Het monetair beleid. Seminarie voor leerkrachten economie van het secundair onderwijs. 21 oktober Jef Boeckx 1

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het monetair beleid. Seminarie voor leerkrachten economie van het secundair onderwijs. 21 oktober 2015. Jef Boeckx 1"

Transcriptie

1 Het monetair beleid Seminarie voor leerkrachten economie van het secundair onderwijs 21 oktober 2015 Jef Boeckx 1 1 Met dank aan Naim Cordemans voor zijn bijdrage aan deze presentatie.

2 Structuur van de presentatie I. Het monetair beleid, tussen kunst en wetenschap: consensus waarop de huidige monetairbeleidsvoering berust II. Het monetair beleid van het Eurosysteem: een primaire doelstelling van prijsstabiliteit III. De reactie van het Eurosysteem op de grote recessie: conventioneel en niet-conventioneel monetair beleid 2

3 Structuur van de presentatie I. Het monetair beleid, tussen kunst en wetenschap: consensus waarop de huidige monetairbeleidsvoering berust II. Het monetair beleid van het Eurosysteem: een primaire doelstelling van prijsstabiliteit III. De reactie van het Eurosysteem op de grote recessie: conventioneel en niet-conventioneel monetair beleid 3

4 Huidige consensus inzake monetair beleid De huidige monetairbeleidsvoering berust zowel op de ervaring van de centrale banken ("kunst") als op de opeenvolgende theoretische ontwikkelingen ("wetenschap"). De geldende theoretische consensus is afgeleid uit verschillende stromingen in het economische denken (klassieke economie, keynesiaans, monetaristisch, enz.) Die theorieën vulden elkaar onderling aan in het licht van empirisch onderzoek, en leidden tot een zogenoemde klassiek-keynesiaanse synthese die dient als kader voor de moderne discussies over monetair beleid. Het kernvraagstuk is de vraag naar de effecten van monetaire variabelen (geld, rente) en dus van het monetair beleid op de nominale variabelen (de prijzen en lonen) en de reële variabelen (de productie, de investeringen en de werkgelegenheid). 4

5 Monetair beleid heeft reële effecten op korte termijn, maar is neutraal op lange termijn Op korte termijn beïnvloeden monetaire variabelen in de economie de reële variabelen : de loon- en prijsrigiditeiten (en nominale schulden) laten ruimte voor veranderingen in de relatieve prijzen en koopkracht die de economische bedrijvigheid en de werkgelegenheid beïnvloeden. Monetair beleid = efficiënt instrument voor macro-economische stabilisatie Op lange termijn beïnvloedt de geldhoeveelheid in de economie enkel de nominale variabelen: het algemene prijspeil wordt aangepast in verhouding tot de verandering van het geldaanbod (cf. kwantitatieve geldtheorie). Inflatie en deflatie hebben kosten (belasting op cash, menukosten, herverdelingseffecten, onzekerheid, nulgrens van de nominale rente, enz.) Doelstelling van het monetair beleid = prijsstabiliteit 5

6 Prijsstabiliteit : een doelstelling op middellange termijn Om buitensporige schommelingen van de bedrijvigheid te vermijden, is het wenselijk prijsstabiliteit op middellange termijn als doelstelling van het monetair beleid vast te stellen Zich toespitsen op prijsstabiliteit op middellange termijn (en ter zake geloofwaardig zijn) creëert de voorwaarden om macro-economische stabiliteit te waarborgen: 1. De huidige inflatie hangt onder meer af van de verwachte inflatie 2. De rente die het consumptie- en investeringsgedrag beïnvloedt, is de reële langetermijnrente: Reële LT-rente = Nominale LT-rente - inflatieverwachtingen op LT -1% 1% 2% 3. Wanneer de inflatieverwachtingen stabiel zijn, kan de centrale bank de reële rente beïnvloeden door haar (nominale) beleidsrente aan te passen 6

7 Onafhankelijkheid en verantwoordelijkheid Monetair beleid is niet neutraal is op korte termijn (het kan de werkloosheid doen dalen) maar is dat wél op lange termijn (de werkloosheid zal niet permanent laag blijven maar de inflatie zal wel hoger noteren) Het risico bestaat dat een centrale bank onder invloed van de uitvoerende macht een te expansief monetair beleid voert dat de daling van de werkloosheid op korte termijn verkiest ten koste van de prijsstabiliteit Het middel bij uitstek om dat te voorkomen, is de onafhankelijkheid van de centrale banken Die onafhankelijkheid gaat wel gepaard met democratische verantwoordelijkheid 7

8 Gezinnen en bedrijven vormen hun verwachtingen op rationele wijze De economische subjecten hebben verwachtingen over de toekomst die hun gedrag vandaag bepalen (bv. theorie van het permanent inkomen). Volgens de hypothese van de rationele verwachtingen leiden ze hun verwachtingen af door alle beschikbare informatie in aanmerking te nemen, inclusief de manier waarop het (monetair) beleid wordt/zal worden gevoerd. Het is raadzaam met de verwachtingen van de subjecten rekening te houden bij de monetairbeleidsvoering: 'de verwachtingen sturen'. De communicatie van de centrale bank is een belangrijk element om de verwachtingen te sturen en is een instrument van monetair beleid geworden. 8

9 Structuur van de presentatie I. Het monetair beleid, tussen kunst en wetenschap: consensus waarop de huidige monetairbeleidsvoering berust II. Het monetair beleid van het Eurosysteem: een primaire doelstelling van prijsstabiliteit III. De reactie van het Eurosysteem op de grote recessie: conventioneel en niet-conventioneel monetair beleid 9

10 Eén monetair beleid voor 19 landen Europese Unie: 28 landen Monetaire Unie sinds 1999 (eurogebied): eenheidsmunt in landen sinds januari 2015 (toetreding van Litouwen) Verscheidene landen wensen niet toe te treden/voldoen niet aan de criteria 10

11 Eurosysteem/Europees Stelsel van Centrale Banken ESCB Eurosysteem Europese Centrale Bank Nationale centrale banken van het eurogebied Voert het monetair beleid van het eurogebied Raad van Bestuur van de ECB Directie van de ECB Algemene Raad van de ECB Nationale centrale banken van de EU-landen die geen lid zijn van het eurogebied 11

12 Een federaal stelsel Monetairbeleidsbeslissingen worden centraal genomen door de Raad van Bestuur van de ECB Raad van Bestuur Maar: Voorbereiding van de beslissingen in samenwerking met de nationale centrale banken 6 Directie 19 Gedecentraliseerde tenuitvoerlegging van het monetair beleid Min of meer grote autonomie van de nationale centrale banken op andere gebieden 19 NCB's instructies vertegenwoordiging 12

13 Onafhankelijkheid en democratische verantwoordelijkheid van het Eurosysteem Het institutionele kader van het gemeenschappelijk monetair beleid (het Verdrag en de statuten) heeft het Eurosysteem onafhankelijkheid verleend: Operationele onafhankelijkheid: noch de ECB, noch de nationale centrale banken (NCB's) mogen instructies vragen/aanvaarden van de instellingen van de Europese Unie (EU) of de regeringen van de lidstaten. Financiële onafhankelijkheid: de ECB beschikt over haar eigen begroting. De NCB's hebben op het kapitaal ingetekend en het volgestort. Verbod op monetaire financiering. Persoonlijke onafhankelijkheid: langdurige mandaten voor de leden van de Raad van Bestuur. Het mandaat van de leden van de Directie kan niet worden vernieuwd. Duidelijk omschreven opdracht: prijsstabiliteit Verplichting rekenschap af te leggen: hoorzittingen voor het Europees Parlement, diverse publicaties, uiteenzettingen, persconferenties, enz. 13

