Dames en heren, De huidige situatie in het eurogebied

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dames en heren, De huidige situatie in het eurogebied"

Transcriptie

1 Door de heer Mario Draghi, President van de Europese Centrale Bank, op 21 november 2014 te Frankfurt uitgesproken openingsrede van het Euro Banking Congress Samenvatting De President van de Europese Centrale Bank, Mario Draghi, heeft vandaag het European Banking Congress in Frankfurt geopend met een analyse van de economische situatie in het eurogebied en de wijze waarop de ECB daarop met haar monetair beleid gereageerd heeft. De economische situatie in het eurogebied blijft precair en het vertrouwen in de algehele vooruitzichten voor de economie is broos en snel verstoord, waardoor er weinig wordt geïnvesteerd, aldus Draghi. In deze omstandigheden is ook de inflatie in het eurogebied een steeds grotere uitdaging gaan vormen. De ECB-President wees nadrukkelijk op het risico dat een te lang aanhoudende lage inflatie in de inflatieverwachtingen verankerd raakt en op het grote belang van een in alle omstandigheden stevige verankering van de inflatieverwachtingen. Daarom heeft de Raad van Bestuur zijn verwachting uitgesproken dat de combinatie van alle besloten monetaire beleidsmaatregelen ertoe zal leiden dat de balans van het Eurosysteem naar het niveau van begin 2012 groeit, aldus Draghi. Dat de ECB naast ABS ook gedekte obligaties gaat aankopenstelt ons in staat op zo'n schaal te interveniëren dat de beoogde doelen in termen van portefeuilleverschuivingen en signaalfunctie bereikt worden. Hij voegde daaraan toe dat de ECB haar verantwoordelijkheid zal blijven nemen: "Wij zullen doen wat we moeten doen om de inflatie en de inflatieverwachtingen zo snel mogelijk te verhogen, zoals ons mandaat prijsstabiliteit van ons verlangt. Als ons beleid in zijn huidige richting niet afdoende is om dat te bereiken, of als zich andere risico's voor de inflatievooruitzichten voordoen, dan verhogen wij de druk en zullen wij onze interventiekanalen verder verbreden door de omvang, het tempo en de samenstelling van onze aankopen dienovereenkomstig te wijzigen,", aldus Draghi.

2 Dames en heren, Afgelopen september heeft zich in het monetair beleid van de ECB een belangrijke verschuiving voorgedaan. Geconfronteerd met een aanhoudend zwakke inflatie, hadden met onze beleidsrente de effectieve ondergrens bereikt. En om onze monetaire beleidskoers verder te verruimen, zijn wij toen overgegaan op de aankoop van activa. Vandaag wil ik de achtergrond beschrijven waartegen deze verandering heeft plaatsgevonden en hoe dit nieuwe beleidsinstrument van activa-aankopen werkt. De huidige situatie in het eurogebied Tweeënhalf jaar geleden stond het eurogebied er zeer ongunstig voor. Het financiële stelsel was gefragmenteerd, de bankensector gaf geen krediet en de economie verkeerde in een recessie. De Europese economieën ontwikkelden zich in uiteenlopende, maar doorgaans neerwaartse richtingen. Sindsdien hebben de regeringen en de ECB diverse maatregelen genomen om de fragmentatie aan te pakken en is de financiële situatie in het eurogebied drastisch verbeterd. De spreads op staatsobligaties zijn met gemiddeld 3 procentpunt gedaald. Rentes op bedrijfs- en bankobligaties zijn eveneens naar elkaar toegegroeid. En de fragmentatie van grensoverschrijdende financiële stromen is verminderd, al is deze in sommige markten nog steeds groter dan voor de crisis. Bovendien zijn met de schoonmaak binnen de bankensector grote vorderingen geboekt. Met name onze zogenaamde Comprehensive Assessment heeft de banken ertoe gebracht om sneller een begin te maken met balansherstel en herkapitalisering, heeft kapitaaltekorten van in totaal 25 miljard aan het licht gebracht en omvangrijke prudentiële eisen gesteld. Door dit alles neemt het vertrouwen in de sector toe en zijn banken in het eurogebied beter toegerust om de kredietverlening aan de reële economie weer op te pakken. Toch werken deze positieve ontwikkelingen in de financiële wereld niet volledig door in de economie. De economische situatie in het eurogebied is nog steeds precair. Het eurogebied kwam in het tweede kwartaal van 2013 uit haar recessie maar de ontwikkeling van de onderliggende groei blijft zwak. De werkloosheid daalt maar zeer langzaam. Het vertrouwen in de algehele economische vooruitzichten is broos en snel verstoord, waardoor er weinig wordt geïnvesteerd.

