37 Naam: Leo Niessen Functie: lid college van bestuur Stichting Voortgezet Onderwijs Parkstad Limburg en deelnemer Nationaal Netwerk Bevolkingsdaling Probleem: Het aantal scholieren loopt de komende vijftien jaar terug. Oplossingen: De regio Parkstad bestaat uit de gemeenten Brunssum, Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Onderbanken, Nuth, Simpelveld en Voerendaal. In 2007 hadden we hier jongeren in de leeftijd van 12 tot 18 jaar, in 2025 stopt de teller bij Dit betekent dat we leerlingen minder zullen hebben. Dat is ruim een derde van het totaal. Daar moet je op anticiperen. Een van onze scholen, in het centrum van Heerlen, groeide nog en moest eigenlijk uitbreiden. Maar we kunnen toch niet gaan bouwen in de wetenschap dat we over een aantal jaren _BIN36_DOS_Strooi 37 vierkante meter aan vloeroppervlak te veel hebben? Dat doen we dus ook niet. Daarom hebben we besloten om de groei in Heerlen-Centrum af te remmen door daar de instroom voor vmbo/t (de vroegere mavo) te sluiten, en door gelijktijdig in Landgraaf een volwaardige gymnasiumafdeling op te richten. Daarmee kon de leerlingenstroom vanuit Landgraaf naar Heerlen worden verkleind. We hebben gekozen voor het sluiten van vestigingen. Concentreren. Fuseren. Nu al. Dat alles met het doel om kwalitatief hoogwaardig onderwijs voor deze regio in de toekomst te kunnen behouden. Daarmee vookom je koude sanering en verschraling. Bij ouders, gemeentebesturen en politici was er veel onbegrip. Er zijn tig Kamervragen gesteld, er zijn protestmarsen gehouden en rechtszaken geweest. Maar we hebben alles kunnen doorvoeren op de volgens ons noodzakelijke manier. Ik merk dat het maatschappelijk middenveld in denken en handelen veel verder is dan het openbaar bestuur. Gemeentegrenzen zijn voor ons niet relevant. Je kan deze problematiek uitsluitend in breder verband oplossen. (BW) LEO NIESSEN Gemeentegrenzen zijn irrelevant :37:01

9 38 leefbaarheid > Aan de randen van Brabant krimpen de gemeenten het snelst, verwacht de provincie. De inwoners van het kerkdorp Gassel vechten tegen de leegloop. Gassel knokt voor le martijn delaere G assel heeft geen café. Hoe bestaat het in een Brabants dorp!, roept dorpsraadslid Henk Spithout uit. Na een felle brand is de fietsenwinkel annex speelgoedwinkel en postkantoor nooit meer teruggekomen aan de Schuttersweg. Er is geen kruidenier, geen Chinees. Je kunt nergens meer geld pinnen. Geen visboer op vrijdag. Ja, witgoedwinkel Cornelissen in de Dorpsstraat. Niet direct een primaire levensbehoefte, zegt Spithout. Hoe ze het volhouden, is mij een raadsel, want ik ben toch niet gek? Sinds kort is er wel een tijdelijke cafetariacontainer vlakbij de Heilige Johannes de Doperkerk. Open van woensdag tot zondag. De snackbar wel te verstaan, de kerk is alleen open op zaterdagavond en zondagochtend. Want een Brabants dorp kan niet zonder frikadel maar ook nog steeds niet zonder preek. Verder is Gassel wel zo n beetje een ghost town, zegt dorpsraadsvoorzitter Joost Verploegen als we op de Heihoekseweg stoppen bij café Hanneke. Een mooie pleisterplaats voor fietsers, in de prachtige uiterwaarden van de Maas en op een steenworp afstand van de Kraaijenbergse Plassen, maar Hanneke is al een paar jaar dicht. Het zielen tellende Gassel in de OostBrabantse gemeente Grave heeft een tekort aan starters- en seniorenwoningen, geen voorzieningen en een saaie bebouwing. En er is weinig levendigheid op straat. Vinden de Gasselaren zelf blijkens een bevolkingsonderzoek van twee jaar geleden. wonen. Een rijbewijs hebben ze niet. En de jongeren trekken weg. De Graafse wethouder Harry Opsteegh (CDA) heeft het laten onderzoeken. In het gemeentehuis van het stadje Grave zegt hij: De afgelopen twee jaar zijn 38 jongeren in de leeftijd van twintig tot dertig jaar uit Gassel vertrokken. Dat is veel, te veel. Natuurlijk zitten er jongeren tussen die weg wilden, maar de meesten zeggen: We kunnen hier niet terecht want er zijn geen starterswoningen. Jongeren vertrekken ook uit Grave om Gekrompen De gemeente Grave is de afgelopen drie jaar volgens de provincie gekrompen en zal dat na 2025 weer doen. Volgens het CBS krimpt Grave nu al (zie kader op pag. 42). Het kerkdorp Gassel lijdt in het bijzonder. Dorpsraadsvoorzitter Joost Verploegen: Mensen blijven hier lang in hun woning zitten, want anders moeten ze Gassel uit, waardoor beginners geen kans krijgen. Je hebt hier straten waar alleen maar zeventig- en tachtigplussers in grote huizen _BIN36_DOS_Gassel :37:58

