ICT-competenties in het lager onderwijs : een nieuwe fase van ICT-integratie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ICT-competenties in het lager onderwijs : een nieuwe fase van ICT-integratie"

Transcriptie

1 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 1 ICT-competenties in het lager onderwijs : een nieuwe fase van ICT-integratie Jo Tondeur Wetenschappelijke medewerker, Vakgroep Onderwijskunde Universiteit Gent Martin Valcke Hoofddocent, Universiteit Gent Johan van Braak Docent, Universiteit Gent 1. Een referentiekader voor ICT-competenties 1.1. Een eerste houvast 1.2. Inhoud 2. Onderzoek naar ICT in het lager onderwijs 3. Onderzoeksresultaten 3.1. ICT-infrastructuur 3.2. Deskundigheidsbevordering 3.3. Competent ICT-gebruik Frequentie ICT-gebruik in het lager onderwijs ICT-competenties in het lager onderwijs 4. Discussie 4.1. Van technologie naar goede toepassingen 5. Uitgeleide 6. Literatuur ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 9, JUNI 2005, 15

2 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 2 Krachtlijnen De Dienst Voor Onderwijsontwikkeling (DVO) stelde in februari 2004 de ICT-competenties voor die leerlingen zouden moeten bezitten aan het einde van het basisonderwijs. Enkele maanden later werd bij een representatieve steekproef van 580 leraren uit het lager onderwijs gevraagd welke ICTcompetenties hun leerlingen momenteel aanleren in de klas. Dit onderzoek werd uitgevoerd door de Vakgroep Onderwijskunde van de Universiteit Gent. Op die manier kwamen we te weten welke ICT-competenties van de DVO aansluiting vinden bij de actuele klaspraktijk. Daarnaast werden factoren bevraagd die mogelijk een invloed hebben op de integratie van ICT(-competenties), zoals het ICT-profiel van leraren, hun opvattingen over ICT en randvoorwaarden voor een vlotte integratie van ICT in de klas. Hoewel de resultaten tussen de deelnemende scholen erg uiteenlopend zijn, zijn er over de 57 scholen heen duidelijke trends waarneembaar. Deze scholen kregen individuele feedback over het onderzoek. In dit artikel worden alleen schooloverstijgende resultaten besproken. We plaatsen de resultaten binnen verschillende fasen van ICT-integratie. De ontwikkeling van ICTcompetenties wordt gezien als een nieuwe fase van ICT-integratie, na het aanschaffen van apparatuur (fase 1) en het aanleren van ICT-vaardigheden (fase 2). Wij danken de 57 deelnemende scholen en alle 580 leraren die bereid waren hun opvattingen over ICT en de manier waarop zij ICT in hun onderwijspraktijk gebruiken, met ons te delen. AFL. 9, JUNI 2005, 16 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

3 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 3 & 1. Een referentiekader voor ICT-competenties ICT-competenties DVO Voordat we de resultaten van het onderzoek naar de plaats van ICT(-competenties) in het lager onderwijs voorstellen, beschrijven we de ICT-competenties van de Dienst voor Onderwijsontwikkeling (DVO). Zij gelden als het theoretisch referentiekader voor het onderzoek Een eerste houvast ontstaan De Vlaamse scholen en hun leraren hebben vrij spel om zelf te bepalen in welke mate en op welke wijze zij ICT integreren in hun onderwijs. De ICTgebonden eindtermen en ontwikkelingsdoelen zijn immers algemeen geformuleerd en beperkt in omvang zodat ze moeilijk te controleren zijn (Vanotterdijk, 2002). Om richting te geven aan het ICT-gebruik in het basisonderwijs nam de Dienst Voor Onderwijsontwikkeling van het departement Onderwijs in 2003 het initiatief om een brochure samen te stellen met goede praktijkvoorbeelden rond ICT-gebruik. Om dat te realiseren werd een werkgroep samengesteld met vertegenwoordigers uit verschillende geledingen in het onderwijs : leraren, ICT-coördinatoren, beleidsmensen, pedagogische begeleiders, nascholers en academici. brochure Deze bundeling van expertise leidde tot de ontwikkeling van een brochure die inspirerend moet zijn voor mensen in het basisonderwijs om met ICT aan de slag te gaan. Aan de goede praktijkvoorbeelden in de brochure gaat een conceptueel model vooraf dat een overzicht geeft van verschillende soorten ICT-competenties die nastrevenswaardig zijn voor het basisonderwijs (zie verder). De brochure werd in maart 2004 op ruime schaal verspreid in het basisonderwijs en in ondersteunende diensten. Uit een recente bevraging bij directies bleek 89 % van de schoolleiders deze brochure te kennen. 18 % van de scholen is daadwerkelijk aan de slag gegaan met de brochure : de voorgestelde programma s uitproberen, een ICT-leerlijn ontwikkelen aan de hand van het referentiekader, het ICT-gebruik evalueren op basis van de competenties enzovoort. statuut ICTcompetenties De ICT-competenties zoals beschreven in de brochure kunnen inspirerend werken bij ICT-integratie in de klas. Zij hebben echter geen dwingend karakter. Wanneer na 2005 de ontwikkelingsdoelen en eindtermen worden aangepast, zullen deze ICT-competenties richtinggevend zijn voor de formele integratie van ICT in het basisonderwijs (DVO, 2004). Door deze ICT-competenties te toetsen aan de praktijk van het Vlaamse basisonderwijs kunnen de resultaten van dit onderzoek ook van belang zijn voor de beleidsmakers bij het opstellen van de ontwikkelingsdoelen en eindtermen voor het basisonderwijs. ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 9, JUNI 2005, 17

4 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & Inhoud diamant met negen ICT-basiscompetenties In de onderstaande diamant bevinden zich de ICT-basiscompetenties die verworven moeten worden tegen het einde van het basisonderwijs via integratie in de gewone klaspraktijk. Het gaat daarbij om verschillende soorten competenties : technische, strategische, communicatieve en ethische competenties. Deze competenties worden onderverdeeld in negen hoofdcompetenties waarvan zeven leerprocesgerichte competenties de kern vormen, aangevuld met instrumentele vaardigheden en sociaal-ethische competenties. Centraal binnen de leerprocesgerichte competenties staat samenwerkend leren. Diat verraadt een specifieke kijk op het belang van ICT in het onderwijs : de waarde van ICT wordt vooral gezocht in het verhogen van sociale interactie. Figuur 1 : de diamant : ICT-competenties voor het basisonderwijs (DVO) deelcompetenties onderverdeeld in vier categorieën Iedere competentie is voorzien van een aantal deelcompetenties die onderverdeeld worden in vier categorieën : plannen, uitvoeren, bewaken en evalueren, en specifieke attitudes. Bij wijze van voorbeeld beschrijven we voor de vierde hoofdcompetentie per categorie telkens een deelcompetentie. AFL. 9, JUNI 2005, 18 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

5 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 5 Hoofdcompetentie 4 : De leerlingen kunnen informatie opzoeken, verwerken en bewaren met behulp van ICT Plannen : De leerlingen kunnen beslissen op welke manier zij de gevonden informatie zullen opslaan om ze later opnieuw te kunnen raadplegen. Uitvoeren : De leerlingen kunnen onder begeleiding de bruikbare informatie ordenen en bewaren. Bewaken en evalueren : De leerlingen kunnen hun eigen zoekresultaat bijsturen afhankelijk van de reeds verkregen resultaten. Specifieke attitudes : De leerlingen nemen een kritische houding aan tegenover de beschikbare informatie. geïntegreerd gebruik Aansluitend bij opvattingen over competentiegericht onderwijs, moet ICT volgens de DVO geïntegreerd worden waar het zinvol is voor de onderwijscontext. Al doende verwerven de leerlingen ICT-kennis, -vaardigheden en - attitudes. Deze competenties worden pas geleerd op het ogenblik dat de noodzaak zich voordoet. ICT dient zo als middel om het leren te versterken. De vraag stelt zich echter welke plaats ICT momenteel daadwerkelijk krijgt in de onderwijspraktijk. In wat volgt beschrijven we het opzet van het onderzoek naar de plaats van de ICT-competenties van de DVO in het Vlaamse lager onderwijs. & 2. Onderzoek naar ICT in het lager onderwijs Aan de Vakgroep Onderwijskunde van de Universiteit Gent loopt een onderzoek over ICT-integratie in het Vlaamse lager onderwijs. Met deze studie willen we op termijn tot een globaal beeld komen van de plaats van ICT in het lager onderwijs. In deze bijdrage beschrijven we alleen de resultaten van de lerarenbevraging. In mei 2004 namen we een vragenlijst af bij 580 leraren uit 57 lagere scholen in de provincie Oost-Vlaanderen. Deze steekproef is representatief wat betreft onderwijsnet en sekse. Slechts drie scholen wensten niet deel te nemen omdat zij overbevraagd waren. De hoge respons kan verklaard worden door dat de deelnemende scholen een kleine compensatie en individuele schoolfeedback ontvingen. Om de representativiteit binnen de scholen te vergroten werd aan iedere deelnemende school gevraagd om minstens een vragenlijst per leerjaar te bezorgen. ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 9, JUNI 2005, 19