3 En inderdaad, de gisteren gepubliceerde, voorlopige inkoopmanagersindex voor de eurozone geeft inderdaad aan dat sterker herstel de komende maanden onwaarschijnlijk is: het volume van de nieuwe orders is voor het eerst sinds juli 2013 gedaald. In deze omstandigheden is ook de inflatie in het eurogebied een steeds grotere uitdaging gaan vormen. De totale inflatie is het afgelopen jaar aanzienlijk gedaald. Vorig jaar november was deze nog 0,9%. Dat was laag, maar de verwachting was dat ze inmiddels tot veilig boven de 1% zou zijn gestegen. Het meest recente cijfer voor de totale inflatie is echter 0,4%. Deze neerwaartse beweging van de inflatie was vooral het gevolg van dalende energie- en voedselprijzen.deze twee componenten zijn doorgaans volatiel en hebben meestal slechts een tijdelijk effect. De ECB kon er daarom tot op zekere hoogte "doorheen kijken". In de huidige omstandigheden vormen lage voedsel- en energieprijzen zelfs nuttige ondersteuning voor de economie doordat ze het reëel besteedbaar inkomen verhogen. Maar we zien ook dat de kerninflatie het inflatiecijfer dat deze volatiele en tijdelijke componenten buiten beschouwing laat laag is. Het afgelopen jaar heeft de kerninflatie op jaarbasis consequent onder de 1% gelegen en het laatste cijfer, voor oktober, is 0,7%. Dat de onderliggende inflatie zo lang laag blijft, wijst erop dat niet alleen tijdelijke factoren een rol spelen, maar dat ook de onderliggende vraag zwak is. En inderdaad, uit enquêtegegevens komt duidelijk naar voren dat de geringe vraag het prijszettingsvermogen van bedrijven vermindert. Verder weten we dat werknemers door de hoge werkloosheid in veel eurolanden minder gemakkelijk hogere lonen kunnen bedingen, wat de inflatiedruk verlaagt. De loonsom per werknemer in het tweede kwartaal van dit jaar is met slechts 1,1% jaar-op-jaar toegenomen. Dat is de geringste stijging in drie jaar. We hebben al eerder te maken gehad met lage totale inflatie als gevolg van lage energieprijzen, in 2009 was ze zelfs negatief. Maar destijds bewoog de kerninflatie zich echter al omhoog en trok de economie aan, wat ons het vertrouwen gaf dat de inflatie op middellange termijn zou stijgen. Nu ziet het plaatje er echter anders uit. We kunnen dus niet achterover leunen, maar moeten zeer alert zijn dat de lage inflatie niet zodanig in de economie doordringt dat de economie en de inflatievooruitzichten verder verslechteren. Dit effect van lage inflatie kan zich via diverse kanalen manifesteren, bijvoorbeeld door de relatieve prijsaanpassingen tussen de eurolanden te bemoeilijken of de gevolgen van de opgehoopte schulden in delen van het eurogebied te verergeren.