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB08-049 8 juli 2008 9.30 uur In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Sterkste groei aan noordoostzijde Randstad Ook meer huishoudens in Noord-Brabant

Nadere informatie

Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT. Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten. Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040:

Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT. Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten. Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040: Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040: Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten De komende dertig jaar treedt in delen van Nederland, vooral in

Nadere informatie

Reacties op bevolkingsdaling

Reacties op bevolkingsdaling Reacties op bevolkingsdaling Wim Derks Kenniscentrum voor Bevolkingsdaling en Beleid, Universiteit Maastricht en Etil www.bevolkingsdaling.nl w.derks@beoz.unimaas.nl 1 Inhoud 1996-2006 Structurele bevolkingsdaling

Nadere informatie

Steeds minder startersleningen beschikbaar

Steeds minder startersleningen beschikbaar RAPPORT Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar Uitgevoerd in opdracht van www.starteasy.nl INHOUD Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar

Nadere informatie

Verslag Themabijeenkomst: Effecten van krimp in uw regio

Verslag Themabijeenkomst: Effecten van krimp in uw regio Verslag Themabijeenkomst: Effecten van krimp in uw regio JE Consultancy i.s.m. FAMO 31 maart 2010 Contactpers oon Martijn van den Berg Stationsplein 91 5211 BM s-hertogenbosch Tel.: 088 126 4451 martijn.van.den.berg@jeconsultancy.nl

Nadere informatie

Kleine scholen en leefbaarheid

Kleine scholen en leefbaarheid Kleine scholen en leefbaarheid Een samenvatting van de resultaten van een praktijkonderzoek onder scholen en gemeenten in Overijssel over de toekomst van kleine scholen in relatie tot leefbaarheid Inleiding

Nadere informatie

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief Mei 2013 Als gevolg van de omvangrijke publiciteit rond het rapport Structurele bevolkingsdaling, Een urgente nieuwe invalshoek voor

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100)

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100) Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is tussen 2010 en 2014 gedaald. In de provincie Limburg nam het aantal leerlingen in deze periode het sterkst af. In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen

Nadere informatie

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013 Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM Delfzijl, 21 november 2013 Frank van der Staay Atrivé/Woongroep Marenland Appingedam Onderwerpen Woonplan 2002 koersen

Nadere informatie

Stelling 1. Gemeenten in een krimpgebied moeten gezamenlijk bepalen of, waar en wat voor woningen er gebouwd worden.

Stelling 1. Gemeenten in een krimpgebied moeten gezamenlijk bepalen of, waar en wat voor woningen er gebouwd worden. Bestuurdersconferentie Krimp als Kans 17 juni 2009 Locatie: Van Nelle Ontwerpfabriek Rotterdam Workshop: Wonen en Woonomgeving Bestuurlijk trio: minister (VROM/WWI), de heer Pim de Bruijne (gedeputeerde

Nadere informatie

Bereikbaarheid van winkelvoorzieningen voor senioren op het platteland onder druk

Bereikbaarheid van winkelvoorzieningen voor senioren op het platteland onder druk 23 augustus 2010 Bereikbaarheid van winkelvoorzieningen voor senioren op het platteland onder druk Nederland vergrijst. Winkelvoorzieningen concentreren zich steeds meer in grotere winkelgebieden en locaties

Nadere informatie

Verhuisplannen en woonvoorkeuren

Verhuisplannen en woonvoorkeuren Verhuisplannen en woonvoorkeuren Burgerpeiling Woon- en Leefbaarheidsmonitor Eemsdelta 2015 Bevolkingsdaling ontstaat niet alleen door demografische ontwikkelingen, zoals ontgroening en vergrijzing of

Nadere informatie

De Geo. 3 havo/vwov Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 2. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 3 havo/vwov Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 2. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 3 havo/vwov Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 2 www.degeo-online.nl 1ste druk 2 De toekomst van Nederland Start 1 a Onbereikbaarheid Randstad; vergrijzing; waterberging op de