6 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 6 In de volgende paragraaf beschrijven we de resultaten van deze bevraging. We kaderen ze binnen een algemeen raamwerk met drie fasen van maatregelen die genomen worden voor ICT-implementatie. & 3. Onderzoeksresultaten drie fasen van ICTintegratie Dat de didactische implementatie van ICT, zoals de ontwikkeling van ICTcompetenties, nu pas de aandacht krijgt die ze verdient, is niet zo verwonderlijk. Daarmee volgt Vlaanderen het voorbeeld van een aantal andere landen en past het in de indeling van bijvoorbeeld Warschauer (2002), Van Dijk (2003) en Santoyo (2003). Zij vatten de fasen van maatregelen voor de implementatie van ICT (in het onderwijs) samen in drie verschillende fasen doorheen de tijd (Figuur 2). van technische naar didactische implementatie In de eerste fase nemen scholen en overheidsinstanties maatregelen met betrekking tot het voorzien van ICT-infrastructuur in het onderwijs. In de tweede fase nemen de verschillende instanties ook maatregelen om de ICTdeskundigheid van de verschillende betrokken actoren in het onderwijs te bevorderen. In deze tweede fase wordt ICT-deskundigheid beperkt tot het verwerven van instrumentele vaardigheden of het leren omgaan met hardware en software. Het competent gebruik van ICT bevindt zich in de derde fase. Dat wil zeggen dat ICT-kennis, -vaardigheden, en -attitudes op een geïntegreerde wijze worden aangewend afhankelijk van de eisen binnen een specifieke context. Met de ontwikkeling van de ICT-competenties bevinden we ons in deze derde fase. Figuur 2 : drie fasen van maatregelen voor ICT-implementatie INSTRUMENTALE ICT-VAARDIGHEDEN COMPETENT ICT-GEBRUIK Wave 3 Wave 2 Wave 1 ICT- INFRASTRUCTUUR AFL. 9, JUNI 2005, 20 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

7 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 7 Iedere fase bouwt verder op de vorige fase. In Figuur 2 worden de fasen voorgesteld als in elkaar vloeiende golven. We passen deze fasen toe met telkens een voorbeeld uit de Vlaamse onderwijscontext, aangevuld met resultaten van onze lerarenbevraging. Op die manier willen we de ICT-competenties plaatsen binnen het geheel van initiatieven ICT-infrastructuur eerste fase In de eerste fase worden, volgens het driefasenmodel, vooral maatregelen genomen met betrekking tot het voorzien van ICT-infrastructuur. Er wordt gefocust op het voorzien van toegang tot computers en internet. De resultaten tonen aan dat leraren ICT inzetten voor hun onderwijspraktijk vanaf het moment dat de infrastructuur werd aangeboden. Figuur 3a : gemiddelde computerervaring thuis en op school Gemiddelde vrouw Sekse man computerervaring in jaren: op school computerervaring in jaren: thuis leraren lager onderwijs hebben gemiddeld vijf jaar ICT-ervaring op school Uit Figuur 3a leiden we af dat leraren van het lager onderwijs gemiddeld vijf jaar ervaring hebben met de computergebruik op school. Dat komt ongeveer overeen met het moment waarop de middelen van het actieprogramma PC/ KD verspreid zijn, een meerjarenprogramma om het gebruik van computers en educatieve software op school te stimuleren. De hoofddoelstelling was om tegen het einde van 2002 in de drie hoogste jaren van het lager onderwijs en in het volledige secundaire onderwijs één pc per tien leerlingen te hebben. In 2001 werd PC/KD omgedoopt tot het inmiddels stopgezette ICT-infrastructuurprogramma. ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 9, JUNI 2005, 21

8 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 8 Figuur 3b : gemiddeld aantal computers (met internet) waarover leraren beschikken Gemiddelde 0 aantal computers met internet aantal computers zesde leerjaar vijfde leerjaar vierde leerjaar derde leerjaar tweede leerjaar eerste leerjaar Leerjaar nood aan gedetailleerde data over de ICT-infrastructuur In telde het basisonderwijs gemiddeld één pc per tien leerlingen (Clarebout & Elen, 2004). Het PC/KD-project had daarmee haar hoofddoelstelling bereikt. Uit Figuur 3b leren we dat leraren gemiddeld over acht computers beschikken om met de leerlingen te werken, waarvan er gemiddeld zes zijn aangesloten op het internet. We merken op dat het mogelijk gaat om gedeelde computers (pc-klas). Er staan gemiddeld twee computers in de klas zelf. Ook de kwaliteit van deze toestellen is ons niet bekend. Het is de bedoeling om in een volgende onderzoeksfase meer gedetailleerde data te verzamelen over de ICT-infrastructuur. Geen sterk verband tussen aantal computers en ICTgebruik Hoewel apparatuur een noodzakelijke randvoorwaarde is voor het gebruik van ICT, blijkt verder uit onze analyses dat er geen sterk verband bestaat tussen de mate van ICT-gebruik en het aantal computers op school. Wel belangrijk is de plaats van deze computers : leraren zetten de computer meer in wanneer de toestellen zich in het klaslokaal zelf bevinden. De omgang met ICT bevindt zich dan dichter bij de dagelijkse klaspraktijk. van pc-klas naar klaslokaal Uit een bevraging bij schoolleiders waar eerder naar verwezen werd, blijkt dat de discussie over de plaats van de computers nog niet gevoerd is. We merken een beweging van computers in de pc-klas richting klaslokaal. Een AFL. 9, JUNI 2005, 22 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

9 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 9 aantal scholen heeft van de pc-klas een open leeromgeving of een open leercentrum gemaakt. Met dergelijke initiatieven hopen de schoolleiders het geïntegreerd ICT-gebruik aan te zwengelen Deskundigheidsbevordering training Het voorzien van de technologische infrastructuur is vanzelfsprekend een noodzakelijke, maar geen voldoende voorwaarde om geïntegreerd ICT-gebruik te garanderen. In een tweede implementatiefase worden maatregelen genomen om de ICT-deskundigheid van de betrokken actoren in het onderwijs te bevorderen. Behalve de infrastructuur wordt nu ook training verzorgd en worden specifieke computertoepassingen ter beschikking gesteld. De ICT-deskundigheid blijft voornamelijk beperkt tot het verwerven van instrumentele vaardigheden; dat wil zeggen het kunnen omgaan met hardware en software. Regionaal expertisenetwerk (Ren) Vanaf 2000 geeft de Vlaamse regering het Regionaal expertisenetwerk (Ren) de opdracht vraag- en aanbodgestuurde nascholingen aan te bieden. De opdracht bestaat erin om te voorzien in nascholing en ondersteuning voor het gebruik van ICT in het onderwijs. De nascholingssessies kunnen zich op drie verschillende niveaus situeren : educatief, technisch en organisatorisch. Nascholingen die het educatief ICT-gebruik willen bevorderen bevinden zich in de derde fase (zie 3.3). Figuur 4 stelt voor hoeveel ICTnascholingen leraren gemiddeld gevolgd hebben tijdens hun loopbaan. We maken daarbij een onderscheid wat betreft sekse en leerjaar. Figuur 5 verduidelijkt de mate waarin deze nascholingen gemiddeld bijdragen tot de integratie in de klaspraktijk. ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 9, JUNI 2005, 23

10 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 10 Figuur 4 : gemiddeld aantal ICT-nascholingen 1,8 1,6 1,4 Gemiddeld aantal nascholingen 1,2 1,0,8,6,4 Sekse vrouw man vierde leerjaar derde leerjaar tweede leerjaar eerste leerjaar zesde leerjaar vijfde leerjaar Leerjaar Figuur 5 : effectiviteit van de gevolge nascholing voor de integratie in onderwijspraktijk in sterke mate in redelijke mate helemaal niet in geringe mate AFL. 9, JUNI 2005, 24 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