14 Kwantitatieve definitie van prijsstabiliteit: waarom niet 0 %? Het Verdrag bevat geen definitie van prijsstabiliteit De Raad van Bestuur van de ECB heeft ze als volgt omschreven: Geharmoniseerde consumptieprijsindex Het eurogebied als geheel, omdat verschillen tussen landen onvermijdelijk zijn 'Een jaarlijkse stijging van de HICP in het eurogebied met minder dan, maar dicht bij 2% op middellange termijn.' Bescherming tegen het deflatierisico Berekeningsfouten in de HICP Inflatieverschillen tussen eurolanden Maakt een geleidelijke aanpak mogelijk bij inflatieschokken: vermijdt een buitensporige volatiliteit van de economische bedrijvigheid Nominale verankering van de inflatieverwachtingen 14

15 De strategie van het Eurosysteem om prijsstabiliteit te waarborgen I. Kwantitatieve definitie van prijsstabiliteit (de inflatieverwachtingen verankeren) II. Economische vooruitzichten (monetair beleid kijkt steeds vooruit) III. Twee pijlers (analyse van de risico's voor prijsstabiliteit): Economische analyse (determinanten op korte en middellange termijn): reële activiteit in het eurogebied, wereldeconomie, inflatie- en inflatieverwachtingen, enz. Monetaire analyse (determinanten op langere termijn): geldhoeveelheid, kredietverlening, financieringsvoorwaarden voor de economie, enz. Onderlinge toetsing van de bevindingen van beide analyses vormt de basis voor de beslissingen 15

16 Instrument van het conventioneel monetair beleid: de beleidsrentes De beleidsrentes bepalen de monetairbeleidskoers: 16 Centrale beleidsrente: rente waartegen het Eurosysteem aan de commerciële banken leent bij de openmarkttransacties (liquiditeitsverstrekkende transacties). Rente op de marginale beleningsfaciliteit: penaliserende rente waartegen de commerciële banken voor één dag liquiditeiten kunnen lenen bij het Eurosysteem. Rente op de depositofaciliteit: rente waartegen de commerciële banken hun liquiditeiten bij het Eurosysteem (reserves) kunnen deponeren Beleidsrentes van het Eurosysteem (in %) Bron: ECB. Rente op de depositofaciliteit Centrale beleidsrente Rente op de marginale beleningsfaciliteit Rente op de daggeldmarkt (Eonia)

17 Hoe handhaaft het Eurosysteem de prijsstabiliteit met dit conventioneel beleid? Door de beleidsrente aan te passen, controleert de centrale bank de geldmarktrente op zeer korte termijn (Eonia) Aangezien de langetermijnrente gebaseerd is op de in de toekomst verwachte korte rentes, is de centrale bank in staat de (reële) rente op lange(re) termijn te beïnvloeden De veranderingen in die rentes beïnvloeden op hun beurt de economische bedrijvigheid (de consumptie- en investeringsbeslissingen) De schommelingen in de geaggregeerde vraag geven aanleiding tot veranderingen in de inflatie om zo de prijsstabiliteit te waarborgen 17

18 Waarom niet-conventioneel monetair beleid? Problemen in de transmissie van het monetair beleid Het conventioneel monetair beleid berust op een goede werking van de geldmarkt/financiële sector. Bij een financiële crisis functioneren die markten slecht en hebben de banken het moeilijk zich te (her)financieren. Dan bestaat het gevaar dat de commerciële banken het verloop van de beleidsrente niet langer doorberekenen in de kredietvoorwaarden voor huishoudens en ondernemingen (in prijs of hoeveelheid). De monetairbeleidstransmissie (vermogen van de centrale bank om de financieringsvoorwaarden in de economie te beïnvloeden) wordt dan belemmerd. 18

19 Waarom niet-conventioneel monetair beleid? of de accommoderende monetairbeleidskoers versterken. Er bestaat een ondergrens voor de nominale beleidsrentes. Met name voor de rente op de depositofaciliteit geldt een ondergrens die licht negatief is maar dicht bij nul ligt. Onder een bepaald niveau (wanneer de kosten voor transport en bewaring van papiergeld lager zijn dan de negatieve rente), wordt het voor de banken interessant de bij de centrale bank aangehouden reserves om te zetten in papiergeld. Bij een verslechtering van de inflatievooruitzichten terwijl de rente op de ondergrens noteert, moet de centrale bank dus niet-conventionele maatregelen nemen. 19

20 De niet-conventionele monetairbeleidsinstrumenten Geheel van instrumenten ongerekend de wijziging van de beleidsrentes Die instrumenten bestaan in een verandering van: De samenstelling van de centralebankbalans. De centrale bank kan de looptijd en/of de voorwaarden voor haar liquiditeitsverstrekking aanpassen. Zij kan specifieke markten ondersteunen door bepaalde soorten activa te verwerven. Een dergelijk beleid, 'kwalitatieve versoepeling' (credit easing) genoemd, komt doorgaans ook tot uiting in een (passieve) verandering van de balansomvang. De omvang van de centralebankbalans: de centrale bank neemt zich bewust voor de liquiditeit in het bankwezen (monetaire basis) te vergroten. Beleid van zogeheten 'kwantitatieve versoepeling' (quantitative easing). De communicatie van de centrale bank, die kan besluiten aanwijzingen te verschaffen over haar toekomstige beleid (inzake beleidsrentes of de balans). Dan is er sprake van forward guidance. 20

21 Als de beleidsrentes de ondergrens hebben bereikt, focust de centrale bank op de lange rentes Lange rentes met kredietrisico : Risicoloze lange rentes Verbonden aan de onzekerheid over de inflatie en de toekomstige KT-rentes Verwachte toekomstige KT-rentes Balansmaatregelen Termijnpremie LT-rentes = + + Risicopremie Forward guidance 21

22 Hoe werkt kwantitatieve versoepeling? Bewust beleid van massale stijging van het centralebankgeld (monetaire basis) die onvermijdelijk verloopt via een aanzienlijke toename van de balansomvang. De aangekochte effecten zijn doorgaans overheidsobligaties (weinig risicovolle effecten waarvoor de markt zowel omvangrijk als liquide is) met langere looptijden (> 5 jaar) (horizon voor de consumptie- en investeringsbeslissingen). Al het basisgeld wordt gecreëerd door de centrale bank die de rekeningen crediteert van de bankinstellingen via welke ze de effecten aankoopt (of bij welke ze rechtstreeks aankoopt), waardoor de reserves van die banken bij de centrale bank toenemen. Het basisgeld keert terug naar de centrale bank en verdwijnt op het ogenblik dat de effecten worden terugbetaald geldpers (monetaire financiering van de overheid). De centrale bank kan, in geval van inflatoire risico s, haar monetairbeleidskoers te allen tijde beperken. 22