Nadere informatie

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Naar aanleiding van de 1 oktobertelling 2014 heeft VGS Adivio weer een korte analyse uitgevoerd waarbij onderzocht is in hoeverre de leerlingaantallen onderhevig

Nadere informatie

Scholen die fuseren, moeten wel bij elkaar passen

Scholen die fuseren, moeten wel bij elkaar passen Scholen die fuseren, moeten wel bij elkaar passen Vierde gesprek over de toekomst van de basisscholen in de gemeente Wijchen, 25 februari in de kern Wijchen Het aantal basisschoolleerlingen in de gemeente

Nadere informatie

Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015. Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren,

Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015. Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren, Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015 Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren, Wanneer we kijken naar de wereld om ons heen, dan beseffen we hoe rijk gezegend we zijn met de omgeving waarin we

Nadere informatie

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 GEBIEDEN 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 Probleemwijken Groot aandeel sociale huurwoningen Slechte kwaliteit woonomgeving Afname aantal voorzieningen Toename asociaal gedrag Sociale en etnische spanningen

Nadere informatie

Kennisnetwerk Krimp. Noord-Nederland (KKNN)

Kennisnetwerk Krimp. Noord-Nederland (KKNN) HANZEHOGESCHOOL GRONINGEN Algemene informatie Kennisnetwerk Krimp In 2008 viert de Hanzehogeschool Groningen haar 210-jarig bestaan! Noord-Nederland Keuze uit meer dan 70 opleidingen; het grootste hbo-onderwijsaanbod

Nadere informatie

4 doelstellingen. Woon- en Leefbaarheidsmonitor 2013. Belangrijkste uitkomsten. Beter leven met minder mensen. Over het Woon- en Leefbaarheidplan

4 doelstellingen. Woon- en Leefbaarheidsmonitor 2013. Belangrijkste uitkomsten. Beter leven met minder mensen. Over het Woon- en Leefbaarheidplan Woon- en Leefbaarheidsmonitor 2013 Belangrijkste uitkomsten Beter leven met minder mensen Dat is het uitgangspunt van het Woon- en Leefbaarheidplan Eemsdelta. Om te kijken hoe de regio zich ontwikkeld

Nadere informatie

HANZEHOGESCHOOL GRONINGEN. In 2008 viert de Hanzehogeschool Groningen haar 210-jarig bestaan! doorwerking

HANZEHOGESCHOOL GRONINGEN. In 2008 viert de Hanzehogeschool Groningen haar 210-jarig bestaan! doorwerking HANZEHOGESCHOOL GRONINGEN Algemene informatie Bevolkingsontwikkeling en In 2008 viert de Hanzehogeschool Groningen haar 210-jarig bestaan! doorwerking Keuze uit meer dan 70 opleidingen; het grootste hbo-onderwijsaanbod

Nadere informatie

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland Wonen in Hilversum Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland De Nederlandse woningmarkt staat momenteel in het middelpunt van de belangstelling. Deze aandacht heeft vooral betrekking op de ordening

Nadere informatie

Krimp Prognose 2010-2025

Krimp Prognose 2010-2025 Provincie: (Stads)regio gemeenten: Limburg Profiel gemeente: Maastricht Zuid-Limburg: Maastricht, Sittard-Geleen en Heerlen Regio: 35 Aanbod van leegstand Leegstand per stad: Huidige leegstand: aantal

Nadere informatie

Tiende nieuwsbrief. CDA e-mail nieuwsbrief 7 mei 2011. Met daarin: Eerste vergadering met Schagen, Zijpe en Harenkarspel

Tiende nieuwsbrief. CDA e-mail nieuwsbrief 7 mei 2011. Met daarin: Eerste vergadering met Schagen, Zijpe en Harenkarspel CDA e-mail nieuwsbrief 7 mei 2011 Tiende nieuwsbrief Met daarin: Eerste vergadering met Schagen, Zijpe en Harenkarspel Starterswoningen in Kerkbuurt Ruth Peetoom is nieuwe voorzitter CDA Besluit Haulo

Nadere informatie

Leegstand, herbestemming en verzorgingshuizen: een verkenning door de oogharen heen

Leegstand, herbestemming en verzorgingshuizen: een verkenning door de oogharen heen Lars Brugman Lars Brugman is projectadviseur/onderzoeker bij Kadaster Ruimte & Advies. Hij legt zich toe op complexe maatwerkvraagstukken vanuit de bij het Kadaster beschikbare ruimtelijke informatie.