11 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 11 impact van nascholing op ICTintegratie De leraren uit onze steekproef hebben gemiddeld één nascholingssessie over ICT gevolgd. Het aantal stijgt naarmate leraren in een hoger leerjaar lesgeven. Mannen volgen gemiddeld meer nascholingen dan hun vrouwelijke collega s. Deze nascholingen dragen volgens de deelnemende leraren gemiddeld genomen in geringe tot redelijke mate bij tot de integratie van ICT in de klaspraktijk. Uit de analyses blijkt verder dat leraren die meer nascholingen volgen ICT meer integreren in de klaspraktijk. Voor een verdere integratie van ICT in de klaspraktijk is het dan ook van belang dat alle leraren zich verder professionaliseren. Over de waargenomen effecten van nascholing leest u meer in een eerdere bijdrage uit deze publicatie (Tondeur & Desmet, 2004). ondersteuning bij de integratie Een volgende vraag ging over de ondersteuning die leraren ervaren bij de integratie van ICT in de klas. Uit de resultaten blijkt dat leraren vooral ondersteuning waarnemen van de ICT-coördinator. Ook directies en collega s bieden een ondersteunende rol en zelfs leerlingen bieden ondersteuning. Verder zien we dat ook uitgeverijen ondersteuning bieden, bijvoorbeeld door het aanbieden van methodegebonden software. ondersteuning door ICT-coördinator De ICT-coördinator wordt door de leraar aanzien als de belangrijkste persoon bij het integratieproces van ICT. Toch zijn er meer leraren die weinig ondersteuning ervaren van de ICT-coördinator : de helft ervaart beperkte ondersteuning. 40 % van de leraren ervaart veel ondersteuning van de ICTcoördinator en 7 % ervaart geen ondersteuning. Zijn of haar rol bij het ICTintegratieproces kan de komende jaren groter worden. Uit onze interviews met schoolleiders leren we dat van ICT-coördinatoren steeds meer didactische bagage verlangd wordt. De rol van de ICT-coördinator blijft niet beperkt tot reparateur. Daarbij komt dat hij of zij in staat moet zijn deze expertise te verspreiden in de school. Dat betekent dat zijn expertise congruent moet zijn aan de schoolcultuur waarin hij terechtkomt. Schoolleiders geven aan dat ICT-coördinatoren steeds meer in de klas zelf opduiken. Een belangrijk neveneffect is dat op die manier niet alleen de leerlingen maar ook de leraren heel wat ICT-vaardigheden bijleren. Uit onze bevraging blijkt dat nog niet alle leraren over de nodige technische vaardigheden beschikken (Figuur 7). ICT-niveau van de leraren Vervolgens vroegen we hoe leraren zichzelf inschatten in de omgang met ICT. Ongeveer 60 % (Figuur 7) van de leraren schat hun ICT-niveau als gemiddeld in, waarvan evenveel mannen als vrouwen. Toch zien we dat nog 30 % zich als beginneling beschouwt, en slechts 10 % als expert waarvan verhoudingsgewijs meer mannen. Bij de leraren die zich als beginneling omschrijven geldt het omgekeerde. Het waargenomen niveau heeft vanzelf- ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 9, JUNI 2005, 25

12 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 12 sprekend een invloed op het ICT-gebruik in de klas : experten en leraren met een gemiddeld niveau zetten ICT meer in voor de klaspraktijk dan hun collega s met een beginnersniveau. 70 Figuur 7 : inschatting van het ICT-niveau Percent beginneling expert gemiddelde gebruiker Inschatting niveau Sekse vrouw man 3.3. Competent ICT-gebruik pedagogische aanpak Als de infrastructuur en de technische vaardigheden eenmaal aanwezig zijn, komt er in de derde fase meer aandacht voor de pedagogische aanpak van ICT in de klas en op school. Er wordt gezocht naar een voor het onderwijs relevant ICT-gebruik. In deze derde fase passen de ICT-competenties (DVO). visietekst De visietekst (Departement Onderwijs, 2002) luidde in Vlaanderen deze derde fase in. De nadruk ligt op het geïntegreerde gebruik van ICT in het onderwijs. ICT is daarbij geen doel meer op zich, maar wordt vanuit een optiek van onderwijsvernieuwing gepositioneerd. De doelstelling is dan ook dat leerlingen ICT in de context van hun leerproces leren gebruiken. Een directe uitloper van deze nieuwe ontwikkeling is het vooropstellen van mogelijke ICT-competenties voor het basisonderwijs. resultaten Hieronder beschrijven we de resultaten met betrekking tot deze ICT-competenties, maar eerst volgen enkele algemene resultaten over het ICT-gebruik in het lager onderwijs. AFL. 9, JUNI 2005, 26 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

13 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 13 gemiddeld ICTgebruik voor onderwijsdoeleinden Frequentie ICT-gebruik in het lager onderwijs Uit Figuur 8 leren we dat leraren ICT gemiddeld 6,8 uur per week gebruiken voor onderwijsdoeleinden, voornamelijk ter ondersteuning van hun onderwijs (gemiddeld 4,4 uur per week) : opstellen van een agenda, werkbladen ontwerpen, en, informatie opzoeken op internet enzovoort. ICT wordt in mindere mate gebruikt in de klas (gemiddeld 2,4 uur per week). Verschillen tussen mannen en vrouwen zijn beperkt in onze steekproef. Alleen in de klaspraktijk gaan mannen de computer gemiddeld (een halfuur per week) meer inzetten dan hun vrouwelijke collega s. Het grootste verschil in ICTgebruik tussen de twee seksen komt tot uiting in het vrijetijdsgebruik van de computer. Figuur 8 : gemiddeld aantal uren ICT-gebruik per week ICT-gebruik ontspanning 4 Gemiddelde 2 0 vrouw man ICT-gebruik in de klas ondersteunend ICT-gebruik Sekse verschillen in ICTgebruik De grafiek in Figuur 8 zegt niets over mogelijke verschillen tussen leraren en de mate waarin zij ICT gebruiken. Figuur 9 is een illustratie van verschillen in het aantal uren ICT-gebruik binnen scholen. De grafiek stelt voor hoeveel uren per week leraren van een willekeurige basisschool uit de provincie Oost-Vlaanderen de computer gebruiken voor hun onderwijspraktijk. Deze grafiek leert ons dat er grote verschillen zijn in de mate van computergebruik tussen de leraren van de verschillende leerjaren binnen deze school. ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 9, JUNI 2005, 27

14 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 14 Figuur 9 : aantal uren computergebruik per week per leerjaar in een willekeurige school Computergebruik voor ontspanning 10 Computergebruik in de klaspraktijk Mean 0 zesde leerjaar vijfde leerjaar vierde leerjaar derde leerjaar tweede leerjaar eerste leerjaar ondersteunend computergebruik Leerjaar Niet alleen de mate waarin leraren ICT gebruiken voor hun onderwijspraktijk is relevant, maar ook de wijze waarop ze ICT inzetten. In de volgende paragraaf beschrijven we de meest relevante resultaten. ICT-competenties in de schoolpraktijk ICT-competenties in het lager onderwijs In ons onderzoek hebben we getoetst welke ICT-competenties (DVO) leerlingen momenteel aangeleerd krijgen in ons onderwijs. Bij de voorstelling van de resultaten maken we een onderscheid tussen instrumentele, leerprocesgerichte en sociaal-ethische competenties. Het was niet de bedoeling om na te gaan in welke mate leraren de ICT-competenties al toepassen. Hiervoor was de tijd tussen de lancering van de brochure en de bevraging te kort. De bedoeling was om inzicht te krijgen in de mate waarin de competenties bij aanvang al deel uitmaken van de schoolpraktijk. In het volgende hoofdstuk gaan we dieper in op de interpretatie van deze resultaten. instrumentele vaardigheden Wanneer ICT wordt ingezet in de klaspraktijk, schenken leraren momenteel de meeste aandacht aan instrumentele ICT-vaardigheden zoals het hanteren van basisfuncties van computers, randapparatuur, besturingssystemen en eenvoudige programma s. Figuur 10 geeft weer in welke mate leraren momenteel aandacht besteden aan instrumentele ICT-competenties. AFL. 9, JUNI 2005, 28 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

15 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 15 Figuur 10 : instrumentele ICT-vaardigheden 1,2 1,1 1,0,9,8 Gemiddelde,7, = Helemaal niet / 1= In enige mate / 2= In sterke mate De leerlingen... 1= gebruiken computertermen op een correcte manier. 2= hanteren basisfuncties van pc en randapparatuur. 3= slaan eigen gegevens op. 4= voeren basishandelingen uit van een vertrouwd besturingssysteem. 5= voeren basishandelingen uit van een eenvoudig programma. 6= passen elementaire bedienings- en veiligheidsvoorschriften toe. gegevens opslaan weinig gebruikt Slechts aan één instrumentele vaardigheid van de ICT-competenties wordt in de bevraagde scholen amper aandacht besteed : opslaan van eigen gegevens op een computer. Mogelijk heeft dit te maken met het feit dat leerlingen voornamelijk gebruikmaken van educatieve software, zonder dat zij hun vorderingen op de computer moeten opslaan. De onderstaande bevindingen over de leerprocesgerichte competenties verduidelijken deze stelling. leerprocesgerichte ICT-competenties De resultaten van de bevraging suggereren dat de leerprocesgerichte competenties beperkter deel uitmaken van de Vlaamse onderwijspraktijk. Figuur 11 geeft weer in welke mate leraren momenteel aandacht besteden aan leerprocesgerichte ICT-competenties. ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 9, JUNI 2005, 29