23 Op welke wijze wordt de economie door de kwantitatieve versoepeling beïnvloed? Daling van het rendement van de gekochte activa: door effecten aan te kopen, creëert de centrale bank opwaartse druk op de prijzen en doet ze de rendementen dalen. Daling van het rendement van de andere activa: wanneer de gecreëerde liquiditeiten worden gebruikt om andere effecten aan te kopen, daalt het rendement van de andere activa en worden de financieringsvoorwaarden in de economie gunstiger. Signaal m.b.t. het monetair beleid: de aankopen van effecten wijzen a priori op het voornemen van de centrale bank om haar monetair beleid accommoderend te houden. Een centrale bank die haar beleidsrentes zou optrekken vóór de vervaldag van de effecten zou immers verlies dreigen te lijden. Stabilisatie van de inflatieverwachtingen: voor zover de aankopen van effecten getuigen van de vastberadenheid van de centrale bank om de prijsstabiliteit te vrijwaren, bevorderen ze de stevige verankering van de inflatieverwachtingen, wat van cruciaal belang is voor een efficiënt monetair beleid. 23

24 Structuur van de voorstelling I. Het monetair beleid, tussen kunst en wetenschap : consensus waarop de huidige monetairbeleidsvoering berust II. Het monetair beleid van het Eurosysteem: een primaire doelstelling van prijsstabiliteit III. Reactie van het Eurosysteem op de grote recessie: conventioneel en niet-conventioneel monetair beleid 24

25 De crisissen in het eurogebied I. Bankencrisis II. Economische crisis III. Overheidsschulden ES IE IT PT 3 2,5 2 1,5 V. Daling van de inflatieverwachtingen op LT Financiële gegevens ECB-gegevens 5 IV. Lage inflatie Bron: Thomson Reuters Datastream. 25

26 Reactie op crisis I: daling van de beleidsrentes 6 Beleidsrentes van de ECB (in %) ,25% 4,25% Centrale beleidsrente : 0,05% Bron: ECB. Rente op de depositofaciliteit : Rente op de depositofaciliteit Centrale beleidsrente Rente op de marginale beleningsfaciliteit Rente op de daggeldmarkt (Eonia) -0,2%

27 die heeft doorgewerkt in de bankrentes (maar met duidelijke verschillen tussen de landen) Niet-financiële ondernemingen 9 Rente op KT-leningen (tot 1 miljoen, in %) 9 Rente op KT-deposito s (in %) 9 Rente op LT-leningen (in %) DE BE FR IE IT ES PT Centrale beleidsrente Bron: ECB. 27

28 Reactie op crisis II: credit easing Om te zorgen voor een goede monetairbeleidstransmissie, heeft het Eurosysteem de herfinanciering van de banken vereenvoudigd via zijn kredietverstrekking aan banken en de aankoop van specifieke activa die van belang zijn voor de bancaire kredietverlening Voornaamste activa van het Eurosysteem (uitstaande bedragen, in miljard) 15 sept. 2008: Faillissement van de bank Lehman Brothers 2 augustus 2012: Outright monetaire transacties (OMT s) Bankcrisis Overheidsschuldencrisis Economische crisis Bron: ECB. Langerlopende herfinancieringstransacties Basis herfinancieringstransacties Activa-aankopen: kwalitatieve versoepeling

29 Tussen 2008 en 2012 fluctueerde de centralebankbalans dan ook in functie van de financiële spanningen ,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0 Balanstotaal van het Eurosysteem (jaar-op-jaar groei, linkerschaal) Indicator van spanningen in het financieel stelsel (CISS) (voortschrijdend gemiddelde over 5 weken, rechterschaal) Bron: ECB. 29

30 Welke impact op de balansen van de commerciële banken en de economie? Onderling wantrouwen tussen banken ( )=> moeilijkheden om zich te (her)financieren => terughoudend om krediet te verstrekken aan huishoudens en ondernemingen De centrale bank speelt daarom een intermediatierol tussen banken. De commerciële bank is meer geneigd krediet te verstrekken aan de reële economie Actief Balans van een commerciële bank uit het eurogebied Deposito s bij de centrale bank Kredietverstrekking aan klanten Andere activa (obligaties, ABS, aandelen ) Door overheidsobligaties te kopen die in het bezit zijn van de commerciële bank, ondersteunt de centrale bank de prijs ervan en maakt ze ruimte op de balans voor andere activa Krediet bij de centrale bank Deposito s van klanten of andere banken Uitgegeven obligaties Andere passiva Eigen vermogen Passief De aankopen, door de centrale bank, van door de commerciële bank uitgegeven obligaties vergemakkelijken de financiering ervan De (onbeperkte) kredietverstrekking (op lange termijn) door de centrale bank vergemakkelijkt de herfinanciering van de commerciële bank 30

31 Reactie op crisis II: forward guidance en kwantitatieve versoepeling Om de accommoderende koers van het monetair beleid te vrijwaren/kracht bij te zetten, heeft het Eurosysteem aanwijzingen verschaft over zijn toekomstige beleidsrentes en koopt het massaal (overheids)obligaties aan Voornaamste activa van het Eurosysteem (uitstaande bedragen, in miljard) 4 juli 2013 : Forward guidance Geringe inflatie 22 januari 2015 : Uitgebreid programma voor de aankoop van activa Daling van de inflatievooruitzichten op LT Gerichte langerlopende herfinancieringstransacties Langerlopende herfinancieringstransacties Basisherfinancieringstransacties + Activa-aankopen: kwantitatieve versoepeling Activa-aankopen: kwalitatieve versoepeling Bron: ECB.

32 Uitgebreid programma voor de aankoop van activa (EAPP) ABS, geëffectiseerde obligaties & effecten uitgegeven door de overheden en agentschappen uit het eurogebied + Europese instellingen (secundaire markt) 60 miljard / maand, waarvan miljard obligaties van de publieke sector Sinds maart 2015 en tot eind september 2016, en in ieder geval tot wanneer de Raad van Bestuur in het verloop van de inflatie een duurzame verandering waarneemt die in overeenstemming is met zijn doelstelling van minder dan, maar dicht bij 2 % op middellange termijn. Minimaal miljard in totaal (+/-350 miljard begin oktober 2015) 32

33 Welke impact op de balans van de commerciële banken en de economie? Door (op lange termijn) (overheids)effecten aan te kopen, tracht de centrale bank de financieringskosten in de economie te verlagen Actief Balans van een commerciële bank uit het eurogebied Passief De aankopen leiden tot een toename van de deposito s bij de centrale bank De commerciële bank kan de vrijgemaakte liquiditeiten gebruiken om kredieten te verstrekken aan de reële economie Door (overheids)obligaties te kopen die in het bezit zijn van de commerciële bank, ondersteunt de centrale bank de prijs ervan en maakt ze ruimte op de balans voor andere activa Deposito s bij de centrale bank Kredietverlening aan klanten Overheidsobligaties Andere activa (bedrijfsobligaties, ABS, aandelen...) Krediet bij de centrale bank Deposito s van klanten Obligaties Andere passiva Eigen vermogen Als de centrale bank effecten aankoopt bij de niet-bancaire sector, stijgen de deposito s bij de banken De commerciële banken worden ertoe aangezet overheidspapier te verkopen om er andere, meer rentende te kopen, wat de financieringsvoorwaarden in de economie verbetert 33