4 Het kanaal waarover ik het nu echter vooral wil hebben, is het risico dat te lang aanhoudende lage inflatie in de inflatieverwachtingen verankerd raakt. Het is in alle omstandigheden cruciaal dat inflatieverwachtingen stevig verankerd zijn, omdat dit voorkomt dat tijdelijke inflatieschommelingen doorwerken in de lonen en prijzen en daarmee permanent worden. In de huidige omstandigheden is die verankering zelfs nog belangrijker. Dat komt doordat de reële rente, de rente die er voor investeringsbeslissingen het meest toe doet, stijgt als de inflatieverwachtingen dalen. En omdat de nominale korte rentes in het eurogebied de feitelijke ondergrens al hebben bereikt, kunnen deze niet, ter compensatie, verder verlaagd worden. Met andere woorden: als de verwachtingen van hun anker losraken, zou dat in feite een verkrapping van het monetair beleid betekenen, precies het tegenovergestelde van wat we willen. We zien momenteel enige volatiliteit bij de inflatieverwachtingen. De langetermijnindicatoren liggen globaal genomen binnen een bandbreedte die wij als consistent met prijsstabiliteit beschouwen. De indicatoren voor de kortere termijn zijn echter gedaald naar niveaus die ik extreem laag zou willen noemen. De inflatieverwachtingen die met behulp van enquêtes worden gemeten zijn al met al stabieler, maar de meest recente Survey of Professional Forecasters vertoont ook een lichte daling, en wel voor alle projectieperioden. Dit alles bij elkaar nemend zien we dat het essentieel was dat de ECB handelend optrad - en blijft optreden om de inflatie weer richting 2% te brengen en stevige verankering van de inflatieverwachtingen te waarborgen. De monetaire beleidsreactie Hoe zag onze reactie eruit? Die was zeker onconventioneel, in de zin dat de maatregelen niet eerder zijn genomen, maar ze was verre van onorthodox. Wij hebben gereageerd zoals elke centrale bank met een strict prijsstabiliteitsmandaat zou doen. In wezen hebben we drie elkaar overlappende maatregelen genomen. De eerste was, ik zei het al, om daggeldrentes helemaal tot de effectieve ondergrens te verlagen, inclusief een negatief rentetarief voor de depositofaciliteit. Maar als dat punt bereikt is, de inflatie te laag blijft en verdere monetaire stimuleringsmaatregelen nodig blijken, dan moet de centrale bank nieuwe instrumenten inzetten om haar mandaat te vervullen. De volgende logische stap op weg naar ruimere monetaire verhoudingen is een directere beïnvloeding van de rentetermijnstructuur. Die stap hebben wij gezet door vanaf juli vorig

5 jaar beleidsindicaties ( forward guidance ) te geven. Onze beleidsindicatie dat de belangrijkste rentetarieven lange tijd laag zullen blijven, in lijn met de zwakke inflatievooruitzichten, hebben we onlangs opnieuw bevestigd. Dit hebben we ondersteund met het TLTRO-programma (Targeted Long-term Refinancing Operations, gerichte, langerlopende herfinancieringstransacties) door tegen een zeer lage, vaste rente financiering te verstrekken voor een termijn van maximaal vier jaar. Daardoor is de curve van de impliciete termijndaggeldrente momenteel over de gehele linie lager dan ooit, en bijvoorbeeld ook lager dan zij in de VS op enig moment sinds het begin van de financiële crisis is geweest. De twee stappen hebben gemeen dat ze werken door de huidige en toekomstige geldmarktrente te sturen. Maar als de speelruimte op de geldmarkten verdwenen is, als, met andere woorden, de daggeld- en korte rentetarieven hun ondergrens hebben bereikt, dan wordt een derde stap noodzakelijk. Als dan nog verdere monetaire stimuleringsmaatregelen nodig zijn, moeten centrale banken buiten de geldmarkt om direct in andere markten interveniëren om met behulp van prijzen en volumes de diverse transmissiekanalen van het monetair beleid te beïnvloeden. Eerder dit jaar heb ik in een rede in Amsterdam toegelicht onder welke omstandigheden de ECB activa zou moeten aankopen om de omvang van de monetaire accommodatie afdoende te kunnen verruimen. Ik verwees toen naar wat ik de "derde eventualiteit" noemde, een algemene verzwakking van de geaggregeerde vraag die een bedreiging zou vormen voor ons basisscenario van herstel en/of het losser worden van de verankering van de inflatieverwachtingen op middellange termijn. Dit punt heeft de ECB nu bereikt met de beslissing van de Raad van Bestuur om het initiatief te nemen tot de aankoop van ABS (asset-backed securities) en gedekte obligaties. Waarom de aankoop van activa de ECB helpt haar doel te bereiken Met onze monetaire beleidsbeslissing van juni en, met name, september zijn we van een voornamelijk op de bereidstelling van liquiditeit gebaseerd monetair beleidskader overgegaan naar een meer actief en gecontroleerd beheer van onze balans. Dat betekent dat veranderingen in de omvang en samenstelling van onze balans nu bepalend zijn voor onze monetaire beleidskoers, of specifieker gesteld, de markten waarin we interveniëren en de omvang en het tempo van onze aankopen. Wij verwachten dat deze interventies de groei en de inflatie via twee belangrijke kanalen zullen beïnvloeden.

