Hoe de renovatiegraad verhogen?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoe de renovatiegraad verhogen?"

Transcriptie

1 Hoe de renovatiegraad verhogen? Input voor dit document kwam van: Auteur Jan Aerts (Community manager DuWoBo): verzamelde input DuWoBo-leden Co-auteurs: o Han Vandevyvere (VITO) o Johan De Herdt (Stad Antwerpen) o Peter Van Humbeeck (SERV / Universiteit Antwerpen) o Dirk Knapen (REScoop) o Serge de Gheldere (Futureproofed) o Luc Eeckhout (EVR Architecten / KU Leuven) o Jan Meuleman (AG Energiebesparingsfonds Antwerpen) Miljarden euro s verlaten jaarlijks Vlaanderen in ruil voor olie, aardgas en elektriciteit. Die euro s zouden beter lokaal besteed worden. Maar al de nodige energie zelf opwekken is op korte termijn niet haalbaar, tenzij ook aan de vraagzijde sterk gereduceerd wordt. Dit laatste kan onder andere door de renovatiegraad op te voeren op een manier die het voor iedereen betaalbaar houdt en die tegelijkertijd economische opportuniteiten biedt. Het energie-efficiëntieverschil ten opzichte van het gemiddelde in Europa kost Vlaanderen, zelfs bij de huidige energieprijs, toch al gauw 5 miljard per jaar. Ruim de helft daarvan is voor rekening van de slechte energetische kwaliteit van onze gebouwen 1 en die achterstand werd, bijvoorbeeld in vergelijking met Duitsland, de afgelopen 15 jaar alleen maar groter. Het belangrijkste pleidooi dat we willen voeren is dat er een sterke, gecoördineerde, transversale aanpak nodig is, naar analogie van bijvoorbeeld de Energiesprong in Nederland, in tegenstelling tot een versnipperde aanpak met gefragmenteerde subsidies en regels. Deze gecoördineerde aanpak, onder een overkoepelende, vertrouwde merknaam, zou het: ook voor kleinere gemeenten mogelijk moeten maken om een Renovatiepact uit te rollen én te faciliteren naar de burgers met de zeer beperkte middelen die zij hebben; ook voor doelgroepen (kansengroepen?) mogelijk moeten maken om er makkelijk hun weg in te vinden en over gaan tot actie, zonder té hoge drempels (bv. administratie voor subsidies). Hieronder enkele ideeën en knelpunten die ons inzien aan bod moeten komen in de aanloop naar het Renovatiepact. De gekozen thema s zijn in overeenstemming met de titels van de werkgroepen. Geïntegreerd beleidskader 1. Opgeschaalde renovatie kan heel wat economische en maatschappelijke voordelen met zich meebrengen zoals verhoogde lokale tewerkstelling, lagere energiekosten en verminderde energie-afhankelijkheid, gezondere binnenomgeving en hogere productiviteit van werknemers, minder werkloosheids- en gezondheidsuitgaven voor de overheid, minder zwartwerk in de renovatiesector en daardoor verhoogde BTW-inkomsten, hogere vastgoedwaarde en een betere bouwfysische kwaliteit van het gebouwenbestand, schaal-, kennis- en competitievoordelen in de groene/lage koolstofeconomie van de toekomst. 2. In het algemeen dient het wettelijk kader zo aangepast te worden dat de renovatie van het gebouwenbestand op gewenste locaties niet ontmoedigd, maar juist gestimuleerd wordt. Dit 1 "Naar energie-efficiëntie van wereldklasse" McKinsey in 2009 in opdracht van VBO 22-Jan-15 Page 1 of 9

2 zal leiden tot verschillende interventies in het regel- en subsidiekader zoals verder geïllustreerd. 3. Rol van gemeenten als neutrale, niet commerciële richtingaanwijzer. Vergemakkelijken van procedures, vertrouwen creëren en persoonlijke communicatie die niet zegt wat men MOET doen, maar waar men staat (diagnose). Niet rol van piloot of passagier, maar als verkeersleider. Grotere steden (zoals Gent) hebben wel meer middelen om in de pilootstoel te kruipen, initiëren stadsrenovatieprojecten en nemen zelf al belangrijke initiatieven, zoals gratis advies voor elk energierenovatieproject. Collectieve actie ondersteund door processen waarbij de stad eveneens faciliteert, zijn zo mogelijk nog effectiever. Het belang van deze neutrale, faciliterende rol van overheden kan moeilijk onderschat worden. We vermelden in die context graag dat de Nederlandse tegenhanger van de VVSG na afloop van Blok voor Blok 15 M krijgt om overheden zo n rol te laten opnemen. 4. Bevoordeel renovatie in de kern van steden en gemeenten ten opzichte van afgelegen woningen. Deze laatste zijn op vele manieren duurder voor de maatschappij (aansluiting nutsvoorzieningen, riolering, voorzieningen hoogwaardig openbaar vervoer, mogelijkheid van aansluiting op nieuwe netwerken zoals warmtenetten, Smart Grids, ). 5. Opleiding van de toekomstige bouwprofessionals: nog te vaak worden de jongeren vandaag opgeleid in technieken en methoden om dingen aan te pakken die niet voldoende actueel zijn. De opleiders staan niet meer in de praktijk en bijgevolg worden de toekomstige KMO's opgezadeld met technieken die niet toepasbaar zijn in de gewenste standaard. Financiering 6. In het algemeen heeft een project met een goed business plan geen probleem om financiering aan te trekken. Het Renovatiepact kan een toegevoegde waarde betekenen in deze projectdefiniëring door het koppelen van lucratieve aan meer risicovolle projecten en zo het effect van cherry picking door investeerders enigszins vermijden. 7. Naar analogie met de Energiesprong in Nederland moet er, samen met makelaars & immobiliën kantoren, werk gemaakt worden van een waarderingssysteem dat energiezuinige woningen hoger waardeert dan energieverslindende. Het EPC, en verstrenging van de handhaving ervan, kunnen hiertoe een aanzet vormen. Het waarderingssysteem kan ook financieel doorgetrokken worden door bijvoorbeeld geen tijdelijke korting op energieperformante gebouwen te geven maar een systematische verlaging van het KI te voorzien. 8. Een dergelijk waarderingssysteem vergemakkelijkt het voor financiële instellingen om hogere leenlasten toe te kennen aan energiezuinig renoverende klanten. Voor offertes, leningen, zou de focus hoofdzakelijk moeten liggen op woonkost en niet over initiële investeringskost. M.a.w. de reële uitgave die gezinnen zullen doen. 9. Bij nieuwbouw ligt het initiatief (bouwvergunning) voor 60% bij projectontwikkelaars, bij renovatie is dit slechts 14%. Om de renovatiegraad sterk te verhogen zullen we deze ontwikkelaars echter hard nodig hebben, onder andere omwille van andere financiële mogelijkheden die ontwikkelaars hebben ten opzichte van particulieren. Aandacht zal daarom moeten gaan naar het faciliteren (procedures, dynamiek van regelgeving, techniciteit ) van deze groep om ontwikkelingen niet te vertragen. 10. Creatieve formules, zoals optopping met 1 bouwlaag toelaten mits energiezuinige renovatie (BEN) van het ganse pand, kunnen projecten financieel interessanter maken. o Mogelijke effecten Verdichting, woningcreatie, inbreiding Meer inkomsten 22-Jan-15 Page 2 of 9