Nadere informatie

Demi Smit Sarah Lingaard. Atlas van de toekomst

Demi Smit Sarah Lingaard. Atlas van de toekomst Demi Smit Sarah Lingaard Atlas van de toekomst 1 Introductie: Wij hebben de Atlas van onze toekomst gemaakt met daarin onze ideeën voor Nederland in 2040. Hierin hebben wij geprobeerd weer te geven hoe

Nadere informatie

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig?

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Presentatie voor de werkconferentie Het Vitale Noorden Martiniplaza, Groningen, 22 mei 2013 Prof.dr. Jouke van Dijk, Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens van Wethouders

Persoonlijke gegevens van Wethouders Persoonlijke gegevens van Wethouders Dit document bevat de volgende gegevens van wethouders: Aantal wethouders naar gemeentegrootte 1998-2014 Aandeel wethouders naar politieke partij 1998-2014 Aandeel

Nadere informatie

Sociaal Rapport en de Jeugdmonitor Provincie Groningen

Sociaal Rapport en de Jeugdmonitor Provincie Groningen Groningen, 1 maart 2011 Persbericht nr. 34 Sociaal Rapport en de Jeugdmonitor Provincie Groningen SPECIALE AANDACHT VOOR KRIMPGEBIEDEN EN VOOR JEUGD De Groninger bevolking groeit nog door tot 2020, en

Nadere informatie

Bevolkingsprognose van Amersfoort 2013-2030 Gemeente Amersfoort Marc van Acht en Ben van de Burgwal maart 2013

Bevolkingsprognose van Amersfoort 2013-2030 Gemeente Amersfoort Marc van Acht en Ben van de Burgwal maart 2013 Bevolkingsprognose van Amersfoort 213-23 Gemeente Amersfoort Marc van Acht en Ben van de Burgwal maart 213 In april verwacht Amersfoort haar 15.ste inwoner te mogen begroeten. Ondanks de recessie in de

Nadere informatie

Woningmarktcijfers Nederland derde kwartaal 2008

Woningmarktcijfers Nederland derde kwartaal 2008 Woningmarktcijfers Nederland derde kwartaal 2008 In dit kwartaalbericht van Woningmarkcijfers.nl de volgende onderwerpen: - prijsontwikkelingen en transacties september - prijsontwikkelingen en transacties

Nadere informatie

Koopsom per maand, Nederland 2012-2013

Koopsom per maand, Nederland 2012-2013 Persbericht Woningmarktcijfers.nl, Heerlen 21-01-2014 Nederlandse woningmarkt stabiel in tweede halfjaar 2013 De gemiddelde koopsom van de door het Kadaster geregistreerde woningtransacties kwam in december

Nadere informatie

Wie bestuurt de provincie?

Wie bestuurt de provincie? Wie bestuurt de provincie? Nederland heeft twaalf provincies. En die provincies hebben allemaal hun eigen volksvertegenwoordigers en hun eigen bestuurders. De provincies staan tussen het Rijk en de gemeenten

Nadere informatie

Emigrerende Nederlander heeft nooit heel erge haast

Emigrerende Nederlander heeft nooit heel erge haast Tekst 4 Emigrerende Nederlander heeft nooit heel erge haast 5 10 15 20 25 30 35 40 (1) Postbodes gezocht. Standplaats: Reykjavik. Vereist: een goede conditie. Kennis van de IJslandse taal niet nodig. Zomaar

Nadere informatie

Bevolkingsdaling: gevolgen voor gemeentefinanciën

Bevolkingsdaling: gevolgen voor gemeentefinanciën Verschenen in het tijdschrift Bank en Gemeente, 2008. Bevolkingsdaling: gevolgen voor gemeentefinanciën drs. E.A.M. Goedvolk en prof. dr. A.F.A. Korsten Eva Goedvolk is adviseur van de Raad voor de financiële

Nadere informatie

Wonen boven winkels 120% 100% 80% 60% Verdiepingen. Leeg 40% 20% Verdiepingen. boven winkels

Wonen boven winkels 120% 100% 80% 60% Verdiepingen. Leeg 40% 20% Verdiepingen. boven winkels 120% 100% 80% 60% 40% Verdiepingen Leeg 20% 0% Verdiepingen boven winkels Beleid(oud) Beleid (nieuw) Vraag Toelichting op de presentatie Presentatie Wonen boven winkels 1. Introductie. Ik ben...harry...beleidsmedewerker