34 Impact van de genomen maatregelen? Een daling van de nominale en reële rentes 6 Rendementscurve (in %) 2 Vijfjaars reële rente in het eurogebied (in %) 5 1, ,5 0-0, ,5-1 3 m 1 an / / / / / /2015 Inflatiecompensatie (omgekeerd teken) Nominale rente Reële rente Bronnen: ECB, Bloomberg, Thomson Reuters Datastream. 34

35 Impact van de genomen maatregelen? Een daling van de financieringskosten en depreciatie van de euro Renteecarts van bedrijfsobligaties en de beursindex (ecarts t.o.v. de vijfjaars OIS-rente, in basispunten) Aankondiging van het EAPP Wisselkoers van de euro Aankondiging van het EAPP 1,4 1,35 1,3 1,25 1,2 1, ,1 1, / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / /2015 Obligaties met een AAA-rating Obligaties met een BAA-rating Eurostoxx (rechterschaal) Nominale wisselkoers USD/EUR (rechterschaal) Effectieve nominale wisselkoers (linkerschaal; indexcijfer) 35 Rond de aankondiging een daling van de rente op bedrijfsobligaties en stijging van de beurskoersen Forse depreciatie van de euro tussen mei 2014 en april 2015 Bron: Thomson Reuters Datastream.

36 Impact van de genomen maatregelen? Een daling van de bankrentes en herstel van de kredietverlening 8 Bankrentes (in %) (niet-financiële ondernemingen, LT) 35 Bankleningen (in %) (niet-financiële ondernemingen, jaar-op-jaar groei) DE BE IE IT ES PT Bron: ECB. 36

37 Huidige economische situatie in het eurogebied 100 Bruto binnenlands product (2008K1 = 100) 3 HICP-inflatie en bijdragen (jaar-op-jaar groei in %) 2,5 Inflatieverwachtingen op lange termijn (jaar-op-jaar groeitempo) 99 2,5 LT-gemiddelde , ,5 0 1,5 94-0, De economische situatie blijft wegen op de vooruitzichten inzake prijsstabiliteit Energie HICP ongerekend energie Onderliggende Totale 1 janv.-13 juil.-13 janv.-14 juil.-14 janv.-15 SPF over vijf jaar Vijfjaars over vijf jaar juil.-15 janv.-16 Bronnen: ECB, Bloomberg, Thomson Reuters Datastream. 37

38 De rol van de andere beleidsdomeinen Gericht op de geaggregeerde vraag : Het monetair beleid ondersteunt de vraag op KT door de financieringskosten in de economie te drukken. Het beoogt prijsstabiliteit op MT. Het begrotingsbeleid moet tegelijkertijd het herstel schragen en de houdbaarheid van de schuld verzekeren. Een zekere beleidscoördinatie is wenselijk om te zorgen voor een begrotingskoers die op het niveau van het eurogebied bevorderlijk is voor de groei. Gericht op het geaggregeerde aanbod : Vooruitgang geboekt in de problemen van de financiële sector dankzij de alomvattende beoordeling van de financiële situatie van de banken («comprehensive assessment»). Structurele hervormingen (producten- en arbeidsmarkt, economische omgeving) om de investeringsactiviteit te versterken, de banencreatie te stimuleren en de productiviteitsgroei te bevorderen. Het aanmoedigen van investeringen ondersteunt de vraag van vandaag en het aanbod van morgen. 38

39 Accommoderend monetair beleid : een risico voor de financiële stabiliteit? Prijsstabiliteit is een noodzakelijke voorwaarde voor financiële stabiliteit: Een deflatoire spiraal drijft de reële kostprijs van nominale schulden op ( schulddeflatie ) wat nefast zou zijn voor de financiële stabiliteit Een deflatoire omgeving zou vereisen dat de beleidsrentes dicht bij nul worden gehouden, wat het stabiliserend vermogen van het monetair beleid zou beperken bij nieuwe schokken Deze effecten zijn echter minder zichtbaar en indirecter dan de risico s die zich op bepaalde segmenten van de financiële markten kunnen voordoen. Het is zaak nauwgezet toe te zien op de gevolgen van het monetair beleid voor die markten en voor de financiële sector in het algemeen en, indien nodig, de vereiste macroprudentiële maatregelen te nemen. 39

Het monetair beleid van het Eurosysteem: een overzicht. Generation uro Students' Award September 2014

Het monetair beleid van het Eurosysteem: een overzicht. Generation uro Students' Award September 2014 Het monetair beleid van het Eurosysteem: een overzicht Generation uro Students' Award September 14 Overzicht van de uiteenzetting Wie doet wat in het Eurosysteem? (institutionele aspecten) Hoe wordt de

Nadere informatie

Het monetair beleid van het Eurosysteem: een overzicht. Generation uro Students' Award September 2014

Het monetair beleid van het Eurosysteem: een overzicht. Generation uro Students' Award September 2014 Het monetair beleid van het Eurosysteem: een overzicht Generation uro Students' Award September 14 Overzicht van de uiteenzetting Wie doet wat in het Eurosysteem? (institutionele aspecten) Hoe wordt de

Nadere informatie

BEKNOPTE INLEIDING OP CENTRAAL BANKIEREN EN MONETAIR BELEID IN HET EUROGEBIED

BEKNOPTE INLEIDING OP CENTRAAL BANKIEREN EN MONETAIR BELEID IN HET EUROGEBIED BEKNOPTE INLEIDING OP CENTRAAL BANKIEREN EN MONETAIR BELEID IN HET EUROGEBIED Deze bijlage bevat een kort overzicht van het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB), het Eurosysteem en een inleiding

Nadere informatie

Hoe neemt de Raad van Bestuur van de ECB zijn beslissingen? Generation uro Students' Award

Hoe neemt de Raad van Bestuur van de ECB zijn beslissingen? Generation uro Students' Award 1 Hoe neemt de Raad van Bestuur van de ECB zijn beslissingen? Generation uro Students' Award 2 Overzicht van de uiteenzetting OPDRACHTEN VAN HET EUROSYSTEEM EN DOELSTELLINGEN VAN HET MONETAIR BELEID HOE

Nadere informatie

RECHTSGRONDSLAG DOELSTELLINGEN RESULTATEN

RECHTSGRONDSLAG DOELSTELLINGEN RESULTATEN EUROPEES MONETAIR BELEID Het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB) bestaat uit de ECB en de nationale centrale banken van alle EU-lidstaten. De hoofddoelstelling van het ESCB is het handhaven van

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum Gent - 26 februari 2015 Jan Smets A. De stand van zaken 1. De (lange)

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk - 24 februari 2015 Jan Smets A. De stand van

Nadere informatie

Monetaire beleidsinstrumenten van de ECB

Monetaire beleidsinstrumenten van de ECB Monetaire beleidsinstrumenten van de ECB Bronnen: www.nbb.be en www.ecb.int A. Definitie van prijsstabiliteit Prijsstabiliteit is gedefinieerd als inflatie beneden, maar dicht bij de 2%. Besluiten over

Nadere informatie

Uitdagingen voor het Europees monetair beleid en het Belgisch economisch beleid na de crisis

Uitdagingen voor het Europees monetair beleid en het Belgisch economisch beleid na de crisis Uitdagingen voor het Europees monetair beleid en het Belgisch economisch beleid na de crisis Jan Smets 29ste Vlaams Wetenschappelijk Economisch Congres, Gent, 19 november 2010 DS.10.09.340 Het Europees