3 Waardevermeerdering Dakisolatie o Knelpunten Stedenbouwkundige en bouwtechnische beperkingen Financiering (verschillende eigenaars) (Brand)veiligheid Syndicus Extra randvoorwaarden (bv. parkeerplaatsen) 11. De woningeigendom in Vlaanderen blijft sterk versnipperd over individuele eigenaars. Voor deze blijvend grote groep dienen eveneens processen en instrumenten bedacht te worden waardoor ze sneller overgaan tot diepe renovatie. De renovatiegraad moet met name al gauw verdrievoudigen om de Europese klimaatdoelstellingen op lange termijn te kunnen halen, en het moet daarbij ook om diepgaande renovaties gaan. Nieuwe organisatievormen zoals special purpose vehicles, bijvoorbeeld op basis van energy performance contracting, en nieuwe financieringsmechanismen, bijvoorbeeld op basis van een coöperatieve of een klimaatfonds, behoeven verdere uitwerking en het opzetten van test cases. Bestaande initiatieven zoals de IWT-proeftuin omtrent collectieve renovatie leveren hieromtrent de eerste bruikbare inzichten. 12. Het BTW tarief voor renovatie verder verhogen zou uiteraard contraproductief werken. Woningen die voldoen aan bepaalde gewenste normen: gelegen in een kern, rijwoning of halfopen, kleinschalig, zouden een gunstiger BTW tarief voor renovatie toebedeeld kunnen worden dan niet-gewenste woonvormen: zonevreemd, grootschalig, afgelegen. Sommige woningen zijn de renovatie-investering niet meer waard. Voor deze woningen zou sloop en wederopbouw gestimuleerd moeten worden. Een mogelijkheid hiertoe zou kunnen zijn via een gunstiger BTW tarief. 13. Het financieel stimuleringsbeleid (financiering, BTW, fiscaliteit, premiebeleid) zou kunnen verbeterd worden door niet langer enkelvoudige investeringen te stimuleren (bv. dakisolatie), maar radicaal (of geleidelijk via bv. combi-premies) te verschuiven naar totaalaanpak, waarbij met een verplichte energie-audit voor en na de energieklasse-sprong kan bepaald en beloond worden. 14. We merken (zeker in de grootstedelijke context) dat veel particulier woonpatrimonium niet in particuliere eigendom zit, maar in structuren zoals bvba s, cvba s, (zeker de verhuurpanden). Aangezien zij van vele stimuleringsinstrumenten geen gebruik kunnen maken, moet grondig bekeken worden op welke manier deze groep ook in beweging gezet kan worden. Goede actievoorbeelden 15. Voorbeeldprojecten (kennisplatform renovatie, E2Rebuild,...) tonen aan dat grootschalige renovaties technisch en financieel mogelijk zijn mits geïndustrialiseerde modulaire technieken worden toegepast. Dergelijke prefabmethoden (wanden zelfs mét integratie van technieken) laten enerzijds toe om de kwaliteit alvorens de levering op de werf te verhogen & de werftijd zeer sterk te verkorten. Kleine aannemers zijn hier evenwel niet klaar voor en zullen bijgestaan moeten woorden in bv. opleidingen. 16. De projecten, lerende netwerken en stadsinitiatieven die nu reeds plaatsvinden mogen best vermeld worden. Daarbij onder meer IEE-, FP7- en H2020-projecten op Europees vlak en wat op Vlaamse en Gemeentelijke schaal ondernomen wordt in verschillende fora, lerende netwerken en transitie-initiatieven. 17. Meerdere voorbeelden zijn te vinden in EXPO op 22-Jan-15 Page 3 of 9

4 BEN-definitie voor renovatie (& EPB) 18. In de EPB wordt een nieuwe aard van het werk gebruikt: de ingrijpende energetische renovatie met max. E-peil 90. Belangrijk is het om er snel incentives aan te koppelen voor zij die bv. lager dan E70/50 scoren. Dit via onroerende voorheffing of andere. Wel opletten dat een trapsgewijze aanpak niet tot verloren opportuniteiten leidt. Net zoals het ontwikkelen van hybride wagens. We weten intussen dat we naar een elektrificatie van mobiliteit gaan, laten we geen tijd en geld meer stoppen in een halfslachtige, complexe tussenvorm. Voor woningen is dat des te belangrijker omdat er een mogelijk lock-in effect ontstaat. 19. Erfgoed moet evolueren van een Mag niet, mag wel ingesteldheid naar een proactief faciliterende functie. De kernfocus zou moeten zijn: Hoe beschermen we een gebouw tegen het functieloos worden? Uitzonderingen naar EPB-eisen (energie, maar ook comfort!) voor erfgoed mogen niet rechtstreeks ingaan tegen de beoogde functie na renovatie van dat erfgoed. Beslissingen omtrent erfgoed moeten genomen worden op basis van multicriteriamethodes zodat erfgoedwaarde correct afgewogen wordt ten opzichte van andere randvoorwaarden. Resultaten van een recente expertbevraging in Vlaanderen kunnen hierbij gebruikt worden als inspiratie voor een vernieuwde aanpak. Dit geldt a fortiori voor gebouwen met erfgoedwaarde wanneer er gedacht wordt aan (energie)renovatie. 20. In het updaten van EPB-software dient er over gewaakt te worden dat kleinschalige woningen zeker niet benadeeld worden in berekening van de BEN-definitie. In het verleden is gebleken dat er soms problemen opdoken bij kleine woningen (bv. PHPP-software) om de eis van maximale netto energiebehoefte te halen bij kleine bruikbare vloeroppervlaktes. Verplichtingen (& wetgeving) 21. Om private verhuurders (zijn typisch wat ouder en verhuren gemiddeld 2,2 woningen) aan te moedigen om te renoveren zijn andere triggers nodig. Zij gaan de rompslomp van verbouwen (en tijdelijke verlies van huur) liever uit de weg, vrezen dat ze het rendement van een verbouwing nooit zullen zien en dat eventuele successierechten toenemen als de woning in waarde stijgt. Wellicht kunnen ontzorgende renovatiekantoren (doorgroeimogelijkheden voor SVK's?) hier een totaaloplossing bieden? Bepaalde voordelen kunnen dan toegekend worden, mits de verhuur via een erkend kantoor loopt. Of omgekeerd, als er aan bepaalde verplichtingen niet voldaan wordt (bv. minimale dakisolatie), wordt de eigenaar verplicht om via een SVK te verhuren. o Mogelijke effecten Ontzorging, communicatie, hogere waardering woning, beter beeld van de markt, controle o Stimulansen zorgen over huurwoning overnemen (ketel kuisen, betaalachterstand, onderhoudskosten) mogelijkheid om woning in natura inbrengen in ruil voor aandeel, gegarandeerd dividend leegstandstax aanwenden ontzorgen successierechten bij erfenis o Knelpunten wordt mijn huis een sociale woning? hoe binnenhalen? Imago flexibiliteit verhuurdersbond - enkel legaal 22-Jan-15 Page 4 of 9

5 niets steunen wat vanzelf al werkt (70% FRGE niet naar doelgroepen) 22. Energiezuiger bouwen & renoveren is goedkoper voor rijwoningen (2,5x t.o.v. alleenstaande woningen)! Het opsplitsing van woningen in twee of meerdere kleine wooneenheden vergemakkelijken zou hier extra op kunnen inspelen. De wetgeving naar opsplitsen zou kunnen versoepelen wanneer een ambitieuze energetische renovatie (BEN) beoogd wordt. 23. De werking van de verschillende VME s (Verenigingen van Mede-Eigenaars) moeten meer gestructureerd aangepakt worden. Zo moet er werk gemaakt worden van een verplichting van reservefondsen voor energetische werken (naar analogie met reservefondsen voor veiligheid betreffende bv. liften). Verder wordt er in bv. Nederland pro-actiever gebruikt van onderhoudsplannen. o Mogelijke effecten: VME worden vragende partij voor (diepe) energie renovaties; Bewoners (huurders): energetische indexering <> indexering huurprijs (stabiele prijs, comfort + goed wonen). o Stimulansen fiscaal: btw verlaging van renovatie, onroerende voorheffingen stem quorum ( 50% daalt) energie indexatie gebouw "upgrade" zit onderhoudskosten afrekening van gemeenschappelijke kosten syndicus wordt "energie-service/specialist" incentive ; participeren in besparing weging van benefits o Knelpunten syndicus meekrijgen apathie mede-eigenaars syndicus opleiden 24. Er is een enorme leegstand in stedelijke kernen, op toplocaties, waar bv. winkelpanden slechts op 1 laag gebruikt worden, en erboven alles leeg staat of kantoorgebouwen niet meer volledig ingevuld geraken. Dit terwijl er elders ruimten en gronden te kort zijn. Kan het Renovatiepact deze leegstaande ruimten versneld ter beschikking stellen van potentiële bouwers of huurders? Zo zou het Renovatiepact ook voor en stuk een Herbestemmingspact kunnen worden. 22-Jan-15 Page 5 of 9