Nadere informatie

1. Denkt u er over na om te verhuizen?

1. Denkt u er over na om te verhuizen? 1. Rechte tellingen Open huizen route De landelijke woningmarkt trekt weer aan. In vrijwel alle Nederlandse regio s neemt het aantal woningverkopen toe ten opzichte van een jaar geleden. 1. Denkt u er

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Deventer 2015

Bevolkingsprognose Deventer 2015 Bevolkingsprognose Deventer 2015 Aantallen en samenstelling van bevolking en huishoudens Augustus 2015 augustus 2015 Uitgave : team Kennis en Verkenning Naam : John Stam Telefoonnummer : 0570 693298 Mail

Nadere informatie

mevrouw R. Leeuwenburgh notulistenbureau Leeuwenburgh Vendrig

mevrouw R. Leeuwenburgh notulistenbureau Leeuwenburgh Vendrig VERSLAG VOORBESPREKING Notitie Kansen voor starters 1 april 2008 Samenvattend verslag van de openbare voorbespreking van de gemeenteraad van de gemeente Wijk bij Duurstede Gespreksleider Griffiemedewerker

Nadere informatie

Op Pad! Reflexen doorbreken om in te kunnen spelen op de demografische veranderingen in Zeeland

Op Pad! Reflexen doorbreken om in te kunnen spelen op de demografische veranderingen in Zeeland Op Pad! Reflexen doorbreken om in te kunnen spelen op de demografische veranderingen in Zeeland Presentatie voor Vereniging van Kleine Kernen in Noord-Brabant, 11 en 18 november Zeeland: Krimp en bewustwording

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

Op Pad! Reflexen doorbreken om in te kunnen spelen op de demografische veranderingen in Zeeland

Op Pad! Reflexen doorbreken om in te kunnen spelen op de demografische veranderingen in Zeeland Op Pad! Reflexen doorbreken om in te kunnen spelen op de demografische veranderingen in Zeeland Presentatie voor Vereniging van Kleine Kernen in Noord-Brabant, 11 en 18 november Zeeland: Krimp en bewustwording

Nadere informatie

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig?

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Presentatie voor de werkconferentie Het Vitale Noorden Martiniplaza, Groningen, 22 mei 2013 Prof.dr. Jouke van Dijk, Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Ruimtelijke

Nadere informatie

PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 2005 2025 voor provincies

PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 2005 2025 voor provincies PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 225 voor provincies Andries de Jong 1) In 26 hebben het Ruimtelijk Planbureau en het Centraal Bureau voor de Statistiek voor het eerst

Nadere informatie

Bestuurdersconferentie Krimp als kans 17 juni 2009 VERSLAG workshop Ruimtelijke veranderingen

Bestuurdersconferentie Krimp als kans 17 juni 2009 VERSLAG workshop Ruimtelijke veranderingen Bestuurdersconferentie Krimp als kans 17 juni 2009 VERSLAG workshop Ruimtelijke veranderingen Locatie: Van Nelle Ontwerpfabriek Rotterdam Workshop: Ruimtelijke veranderingen Bestuurlijk trio: Rijk; Minister

Nadere informatie

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam Woningmarktrapport 4e kwartaal 215 Gemeente Amsterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 3 Aantal verkocht 25 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 1e kwartaal

Nadere informatie

Menselijke maat in het landelijk gebied

Menselijke maat in het landelijk gebied Menselijke maat in het landelijk gebied Menselijke maat in het landelijk gebied Mensen maken het landelijk gebied. Het zijn juist de trotse en betrokken bewoners die zorgen voor een landelijk gebied dat

Nadere informatie

In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd

In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd Een overzicht van de spreiding van huursegmenten per provincie en voor een aantal steden Staf Depla, Lid Tweede Kamer

Nadere informatie

JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 NÚ KAN DE WERKLOOSHEID OMLAAG 4 FREELANCERS EN FLEXWERKERS STIMULEREN GROEI BEDRIJVEN 5 OMZETONTWIKKELING

Nadere informatie

Woningtransacties per maand, Nederland 2013-2015

Woningtransacties per maand, Nederland 2013-2015 Uitstekend eerste halfjaar 2015 Nederlandse woningmarkt De Nederlandse woningmarkt heeft een prima eerste half jaar achter de rug. In de eerste 6 maanden van 2015 werden door het Kadaster 75.249 woningtransacties

Nadere informatie

Startnotitie leefomgeving Goeree Overflakkee

Startnotitie leefomgeving Goeree Overflakkee Startnotitie leefomgeving Goeree Overflakkee 1. Aanleiding Tijdens gesprekken met raadsleden, bij auditcommissies en in beleidsdocumenten is de afgelopen jaren direct en indirect het thema krimp van de