6 Onmiddellijke doorwerking Het eerste kanaal is de aanpak van verstoringen op financiële markten met onmiddellijke doorwerking in de reële economie. Het effect daarvan is uiteraard sterker naarmate een markt belangrijker is voor de transmissie van het monetair beleid. Met dit in het achterhoofd zijn we de koersverandering naar het actief inzetten van onze balans begonnen bij de ABS-markt, omdat deze markt zowel verstoord was als nauw samenhing met de bancaire kredietverlening, en dat is het belangrijkste transmissiemechanisme van het monetair beleid in het eurogebied. Hiermee versterkten we ons algehele doel, ervoor te zorgen dat er geen belemmeringen voor de kredietverlening bestaan wanneer de kredietvraag geleidelijk weer toeneemt. De aankopen van ABS zullen de marktspreads op de senior tranches drukken, de voor beleggers in die markten beschikbare volumes verminderen en op die manier banken aanmoedigen deze schaarste tegen te gaan door meer ABS uit te geven. Aangezien zij dit alleen kunnen doen door meer leningen te creëren, zou dit het aanbod van krediet moeten doen toenemen en de prijs waartegen krediet wordt aangeboden, moeten doen dalen. Het effect van deze aankopen wordt versterkt doordat daarnaast de TLTRO's worden uitgebreid. Omdat banken goedkope langlopende financiering ontvangen op voorwaarde dat zij hun kredietverlening aan huishoudens en bedrijven uitbreiden, vergroten de TLTRO's het aanbod van krediet en in een concurrerende omgeving zou dat tot lagere prijzen voor krediet moeten leiden. Bovendien worden beide maatregelen ingevoerd juist nu de Comprehensive Assessment met succes is afgerond, waardoor de banken nu veel beter zijn toegerust om onze nieuwe monetaire beleidsimpuls door te geven. En er zijn inderdaad al aanwijzingen dat de banken, vooruitlopend op de invoering van deze maatregelen, hun kredietvoorwaarden aan het versoepelen en hun kredietvolumes aan het vergroten zijn. Onze laatste Bank Lending Survey geeft aan dat de kredietvoorwaarden voor leningen aan niet-financiële ondernemingen per saldo worden verruimd en wijst er meer in het algemeen op dat wij bij de kredietgroei het keerpunt gepasseerd zijn.