6 Communicatie 25. Diverse types van bewoners kunnen gedefinieerd worden. We sommen hier bij wijze van voorbeeld enkele types op die aandacht verdienen in Vlaams-Brabant, maar de lijst is uiteraard niet limitatief: 1. 43% van de woningen in Vlaams-Brabant zijn onderbezet. Deze huizen zijn te groot voor hun functie, maar de eigenaars (vaak alleenstaanden) mogen hun woning niet opsplitsen (wetgevend kader in bv. villawijken) of willen (voornamelijk lager opgeleiden) niet verhuizen uit hun wijk. Er is een enorm tekort aan 1 persoonswoningen in onze steden, veel alleenstaanden hebben geen alternatief. 2. De rotatie van woningeigenaars is bijzonder hoog in Vlaams-Brabant, specifiek rond Leuven. Ex-universitairen blijven hangen na hun studies tot ze jaar zijn om dan met vrouw en kinderen terug te verhuizen. In die periode kopen ze vaak een tijdelijke woning zonder de ambitie om die echt grondig aan te pakken. 3. In landelijke gebieden (bv. Oosten Vlaams-Brabant) zijn er vele alleenstaande, nietcompacte lintbouwwoningen uit de tweede helft 20 e Eeuw die bewoond worden door minder kapitaalkrachtigen. De gemiddelde hypothecaire leningen bedragen hier 40-70k waarvan een 2% met betaalachterstanden kampt. Deze ontleende budgetten zijn ruim ontoereikend om dit type woningen te renoveren naar lage energie standaard. Deze lijst toont aan dat er geen one-size-fits-all oplossing bestaat. Toch pleiten we voor een gecoördineerde, bovenlokale aanpak (naar analogie Energiesprong NL) omwille van het vertrouwen dat die aanpak uitstraalt én het ook vermijdt dat elke gemeente hetzelfde pionierswerk dient te verrichten. 26. Om de wens van kandidaat-bouwers te sturen in de richting van een gerenoveerde woning in de stad i.p.v. het stereotiep van een villa met vertezicht, is een belangrijke kernvraag: Hoe maken we de stad aantrekkelijker voor jarigen? Gezinnen met kinderen, nabijheid activiteiten en mix van voorzieningen, kindvriendelijke straten en wijken, fietsinfrastructuur, In het algemeen kan een sterke visie omtrent toekomstige duurzaamheid, veerkracht en leefkwaliteit in steden daarbij als een katalysator werken voor stadsbrede renovatie/herontwikkelings- en duurzaamheidsprojecten. Ook de vraag wat motiveert de gebruiker neemt een cruciale plaats in. Niet enkel individueel gedrag, maar ook het sociale netwerk en andere context gerelateerde aspecten moeten meegenomen worden in de inspanningen om huis- en gebouweigenaars tot ingrepen te motiveren. Hierover ontstaat geleidelijk aan meer en meer expertise in de vakwereld. 27. Belangrijke rol van media. Zo zijn bijvoorbeeld de proeftuinen IWT van start gegaan. Er is wellicht genoeg aandacht voor het aanbod, maar een aanbod zonder vraag is een niche. We kunnen in dit geval vrezen dat de communicatie om voor vraag te zorgen pas te laat wordt aangevat. Er moet werk gemaakt worden van het visualiseren van het proces door interviews, filmen van de werken en de ervaringen wereldkundig maken via de klassieke en nieuwe media. 28. Het renovatiepact zou ook een opportuniteit en belangrijk momentum kunnen zijn voor de integratie van gedragswetenschappen in het energiebeleid? De 'werkgroep communicatie' heeft als taak 'het uitwerken van een marketingplan voor positieve communicatie over de doelstellingen en de implementatie van het Renovatiepact'. Moeten het mandaat en de samenstelling van de voorziene 'werkgroep communicatie' niet worden uitgebreid met gedragsexperts en mensen binnen de VO die hier al verder staan? cf. de studiemiddag en infosessie die SERV, DAR en LNE op 16/12/2014 organiseerden over hoe inzichten uit de gedragspsychologie en noties als keuze-optimalisatie beter kunnen worden toegepast om succesvol beleid te maken. Belangrijkste voorwaarde is dat dit van bij het begin wordt meegenomen als het beleid ontwikkeld wordt. 2 2 https://www.linkedin.com/company/servacademie 22-Jan-15 Page 6 of 9

7 29. Tussen 2000 en 2010 liep de energievraag voor verwarming in woningen in Duitsland met 20% terug 3. Wellicht was dat mede en gevolg van de grootschalige renovatiecampagne die de Duitse vakbonden eind van de jaren negentig lanceerden als "Alliantie voor Arbeid en Milieu" 4, die zich tot doel stelde elk jaar woningen energetisch te renoveren en daarbij arbeidsplaatsen te creëren. beide zou ons land op dit moment wel kunnen gebruiken. De Allianties kwamen een tiental jaar geleden ook hier in België ter sprake, tot in het parlement toe. Ze werden ook door de Brusselse en de Waalse overheid opgepikt. Vraag is of een dergelijke benadering door de overheid de goede weg is. Misschien is een brede samenwerking op het terrein wel effectiever. 30. De impact van het Behavioural Insights Team (BIT) 5, in het kader van de Green Deal 6 (UK) is duidelijk. Een Vlaams BIT, in navolging van UK en NL, is beslist noodzakelijk. Het renovatiepact is, net als de herziening van het EPC of de gedachtes achter Opower, Kiwi Power of Restore (Antwerpen) op de Vlaamse markt brengen, een goede case. Het renovatiepact past overigens zeer goed in de klimaatdoelstellingen van de steden met een Burgemeestersconvenant. In het kader van deze convenant hebben een aantal steden, waaronder Antwerpen, i.s.m. Vlaamse administratie en private partners een interessante piloot opgestart in kader van financiering van lokale klimaatplannen (FLK). We verwijzen naar het vehikel, niet het lerend netwerk. Een BIT is eigenlijk zeer complementair aan dit vehikel. De uitvoering van al de lokale klimaatplannen is eigenlijk één groot relanceplan. Dit is, mutatis mutandis, te vergelijken met de Green Deal van Cameron. En wat had Cameron nodig om de Green Deal te versnellen/uit te voeren? Het BIT. Financiering en gedragsinterventies zijn beide noodzakelijk om klimaatplannen succesrijk te implementeren en alzo het relanceplan uit te voeren. Problemen met de Green Deal (voor het BIT erbij betrokken werd): 4 op 5 Britten waren niet op de hoogte van de lancering, ondanks maandenlange communicatie erover. Juridische en IT-problemen achtervolgden het programma de eerste paar maanden, wanneer bleek dat de financiering, het hart van de deal, veel ingewikkelder bleek om op poten te zetten met individuele bedrijven dan initieel verwacht. Vijf maanden na de lancering, was slechts één van de 'grote zes' energieleveranciers volledig gestart met een nationaal programma voor het aanbieden van de Green Deal https://www.gov.uk/government/news/green-deal-home-improvement-fund-details-announced 22-Jan-15 Page 7 of 9