Nadere informatie

NA STABILISATIE DAALT DE BEVOLKING WEER IN LIMBURG

NA STABILISATIE DAALT DE BEVOLKING WEER IN LIMBURG NA STABILISATIE DAALT DE BEVOLKING WEER IN LIMBURG Etil heeft in opdracht van de provincie Limburg een nieuwe demografische prognose voor Limburg, woonregio s en gemeenten opgesteld. De prognose geeft

Nadere informatie

Daling cafés zet door, maar stagneert

Daling cafés zet door, maar stagneert Cafésector in cijfers Na een zeer forse daling in 2008 en 2009, is het caféaanbod in 2010 slechts met 0,8% gedaald. Absoluut gezien hebben 74 cafés hun deuren gesloten. Dat blijkt uit een analyse van het

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

*ZE9E061ECF3* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015

*ZE9E061ECF3* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015 *ZE9E061ECF3* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015 Agendanr.. Aan de Raad No.ZA.14-31083/DV.15-441, afdeling Ruimte. Onderwerp: Woonvisie 2014-2030 Sellingen, 12 februari 2015 Algemeen Deze Woonvisie

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

*BM1400514* BM1400514

*BM1400514* BM1400514 *BM1400514* BM1400514 Verslag : Beeldvormende vergadering Woonvisie Datum : 18 februari 2014 Tijd : 19:30 uur Lokatie : raadszaal gemeentehuis Onderwerp : Woonvisie Aanwezig : Zie presentielijst Afwezig

Nadere informatie

Thuisgeven in de toekomst. Toekomstbestendig Bronckhorst. Kenmerken Bronckhorst. Ontwikkelingen Bronckhorst. Visie gemeente Bronckhorst

Thuisgeven in de toekomst. Toekomstbestendig Bronckhorst. Kenmerken Bronckhorst. Ontwikkelingen Bronckhorst. Visie gemeente Bronckhorst Thuisgeven in de toekomst Samenscholing De realiteit dwingt tot keuzes Toekomstbestendig Bronckhorst Duurzaam en betrokken Jacqueline Arends Beleidsmedewerker Strategie Kenmerken Bronckhorst 37.800 inwoners

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 3e kwartaal 2013. Gemeente Haarlemmermeer

Woningmarktrapport - 3e kwartaal 2013. Gemeente Haarlemmermeer Woningmarktrapport - 3e kwartaal 213 Gemeente Haarlemmermeer Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 12 aantal verkocht 1 8 6 4 2 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e

Nadere informatie

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007 De groei voorbij Jaap van Duijn september 2007 1 Een welvaartsexplosie Na WO II is de welvaart meer gestegen dan in de 300 jaar daarvoor Oorzaken: inhaalslag, technologische verandering en bevolkingsgroei

Nadere informatie

Verkoop door woningcorporaties

Verkoop door woningcorporaties 34 Afspraken over verkoop van sociale huurwoningen Sinds 1998 worden in Amsterdam sociale huurwoningen verkocht. Aanleiding was de sterk veranderde samenstelling en woningbehoefte van de Amsterdamse bevolking.

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2005 Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Het inwonertal van Amsterdam is in 2004 met ruim 4.000 personen tot 742.951

Nadere informatie

weer thuis in de stad

weer thuis in de stad weer thuis in de stad Wonen boven winkels Een levendige binnenstad is aantrekkelijk voor bezoekers, levert woongenot voor specieke groepen mensen, is een broedplaats voor kenniseconomie en cultuur en vormt

Nadere informatie

duo presentatie: Peter Joosen en Marco Verbrugge Verkopen bestaande woningen Verkopen nieuwbouw woningen Toekomstverwachting woningmarkt

duo presentatie: Peter Joosen en Marco Verbrugge Verkopen bestaande woningen Verkopen nieuwbouw woningen Toekomstverwachting woningmarkt duo presentatie: Peter Joosen en Marco Verbrugge Verkopen bestaande woningen Verkopen nieuwbouw woningen Toekomstverwachting woningmarkt 1e kwartaal 2009 landelijke woningmarkt Derde achtereenvolgende

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 4e kwartaal 2013. Gemeente Dordrecht

Woningmarktrapport - 4e kwartaal 2013. Gemeente Dordrecht Woningmarktrapport - 4e kwartaal 213 Gemeente Dordrecht Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 1 aantal verkocht 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement

Nadere informatie

Gesprekken met de Verenigingen Dorpsbelangen over de perspectiefwissel.