Nadere informatie

Mario Draghi, President van de ECB, Vítor Constâncio, Vice-President van de ECB, Frankfurt am Main, 3 september 2015

Mario Draghi, President van de ECB, Vítor Constâncio, Vice-President van de ECB, Frankfurt am Main, 3 september 2015 Inleidende Verklaring Mario Draghi, President van de ECB, Vítor Constâncio, Vice-President van de ECB, Frankfurt am Main, 3 september 2015 Dames en heren, de Vice-President en ik heten u van harte welkom

Nadere informatie

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, met name artikel 127, lid 2, eerste streepje,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, met name artikel 127, lid 2, eerste streepje, L 157/28 BESLUIT (EU) 2016/948 VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK van 1 juni 2016 betreffende de tenuitvoerlegging van het aankoopprogramma bedrijfssector (ECB/2016/16) DE RAAD VAN BESTUUR VAN DE EUROPESE CENTRALE

Nadere informatie

September 2014 Het hoe en het waarom van een negatieve rente op de depositofaciliteit

September 2014 Het hoe en het waarom van een negatieve rente op de depositofaciliteit Het hoe en het waarom van een negatieve rente op de depositofaciliteit M. Kasongo Kashama (*) Inleiding Tijdens de zomer van 2014 heeft het Eurosysteem zijn inflatieprojecties voor het eurogebied tot en

Nadere informatie

Driemaandelijkse beslissing van de Nationale Bank van België inzake het contracyclische bufferpercentage (1 januari 2016): 0 %

Driemaandelijkse beslissing van de Nationale Bank van België inzake het contracyclische bufferpercentage (1 januari 2016): 0 % Driemaandelijkse beslissing van de Nationale Bank van België inzake het contracyclische bufferpercentage (1 januari 2016): 0 % Krachtens artikel 5, 2 van Bijlage IV van de Bankwet heeft de Nationale Bank

Nadere informatie

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Europese Commissie - Persbericht Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Brussel, 05 mei 2015 De economie in de Europese Unie profiteert dit jaar van een

Nadere informatie

2. reacties van de autoriteiten : maatregelen en instellingen

2. reacties van de autoriteiten : maatregelen en instellingen 2. reacties van de autoriteiten : maatregelen en instellingen De Europese autoriteiten hebben hun inspanningen voortgezet om het hoofd te bieden aan de financiële spanningen in het eurogebied en om een

Nadere informatie

De Europese schuldencrisis heeft aangetoond dat een zeer hoog niveau

De Europese schuldencrisis heeft aangetoond dat een zeer hoog niveau Chapter 6 Samenvatting (Dutch summary) De Europese schuldencrisis heeft aangetoond dat een zeer hoog niveau van de staatsschuld kan leiden tot oplopende rentelasten die economisch herstel tegengaan. In

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

STATISTIEKEN VAN DE ECB EEN KORT OVERZICHT

STATISTIEKEN VAN DE ECB EEN KORT OVERZICHT STATISTIEKEN VAN DE ECB EEN KORT OVERZICHT AUGUSTUS 2003 De statistieken van de Europese Centrale Bank (ECB) hebben als belangrijkste doel de ondersteuning van het monetaire beleid van de ECB en andere

Nadere informatie

Inleiding. 1. Traditioneel versus nietconventioneel. N. Cordemans M. Deroose M. Kasongo Kashama A. Stevens (*)

Inleiding. 1. Traditioneel versus nietconventioneel. N. Cordemans M. Deroose M. Kasongo Kashama A. Stevens (*) Het abc van de kwantitatieve versoepeling of een inleiding over de aankopen van activa door centrale banken N. Cordemans M. Deroose M. Kasongo Kashama A. Stevens (*) Inleiding Op januari kondigde de Raad

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Thema-analyse Belfius Research Februari 2016 Inleiding De rente staat op een historisch laag niveau. Voor een 10-jarig krediet betaalt de Belgische

Nadere informatie

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, met name het eerste streepje van artikel 127, lid 2,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, met name het eerste streepje van artikel 127, lid 2, L 121/20 BESLUIT (EU) 2015/774 VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK van 4 maart 2015 inzake een overheidsprogramma voor aankoop van activa op secundaire markten (ECB/2015/10) DE RAAD VAN BESTUUR VAN DE EUROPESE

Nadere informatie

De Minister van Financiën Ir. J.R.V.A. Dijsselbloem Postbus EE Den Haag. DNB-analyse effecten langdurig lage rente

De Minister van Financiën Ir. J.R.V.A. Dijsselbloem Postbus EE Den Haag. DNB-analyse effecten langdurig lage rente De Minister van Financiën Ir. J.R.V.A. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag Onderwerp DNB-analyse effecten langdurig lage rente De Nederlandsche Bank N.V. Prof. dr. K.H.W. Knot President Postbus

Nadere informatie

Roads to recovery. George Gelauff, Debby Lanser, Albert van der Horst, Adam Elbourne. Centraal Planbureau 1

Roads to recovery. George Gelauff, Debby Lanser, Albert van der Horst, Adam Elbourne. Centraal Planbureau 1 Roads to recovery George Gelauff, Debby Lanser, Albert van der Horst, Adam Elbourne 1 De Grote Recessie 2008: Financiële crisis subprime hypotheken crisis 15 september: Lehman Brothers bankroet stilstand

Nadere informatie

Externe communicatie. Wie zijn wij?

Externe communicatie. Wie zijn wij? Externe communicatie Wie zijn wij? De Nationale Bank van België Bankbiljetten in omloop brengen, het monetair beleid ten uitvoer leggen en instaan voor de financiële stabiliteit zijn de voornaamste taken

Nadere informatie

Veranderingen in de syllabus voor het eindexamenprogramma 2017

Veranderingen in de syllabus voor het eindexamenprogramma 2017 Veranderingen in de syllabus voor het eindexamenprogramma 2017 100% 100% Gini coefficient = A/A+B Gini =0 dan helemaal gelijke verdeling Gini = 1 dan helemaal ongelijke verdeling Ink Ink A A B B 0% personen

Nadere informatie

Overheidsontvangsten en -uitgaven: analyse en aanbevelingen

Overheidsontvangsten en -uitgaven: analyse en aanbevelingen Overheidsontvangsten en -uitgaven: analyse en aanbevelingen Seminarie voor leerkrachten, 26 oktober 2016 Ruben Schoonackers Bruno Eugène INTERN Departement Studiën Groep Overheidsfinanciën Structuur van

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE. TWEEKERKENSTRAAT 2 B-9000 GENT Tel. : 32 - (0) Fax. : 32 - (0)

FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE. TWEEKERKENSTRAAT 2 B-9000 GENT Tel. : 32 - (0) Fax. : 32 - (0) FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE TWEEKERKENSTRAAT 2 B-9 GENT Tel. : 32 - ()9 264.34.61 Fax. : 32 - ()9 264.35.92 WORKING PAPER Aankoopprogramma ECB effectief in verhogen economische groei en inflatie

Nadere informatie

De Europese soevereine crisis en de impact op de economie 24 november 2011, VKW Limburg