8 31. The Dragons of Inaction 7 beschrijft 29 redenen waarom mensen geen actie ondernemen. Om een krachtig communicatieplan uit te werken voor het Renovatiepact dienen deze zorgvuldig onder de loop genomen te worden. Een alternatieve bron is The Evolutionary Bases for Sustainable Behavior 8. Table 1 Psychological Barriers to Climate Change Mitigation and Adaptation General psychological barrier Limited cognition Ideologies Comparisons with others Sunk costs Discredence Perceived risks Limited behavior Specific manifestation Ancient brain Ignorance Environmental numbness Uncertainty Judgmental discounting Optimism bias Perceived behavioral control/ self-efficacy Worldviews Suprahuman powers Technosalvation System justification Social comparison Social norms and networks Perceived inequity Financial investments Behavioral momentum Conflicting values, goals, and aspirations Mistrust Perceived program inadequacy Denial Reactance Functional Physical Financial Social Psychological Temporal Tokenism Rebound effect interest in the production and use of greenhouse gases (e.g., Hoggan, 2009). Environmental numbness. Every environment is - composed Psychological of more Barriers cuesthat and Limit elements Climate thanchange individ- Mitigation places, and such as among in 7 The Dragons of Inaction Adaptation Robert uals Gifford, can University wholly monitor, of Victoria so we attend to environments kilometers apart (Musso selectively. Therefore, people are often unaware of much of count future environmen 8 The Evolutionary their Bases physical for Sustainable surroundings, Behavior: particularly Implications aspects for Marketing, causing nopolicy, asand risks Social in some other do Entrepreneurship ( immediate Van Vugt, difficulty, et al) but sometimes even aspects of it that 2004) and less than othe are causing them at least mild difficulties (Gifford, 1976). The incorrect assessmen Climate change is like that for many citizens: a phenomenon outside immediate attention because it is not causing mented rather than general environmental r disc 22-Jan-15 Page 8 of 9 any immediate personal difficulties. Mitigative and adapvaried, can lead to a num quent attenuation of hel rate the problems. Uncertainty. dilemmas demonstrates reduces the frequency of de Kwaadsteniet, 2007; tend to interpret any sign size of a resource pool regenerates, as sufficien favors self-interest rath Uncertainty about clima tions as a justification related to climate chang presentations of the ver dence phrases (such as the 2007 assessment rep ernmental Panel on Cl individuals to interpret t lihood than the IPCC exp & Por, 2009). Thus, well-intended tists to fairly character climate change seem to l climate change risk on th scientific and ethical re uncertainty is an ines model or any model, entists are left with a present the likelihood of without promoting misg lay audience, which of the part of the public. Judgmental dis sense refers to the under recent study of over 3 found that individuals in environmental condition their own (Gifford, Scan others (e.g., Uzzell, 20 counting of environment ditions often may be obj globe, this tendency oc worse in 25 years than at

9 32. Principes van Behavioural Insights Team (aansluitend bij punt 28): 1. Maak het gemakkelijk: 1. Gebruik de kracht van standaard oplossingen. Mensen hebben een sterke neiging om te gaan voor de standaard optie of het vooraf ingestelde, aangezien het gemakkelijk is om te doen. Het standaard maken van een optie de maakt de kans groter om genomen te worden. 2. Verminder de 'gedoe factor. De inspanning die nodig is om een actie uit te voeren weerhoudt mensen ervan. Het verminderen van die inspanning kan de opname of respons ervan verhogen. 3. Vereenvoudig berichten. Een duidelijke boodschap resulteert vaak in een significante toename van respons op communicatie. In het bijzonder is het nuttig om een complexe doelstelling op te delen in eenvoudigere, gemakkelijker acties. 2. Maak het aantrekkelijk 1. Aandacht trekken. We hebben meer kans om iets te doen waar onze aandacht naar getrokken wordt. Manieren om dit te doen zijn onder meer het gebruik van afbeeldingen, kleuren of personalisatie. 2. Ontwerp beloningen en straffen voor een maximaal effect. Financiële prikkels zijn vaak zeer effectief, maar alternatieve incentives - zoals loterijen, wedstrijden kunnen ook goed werken en kosten vaak minder. 3. Maak het sociaal 1. Toon aan dat de meeste mensen het gewenste gedrag reeds uitvoeren. Beschrijven wat de meeste mensen doen in een bepaalde situatie moedigt anderen aan om hetzelfde te doen. Ook moeten de beleidsmakers op hun hoede zijn voor het per ongeluk versterken van een problematisch gedrag door het benadrukken van de hoge prevalentie zijn. 2. Gebruik de kracht van netwerken. We zijn ingebed in een netwerk van sociale relaties, en diegene waarmee we in contact komen bepalen mee onze acties. Overheden kunnen netwerken gebruiken om collectieve acties te bevorderen, wederzijdse support aan te moedigen en zo peer-to-peer te verspreiden. 3. Stimuleer mensen om een verbintenis te maken aan anderen. Mensen maken vaak een vrijwillig commitment om iets te doen. Het sociale karakter van deze verplichtingen is vaak cruciaal. 4. Gebruik levensgebeurtenissen en tijdsaspect 1. Stimuleer mensen op het moment dat ze er waarschijnlijk het meest ontvankelijk voor zijn. Hetzelfde aanbod doen op verschillende tijdstippen kan drastisch verschillende niveaus van succes te hebben. Gedrag is in het algemeen gemakkelijker te veranderen wanneer gewoonten al verstoord worden, zoals rond belangrijke gebeurtenissen in het leven (overlijden, verhuis, kinderen verlaten de woonst, ). 2. Houd rekening met de onmiddellijke kosten en baten. We worden meer beïnvloed door de kosten en baten die onmiddellijk in werking treden dan die later effect hebben. Beleidsmakers moeten overwegen of de onmiddellijke kosten of baten kunnen worden aangepast (zelfs al is het maar een beetje), gezien het feit dat ze zo invloedrijk zijn. 3. Help mensen om hun reactie op gebeurtenissen te plannen. Er is een grote kloof tussen intenties en feitelijk gedrag. Een bewezen oplossing is om mensen te vragen om de belemmeringen om tot actie over te gaan te identificeren, en dan een specifiek plan te ontwikkelen om deze aan te pakken. 22-Jan-15 Page 9 of 9

Renovatiepact. Werkgroep communicatie. Startvergadering 12 februari 2015, Brussel

Renovatiepact. Werkgroep communicatie. Startvergadering 12 februari 2015, Brussel Renovatiepact Werkgroep communicatie Startvergadering 12 februari 2015, Brussel Het Vlaamse regeerakkoord 2014-2019 Vlaanderen maakt van energie-efficiëntie een topprioriteit door o.a. gebouwen en bedrijven

Nadere informatie

Collectieve Renovatie Qué? Financiering Lokale Klimaatplannen WG Korte Termijn collectieve renovatie

Collectieve Renovatie Qué? Financiering Lokale Klimaatplannen WG Korte Termijn collectieve renovatie 09/02/2015 Collectieve Renovatie Qué? Financiering Lokale Klimaatplannen WG Korte Termijn collectieve renovatie Dieter Cuypers Smart Energy and Built Environment Collectieve renovatie 09/02/2015 Foto s

Nadere informatie

EPC ESCO VME. Sven Wuyts Factor4

EPC ESCO VME. Sven Wuyts Factor4 EPC ESCO VME Sven Wuyts Factor4 Energie Prestatie Contract Energy Service COmpany Vereniging van MedeEigenaars Sven Wuyts Factor4 Factor4: Antwerpen en Amsterdam Ingenieurs en financieel experts Energiebesparingsprojecten

Nadere informatie

Renovatiepact werkgroep communicatie 16/03/2015

Renovatiepact werkgroep communicatie 16/03/2015 Renovatiepact werkgroep communicatie 16/03/2015 Bepaling van doelgroepen Doelgroepen klassiek Leeftijdscategorieën Jongeren

Nadere informatie

Eerste versie langetermijnvisie grondige renovatie van woningen

Eerste versie langetermijnvisie grondige renovatie van woningen Eerste versie langetermijnvisie grondige renovatie van woningen 1 Kenmerken Vlaams woningenbestand Overgrote meerderheid individuele woningen, elke woning quasi anders. Oud met slechte energieprestatie.

Nadere informatie

Duurzame energieactieplannen: Collectief renoveren?