16 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 16 Figuur 11 : leerprocesgerichte ICT-competenties 1,4 1,2 1,0,8,6 Gemiddelde,4, = Helemaal niet / 1= In enige mate / 2= In sterke mate De leerlingen... 1= werken samen met andere leerlingen aan een computeropdracht. 2= presenteren informatie met behulp van de computer. 3= leren iets nieuws door zelfstandig gebruik te maken van software. 4= zoeken doelgericht informatie op via het internet. 5= wisselen berichten uit via . 6= oefenen zelfstandig op de computer. 7= maken zelfstandig een werkstuk met de computer. minder gebruik van internet De leraren rapporteren dat van de leerprocesgerichte ICT-competenties vooral de competenties aan bod komen die de routinetaken van het onderwijs overnemen (ICT als hulpmiddel) zoals het zelfstandig oefenen op de computer door gebruik te maken van software. Het opzoeken van informatie op het internet gebeurt momenteel in mindere mate in de klaspraktijk (ICT als leermiddel). Mogelijk dat daarom het opslaan van gegevens momenteel minder aandacht krijgt. sociaal-ethische ICT-competenties Uit de bevraging blijkt dat sociaal-ethische ICT-competenties algemeen genomen weinig aandacht krijgen in ons onderwijs, tenzij het gaat over het nauwkeurig omgaan met computers en een verzorgde lichaamshouding. Ook het respecteren van de intellectuele eigendom van anderen hoort bij de uitschieters. AFL. 9, JUNI 2005, 30 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

17 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 17 Figuur 12 : sociaal-ethische competenties 1,1 1,0,9,8,7,6,5 Gemiddelde,4, = Helemaal niet / 1= In enige mate / 2= In sterke mate De leerlingen... 1= denken kritisch na over computers in de samenleving. 2= werken nauwkeurig en verzorgd met computers. 3= signaleren contact met schadelijke of discriminerende inhouden aan een volwassene. 4= verzorgen hun lichaamshouding. 5= hebben respect voor de intellectuele eigendom van anderen bij computergebruik. 6= houden rekening met de financiële en ecologische aspecten van computergebruik. 7= hebben weet van virussen en signaleren spontaan ongewone berichten. 8= schatten de duur van een computeropdracht realistisch in. beperkt aangeleerd Kritisch nadenken over ICT, omgaan met virussen, rekening houden met de financiële en ecologische aspecten van ICT enzovoort zijn competenties die leerlingen in beperkte mate aangeleerd krijgen in het basisonderwijs. Opmerkelijk is wel dat leraren aangeven in de toekomst meer aandacht te willen besteden aan deze competenties. ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 9, JUNI 2005, 31

18 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 18 & 4. Discussie competent ICTgebruik In de discussie gaan we dieper in op de overgang van de tweede naar de derde fase van maatregelen voor ICT-implementatie. De aandacht verschuift er van technologie naar het competent gebruik ervan. Dat betekent niet dat we geen belang hechten aan apparatuur en het aanleren van de technische vaardigheden. We zien deze randvoorwaarden echter in het licht van het competent gebruik van ICT, in functie van het geïntegreerd ICT-gebruik in het onderwijsleerproces Van technologie... computervaardigheden Leraren uit onze steekproef rapporteren dat zij hun leerlingen wel technische ICT-vaardigheden aanleren maar dat het geïntegreerd ICT-gebruik gemiddeld beperkter aan bod komt. De klemtoon ligt vooralsnog op de technologie zelf. Wanneer ICT toch geïntegreerd wordt in het onderwijsleerproces, besteden leraren vooral aandacht aan deze ICT-competenties die de routinetaken van het onderwijs overnemen, zoals het inoefenen van leerstof met behulp van ICT. substitutiefase Ons huidig onderwijs sluit hierdoor aan bij een visie waarbij het nastreven van het bestaande curriculum ondersteund wordt met ICT. ICT doet voornamelijk dienst als een instrument dat taken helpt uitvoeren zoals het schrijven met tekstverwerker of het inoefenen van leerstof. De kern van het onderwijsleerproces verandert amper onder invloed van ICT. In deze substitutiefase vergemakkelijkt ICT het onderwijsleerproces door bijvoorbeeld werkblaadjes op computer aan te bieden in plaats van op papier. In een volgende stap zetten leraren ICT ook in om de aard en de kwaliteit van het onderwijsleerproces te verbeteren (Itzkan, 1994, in Bronkhorst, 2002) naar goede toepassingen ICT als leermiddel Onze resultaten suggereren dat ICT grotendeels gebruikt wordt als hulpmiddel. ICT als leermiddel vindt gemiddeld genomen minder plaats in ons basisonderwijs. ICT komt dan niet alleen meer voor als een ondersteunend tool maar als een tool waarbij kennisconstructie centraal staat. Onder kennisconstructie kunnen drie types processen verstaan worden : selectief waarnemen, kennis organiseren en/of kennis elaboreren. Het zijn deze ICTcompetenties van de DVO die beperkter aan bod komen in het lager onderwijs : het zoeken en verwerken van informatie, communiceren van informatie en voorstellen van informatie. In het onderstaande kader beschrijven we een praktijkvoorbeeld waarbij ICT ook als leermiddel dienstdoet. AFL. 9, JUNI 2005, 32 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

19 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 19 Praktijkvoorbeeld van geïntegreerd ICT-gebruik Heel wat goede praktijkvoorbeelden van geïntegreerd ICT-gebruik zijn te vinden in de brochure van de DVO. Hieronder volgt een voorbeeld uit een turnles (DVO, p. 61). In het kader van de turnles bestuderen de leerlingen het menselijk lichaam. Ze noteren tijdens het turnen een hoop cijfermateriaal over de hartslag, de bloedsomloop, de bewegingen enzovoort. Om deze grote hoeveelheid cijfergegevens te verwerken en voor te stellen maken zij gebruik van een elektronisch rekenblad. Dat helpt hen onder meer om inzicht te krijgen in wat er gebeurt bij elk individu, in verschillen tussen leerlingen en hoe de verschillen te verklaren zijn. Vervolgens gaan de leerlingen op zoek naar verklaringen voor de waargenomen fenomenen. Ze gebruiken daarbij materiaal uit boeken, tijdschriften en internetsites. De opdracht gebeurt in groep, de (tussentijdse) conclusies worden in een klassikale map genoteerd zodat iedereen kan aanvullen, corrigeren en verder zoeken met de gevonden informatie. Bij de evaluatie blikken de leerlingen terug op hun proces. Ze werpen ook een kritische kijk op het product. Uiteindelijk komen ze tot gezamenlijke conclusies van wat ze geleerd hebben. samenwerkend en kritisch ICTgebruik Wanneer leerlingen verplicht worden hun leerproces en -product aan elkaar voor te stellen, komt samenwerking en interactie meer centraal te staan. Samenwerken aan een opdracht is een competentie die de DVO centraal plaatst in het competentieschema. Dergelijke toepassingen zetten ook aan tot kritisch gebruik van de computer. Het bovenstaande voorbeeld is daar een illustratie van. De resultaten van de bevraging doen vermoeden dat het kritisch omgaan en meer algemeen de sociaal-ethische competenties beperkt aandacht krijgen in ons onderwijs. Nochtans is hier naar onze mening een belangrijke rol weggelegd voor het onderwijs. De school kan een meerwaarde bieden wat betreft het kritisch en verantwoord omgaan met ICT. & 5. Uitgeleide In de Vlaamse onderwijscontext gebruiken leraren ICT gemiddeld meer dan vier uur per week ter ondersteuning van het onderwijs, zoals voor het opstellen van een agenda, om werkbladen te ontwerpen of om informatie op te zoeken op internet. ICT wordt in mindere mate ingezet in de klas zelf (gemiddeld 2,4 uur per week). De leraren uit onze steekproef rapporteren dat zij die tijd voornamelijk gebruiken om hun leerlingen ICT-vaardigheden aan te leren. De mogelijkheden om ICT te gebruiken om het leerproces te verster- ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 9, JUNI 2005, 33