De Europese soevereine crisis en de impact op de economie 24 november 2011, VKW Limburg De Europese soevereine crisis en de impact op de economie 24 november 2011, VKW Limburg Luc Coene Gouverneur Schema 1. De Europese overheidsschuldencrisis in perspectief 2. Crisisbestrijding op Europees

Nadere informatie

December 2014 Normalisering van het monetair beleid : vooruitzichten en verschillen

December 2014 Normalisering van het monetair beleid : vooruitzichten en verschillen Normalisering van het monetair beleid : vooruitzichten en verschillen N. Cordemans S. Ide (*) Inleiding Hoewel s werelds belangrijkste centrale banken op dit ogenblik nog steeds een sterk expansief monetair

Nadere informatie

Wat doen centrale banken eigenlijk? Finale sessie: The big Picture. Brussel, 21 oktober 2015

Wat doen centrale banken eigenlijk? Finale sessie: The big Picture. Brussel, 21 oktober 2015 Wat doen centrale banken eigenlijk? Finale sessie: The big Picture Brussel, 21 oktober 2015 The big picture: het Eurosysteem, een ééngemaakt monetair beleid voor 19 lidstaten Overzicht Een globale crisis

Nadere informatie

Juni 2012 Monetair beleid in de Verenigde Staten en in het eurogebied tijdens de crisis 39

Juni 2012 Monetair beleid in de Verenigde Staten en in het eurogebied tijdens de crisis 39 Monetair beleid in de Verenigde Staten en in het eurogebied tijdens de crisis N. Cordemans S. Ide Inleiding Aan beide zijden van de Atlantische Oceaan kwamen de eerste schokken van de financiële crisis

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank. Statistisch Bulletin maart 2009

De Nederlandsche Bank. Statistisch Bulletin maart 2009 9 De Nederlandsche Bank Statistisch Bulletin maart 29 Financiering via kapitaalmarkt moeilijker en duurder geworden Nederlandse ingezetenen hadden eind 28 voor het eerst meer dan eur 1. miljard aan schuldpapier

Nadere informatie

Het Europees kader inzake begrotingstoezicht

Het Europees kader inzake begrotingstoezicht Het Europees kader inzake begrotingstoezicht Seminarie voor leerkrachten, 26 oktober 2016 Wim Melyn Patrick Bisciari Departement Studiën Groep Overheidsfinanciën Structuur van de uiteenzetting Belang van

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M)

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M) 1) Geef de omschrijving van trendmatige groei. 2) Wat houdt conjunctuurgolf in? 3) Noem 5 conjunctuurindicatoren. 4) Leg uit waarom bij hoogconjunctuur de bedrijfswinsten zullen stijgen. 5) Leg uit waarom

Nadere informatie

kortlopende kredieten langlopende kredieten buitenlandse banken1

kortlopende kredieten langlopende kredieten buitenlandse banken1 Observatorium voor krediet aan niet-financiële vennootschappen de Berlaimontlaan 14 BE-1000 Brussel Tel. +32 2 221 26 99 Fax +32 2 221 31 97 BTW BE 0203.201.340 RPM Brussel 2010-05-20 Links: kredietobservatorium

Nadere informatie

Gedurende de financiële crisis speelde het Eurosysteem een cruciale rol in het op peil houden van de liquiditeit van het banksysteem.

Gedurende de financiële crisis speelde het Eurosysteem een cruciale rol in het op peil houden van de liquiditeit van het banksysteem. Financiële crisis 11 1. Financiële crisis Gedurende de financiële crisis speelde het Eurosysteem een cruciale rol in het op peil houden van de liquiditeit van het banksysteem. 1.1 Beheer van de liquiditeit

Nadere informatie

De weg naar een duurzame opleving voornaamste boodschappen van het jaarverslag 2016 van de Nationale Bank. Tim Hermans Directeur

De weg naar een duurzame opleving voornaamste boodschappen van het jaarverslag 2016 van de Nationale Bank. Tim Hermans Directeur De weg naar een duurzame opleving voornaamste boodschappen van het jaarverslag 216 van de Nationale Bank Tim Hermans Directeur Kortrijk 9 maart 217 Beleidsonzekerheid neemt wereldwijd toe, terwijl alle

Nadere informatie

PERSBERICHT. Eerste publicatie van MFI-rentestatistieken voor het eurogebied 1

PERSBERICHT. Eerste publicatie van MFI-rentestatistieken voor het eurogebied 1 10 december 2003 PERSBERICHT Eerste publicatie van MFI-rentestatistieken voor het eurogebied 1 Vandaag introduceert de Europese Centrale Bank (ECB) een nieuwe reeks geharmoniseerde statistieken betreffende

Nadere informatie

Proefexamen Inleiding tot de Algemene Economie. Prof. Dr. Jan Bouckaert december 2015

Proefexamen Inleiding tot de Algemene Economie. Prof. Dr. Jan Bouckaert december 2015 Proefexamen Inleiding tot de Algemene Economie Prof. Dr. Jan Bouckaert 11-14 december 2015 1. Wat wordt niet meegerekend in het netto nationaal inkomen (nni) van België? A. Lonen van Belgische grensarbeiders

Nadere informatie

Executive summary. Observatorium voor krediet aan niet-financiële vennootschappen. kredietobservatorium. Links:

Executive summary. Observatorium voor krediet aan niet-financiële vennootschappen. kredietobservatorium. Links: Observatorium voor krediet aan niet-financiële vennootschappen de Berlaimontlaan 14 BE-1 Brussel Tel. +32 2 221 26 99 Fax +32 2 221 31 97 BTW BE 23.21.34 RPM Brussel 214-11-28 Links: kredietobservatorium

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden 9 december 2013 pagina 1 Inleiding Door de uitbraak van de kredietcrisis in 2008 en de daaropvolgende Europese schuldencrisis is het duidelijk geworden dat

Nadere informatie

van de recente economische en financiële crisis

van de recente economische en financiële crisis Leidinggevende rentetarieven, marktrentes en retailrentes in het eurogebied tegen de achtergrond van de recente economische en financiële crisis N. Cordemans M. de Sola Perea Inleiding Door de economische

Nadere informatie

Macro-economie examenvragen

Macro-economie examenvragen Macro-economie examenvragen Deel II 1. Indien de reële productie en het arbeidsaandeel constant blijven, dan kan het aantal tewerkgestelde personen van het ene jaar op het andere slechts toenemen indien.