Duurzame energieactieplannen: Collectief renoveren? STEP-UP coaching traject Mechelen 05/11/2014 Duurzame energieactieplannen: Collectief renoveren? Han Vandevyvere, dr. ir. arch., Unit Transitie Energie en Milieu Mechelen, 04.11.2014 Waarom collectief

Nadere informatie

Energierenovatiecoach EcoHuis Antwerpen

Energierenovatiecoach EcoHuis Antwerpen Energierenovatiecoach EcoHuis Antwerpen EcoHuis Antwerpen Centrum duurzaam (ver)bouwen, wonen en leven van de stad Antwerpen EcoHuis Antwerpen (EHA) = onderdeel van bedrijf Stadsontwikkeling, afdeling

Nadere informatie

Van bouwsector naar woonsector

Van bouwsector naar woonsector Van bouwsector naar woonsector donderdag - 24 04 2014-12:23 Van bouwsector naar woonsector De bouw ondergaat vandaag een grote transformatie: naar een sector die inspeelt op de behoefte aan betaalbare

Nadere informatie

27-11-2013. Trias energetica, Rc-waarde, ketensamenwerking, energieneutraal, financiering, wetgeving, milieu, C2C,

27-11-2013. Trias energetica, Rc-waarde, ketensamenwerking, energieneutraal, financiering, wetgeving, milieu, C2C, ir. Frits Schultheiss lectoraat Duurzame Energie Energieneutraal bouwen Energiearm renoveren: 1. De besparingen op de energiekosten maken extra investeringen mogelijk (route van de Energiesprong); 2. De

Nadere informatie

Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt. Bijeenkomst VNG, 27 maart 2013 Marco van Dorst marco@moveo.nu, 0114-630998 / 06-22110077

Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt. Bijeenkomst VNG, 27 maart 2013 Marco van Dorst marco@moveo.nu, 0114-630998 / 06-22110077 Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt Bijeenkomst VNG, 27 maart 2013 Marco van Dorst marco@moveo.nu, 0114-630998 / 06-22110077 Intentieverklaring UPGRADE 24 januari 2013 ondertekende groot aantal

Nadere informatie

Waarom geen woningen bouwen. zoals Ecopower stroom verkoopt?

Waarom geen woningen bouwen. zoals Ecopower stroom verkoopt? Waarom geen woningen bouwen zoals Ecopower stroom verkoopt? Betaalbaar en duurzaam wonen Peter Van Cleemput Teammanager Lokaal Woonbeleid IGEMO Intergemeentelijk project Wonen langs Dijle en Nete Aanleiding

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

Het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed m.b.v. ESCO s. Hans Hörter, Commercieel Adviseur DWA installatie- en energieadvies

Het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed m.b.v. ESCO s. Hans Hörter, Commercieel Adviseur DWA installatie- en energieadvies 18-12-2012 1 Het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed m.b.v. ESCO s Hans Hörter, Commercieel Adviseur DWA installatie- en energieadvies Onderwerpen Achtergrond: waarom gebeurt er zo weinig? Wat is

Nadere informatie

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Programma Gijs Schuurhuis (De Urbanisator Plaspoelpolder) Welkomstwoord Hans Korbee

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

Stakeholderoverleg Energierenovatieprogramma 2020/Europese Richtlijn Energie-efficiëntie van 25 oktober 2012

Stakeholderoverleg Energierenovatieprogramma 2020/Europese Richtlijn Energie-efficiëntie van 25 oktober 2012 Focusgroep 1: Huurwoningen, wooneenheden in mede-eigendom en historisch waardevolle gebouwen (Verslaggever Katelijne d Hauwers) het gedrag - Dakisolatieverplichting in (huur)woningen in Vlaamse wooncode

Nadere informatie

Stedelijk huurkantoor Gent. 28 september 2010

Stedelijk huurkantoor Gent. 28 september 2010 Stedelijk huurkantoor Gent 28 september 2010 1. Gentse context AANBOD - 44% huurders (bron, SEE 2001) - Aantal huurwoningen neemt gestaag af - Aantal huurwoningen wordt geraamd op 44.000 (cijfers 2001)

Nadere informatie

Energie in het Grote Woononderzoek 2013 Hoe evolueert de energiekwaliteit van de Vlaamse woningen?

Energie in het Grote Woononderzoek 2013 Hoe evolueert de energiekwaliteit van de Vlaamse woningen? Energie in het Grote Woononderzoek 2013 Hoe evolueert de energiekwaliteit van de Vlaamse woningen? Griet Verbeeck & Wesley Ceulemans Universiteit Hasselt Studiedag De energiekwaliteit van het Vlaamse woningenpark,

Nadere informatie

Zuid-West-Vlaanderen Energieneutraal in 2050. Naar een regionale energiestrategie

Zuid-West-Vlaanderen Energieneutraal in 2050. Naar een regionale energiestrategie Zuid-West-Vlaanderen Energieneutraal in 2050. Naar een regionale energiestrategie Welke vragen liggen aan de basis? Er beweegt nu zeer veel rond energie. Waar staan we nu en hoe gaat het verder evolueren?

Nadere informatie

De Vlaamse Renovatiedag in een notendop

De Vlaamse Renovatiedag in een notendop Persmoment De Vlaamse Renovatiedag in een notendop Openhuizendag Initiatief van NAV en Ik ga Bouwen & Renoveren 18 de editie Doelpubliek: toekomstige verbouwers Gratis Uniek. Meer dan een namiddag huisjes

Nadere informatie

Energiepremies en energieleningen. Seminarie CIB - Ecohuis 26 april 2013

Energiepremies en energieleningen. Seminarie CIB - Ecohuis 26 april 2013 Energiepremies en energieleningen Seminarie CIB - Ecohuis 26 april 2013 Overzicht - Doelstelling - Knelpunten - Ondersteuning door de stad Antwerpen - Premies - Leningen - Voorbeelden 2 Doelstelling -

Nadere informatie

Naar een integraal aanbod van bijna-energieneutrale (BEN) renovaties van eengezinswoningen in België

Naar een integraal aanbod van bijna-energieneutrale (BEN) renovaties van eengezinswoningen in België Naar een integraal aanbod van bijna-energieneutrale (BEN) renovaties van eengezinswoningen in België FRDO Lunchdebat Brussel, 19 januari 2014 Erwin Mlecnik, TU Delft Faculty of Architecture and the Built

Nadere informatie

VLAAMSE ENERGIELENING

VLAAMSE ENERGIELENING VLAAMSE ENERGIELENING Jeroen Verbeke Energiedeskundige 04/12/2015 WVI www.wvi.be BARON RUZETTELAAN 35 8310 BRUGGE T +32 50 36 71 71 E wvi@wvi.be voormalig federaal Fonds FRGE(Fonds ter Reductie van de

Nadere informatie

OP WEG NAAR 2020 Bijna-Energieneutrale gebouwen?

OP WEG NAAR 2020 Bijna-Energieneutrale gebouwen? OP WEG NAAR 00 Bijna-Energieneutrale gebouwen? Maarten De Groote Vlaams Energieagentschap 4 oktober 0 Brugge Inhoud Evolutie energieprestatie Vlaanderen Aanpassingen wetgeving EPB Aanpassingen wetgeving

Nadere informatie

Belfius Smart City Award 2015

Belfius Smart City Award 2015 Belfius Smart City Award 2015 «Stadslab2050 Energie voor het Antwerpse hart» Stad Antwerpen Stadslab2050 (http://stadslab2050.be/) is een stedelijk laboratorium dat de omslag naar een duurzaam Antwerpen

Nadere informatie

Green Deal Leiden: wonen en energie

Green Deal Leiden: wonen en energie Green Deal Leiden: wonen en energie Samen meters maken Bart van Geleuken, projectleider Green Deal Introductie Leidse Green Deal Toelichting doel Leidse Green Deal Leidse voorbeelden wonen en energie Voorbeelden

Nadere informatie

nzeb markt Nederland

nzeb markt Nederland Ad Straub, TU Delft nzeb markt Nederland Initiatieven overheid: Subsidieprogramma Blok voor Blok Innovatieprogramma Energiesprong: Gemeenten: Lokaal Alle Lichten op Groen Pioniers: Huis Vol Energie Het

Nadere informatie

1. Energiezuinige woningbouw 2012 2025 2. Slimme strategie voor energiezuinig bouwen 3. Doorgedreven, geïntegreerde en volgehouden regelgeving 4.