20 ALGEMEEN KADER & ONDERZOEK 2 & 20 ken staat voor een meerderheid van leraren nog niet op de voorgrond. Mogelijk heeft dit te maken met het feit dat het gebruik van ICT nog geen expliciet onderdeel is van het onderwijscurriculum in Vlaanderen. Ondanks alle flankerende overheidsmaatregelen uit de eerste fase van ICT-integratie (beschikbaar stellen van de infrastructuur) en uit de tweede fase (nascholingsaanbod/ict-coördinatoren), zal in de derde fase de (meer)- waarde van ICT in het curriculum verankerd moeten worden. Zolang er geen resultaatverplichting is om ICT in te zetten in het lager onderwijs, zullen alle leraren die primair gericht zijn op het bereiken van de minimumdoelen, de mogelijkheden van ICT ter versterking van het leren geen prioriteit geven in hun klasprakijk. Tot op heden wordt ICT vooral als hulpmiddel geïntegreerd om te doen wat men vroeger ook al deed. Nochtans bieden de ICT-competenties van de DVO een aanzet om het actief leerproces van de leerling(en) meer centraal te stellen. ICT vormt dan een krachtig medium om kennis selectief waar te nemen, te organiseren en te elaboreren. Aan deze ICT-competenties wordt tot nu toe minder aandacht besteed. De diamant schittert al maar wordt (nog) niet door iedereen gedragen. & 6. Literatuur Bronkhorst, J., Basisboek ICT didactiek, Baarn, HB Uitgevers, 2002, 160 p. Clarebout, G. en Elen, J., PC/KD-project : Resultaten op basis van de bevraging , Leuven, Centrum voor Instructiepsychologie en -technologie, 2004, 12 p. Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs, Dienst voor Onderwijsontwikkeling, ICT-competenties in het basisonderwijs, Via ICT-integratie naar ICT-competentie, 2004, 99 p. Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs, Visietekst ICT in het Onderwijs, 2002, 35 p. Santoyo, A.S., Estimation and charactization of the digital divide, paper presented at the Round Table on Developing Countries Access to Scientific Knowledge, Trieste, Italy, The Abdus Salam ICTP. Van Dijk, J., De digitale kloof wordt dieper, Van ongelijkheid in bezit naar ongelijkheid in vaardigheden en gebruik van ICT, Den Haag/Amsterdam, SQM/Infodrome, 2003, 80 p. Tondeur, J. en Desmet, M., Naar een breder nascholingsbegrip voor ICT-integratie in de klaspraktijk, in ICT en onderwijsvernieuwing, Deurne, Wolters Plantyn, 2004, Vlaamse overheid Nascholing / p Vanotterdijk, R., ICT als kwaliteitsstandaard in het Vlaamse onderwijs, in ICT en onderwijsvernieuwing, Deurne, Wolters Plantyn, 2002, Onderwijs en leren Algemeen kader - Eindtermen en ontwikkelingsdoelen / p Warschauer, M., Reconceptualizing the Digital Divide, AFL. 9, JUNI 2005, 34 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

Leerlijn ICT VIJFDE LEERJAAR 1 Kennismaken - aanzetten - occasioneel opbouwen - regelmatig VERWERVEN - systematisch herhalen - verdiepen - verbreden -

Leerlijn ICT VIJFDE LEERJAAR 1 Kennismaken - aanzetten - occasioneel opbouwen - regelmatig VERWERVEN - systematisch herhalen - verdiepen - verbreden - Leerlijn ICT VIJFDE LEERJAAR 1 Kennismaken - aanzetten - occasioneel opbouwen - regelmatig VERWERVEN - systematisch herhalen - verdiepen - verbreden - 1.a. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover

Nadere informatie

1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren.

1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren. Eindtermen ICT 1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren. 2. De leerlingen gebruiken ICT op een veilige, verantwoorde en

Nadere informatie

PC/KD -project: Resultaten op basis van de bevraging 2002-2003 1. Samenvatting. Geraldine Clarebout Jan Elen

PC/KD -project: Resultaten op basis van de bevraging 2002-2003 1. Samenvatting. Geraldine Clarebout Jan Elen CENTRUM VOOR INSTRUCTIEPSYCHOLOGIE EN -TECHNOLOGIE KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN VESALIUSSTRAAT 2 B-3 LEUVEN PC/KD -project: Resultaten op basis van de bevraging 22-23 1 Samenvatting Geraldine Clarebout

Nadere informatie

MICTIVO2012 Monitor voor ICT-integratie in het Vlaamse onderwijs

MICTIVO2012 Monitor voor ICT-integratie in het Vlaamse onderwijs MICTIVO2012 Monitor voor ICT-integratie in het Vlaamse onderwijs Eindrapport Onderzoekers: Bram Pynoo Stephanie Kerckaert Promotoren: Jan Elen Katie Goeman Promotor-coördinator: Johan van Braak OBPWO-project

Nadere informatie

Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen

Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen AFSTANDSLEREN EN ICT GECOMBINEERD ONDERWIJS 4 1 Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen Steven De Pauw Coördinator Toll-net Steven Verjans Universitair docent Open Universiteit

Nadere informatie

PC/KD -project: Resultaten op basis van de bevraging Samenvatting

PC/KD -project: Resultaten op basis van de bevraging Samenvatting PC/KD -project: Resultaten op basis van de bevraging 2-21 1 Samenvatting Geraldine Clarebout Jan Elen Centrum voor Instructiepsychologie en -technologie Juli 22 1 Met dank aan Wendy Frederickx, Catherine

Nadere informatie

SG Hageland FUNCTIEBESCHRIJVING ICT-COÖRDINATOR. Naam:... Adres: Stamboeknummer:... Eerste indiensttreding binnen de scholengemeenschap

SG Hageland FUNCTIEBESCHRIJVING ICT-COÖRDINATOR. Naam:... Adres: Stamboeknummer:... Eerste indiensttreding binnen de scholengemeenschap Instelling: FUNCTIEBESCHRIJVING ICT-COÖRDINATOR Naam:... Adres:...... Stamboeknummer:... Datum Eerste Indiensttreding binnen het schoolbestuur Eerste indiensttreding binnen de scholengemeenschap Eerste

Nadere informatie

1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke

1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke Commentaar bij 1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke 2. Onderwijs wordt internationaler De dertien doelstellingen van het doelstellingenrapport zijn

Nadere informatie

RESULTATEN PROPEDEUTISCHE FASE

RESULTATEN PROPEDEUTISCHE FASE Beste Frans Peeters, Je hebt met behulp van de pabotool aangegeven hoe jij jouw ict-competenties inschat. Deze resultaten kun je opslaan in je POP/portfolio. Door middel van de handreikingen in de tool

Nadere informatie

Functiebeschrijving van ICT-coördinator. Bijlage 1: Algemene opdracht. 1. Op het niveau van de school/scholengemeenschap: mee een beleid ontwikkelen

Functiebeschrijving van ICT-coördinator. Bijlage 1: Algemene opdracht. 1. Op het niveau van de school/scholengemeenschap: mee een beleid ontwikkelen Functiebeschrijving van ICT-coördinator Bijlage 1: Algemene opdracht 1. Op het niveau van de school/scholengemeenschap: mee een beleid ontwikkelen 1. Ondersteunt de directie om, samen met het team, een

Nadere informatie

Het heden is zwanger van de toekomst (Denis Diderot Frans Filosoof 1713-1784)

Het heden is zwanger van de toekomst (Denis Diderot Frans Filosoof 1713-1784) 1. Inleiding Het heden is zwanger van de toekomst (Denis Diderot Frans Filosoof 1713-1784) Kinderen zijn de toekomst Later zullen ze leren, werken en leven in een andere maatschappij. Een samenleving waarvan

Nadere informatie

Checklist ICT-nascholingsbehoeften.

Checklist ICT-nascholingsbehoeften. Vakgroep Onderwijskunde Checklist ICT-nascholingsbehoeften. Instrument voor: directeurs - ICT-coordinatoren - nascholingscoordinatoren Promotor: Onderzoekers: Prof. Dr. Martin Valcke Isabel Rots Marjolein

Nadere informatie

Vragenlijst ICT-nascholingsbehoeften.

Vragenlijst ICT-nascholingsbehoeften. Vakgroep Onderwijskunde Vragenlijst ICT-nascholingsbehoeften. Instrument voor leerkrachten. Promotor: Onderzoekers: Prof. Dr. Martin Valcke Isabel Rots Marjolein Verbeke - INLEIDING - Sinds enkele jaren

Nadere informatie

- ict leerlijnen Springplank Heusden-Zolder -

- ict leerlijnen Springplank Heusden-Zolder - Elementaire leerstof Aanvullende leerstof 1. Een positieve houding tegenover ict aannemen 1.1 Beseffen dat ict mogelijkheden en beperkingen heeft. 1.2 Apparatuur met zorg behandelen. De bedieningsvoorschriften

Nadere informatie

Vier in Balans-tool. Individuele Rapportage

Vier in Balans-tool. Individuele Rapportage Vier in Balans-tool Individuele Rapportage 1 Inleiding Deze tool is gebaseerd op het Vier in Balans-model en is aangevuld met elementen uit Didactiek en Leiderschap in Balans. Dit model vat samen wat er

Nadere informatie

Leraren en schoolleiders over evaluatie in Vlaamse secundaire scholen. Een stand van zaken

Leraren en schoolleiders over evaluatie in Vlaamse secundaire scholen. Een stand van zaken Katholieke Universiteit Leuven Centrum voor Onderwijssociologie Vlerick Leuven Gent Management School Competentiecentrum Mens & Organisatie Leraren en schoolleiders over evaluatie in Vlaamse secundaire

Nadere informatie

Rapport. F1182 maart 2008 Bestemd voor: Kennisnet. Political & Social

Rapport. F1182 maart 2008 Bestemd voor: Kennisnet. Political & Social Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Rapport Meer materiaal en meer kennis over

Nadere informatie

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT VISIE PEDAGOGISCH PROJECT van daltonschool De Kleine Icarus Algemene visie De opdracht van daltonschool De Kleine Icarus bevat naast het onderwijskundig eveneens een maatschappelijk aspect Wij brengen

Nadere informatie

Registratie ICT-doelen

Registratie ICT-doelen Registratie ICT-doelen Zesde leerjaar CB1 CB13 BG3 BG4 BG5 AG6 1. De computer bedienen De benaming van de verschillende randapparaten actief gebruiken Weten dat sommige toetsen (functietoetsen, pijltjestoetsen,

Nadere informatie

MEDIAWIJSHEID IN VLAANDEREN

MEDIAWIJSHEID IN VLAANDEREN MEDIAWIJSHEID IN VLAANDEREN Resultaten van de Monitor voor ICT-Integratie in het Vlaamse Onderwijs 1 dr. Bram Pynoo - Bram.Pynoo@thomasmore.be INLEIDING 2 MICTIVO - SITUERING Monitor voor ICT-Integratie

Nadere informatie

Deel 2: Resultaten MICTIVO 2012

Deel 2: Resultaten MICTIVO 2012 Deel 2: Resultaten MICTIVO 2012 Hoofdstuk IV. Resultaten basisonderwijs Hoofdstuk V. Resultaten secundair onderwijs Hoofdstuk VI. Resultaten basiseducatie 151 303 459 IV Resultaten basisonderwijs 1. Achtergrondkenmerken...