Nadere informatie

DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO- ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED

DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO- ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO- ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED Op basis van de tot 20 mei 2005 beschikbare informatie hebben medewerkers van het Eurosysteem projecties

Nadere informatie

Visie op Wankel perspectief. 18 november 2013

Visie op Wankel perspectief. 18 november 2013 Visie op 2014 Wankel perspectief 18 november 2013 Inhoud Blik op de wereld Eurozone Nederlandse Economie Woningmarkt Regeringsbeleid Conclusies Blik op de wereld Achteroverleunen beleidsmakers ongewenst

Nadere informatie

WEG(EN) UIT DE CRISIS

WEG(EN) UIT DE CRISIS WEG(EN) UIT DE CRISIS Gent 27 februari 2013 Jan Smets EEN GOED JAAR GELEDEN... 2 Rendement van de overheidsleningen op tien jaar (in %) 8 7 6 5 4 3 2 1 0 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 België Frankrijk

Nadere informatie

September 2013 Oorzaken en implicaties van een lage risicoloze rente 65

September 2013 Oorzaken en implicaties van een lage risicoloze rente 65 Oorzaken en implicaties van een lage risicoloze rente J. Boeckx N. Cordemans M. Dossche (*) Inleiding De risicoloze rente, dat is de rente die wordt toegepast op activa met een minimaal kredietrisico,

Nadere informatie

ECONOMIE IN TIJDEN VAN MONETAIR EXPANSIEVE POLITIEK

ECONOMIE IN TIJDEN VAN MONETAIR EXPANSIEVE POLITIEK ECONOMIE IN TIJDEN VAN MONETAIR EXPANSIEVE POLITIEK Geert Gielens, Ph.D. hoofdeconoom 19 mei 2015 Agenda Het verschil met vorig jaar De euro zone De VS De ECB & haar beleid Besluit 2 Het verschil met vorig

Nadere informatie

De macro-economische vooruitzichten voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan

De macro-economische vooruitzichten voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan Economie en onderneming De macro-economische vooruitzichten 2006-2012 voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan Meyermans, E. & Van Brusselen, P. (2006).

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

Datum 19 oktober 2016 Betreft Kamervragen van het Lid Merkies (SP) over Gratis geld voor bedrijven als gevolg van ECB-beleid

Datum 19 oktober 2016 Betreft Kamervragen van het Lid Merkies (SP) over Gratis geld voor bedrijven als gevolg van ECB-beleid > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

M1 RICHTSNOER VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK

M1 RICHTSNOER VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK 2004O0013 NL 22.12.2004 001.001 1 Dit document vormt slechts een documentatiehulpmiddel en verschijnt buiten de verantwoordelijkheid van de instellingen B M1 RICHTSNOER VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK van

Nadere informatie

EUROPESE CENTRALE BANK

EUROPESE CENTRALE BANK L 202/54 Publicatieblad van de Europese Unie 4.8.2009 EUROPESE CENTRALE BANK BESLUIT VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK van 17 juli 2009 tot wijziging van Besluit ECB/2006/17 betreffende de jaarrekening van

Nadere informatie

10 dingen over rente die beleggers moeten weten

10 dingen over rente die beleggers moeten weten Online Seminar Beleggen 10 dingen over rente die beleggers moeten weten Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 13 augustus 2013

Nadere informatie

bruto inkomen (per persoon)

bruto inkomen (per persoon) Opgave 1 Lorenzcurve en economische kringloop Definities: Bruto inkomen Loon/pensioen, interest, winst/dividend, huur/pacht Netto inkomen Bruto inkomen inkomstenbelasting (IB) Netto besteedbaar inkomen

Nadere informatie

10889/10 VP/mg DG G I

10889/10 VP/mg DG G I RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 24 juni 2010 (OR. en) 10889/10 Interinstitutioneel dossier: 2010/0135 (E) ECOFIN 360 UEM 209 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: BESLUIT VAN DE RAAD overeenkomstig

Nadere informatie

Economie in 2015 Kans of kater?

Economie in 2015 Kans of kater? Economie in 2015 Kans of kater? Nico Klene Economisch Bureau Doorwerth 6 november 2014 Wat verwacht ú: - kans? - kater? 2 Opbouw - Buitenland: mondiale groei houdt aan - Nederland 3 VS: groei weer omhoog

Nadere informatie

Beantwoording Kamervragen 2009Z07254 1

Beantwoording Kamervragen 2009Z07254 1 Beantwoording Kamervragen 9Z7 Vragen van het lid Tang (PvdA) aan de minister van Financiën over de hoge fundingkosten van banken als gevolg van de hoge spaarrentes die banken in Nederland bieden. Vraag

Nadere informatie

EUROPESE CENTRALE BANK MAANDBERICHT

EUROPESE CENTRALE BANK MAANDBERICHT EUROPESE CENTRALE BANK MAANDBERICHT J uli 00 Europese Centrale Bank, 00 Adres Kaiserstrasse 9 D-0 Frankfurt am Main Duitsland Postadres Postfach 0 9 D-00 Frankfurt am Main Duitsland Telefoon +9 9 0 Internet

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Inleiding. J. Boeckx (1)

Inleiding. J. Boeckx (1) Welke rol speelt het Eurosysteem tijdens de financiële crisis? J. Boeckx (1) Inleiding Nu reeds meer dan vijf jaar wordt de wereld geplaagd door een financiële en economische crisis. Vooral in het eurogebied

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

De houdbaarheid van de overheidsfinanciën in het licht van de vergrijzing

De houdbaarheid van de overheidsfinanciën in het licht van de vergrijzing De houdbaarheid van de overheidsfinanciën in het licht van de vergrijzing Seminarie voor leerkrachten, 26 oktober 2016 Stefan Van Parys Bruno Eugène INTERN Departement Studiën Groep Overheidsfinanciën

Nadere informatie

Dames en heren, De huidige situatie in het eurogebied

Dames en heren, De huidige situatie in het eurogebied Door de heer Mario Draghi, President van de Europese Centrale Bank, op 21 november 2014 te Frankfurt uitgesproken openingsrede van het Euro Banking Congress Samenvatting De President van de Europese Centrale

Nadere informatie

Handel (tastbare goederen) 61 35 + 26 Diensten (transport, toerisme, ) 5 4 + 1 Primaire inkomens (rente, dividend, ) 11 3 + 8

Handel (tastbare goederen) 61 35 + 26 Diensten (transport, toerisme, ) 5 4 + 1 Primaire inkomens (rente, dividend, ) 11 3 + 8 betalingsbalans Zweden behoort tot de EU maar (nog) niet tot de EMU. Dat maakt Zweden een leuk land voor opgaven over wisselkoersen, waarbij een vrij zwevende kroon overgaat naar een kroon met een vaste

Nadere informatie

Verslag Antwerpen, februari Guy Quaden Gouverneur

Verslag Antwerpen, februari Guy Quaden Gouverneur Verslag 200 Antwerpen, februari 20 Guy Quaden Gouverneur Bbp-groei in de voornaamste economieën (veranderingspercentages naar volume t.o.v. het voorgaande jaar, tenzij anders vermeld) 2008 2009 200 p.m.

Nadere informatie

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 127, lid 2, eerste streepje,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 127, lid 2, eerste streepje, 17.12.2016 L 344/117 RICHTSNOER (EU) 2016/2299 VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK van 2 november 2016 tot wijziging van Richtsnoer (EU) 2016/65 betreffende binnen het kader van de tenuitvoerlegging van het

Nadere informatie

2.1 Strategische aspecten

2.1 Strategische aspecten HET MONETAIRE HET MONETAIRE BELEID BELEID VAN HET VAN EUROSYSTEEM HET EUROSYSTEEM.. Strategische aspecten Overeenkomstig het verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap bestaat de hoofddoelstelling

Nadere informatie

Door staf van het Eurosysteem samengestelde macro-economische projecties voor het eurogebied

Door staf van het Eurosysteem samengestelde macro-economische projecties voor het eurogebied Door staf van het Eurosysteem samengestelde macro-economische projecties voor het eurogebied Op basis van de tot 17 mei 2004 beschikbare informatie hebben stafleden van het Eurosysteem projecties opgesteld