1. Energiezuinige woningbouw 2012 2025 2. Slimme strategie voor energiezuinig bouwen 3. Doorgedreven, geïntegreerde en volgehouden regelgeving 4. 1. Energiezuinige woningbouw 2012 2025 2. Slimme strategie voor energiezuinig bouwen 3. Doorgedreven, geïntegreerde en volgehouden regelgeving 4. Communicatiecultuur rond REG 5. Voorbeeldrol overheid 1

Nadere informatie

Woonbeleid Vlaams-Brabant

Woonbeleid Vlaams-Brabant Woonbeleid Vlaams-Brabant Inhoud 1. Twee uitdagingen 2. Ondersteuning particulieren 3. Ondersteuning huisvestingsinitiatieven 4. Ondersteuning lokaal woonbeleid 1. Twee uitdagingen Betaalbaarheid Duurzaam

Nadere informatie

Warmer wonen. Werkgroep premies. 20 juni 2013

Warmer wonen. Werkgroep premies. 20 juni 2013 Warmer wonen Werkgroep premies 20 juni 2013 Uitgenodigd Isabel Tremerie ; Ciska Vereecke; david debosschere; Daevy Debeuf ; Catherine.Christiaens; christof libbrecht; pieter Decruynaere; Fien Vandeghinste;

Nadere informatie

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 DUURZAAM overheidsgebouw Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 AGENDA : duurzaamheidscriteria 2 Grontmij Belgium NV part of Sweco Interactieve presentatie met twee kernvragen : 1. Wat is

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Kansen voor warmte Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Centrale boodschap Er is een groot potentieel aan duurzame warmte en warmtebesparing in Nederland beschikbaar. Per situatie

Nadere informatie

Vlaamse fiscaliteit met betrekking tot woningen. Departement Financiën en Begroting

Vlaamse fiscaliteit met betrekking tot woningen. Departement Financiën en Begroting Vlaamse fiscaliteit met betrekking tot woningen Departement Financiën en Begroting Relevante belastingen 1. Kader Beleidsnota Financiën en Begroting 2. Onroerende voorheffing 3. Verkooprecht 4. Schenkbelasting

Nadere informatie

Bewonerservaringen bij doorgedreven renovatie: input voor bedrijfsmodellen. Erwin Mlecnik, TU Delft i.s.m. PHP Ad Straub, TU Delft

Bewonerservaringen bij doorgedreven renovatie: input voor bedrijfsmodellen. Erwin Mlecnik, TU Delft i.s.m. PHP Ad Straub, TU Delft Bewonerservaringen bij doorgedreven renovatie: input voor bedrijfsmodellen Erwin Mlecnik, TU Delft i.s.m. PHP Ad Straub, TU Delft Inhoud Inleiding Doel Onderzoeksaanpak Resultaten/ analyse Conclusie Vooruitzichten

Nadere informatie

ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen. Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax)

ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen. Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax) ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax) ESCOLimburg2020: het project Doel: versnelde realisatie energie-performante overheidsgebouwen Goede

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

De energiekwaliteit van het bestaande woningenpark

De energiekwaliteit van het bestaande woningenpark De energiekwaliteit van het bestaande woningenpark Prof. dr. ir. arch. Griet Verbeeck Faculteit Architectuur & Kunst, Universiteit Hasselt Jaarvergadering BMP-PMC, Brussel, 1 oktober 2015 We zijn op de

Nadere informatie

Info-avond - 5 jaar EPB geplande wijzigingen toekomst

Info-avond - 5 jaar EPB geplande wijzigingen toekomst Info-avond - 5 jaar EPB geplande wijzigingen toekomst 15 juni 2011 VEA Jos Geijsels A. 5 jaar EPB in cijfers juni 2011 2 A. Geplande wijzigingen 1. Aantal EPB-aangiften; 2. Evolutie E-peil; 3. Evolutie

Nadere informatie

Toekomstige vermarktingsmodellen: Van leasing tot ESCO

Toekomstige vermarktingsmodellen: Van leasing tot ESCO Toekomstige vermarktingsmodellen: Van leasing tot ESCO Joris Haems Algemeen Directeur Upgrade Energy Inhoud 1 2 3 4 5 6 Introductie: Energie als schaars goed Uw gebouw als energieproducent Opportuniteit

Nadere informatie

BULLETIN VAN MONDELINGE VRAGEN EN ANTWOORDEN VRAGENUURTJE VAN JULI 2014. 2014/016 Stand van zaken projecten kwalitatief en betaalbaar wonen 07/2014

BULLETIN VAN MONDELINGE VRAGEN EN ANTWOORDEN VRAGENUURTJE VAN JULI 2014. 2014/016 Stand van zaken projecten kwalitatief en betaalbaar wonen 07/2014 BULLETIN 7 VAN MONDELINGE VRAGEN EN ANTWOORDEN VRAGENUURTJE VAN JULI 2014 2014/016 Stand van zaken projecten kwalitatief en betaalbaar wonen 07/2014 2014/016 Stand van zaken projecten kwalitatief en betaalbaar

Nadere informatie

Sociale huisvesting Renovatieplanning ERP 2020

Sociale huisvesting Renovatieplanning ERP 2020 Sociale huisvesting Renovatieplanning ERP 2020 VMSW Afdeling PROJECTEN Ir Bernard Wallyn Aanleiding Strategische doelstelling Vlaamse Regering In 2020 zijn er in Vlaanderen geen energieverslindende woningen

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

Sociale huur in kleine kernen Westhoek Leader Westhoek - 18/11/2013 1 5. en dus geen sociale koopwoningen of doelgroepwoningen van het OCMW/gemeente.

Sociale huur in kleine kernen Westhoek Leader Westhoek - 18/11/2013 1 5. en dus geen sociale koopwoningen of doelgroepwoningen van het OCMW/gemeente. Sociale huur in kleine kernen Westhoek 10 aanbevelingen ifv inplanting en concept sociale huur Leader Westhoek - 18/11/2013 I. Aanbevelingen voor het lokaal woonbeleid a) Bewust kiezen voor een onderbouwde

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

ECO-Life Venning CO² neutrale woonwijk in Kortrijk

ECO-Life Venning CO² neutrale woonwijk in Kortrijk ECO-Life Venning CO² neutrale woonwijk in Kortrijk Ilse Piers Directeur Goedkope Woning ENERGIEDAG VVSG 19 maart 2013 Goedkope Woning ECO-Life Goedkope Woning ECO-Life - EU-subsidiedossier: CONCERTO -

Nadere informatie

De financiële legpuzzel bij herbestemmen. Rick Meijer (MSc) r.meijer@bureaurekenruimte.nl

De financiële legpuzzel bij herbestemmen. Rick Meijer (MSc) r.meijer@bureaurekenruimte.nl De financiële legpuzzel bij herbestemmen Rick Meijer (MSc) r.meijer@bureaurekenruimte.nl Inhoud Het probleem: leegstand in cijfers Herbestemmen Keuzes huidige eigenaar Keuzes initiatiefnemer Keuzes gemeente

Nadere informatie

Presentatie ZA 23 februari 2015. Onesto?

Presentatie ZA 23 februari 2015. Onesto? Presentatie ZA 23 februari 2015 Onesto? De grootste erkende kredietmaatschappij (groep) voor sociaal woonkrediet in Vlaanderen Opgericht in 1894 Eigen vermogen 30 mio portefeuille 250 mio Kantoren in Beringen,

Nadere informatie

Van concurrenten naar collega s

Van concurrenten naar collega s Van concurrenten naar collega s INHOUD Historiek CIM-cijfers Resultaten enquête Strategie Opportuniteiten Conclusie 19/06/2014 2 HISTORIEK 1982 Lancering Beter bouwen & verbouwen 2008 Ik ga Bouwen & Renoveren

Nadere informatie

Seminar 360 on Renewable Energy

Seminar 360 on Renewable Energy Seminar 360 on Renewable Energy Financieren van duurzame energie initiatieven ING Lease (Nederland) B.V. Roderik Wuite - Corporate Asset Specialist - Agenda I 1. Introductie 2. Financiering van duurzame

Nadere informatie

Wijziging energieprestatieregelgeving 2015

Wijziging energieprestatieregelgeving 2015 Gezamenlijk briefadvies Wijziging energieprestatieregelgeving 2015 Wijziging Energiebesluit met diverse bepalingen inzake de energieprestatieregelgeving Datum van goedkeuring Minaraad 3 september 2015

Nadere informatie

Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland

Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland Betrokkenheid o.a.; Projectmanager Energiesprong SWF Projectmanager Blok voor blok Utrecht Label B of meer? Opgave - Focus Financieel

Nadere informatie

Persons who generate or conceive ideas and plans

Persons who generate or conceive ideas and plans Persons who generate or conceive ideas and plans Historie Ontstaan uit eigen behoefte Eerste bedrijf Verspreiding freelancers Wij zijn zelf de doelgroep Huidige situatie leegstand Nederland 15,4% Den Haag

Nadere informatie

Een lagere energiefactuur? Wij helpen u!