Nadere informatie

MICTIVO - Monitor ICT-Integratie in het Vlaamse Onderwijs, design en opzet van een follow-up monitor

MICTIVO - Monitor ICT-Integratie in het Vlaamse Onderwijs, design en opzet van een follow-up monitor MICTIVO - Monitor ICT-Integratie in het Vlaamse Onderwijs, design en opzet van een follow-up monitor Auteurs: - dr. Bram Pynoo, Universiteit Gent, vakgroep Onderwijskunde, Bram.Pynoo@ugent.be - Stephanie

Nadere informatie

VII MICTIVO 1 versus MICTIVO 2

VII MICTIVO 1 versus MICTIVO 2 VII MICTIVO 1 versus MICTIVO 2 1. Inleiding... 524 2. Basisonderwijs... 526 2.1. Evoluties in de infrastructuur... 526 2.2. Evoluties in andere indicatoren... 533 3. Secundair onderwijs... 549 3.1. Evoluties

Nadere informatie

ICT-onderwijsmonitor. Ict-gebruik in les Hans van Gennip Huub Braam Ed Smeets. ORD mei 2005

ICT-onderwijsmonitor. Ict-gebruik in les Hans van Gennip Huub Braam Ed Smeets. ORD mei 2005 ICT-onderwijsmonitor Ict-gebruik in les Hans van Gennip Huub Braam Ed Smeets ICT-onderwijsmonitor Longitudinaal: 1998-2005 Onderwijssectoren Steekproef / populatie Coördinatoren, leraren, (leerlingen)

Nadere informatie

ICT-gebruik docenten behoeft brede ondersteuning!

ICT-gebruik docenten behoeft brede ondersteuning! Grote Bickersstraat 74 13 KS Amsterdam Postbus 247 AE Amsterdam t 522 54 44 f 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport ICT-gebruik docenten behoeft brede ondersteuning! Onderzoek naar ICT-gebruik

Nadere informatie

ICT INCLUSIEF. Een train de trainer -pakket voor het aanleren van computervaardigheden

ICT INCLUSIEF. Een train de trainer -pakket voor het aanleren van computervaardigheden ICT INCLUSIEF Een train de trainer -pakket voor het aanleren van computervaardigheden Jo Daems K-point, onderzoekscentrum ICT en Inclusie, K.H.Kempen Geel 16 februari 2012 1 Situering Antwoord op vraag

Nadere informatie

Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren

Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren Welke afspraken worden gemaakt om geschiedenis te studeren? Wordt dit opgevolgd per graad en van graad tot graad? Leren leren blijft

Nadere informatie

Sjabloon voor het opmaken van een beleidsplan ICT

Sjabloon voor het opmaken van een beleidsplan ICT Sjabloon voor het opmaken van een beleidsplan ICT Dit document is een sjabloon dat kan worden gebruikt bij het opmaken van een ICTbeleidsplan. De voornaamste rubrieken die nodig zijn in het beleidsplan

Nadere informatie

Registratie ICT-doelen

Registratie ICT-doelen Registratie ICT-doelen Vijfde leerjaar 1. De computer bedienen CB1 De benaming van de verschillende randapparaten CB12 actief gebruiken Toetsen zoals Begin (home), Eind (end), vorige pagina (page up),

Nadere informatie

Start to ICT. Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC

Start to ICT. Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC 101 01.09.2016 Start to ICT Opleidingsprofiel secundair volwassenenonderwijs REFERENTIEKADER: ERKENDE BEROEPSKWALIFICATIE: KAPPER-

Nadere informatie

Registratie ICT-doelen

Registratie ICT-doelen Registratie ICT-doelen Vierde leerjaar 1. De computer bedienen CB1 De benaming van de verschillende randapparaten CB9 CB10 actief gebruiken Het alfanumeriek klavier hanteren. Toetsen die gebruikt worden

Nadere informatie

OPINIE. Betrokken, voorbeeldig, proactief: ICT-integratie in de lerarenopleiding. Samenvatting. Aanleiding

OPINIE. Betrokken, voorbeeldig, proactief: ICT-integratie in de lerarenopleiding. Samenvatting. Aanleiding Betrokken, voorbeeldig, proactief: ICT-integratie in de lerarenopleiding Jan Elen, KU Leuven, Fac.Psychologie & Pedagogische Wetenschappen Bram Pynoo, Associatie UGent, Expertisenetwerk lerarenopleidingen

Nadere informatie

ICT-visie GBS Linden

ICT-visie GBS Linden ICT-visie GBS Linden 1. Algemene inleiding en context Onze school situeert zich in de dorpskern van Linden, Martelarenplaats 1 3210 Linden en telt 420 leerlingen van de peuterklas tot het zesde leerjaar.

Nadere informatie

Vragenlijst Beroepsprofiel ICT-OA

Vragenlijst Beroepsprofiel ICT-OA Naam: Eric Vink Plaats: Maarssen Presentaties (via ICT) organiseren en hanteren Docenten informeren over de beschikbare infrastructuur en de weg wijzen naar de juiste informatiebronnen Op eigen niveau

Nadere informatie

Resultaten basiseducatie

Resultaten basiseducatie VI Resultaten basiseducatie 1. Achtergrondkenmerken... 461 1.1. Persoonsgebonden kenmerken... 461 1.2. Klaskenmerken... 462 1.3. Schoolkenmerken... 462 2. ICT-infrastructuur en ICT-beleid... 464 2.1. Indicator

Nadere informatie

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

NT2-docent, man/vrouw met missie

NT2-docent, man/vrouw met missie NT2docent, man/vrouw met missie Resultaten van de bevraging bij NT2docenten Door Lies Houben, CTOmedewerker Brede evaluatie, differentiatie, behoeftegericht werken, De NT2docent wordt geconfronteerd met

Nadere informatie

VOET EN WISKUNDE. 1 Inleiding: Wiskundevorming

VOET EN WISKUNDE. 1 Inleiding: Wiskundevorming Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat, 00 Brussel VOET EN WISKUNDE Inleiding: vorming Een actuele denkwijze over wiskundevorming gaat uit van competenties. Het gaat om een

Nadere informatie

Vakdidactiek: inleiding

Vakdidactiek: inleiding Vakdidactiek: inleiding Els Tanghe 1 1. Inleiding Een specialist in de wiskunde is niet noodzakelijk een goede leraar wiskunde. Een briljant violist is niet noodzakelijk een goede muziekleraar. Een meester-bakker

Nadere informatie

ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT

ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT Utrecht, maart 2008 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding en probleemstelling 5 2 Resultaten basisonderwijs 7 2.1 Representativiteit

Nadere informatie

ICT & Beginnende geletterdheid: Richtlijnen voor het pabo-curriculum

ICT & Beginnende geletterdheid: Richtlijnen voor het pabo-curriculum ICT & Beginnende geletterdheid: Richtlijnen voor het pabo-curriculum Nelleke Belo, Susan McKenney & Joke Voogt 08/01/15 VELON Conferentie 11-03-2014 1 ICT & Onderwijs Trends en discussies in Nederland

Nadere informatie

Huidige toestand : Hoever sta ik met de eindtermen? doelmatige manier.