Nadere informatie

Datum 6 juni 2017 Betreft Vragen van het lid Leijten (SP) over het Telegraaf artikel "ING-topman sluit spaarrente van nul niet uit"

Datum 6 juni 2017 Betreft Vragen van het lid Leijten (SP) over het Telegraaf artikel ING-topman sluit spaarrente van nul niet uit > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500EA 's-gravenhage Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl Uw

Nadere informatie

Hoofdstuk 14 Conjunctuur

Hoofdstuk 14 Conjunctuur Hoofdstuk 14 Conjunctuur Open vragen 14.1 CPB: groei Nederlandse economie valt terug naar 1% in 2005 In 2005 zal de economische groei in Nederland licht terugvallen naar 1% ten opzichte van een groei van

Nadere informatie

Persbericht. Huishoudens verliezen koopkracht in Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Huishoudens verliezen koopkracht in Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB04-112 15 juli 2004 9.30 uur Huishoudens verliezen koopkracht in 2003 In 2003 is het reëel beschikbaar inkomen van huishoudens voor het eerst in tien jaar

Nadere informatie

Generation uro. Brochure voor leraren

Generation uro. Brochure voor leraren Generation uro Students Award Brochure voor leraren Inhoud Generation uro Students Award 4 Het doel 4 Een kort overzicht 4 De deelnemers 4 De ronden 4 1. Leraren 5 Uw rol 5 Hulpmiddelen 5 2. De ronden

Nadere informatie

GENERATION URO STUDENTS AWARD BROCHURE VOOR LERAREN

GENERATION URO STUDENTS AWARD BROCHURE VOOR LERAREN GENERATION URO STUDENTS AWARD 2014 2015 BROCHURE VOOR LERAREN INHOUD Avant-propos 1. Inleiding 4 Over de wedstrijdhet doel 4 De deelnemers 4 De prijzen 4 Voordelen voor de deelnemers 4 Reglement 5 2. Leraren

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

De Wereldeconomie van Morgen: Op Zoek naar Groei

De Wereldeconomie van Morgen: Op Zoek naar Groei De Wereldeconomie van Morgen: Op Zoek naar Groei Jan Van Hove Chief Economist, KBC Group NV Bolero Tips & Trends 2016 10 september 2016 Globalization presumes sustained economic growth. Otherwise, the

Nadere informatie

EUROPESE CENTRALE BANK JAARVERSLAG JAARVERSLAG 2009

EUROPESE CENTRALE BANK JAARVERSLAG JAARVERSLAG 2009 NL EUROPESE CENTRALE BANK JAARVERSLAG JAARVERSLAG In 2010 verschijnt in alle publicaties van de ECB een motief van het bankbiljet van 500. JAARVERSLAG Europese Centrale Bank, 2010 Adres Kaiserstrasse 29

Nadere informatie

Prijsstabiliteit: waarom is dat belangrijk voor jou? Voorlichtingsbrochure voor leerlingen

Prijsstabiliteit: waarom is dat belangrijk voor jou? Voorlichtingsbrochure voor leerlingen Prijsstabiliteit: waarom is dat belangrijk voor jou? Voorlichtingsbrochure voor leerlingen Wat kun je kopen voor 10? Wat dacht je van twee cd-singles, of misschien een maandabonnement op je favoriete blad?

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden 8 december 2014 pagina 1 Inleiding De uitbraak van de kredietcrisis in 2008 en de daaropvolgende Europese schuldencrisis hebben grote macro-economische onevenwichtigheden

Nadere informatie

Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein

Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein Directeur Particulieren en Private Banking 5 februari 15 Welkom Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Voorstellen Tim Legierse Hoofd Nationaal Onderzoek 3 Visie

Nadere informatie

Visie ING Investment Office Oktober 2017

Visie ING Investment Office Oktober 2017 Visie ING Investment Office Oktober 2017 Bob Homan 21 september 2017 Kernfactoren die financiële markten bepalen 3 pijlers + sentiment Economie Sentiment Waardering Liquiditeit Hoe staat de economie ervoor?

Nadere informatie

HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V.

HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V. HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V. Inhoud 1 Profiel 1 2 Directieverslag 2 2.1 Beheerd vermogen 2 2.2 Financieel resultaat 2 2.3 Financiële markten 2 2.4 Personeel en organisatie 2 3 Financiële

Nadere informatie

De Ezel en de Spiegel: over disjunctie van de reële economie en financiële markten

De Ezel en de Spiegel: over disjunctie van de reële economie en financiële markten De Ezel en de Spiegel: over disjunctie van de reële economie en financiële markten 1. Toen Ben Bernanke op 19 juni in een optimistische noot over de vooruitzichten van de VS economie de mogelijkheid opperde

Nadere informatie

Prinsjesdag 2014. Stand van zaken MKB. Rabobank Nederland, september 2014

Prinsjesdag 2014. Stand van zaken MKB. Rabobank Nederland, september 2014 Prinsjesdag 2014 Stand van zaken MKB Rabobank Nederland, september 2014 Internationale omgeving Basisscenario De wereldeconomie groeit ook in 2014, met name in de VS, maar spectaculair is het allemaal

Nadere informatie

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs.

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs. BEHEERSVERSLAG 31/3/2015 Macro & Markten, strategie Na de forse klim van de aandelenmarkten in 2014 zetten vooral de Zuidoost Aziatische en Europese aandelenmarkten deze trend in 2015 verder. Meer en meer

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur

Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur mai 3 mei 2013 Wat moet men onthouden? 1. Belgische economie sinds begin 2011 amper nog gegroeid 2. Uitvoer en investeringen

Nadere informatie

Monetair beleid en de Grote Financiële Crisis Derde jaarlijkse Nyenrode Finance Day - 28 oktober 2011

Monetair beleid en de Grote Financiële Crisis Derde jaarlijkse Nyenrode Finance Day - 28 oktober 2011 Monetair beleid en de Grote Financiële Crisis Derde jaarlijkse Nyenrode Finance Day - 28 oktober 2011 De afgelopen vier jaar zijn uiterst onstuimig verlopen voor het mondiale financiële stelsel en voor

Nadere informatie

Regeringsverklaring. woensdag 31 december "Werken aan het vertrouwen"

Regeringsverklaring. woensdag 31 december Werken aan het vertrouwen Regeringsverklaring woensdag 31 december 2008 "Werken aan het vertrouwen" Het jaar dat vandaag zijn allerlaatste dag beleeft is getekend door de grootste financiële wereldcrisis sedert de jaren dertig

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden 10 april 2014 pagina 1 Inleiding Door de uitbraak van de kredietcrisis in 2008 en de daaropvolgende Europese schuldencrisis is het duidelijk geworden dat

Nadere informatie

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen De voorbeelden in de casussen zijn verzonnen door de auteurs en komen niet noodzakelijkerwijs

Nadere informatie

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel ALGEMENE ECONOMIE DINSDAG 4 OKTOBER UUR

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel ALGEMENE ECONOMIE DINSDAG 4 OKTOBER UUR SPD Bedrijfsadministratie Correctiemodel ALGEMENE ECONOMIE DINSDAG 4 OKTOBER 2016 09.00 10.30 UUR SPD Bedrijfsadministratie Algemene economie Dinsdag 4 oktober 2016 B / 11 2016 NGO-ENS B / 11 Opgave 1

Nadere informatie