Een lagere energiefactuur? Wij helpen u! Een lagere energiefactuur? Wij helpen u! Stap 1 : Vraag snel een gratis energiescan aan. Stap 2 : Isoleer het dak van een private huurwoning en geniet van een extra hoge premie van 23 euro per m 2. Bekijk

Nadere informatie

Open Data in België en Vlaanderen; Interessante complexiteit. Noël Van Herreweghe

Open Data in België en Vlaanderen; Interessante complexiteit. Noël Van Herreweghe Open Data in België en Vlaanderen; Interessante complexiteit Noël Van Herreweghe 1 Inhoud: 1.Open data in de Belgische en Vlaamse context 2. Hoe zien wij open data in Vlaanderen 3. Status open data in

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

TH-MI Motivation Indicator. Brown Jeremy Manager Brainwave Ltd.

TH-MI Motivation Indicator. Brown Jeremy Manager Brainwave Ltd. Brown Jeremy Manager Brainwave Ltd. TH-MI Motivation Indicator Dit rapport werd gegenereerd op 30-08-2013 door White Alan van Brainwave Ltd.. De onderliggende data dateren van 30-08-2013. OVER DE MOTIVATION

Nadere informatie

Doorgedreven renovatie of slopen? Een afweging bij verschillende woningen op basis van milieu- en kosten-impact

Doorgedreven renovatie of slopen? Een afweging bij verschillende woningen op basis van milieu- en kosten-impact Doorgedreven renovatie of slopen? Een afweging bij verschillende woningen op basis van milieu- en kosten-impact Jeroen Vrijders & Lisa Wastiels Labo Duurzame Ontwikkeling WTCB Overzicht Context Case study

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE. Woord vooraf 3

INHOUDSOPGAVE. Woord vooraf 3 INHOUDSOPGAVE Woord vooraf 3 Wanneer is de woninghuurwet van toepassing? 13 1 Is de Woninghuurwet van toepassing op alle huurovereenkomsten? 13 2 Wat is een hoofdverblijfplaats? 14 3 Wie kan als huurder

Nadere informatie

Zoom in op uw dak: voor verhuurders

Zoom in op uw dak: voor verhuurders Zoom in op uw dak: voor verhuurders Thermografische foto stad Antwerpen Met 20 buurgemeenten De warmteverliezen van woningen kunnen zichtbaar gemaakt worden U krijgt een indicatie van de warmteverliezen

Nadere informatie

Advies. Over het voorontwerp van decreet tot invoering van een verhoogd abattement bij hypotheekvestiging op de enige woning

Advies. Over het voorontwerp van decreet tot invoering van een verhoogd abattement bij hypotheekvestiging op de enige woning Brussel, 9 juli 2008 070908 Advies decreet hypotheekvestiging Advies Over het voorontwerp van decreet tot invoering van een verhoogd abattement bij hypotheekvestiging op de enige woning 1. Toelichting

Nadere informatie

Steunpunt Wonen 2012-2015: van onderzoeksvragen naar resultaten en beleidsimpact

Steunpunt Wonen 2012-2015: van onderzoeksvragen naar resultaten en beleidsimpact Steunpunt Wonen 2012-2015: van onderzoeksvragen naar resultaten en beleidsimpact Sien Winters Coördinator Steunpunt Wonen www.steunpuntwonen.be Inhoud Van onderzoeksvragen behandelde thema s resultaten

Nadere informatie

Naar een effectief gemeentelijk instrumentarium voor particuliere woningverbetering

Naar een effectief gemeentelijk instrumentarium voor particuliere woningverbetering Naar een effectief gemeentelijk instrumentarium voor particuliere woningverbetering 6-5-2012 Delft University of Technology Challenge the future Rollen particuliere woningeigenaar en gemeente bij PWV*

Nadere informatie

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo Inhoud 1. Inleiding 2. Wat is een ESCo? 3. Wat is de meerwaarde van een ESCo? 4. Organisatie en positionering 5. Belemmeringen en risico s 1.1 DEventer Energieke

Nadere informatie

Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt. Wooncongres 25 april 2013 Marco van Dorst

Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt. Wooncongres 25 april 2013 Marco van Dorst Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt Wooncongres 25 april 2013 Marco van Dorst Inten%everklaring UPGRADE 24 januari 2013 ondertekende groot aantal publieke en private pardjen intendeverklaring

Nadere informatie

Wijkavond energie besparen Hilversum Oost 19-5-2015

Wijkavond energie besparen Hilversum Oost 19-5-2015 Wijkavond energie besparen Hilversum Oost 19-5-2015 Wat kunt u verwachten? Ambities gemeente Hilversum Seinkracht Wie is Hoom? Hilversum Oost onder de loep Wijkaanbod: partijen en prijzen Subsidies en

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw:

Opleiding Duurzaam Gebouw: Opleiding Duurzaam Gebouw: De EPB-eisen vanaf 2015: hoe ze toe te passen? Leefmilieu Brussel Regelgevend kader: Welke evolutie mogen we verwachten vanaf 2015? Frederic LUYCKX, architect & onderzoeker Doelstelling(en)

Nadere informatie

over de vernieuwde Vlaamse renovatiepremie

over de vernieuwde Vlaamse renovatiepremie 669 (2015-2016) Nr. 1 ingediend op 24 februari 2016 (2015-2016) Verslag van het verzoekschrift namens de Commissie voor Wonen, Armoedebeleid en Gelijke Kansen uitgebracht door Marc Hendrickx over de vernieuwde

Nadere informatie

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD STUK 459 (2011-2012) Nr. 1 VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD ZIT TING 2011-2012 17 NOVEMBER 2011 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van mevrouw Elke ROEX betreffende het waarborgen van het recht op kinderopvang

Nadere informatie

DE ENERGIEPRESTATIES EN HET BINNENKLIMAAT VAN GEBOUWEN (EPB)

DE ENERGIEPRESTATIES EN HET BINNENKLIMAAT VAN GEBOUWEN (EPB) DE ENERGIEPRESTATIES EN HET BINNENKLIMAAT VAN GEBOUWEN (EPB) Nieuwe ordonnantie aangenomen op 1 juni 2007, van kracht in de loop van 2008 1. WAAROM EEN ORDONNANTIE OVER EPB? In Europa is de bouw verantwoordelijk

Nadere informatie

Kris Rongé en Jan Breijne, Afdeling Milieu-, Natuur- en Energiebeleid Mieke Cornelis, Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu en Gezondheid

Kris Rongé en Jan Breijne, Afdeling Milieu-, Natuur- en Energiebeleid Mieke Cornelis, Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu en Gezondheid Bijdrage van Kris Rongé en Jan Breijne, Afdeling Milieu-, Natuur- en Energiebeleid Mieke Cornelis, Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu en Gezondheid aan het stakeholderoverleg in het kader van

Nadere informatie

VLAAMS BELEID Bijna-energieneutrale gebouwen. Maarten De Groote - Vlaams Energieagentschap De toekomst van de bouw, Kamp C, 20 maart 2014