Huidige toestand : Hoever sta ik met de eindtermen? doelmatige manier. ICT-project Sint-Laurens Zelzate-West a b c d e f g Huidige toestand : Hoever sta ik met de eindtermen? naam: LA Linda De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken

Nadere informatie

lleiv boekje Luisterend leiden en inspirerend volgen

lleiv boekje Luisterend leiden en inspirerend volgen lleiv boekje Luisterend leiden en inspirerend volgen Strategisch beleidsplan PCBO Amersfoort 2015-2019 Beste mensen, Met evenveel trots en enthousiasme als waarmee we ons nieuwe Strategisch Beleidsplan

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

WAARDERINGSKADER T.B.V. ASPECTRAPPORTAGE ICT Versie 12-5-05 Vooraf

WAARDERINGSKADER T.B.V. ASPECTRAPPORTAGE ICT Versie 12-5-05 Vooraf WAARDERINGSKADER T.B.V. ASPECTRAPPORTAGE ICT Versie 12-5-05 Vooraf In vet en genummerd van A tot en met F: Aspecten Daar onder per aspect genummerd in cijfers: Indicatoren Een flink aantal indicatoren

Nadere informatie

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 Schooljaar 2015-2016 E-mail: ka.wetteren@g-o.be atheneum@campuskompas.be Website: www.campuskompas.be/atheneum Scholengroep Schelde Dender

Nadere informatie

Samengevat door Lieve D Helft ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen

Samengevat door Lieve D Helft ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen Samengevat door ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen Eindtermen ICT Vanaf het schooljaar 2007-2008 zijn er eindtermen voor ICT in het lager onderwijs, dus zal men ICT meer en meer moeten integreren

Nadere informatie

Het evaluerend vermogen in secundaire scholen. Jef C. Verhoeven (KU Leuven) Geert Devos (UG) Peter Van Petegem (UA) 21/4/2001 Evaluerend vermogen 1

Het evaluerend vermogen in secundaire scholen. Jef C. Verhoeven (KU Leuven) Geert Devos (UG) Peter Van Petegem (UA) 21/4/2001 Evaluerend vermogen 1 Het evaluerend vermogen in secundaire scholen Jef C. Verhoeven (KU Leuven) Geert Devos (UG) Peter Van Petegem (UA) 21/4/2001 Evaluerend vermogen 1 1. Evaluatie: begrippen - Van testcultuur naar assessment

Nadere informatie

examenprogramma s vo AANVULLING BEROEPSGERICHTE VAKKEN VOORTGEZET ONDERWIJS vmbo

examenprogramma s vo AANVULLING BEROEPSGERICHTE VAKKEN VOORTGEZET ONDERWIJS vmbo en mma s examenprogramma s vo AANVULLING BEROEPSGERICHTE VAKKEN VOORTGEZET ONDERWIJS vmbo 0. Inhoud 1. Preambule 2 2. Examenprogramma per vak. 4 2.0 Leeswijzer. 4 2.1 Techniek-breed *) 2.2 ICT-route *)

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING ICT-COÖRDINATOR

FUNCTIEBESCHRIJVING ICT-COÖRDINATOR Instelling: FUNCTIEBESCHRIJVING ICT-COÖRDINATOR Opgemaakt op Naam:... Adres:...... Stamboeknummer:... Opdrachtbreuk:...36 /24 Vast benoemd: Ja / Neen.../... Datum Eerste indiensttreding binnen het schoolbestuur

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Nederlands

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Nederlands Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Nederlands In kolom 1 vind je 66 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep Nederlands. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën. Duid in kolom 2 aan met

Nadere informatie

TPACK-NL vragenlijst een toelichting

TPACK-NL vragenlijst een toelichting TPACK-NL vragenlijst een toelichting Petra Fisser & Joke Voogt Universiteit Twente Curriculumontwerp & Onderwijsinnovatie http://www.tpack.nl In dit document is de Nederlandse versie van de TPACK vragenlijst

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn

1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn Eamenprogramma lichamelijke opvoeding 2 Informatiewijzer 1. Preambule 2. Leeswijzer 3. Lichamelijke opvoeding 2 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo

Nadere informatie

MICTIVO Monitoring ICT in het Vlaamse Onderwijs

MICTIVO Monitoring ICT in het Vlaamse Onderwijs MICTIVO Monitoring ICT in het Vlaamse Onderwijs Verslag bijkomende analyses Finale versie Geraldine Clarebout Johan van Braak Jan Elen Katholieke Universiteit Leuven Universiteit Gent Maart 2010 1 Inhoudstafel

Nadere informatie

VIII Discussie en conclusie

VIII Discussie en conclusie VIII Discussie en conclusie 1. Componenten ICT-integratie... 590 1.1. ICT-infrastructuur en beleid... 590 1.2. ICT-beleid... 597 1.3. ICT-gebruik... 598 1.4. ICT-competenties... 602 1.5. ICT-percepties...

Nadere informatie

ICT-competenties van lerarenopleiders - Visievormende studiedag - Studiedag 24/05/2012 1 okt 2011 1 okt 2013,

ICT-competenties van lerarenopleiders - Visievormende studiedag - Studiedag 24/05/2012 1 okt 2011 1 okt 2013, ICT-competenties van lerarenopleiders - Visievormende studiedag - Studiedag 24/05/2012 1 okt 2011 1 okt 2013, Projectcontext & voorstelling De sneltrein van technologische evolutie, 21 STE EEUW! Een totaalaanpak

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen In kolom 1 vind je 49 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep MVT (Frans, Engels, Duits). Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep economie en handelsvakken

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep economie en handelsvakken Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep economie en handelsvakken In kolom 1 vind je 70 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep economie en handelsvakken. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

Eerste graad A-stroom

Eerste graad A-stroom EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Vijverbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde Het natuurlijk milieu Reliëf 16* De leerlingen leren respect opbrengen voor de waarde van

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING. Naam:... Adres:... Stamboeknummer:... HET PEDAGOGISCH PROJECT EN DE OPDRACHTEN VAN DE LEERKRACHTEN

FUNCTIEBESCHRIJVING. Naam:... Adres:... Stamboeknummer:... HET PEDAGOGISCH PROJECT EN DE OPDRACHTEN VAN DE LEERKRACHTEN Instelling: FUNCTIEBESCHRIJVING ICT-COÖRDINATOR Opgemaakt op Naam:... Adres:...... Stamboeknummer:... Opdrachtbreuk:... /36 Vast benoemd: Ja / Neen Datum Eerste indiensttreding Eerste indiensttreding binnen

Nadere informatie

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Maatschappelijke waardering door de ogen van de TTALIS leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Bevindingen uit de Teaching And Learning International Survey (TALIS) 2013 IN FOCUS Faculteit

Nadere informatie

Project gratis dyslexiesoftware. Els De Smet coördinator project

Project gratis dyslexiesoftware. Els De Smet coördinator project Project gratis dyslexiesoftware Els De Smet coördinator project Aandacht voor dyslexie in het onderwijsveld Scholen nemen extra maatregelen voor leerlingen met dyslexie Functioneel inzetten van dyslexiesoftware

Nadere informatie

Informatievaardigheden. in het basisonderwijs

Informatievaardigheden. in het basisonderwijs Informatievaardigheden in het basisonderwijs Agenda 1. Wanneer ben je informatievaardig? 2. Waarom is het (nu) zo belangrijk informatievaardig te zijn? 3. Wat betekent dit voor het onderwijs? 4. Hoe

Nadere informatie

Professionaliseren in Netwerken. Emmy Vrieling

Professionaliseren in Netwerken. Emmy Vrieling Professionaliseren in Netwerken Emmy Vrieling emmy.vrieling@ou.nl ü WAAROM? ü WAT? ü FACILITEREN ü AANBEVELINGEN Het Nieuwe Leren Wat is netwerkleren? Een vorm van professionalisering waarbij leraren

Nadere informatie

Examenprogramma beeldende vorming

Examenprogramma beeldende vorming Examenprogramma beeldende vorming Informatiewijzer Preambule 1 Leeswijzer 2 beeldende vorming 3 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn 1

Nadere informatie

ICT-starterskit voor (aspirant-)leraren (ENW SoE-project 2011/5) VELOV-conferentie. (26 maart 2014)

ICT-starterskit voor (aspirant-)leraren (ENW SoE-project 2011/5) VELOV-conferentie. (26 maart 2014) ICT-starterskit voor (aspirant-)leraren (ENW SoE-project 2011/5) VELOV-conferentie (26 maart 2014) Verloop presentatie (1) Toelichting project Partners Kerndoel/ Legitimatie Werkwijze Resultaat: demonstratie

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

ICT-beleidsplan 2010-2014

ICT-beleidsplan 2010-2014 ICT-beleidsplan 2010-2014 1. Inleiding In dit plan beschrijven wij hoe de Tweemaster in de komende jaren vorm wil geven aan de Informatie- en communicatietechnologie (ICT) op school. Het plan is opgesteld

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT DE SBL competenties COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leef- en werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

SCHOOLEIGEN VISIE OP KWALITEITSVOLLE VAKGROEPWERKING

SCHOOLEIGEN VISIE OP KWALITEITSVOLLE VAKGROEPWERKING SCHOOLEIGEN VISIE OP KWALITEITSVOLLE VAKGROEPWERKING SCHOOLJAAR 2015-2016 1. Visie op kwaliteitsvolle vakgroepwerking Een school beschikt over voldoende beleidsvoerend vermogen als ze in staat is om zelfstandig

Nadere informatie

Doelen Praktijkonderzoek Hogeschool de Kempel

Doelen Praktijkonderzoek Hogeschool de Kempel Doelen Praktijkonderzoek Hogeschool de Kempel Auteurs: Sara Diederen Rianne van Kemenade Jeannette Geldens i.s.m. management initiële opleiding (MOI) / jaarcoördinatoren 1 Inleiding Dit document is bedoeld

Nadere informatie

Ons. Onderwijs. Kwaliteit in onderwijs

Ons. Onderwijs. Kwaliteit in onderwijs Ons Onderwijs Kwaliteit in onderwijs Voorwoord Bij Marianum staat de ontwikkeling van de leerling voorop. Wij staan voor aantrekkelijk en afgestemd onderwijs, gemotiveerde leerlingen en goede eindresultaten.