Gesprekken met de Verenigingen Dorpsbelangen over de perspectiefwissel. Classificatienummer : Registratienummer : Onderwerp : Gesprekken perspectiefwissel Verenigingen Bespreking d.d. : 16-05-2011 Plaats : Gemeentehuis Slochteren Opgesteld door : E. Sander Datum : 6 juli 2011

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

2010-2012 SAMENVATTING

2010-2012 SAMENVATTING 2010-2012 SAMENVATTING Samenvatting De Regionale woningmarktmonitor 2010-2012 beschrijft de ontwikkelingen op de woningmarkt in het gebied binnen de driehoek Waalwijk, Oss en Boxtel. De kredietcrisis

Nadere informatie

Inhoud. 2 Kansen in Krimp Op zoek naar nieuwe energie. 6 De corporatie verbindt. 10 Warme woningen in Bolsward. 12 Een nieuw hart voor Opwierde

Inhoud. 2 Kansen in Krimp Op zoek naar nieuwe energie. 6 De corporatie verbindt. 10 Warme woningen in Bolsward. 12 Een nieuw hart voor Opwierde Inhoud 2 Kansen in Krimp Op zoek naar nieuwe energie 6 De corporatie verbindt 10 Warme woningen in Bolsward 12 Een nieuw hart voor Opwierde 14 Van scheef- naar rechtwonen 16 Energiek Nieuwolda 18 Investeren

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Provinciale leerlingenontwikkeling in Nederland: 1990 2040 Wat hebben we achter de rug en wat staat ons nog te wachten?

Provinciale leerlingenontwikkeling in Nederland: 1990 2040 Wat hebben we achter de rug en wat staat ons nog te wachten? Provinciale leerlingenontwikkeling in Nederland: 199 Wat hebben we achter de rug en wat staat ons nog te wachten? Verus Ledenvoordeel Jelmer Dekker Januari Levendgeborenen Algemeen vruchtbaarheidscijfer

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE Stad maken donderdag 19 maart 2015 Stad maken Duiding en context De traditionele rollen binnen het ontwikkeltraject veranderen. De corporaties,

Nadere informatie

2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden.

2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden. Provinciale Stellingen Stellingen 2007-2008 1. Landbouw en woningen moeten wijken voor waterberging. 2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden. 3. Overheid moet bedrijven

Nadere informatie

Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten

Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (voorts COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van de lokale lasten, een overzicht van de

Nadere informatie

John Dagevos (Telos/UvT) Tilburg, 27 november 2013. Heilige huisjes in de knel

John Dagevos (Telos/UvT) Tilburg, 27 november 2013. Heilige huisjes in de knel John Dagevos (Telos/UvT) Tilburg, 27 november 2013 Heilige huisjes in de knel Eeuwenlang waren religieuze gebouwen de spil waar het leven in stad of dorp om draaide, ankerpunten in het dagelijks leven,

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 1e kwartaal 2012. Gemeente Wijdemeren

Woningmarktrapport - 1e kwartaal 2012. Gemeente Wijdemeren Woningmarktrapport - 1e kwartaal 212 Gemeente Wijdemeren Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 25 aantal verkocht 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 2e kwartaal

Nadere informatie

Met z n allen alleen in de stad

Met z n allen alleen in de stad Met z n allen alleen in de stad Alleenstaanden trekken massaal naar de stad. Daar is werk en gezelligheid. Maar waar moeten al die mensen wonen? Pagina 1 van 6 tekst Warna Oosterbaan foto s Thijs Wolzak

Nadere informatie

Van kantoren naar wonen aan de gracht

Van kantoren naar wonen aan de gracht Joost Zonneveld Zelfstandig journalist en onderzoeker, onder meer voor Het Parool en Nul20 26 november 2014 PROJECT ARCHITECTUUR HERONTWIKKELING KANTOREN WONEN WONINGBOUW Van kantoren naar wonen aan de

Nadere informatie

Eerlijk delen, krachten bundelen en niemand aan de kant

Eerlijk delen, krachten bundelen en niemand aan de kant Venlo, 5 november 2010 Begroting 2011-2014 Eerlijk delen, krachten bundelen en niemand aan de kant Venlo moet bezuinigen. Bezuinigen betekent dat de gemeenteraad vandaag besluit te stoppen met wat we gisteren

Nadere informatie

VERSCHIL ZAL ER ZIJN AARDRIJKSKUNDE VMBO BOVENBOUW. tussen buurten, wijken en regio s in Nederland