VLAAMS BELEID Bijna-energieneutrale gebouwen. Maarten De Groote - Vlaams Energieagentschap De toekomst van de bouw, Kamp C, 20 maart 2014 VLAAMS BELEID Bijna-energieneutrale gebouwen Maarten De Groote - Vlaams Energieagentschap De toekomst van de bouw, Kamp C, 20 maart 2014 Vlaamse energieprestatieregelgeving sinds 2006 Nieuwbouw moet gezond

Nadere informatie

Titel: The impact of net metering regulations on the Dutch solar PV market

Titel: The impact of net metering regulations on the Dutch solar PV market Scriptie Titel: The impact of net metering regulations on the Dutch solar PV market Begeleiders: prof. dr. ir. G.P.J. Verbong J.J.C.M. Huijben MSc Inhoud: 1. Historische reconstructie ontwikkelingen 2004-2013

Nadere informatie

Het renovatiepact en Woningkwaliteit. minimale Vlaamse veiligheids- en kwaliteitsnormen voor woningen

Het renovatiepact en Woningkwaliteit. minimale Vlaamse veiligheids- en kwaliteitsnormen voor woningen Het renovatiepact en Woningkwaliteit minimale Vlaamse veiligheids- en kwaliteitsnormen voor woningen Waarom Vlaamse veiligheids en kwaliteitsvereisten voor woningen? Art. 23 Grondwet: recht op behoorlijke

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 ANIMO Winteruniversiteit LEEFMILIEU & ENERGIE 18 februari 2006 Energiezuiniger wonen: heel wat

Nadere informatie

TRANSPARANTE EN UNIFORME FISCALITEIT OP DE WAARDE DIE ONDERNEMERS CREËREN VIA HUN VENNOOTSCHAP Anonieme bijdrage

TRANSPARANTE EN UNIFORME FISCALITEIT OP DE WAARDE DIE ONDERNEMERS CREËREN VIA HUN VENNOOTSCHAP Anonieme bijdrage TRANSPARANTE EN UNIFORME FISCALITEIT OP DE WAARDE DIE ONDERNEMERS CREËREN VIA HUN VENNOOTSCHAP Anonieme bijdrage De lage vennootschapsbelasting voor ondernemingen laat bedrijven toe om winst te maken.

Nadere informatie

Innovation Across Borders Forum VBO-FEB Preparation Form Innovation Cases

Innovation Across Borders Forum VBO-FEB Preparation Form Innovation Cases Innovation Across Borders Forum VBO-FEB Preparation Form Innovation Cases WHO Welke onderneming(en) werd(en) hierbij betrokken? (grootte, bedrijfssector, )? Met welke partner(s) (clusters, O&O-centrum,

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

BEKNOPTE PROJECTMANAGEMENTFICHE VOOR TWEEDE FASE RENOVATIEPACT

BEKNOPTE PROJECTMANAGEMENTFICHE VOOR TWEEDE FASE RENOVATIEPACT Werf 3 (deeltaak 1): Renovatieadvies voor de (nieuwe) woningeigenaar Inhoud van het renovatieadvies vastleggen: o Omschrijving van de inhoudelijke elementen die in het renovatieadvies aan bod moeten komen,

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Stephan PLETTINCK IBGE responsable du Service «PEB»

Stephan PLETTINCK IBGE responsable du Service «PEB» Voor-ontwerp van de ordonnantie betreffende de energieprestatie en het binnenklimaat van de gebouwen (EPB) Omzetting van de Europese Richtlijn 2002/91/EG Stephan PLETTINCK IBGE responsable du Service «PEB»

Nadere informatie

Commissie Openbare Werken, Mobiliteit en Stedenbouw

Commissie Openbare Werken, Mobiliteit en Stedenbouw Commissie Openbare Werken, Mobiliteit en Stedenbouw Mondelinge vraag OPSCHRIFT Vergadering van 16 juni 2016 Nummer: 2016_MV_00324 Onderwerp: Mondelinge vraag van raadslid Veli Yüksel: Sloop woningen Lübeckstraat

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

ECOllectief samen renoveren Ecohuis Antwerpen 11 juni 2014

ECOllectief samen renoveren Ecohuis Antwerpen 11 juni 2014 ECOllectief samen renoveren Ecohuis Antwerpen 11 juni 2014 Programma Ontvangst Wat verstaan we onder het ECOllectief? De markt voor energierenovaties. Hoe start je een ECOllectief? Mogelijke ondersteuning

Nadere informatie

VCB vraagt handhaving van woonbonus en aanpassing van kredietvoorwaarden

VCB vraagt handhaving van woonbonus en aanpassing van kredietvoorwaarden Bij meerderheid van aannemers daalt orderboek voor huizen en flats VCB vraagt handhaving van woonbonus en aanpassing van kredietvoorwaarden Bij 54% van de aannemers ligt het aantal orders voor nieuwe huizen

Nadere informatie

WORKSHOP ENERGIEVISIE

WORKSHOP ENERGIEVISIE WORKSHOP ENERGIEVISIE STELLING 1 Wij werken al vanuit een energievisie WAT ZIT ER IN EEN ENERGIEVISIE Hoe gaan we om met energie in bestaande bouw en in nieuwbouw, in zowel woningbouw als utiliteit en

Nadere informatie

19:00u Verwelkoming Voorzitter/Directie lokale CB. 19:20u Eandis/Infrax (Premies, Missie, Visie 2016)

19:00u Verwelkoming Voorzitter/Directie lokale CB. 19:20u Eandis/Infrax (Premies, Missie, Visie 2016) AGENDA 19:00u Verwelkoming Voorzitter/Directie lokale CB 19:10u Inleiding VCB energieconsulenten 19:20u Eandis/Infrax (Premies, Missie, Visie 2016) 19:50u WTCB (Verstrenging E-peil, STS en & TV s) 20:20u

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

PERSBERICHT. Annemie Turtelboom Vlaams Viceminister-president Annemie Turtelboom Vlaams minister van Financiën, Begroting en Energie

PERSBERICHT. Annemie Turtelboom Vlaams Viceminister-president Annemie Turtelboom Vlaams minister van Financiën, Begroting en Energie PERSBERICHT Annemie Turtelboom Vlaams Viceminister-president Annemie Turtelboom Vlaams minister van Financiën, Begroting en Energie Brussel, 11/2/2016 Energiebesparende renovatie in Vlaanderen zet door

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

VINÇOTTE IN DE REAL ESTATE SECTOR

VINÇOTTE IN DE REAL ESTATE SECTOR VINÇOTTE IN DE REAL ESTATE SECTOR KUNT U DE KWALITEIT BEPALEN ALVORENS DE PRIJS TE BETALEN? bouwen op reputatie YOUR REPUTATION IS MINE. Een sterke reputatie krijg je pas na vele goede daden. Ze verliezen

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

Figure 1 logo vrouwenraad. De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang

Figure 1 logo vrouwenraad. De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang Figure 1 logo vrouwenraad De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang INHOUDSTAFEL kinderopvang... 1 Een kaderdecreet kinderopvang... 2 Kwaliteitsvolle kinderopvang...

Nadere informatie

De Punt broedplaats voor ondernemers met aandacht voor mens en milieu. Willem Lutjeharms 16 februari 2011

De Punt broedplaats voor ondernemers met aandacht voor mens en milieu. Willem Lutjeharms 16 februari 2011 De Punt broedplaats voor ondernemers met aandacht voor mens en milieu. Willem Lutjeharms 16 februari 2011 1 Publiek-private samenwerking 1.1 Ontstaan en evolutie - Faillissement Trefil-Arbed 1993 - Oprichting

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

Hoe vangt een koe een haas? Een multidisciplinaire kijk op geo-integratie in de publieke sector

Hoe vangt een koe een haas? Een multidisciplinaire kijk op geo-integratie in de publieke sector Hoe vangt een koe een haas? Een multidisciplinaire kijk op geo-integratie in de publieke sector Hoe vangt een koe een haas? Praktijk van GIS-coördinatie en - implementatie Geo-integratie in processen is

Nadere informatie

HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN

HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN Janssen REM Consulting INTRODUCTIE EN KENNISMAKING ONS AANBOD Uitvoeren van Levensduur analyses Het bieden van softwareoplossingen

Nadere informatie