Nadere informatie

SWOT-ANALYSE. 1 Interpersoonlijk competent. 1.1 Eisen. 1.2 Mijn ontwikkelpunten. 1.3 Mijn leerdoelen

SWOT-ANALYSE. 1 Interpersoonlijk competent. 1.1 Eisen. 1.2 Mijn ontwikkelpunten. 1.3 Mijn leerdoelen SWOT-ANALYSE Met een SWOT-analyse breng ik mijn sterke en zwakke punten in kaart. Deze punten heb ik vervolgens in verband gebracht met de competenties van en leraar en heb ik beschreven wat dit betekent

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

Wij gaan met plezier naar school.

Wij gaan met plezier naar school. www.schoolbranst.be Wij gaan met plezier naar school. 3...onze visie Onze school is een landelijk gelegen dorpsschool, een groene school, waar we leven in verbondenheid met de natuur en met elkaar en handelen

Nadere informatie

Hedendaagse. Onderwijs. Hoofdbrekens. 13 uitdagingen voor het onderwijs van nu...

Hedendaagse. Onderwijs. Hoofdbrekens. 13 uitdagingen voor het onderwijs van nu... Hedendaagse Onderwijs Hoofdbrekens 13 uitdagingen voor het onderwijs van nu... Omgaan met verschillen In één klas zitten leerlingen met uiteenlopende kennisniveaus, interesses en ervaringen. Docenten willen

Nadere informatie

Bekwaamheidseisen leraren

Bekwaamheidseisen leraren Concept eindversie 20 mei 2004 Bekwaamheidseisen leraren Stichting Beroepskwaliteit Leraren en ander onderwijspersoneel Inleiding Wat goed onderwijs is, wordt bepaald door de samenleving. Die stelt zich

Nadere informatie

EINDTERMEN Bosbiotoopstudie

EINDTERMEN Bosbiotoopstudie EINDTERMEN Bosbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde De mens en het landschap Het landelijk landschap 22 milieueffecten opnoemen die in verband kunnen gebracht worden

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Interactieve werkvormen in de klaspraktijk. Onderzoeksresultaten en tips voor de praktijk

Nieuwsbrief. Interactieve werkvormen in de klaspraktijk. Onderzoeksresultaten en tips voor de praktijk Interactieve werkvormen in de klaspraktijk Onderzoeksresultaten en tips voor de praktijk Lia Blaton, medewerker Onderzoek naar onderwijspraktijk In het kader van de opdracht van het Steunpunt Gelijke Onderwijskansen

Nadere informatie

H u i s w e r k b e l e i d

H u i s w e r k b e l e i d H u i s w e r k b e l e i d Voor maken. sommige een Voor kinderen aantal anderen kinderen een is complexe het levert huiswerk huiswerk taak echter waarbij geen een zij problemen bron een beroep van op,

Nadere informatie

Breed evalueren kan je leren Zes vragen om over te reflecteren. Competenties Nederlands breed evalueren in het secundair onderwijs 1

Breed evalueren kan je leren Zes vragen om over te reflecteren. Competenties Nederlands breed evalueren in het secundair onderwijs 1 2. Evaluatie en toetsing Koen Van Gorp (a), Iris Philips (a) & Fauve De Backer (b) (a) CTO, KU Leuven (b) Steunpunt Diversiteit en Leren, UGent Contact: Koen.VanGorp@arts.kuleuven.be Iris.Philips@arts.kuleuven.be

Nadere informatie

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO Vlaamse Onderwijsraad Afdeling ASO Leuvenseplein 4 24 maart 2000 1000 Brussel ASO/RLE/ADV/001 Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO 1 Situering Sedert 1993 bestudeert

Nadere informatie

M2DESK BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het?

M2DESK BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het? BESCHRIJVING M2DESK Wat is het? De M2Desk is een leerlingtafel waar een computer in geïntegreerd is. Met behulp van twee knoppen kan een computer uit het tafelblad geklapt worden. Tegelijk verschijnt een

Nadere informatie

De cursist moet geen opleidingsonderdelen afgewerkt hebben of gelijktijdig volgen.

De cursist moet geen opleidingsonderdelen afgewerkt hebben of gelijktijdig volgen. Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches ECTS-fiche opleidingsonderdeel: COMMUNICATIEVAARDIGHEID Code: 10368 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 3 Studietijd: 75 à 90 uur Deliberatie: mogelijk

Nadere informatie

ICT- VISIEONTWIKKELING

ICT- VISIEONTWIKKELING ICT- VISIEONTWIKKELING WELKOM EN SITUERING Naar een visie rond ICT School-als-organisatie School-als-actor-van-een-scholengemeenschap School-als-pedagogische-identiteit 2 Een ICT-beleid voeren met (pedagogische)

Nadere informatie

Examenprogramma maatschappijleer

Examenprogramma maatschappijleer Examenprogramma maatschappijleer Informatiewijzer Preambule 1 Leeswijzer 2 maatschappijleer 3 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn 1 Werken

Nadere informatie

Studiedag "Wat kan ik (van) je leren? Samenwerkend leren in onderwijs Lerende netwerken

Studiedag Wat kan ik (van) je leren? Samenwerkend leren in onderwijs Lerende netwerken Studiedag "Wat kan ik (van) je leren? Samenwerkend leren in onderwijs Lerende netwerken Marieke van Nieuwenhuyze Karine De Gendt 9 juni 2015 Introductiesessie lerende netwerken Waarom heb je voor deze

Nadere informatie

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers Minimumstandaard ICT, ten aanzien van - voorzieningen binnen de school - de medewerkers DDS, januari 2011 Inleiding In dit document wordt de minimum standaard voor ICT beschreven. Alle DDS scholen streven

Nadere informatie

Bijlage: Mogelijke evaluatiecriteria voor leraren secundair onderwijs

Bijlage: Mogelijke evaluatiecriteria voor leraren secundair onderwijs 1 Bijlage: Mogelijke evaluatiecriteria voor leraren secundair onderwijs Met voorliggend document willen we alle aspecten van de functie van leraar in de evaluatie betrekken. Met deze brede evaluatie willen

Nadere informatie

Informatica WORD. ICT-competenties: van kleuter tot student

Informatica WORD. ICT-competenties: van kleuter tot student Informatica WORD ICT-competenties: van kleuter tot student In het curriculum van een leerling zijn er twee scharniermomenten waarbij het belangrijk is de ICT-competenties van de lerende te kennen namelijk

Nadere informatie

Standpunt rapport in het basisonderwijs PBD Basisonderwijs (september 2015)

Standpunt rapport in het basisonderwijs PBD Basisonderwijs (september 2015) Standpunt rapport in het basisonderwijs PBD Basisonderwijs (september 2015) Pedagogische begeleidingsdienst Huis van het GO! Willebroekkaai 36 1000 Brussel Situering, probleemstelling en uitgangspunten

Nadere informatie

KIJKWIJZER DOORLICHTING HUMANE WETENSCHAPPEN

KIJKWIJZER DOORLICHTING HUMANE WETENSCHAPPEN Katholiek Onderwijs Vlaanderen Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs KIJKWIJZER DOORLICHTING HUMANE WETENSCHAPPEN 1. ONDERWIJSAANBOD - LEERPLANREALISATIE + -? OPMERKINGEN Leerplandoelstellingen

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica In kolom 1 vind je 69 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep geschiedenis/esthetica. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

ICT-starterskit voor (aspirant-)leraren (ENW SoE-project 2011/5) Workshop 4/10/2013

ICT-starterskit voor (aspirant-)leraren (ENW SoE-project 2011/5) Workshop 4/10/2013 ICT-starterskit voor (aspirant-)leraren (ENW SoE-project 2011/5) Workshop 4/10/2013 Verloop workshop (1) Toelichting project Partners Kerndoel/ Legitimatie Werkwijze Resultaat: demonstratie starterskit

Nadere informatie

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET LEREN LEREN EN GOK Voet@2010 leren leren en thema s gelijke onderwijskansen Socio-emotionele ontwikkeling (1ste graad)

Nadere informatie

ICT-GEBRUIK DOOR LEERKRACHTEN EN LEERLINGEN

ICT-GEBRUIK DOOR LEERKRACHTEN EN LEERLINGEN ICT-GEBRUIK DOOR LEERKRACHTEN EN LEERLINGEN Resultaten van de Monitor voor ICT-Integratie in het Vlaamse Onderwijs 1 dr. Bram Pynoo - Bram.Pynoo@thomasmore.be INLEIDING 2 MICTIVO - SITUERING Monitor voor

Nadere informatie