VERSCHIL ZAL ER ZIJN AARDRIJKSKUNDE VMBO BOVENBOUW. tussen buurten, wijken en regio s in Nederland AARDRIJKSKUNDE VMBO BOVENBOUW VERSCHIL ZAL ER ZIJN tussen buurten, wijken en regio s in Nederland 1. Inleiding... 1 2. Verschillen lokaal... 2 3. Verschillen regionaal... 5 Limburg loopt leeg... 5 Verandering

Nadere informatie

Verkoop door woningcorporaties

Verkoop door woningcorporaties 2 14 Ruim 22.000 corporatiewoningen verkocht Vanaf 199 tot en met de eerste helft van 14 hebben de woningcorporaties ruim 22.000 bestaande woningen verkocht aan particulieren. Het aantal verkopen kwam

Nadere informatie

Toetsing van de herstructureringsplannen

Toetsing van de herstructureringsplannen Aan de leden van de Dialoogtafel Onderwerp Voortgang leefbaarheidsspoor 1 Geachte dames en heren, In uw vergadering van 12 januari 2015 heeft u het herstructureringsprogramma van leefbaarheidsspoor 1 vastgesteld.

Nadere informatie

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist De Ladder voor duurzame verstedelijking is in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) geïntroduceerd en

Nadere informatie

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Stap 1 van de Ladder voor Duurzame Verstedelijking schrijft voor dat een stedelijke ontwikkeling past binnen de regionale behoefte. Provincie

Nadere informatie

Krimp Prognose 2010-2025

Krimp Prognose 2010-2025 Provincie: Limburg (Stads)regio Venlo gemeenten: Profiel gemeente: Venlo Regio: 36 Aanbod van leegstaand Leegstand en potentieel: Huidige leegstand: Er is geen volledig inventariserend onderzoek gedaan.

Nadere informatie

Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers

Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers Prof. mr. Friso de Zeeuw, praktijkhoogleraar Gebiedsontwikkeling TU Delft en directeur Nieuwe Markten Bouwfonds Ontwikkeling, met medewerking van Rink Drost,

Nadere informatie

Woonruimtebemiddeling: samen leven met minder regels

Woonruimtebemiddeling: samen leven met minder regels POSITION PAPER Woonruimtebemiddeling: samen leven met minder regels VNG-INZET VOOR DE NIEUWE HUISVESTINGSWET Inleiding In delen van het land is nog steeds sprake van knelpunten op de woningmarkt, met gevolgen

Nadere informatie

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam Woningmarktrapport 3e kwartaal 215 Gemeente Rotterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 9 Aantal verkocht 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e kwartaal

Nadere informatie

11 juni 2014 PN 328071

11 juni 2014 PN 328071 Notitie Referentienummer Datum Kenmerk 11 juni 2014 PN 328071 Betreft Woningbehoefte De Nieuwe Tuinderij 1 Aanleiding In artikel 3.1.6, lid 2 van het Besluit ruimtelijke ordening is beschreven dat een

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

2. Vraag: Is de kans straks groter dat Wajongers terug vallen op de bijstand?

2. Vraag: Is de kans straks groter dat Wajongers terug vallen op de bijstand? Gemeentebestuur Aan de heer Lameijer Aalgeer 15 9932 HM Delfzijl datum : 30 januari 2014 uw brief van : 6 december 2013 en 15 januari 2014 ons kenmerk : Samenleving behandeld door : Trudy Hulsman betreft

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2006 Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Na een aantal jaren van groei is door een toenemend vertrek

Nadere informatie

Echt thuis. Ondernemingsplan 2011-2015

Echt thuis. Ondernemingsplan 2011-2015 Echt thuis Ondernemingsplan 2011-2015 2 INLEIDING Mooiland is een woningcorporatie met circa 27.000 woningen verspreid over ruim 150 gemeenten in heel Nederland. Daarmee zijn wij een van de twintig grootste

Nadere informatie

De Meerjarige aanvullende uitkering 2013 t/m 2015

De Meerjarige aanvullende uitkering 2013 t/m 2015 De Meerjarige aanvullende uitkering 2013 t/m 2015 Utrecht, 12 februari 2013 Martin Heekelaar, tel 06-23152767 Ad Baan, tel 06-55364740 1 Gemeenten kunnen (feitelijk: moeten) een MAU aanvragen als: Voldoen

Nadere informatie

Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies

Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies Transformatie bestaande woningvoorraad Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies Kansen en uitdagingen voor West-Brabant Thema s/ Agenda: 1. Steden en (kleine)

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Onderzoek Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale

Nadere informatie