7 Portefeuilleverschuivingseffecten Het tweede kanaal waardoor de aankoop van activa, zo verwachten wij, in het eurogebied werkzaam zou moeten zijn, is het brede portefeuilleverschuivingskanaal. Ik leg uit hoe dit kanaal in principe werkt. Als wij activa opkopen, zullen beleggers geneigd zijn de door ons aangekochte activa met een relatief gering risico te vervangen door meer risicovolle beleggingen, zoals langerlopende activa, aandelen en mogelijk ook vastgoed. De gevolgen daarvan voor de rente over de gehele curve, voor de kosten van kapitaal, voor vermogensposities (door hogere aandelenkoersen en vastgoedprijzen) en daarmee voor balansen in het algemeen zijn welbekend. Het is zeker nog een vraag hoe sterk deze effecten in het eurogebied zijn. Er zijn namelijk geen precedenten en dus ook geen empirische gegevens voor een economie als de onze, die qua financiële structuur afwijkt van de VS of Japan. Maar over het signaal dat van de effecten uitgaat, kan geen twijfel bestaan, dat is duidelijk positief. Aangezien wij [het eurogebied] onze financiering relatief vaak van banken betrekken, zouden deze balanseffecten zich vooral via het kanaal van de kredietverlening door banken kunnen uiten. Bij de banken zouden stijgende koersen van activa kapitaal vrijmaken voor extra leningen. Voor bedrijven en huishoudens kan een betere vermogenspositie, in combinatie met betere economische vooruitzichten en dus hogere toekomstige winsten en inkomens, juist betekenen dat ze meer kunnen lenen. Verschuivingen in de portefeuille kunnen ook tussen jurisdicties plaatsvinden, wanneer beleggers in euro luidende activa vervangen door activa in landen en valuta's met een hoger rendement. Zo zijn er aanwijzingen dat zowel de grootschalige aankoop van activa via de LASPprogramma's van de Fed als het kwantitatieve en kwalitatieve verruimingsprogramma van de Bank van Japan tot een aanzienlijke daling van de wisselkoersen van deze landen hebben geleid, zelfs in een situatie als in Japan, waar de langetermijn yields toch al erg laag waren. Bovendien kan de centrale bank verwachten dat van deze portefeuilleverschuivingseffecten ook een sterk signaal uitgaat. Dat signaal is dat wij binnen ons mandaat en zonder onnodige vertraging alle ons ter beschikking staande middelen zullen gebruiken om de inflatie weer naar het door ons gestelde doel te brengen. Dit helpt vervolgens de inflatieverwachtingen te verankeren en daarmee de reële rente te verlagen en de

8 bedrijvigheid en inflatie te stimuleren. Dit kanaal is ook in de VS en Japan werkzaam geweest. Zowel de economische theorie als de ervaringen elders in de wereld wijzen erop dat de omvang van de portefeuilleverschuivingseffecten een functie is van de balansomvang van de centrale bank. Omdat dit effect door verschuivingen in portefeuilles wordt veroorzaakt, is het logisch dat de verschuiving tussen beleggingscategorieën groter wordt naarmate de aankopen groter zijn. Daarom heeft de Raad van Bestuur zijn verwachting uitgesproken dat de combinatie van alle besloten maatregelen ertoe zal leiden dat de balans van het Eurosysteem naar het niveau van begin 2012 groeit. Dat wij naast ABS ook gedekte obligaties gaan aankopen, maakt het ons in deze omstandigheden mogelijk op zo'n schaal te interveniëren dat de beoogde doelen in termen van portefeuilleverschuivingen en signaalfunctie bereikt worden. Laat ik echter benadrukken dat wij afhankelijk van de resultaten de omvang, het tempo en de samenstelling van onze aankopen zullen herijken als dat nodig mocht blijken om ons mandaat te vervullen. Daarom heeft de Raad van Bestuur ECB-medewerkers en de betreffende comités van het Eurosysteem de opdracht gegeven tijdig de invoering van verdere maatregelen voor te bereiden, mocht dat nodig zijn. Conclusie Ik rond mijn verhaal af. Om alle genoemde redenen is het essentieel dat de inflatie onverwijld naar het inflatiedoel wordt teruggebracht. Het monetair beleid kan en zal daarin zijn aandeel leveren. Maar het is ook duidelijk dat het monetair beleid, dat aan de vraagzijde van de economie werkt, bij dit proces flankerend beleid kan gebruiken dat het ondersteunt, of in elk geval niet tegenwerkt. Dat betekent dat de algehele begrotingskoers van het eurogebied moet aansluiten bij onze positie in de conjunctuurcyclus. Het betekent verder dat deze begrotingskoers moet worden gevolgd op een wijze die het vertrouwen vergroot, dat wil zeggen overeenkomstig het kader voor budgettaire governance, omdat anders gebrek aan vertrouwen de investeringsbereidheid ondermijnt en de positieve vraageffecten van het begrotingsbeleid tenietdoet. Omdat investeringen niet alleen de huidige vraag maar ook het toekomstig aanbod creëren (door het groeipotentieel te vergroten) spelen passende structurele maatregelen eveneens een sleutelrol in de beleidsmix. We moeten een voor nieuwe investeringen aantrekkelijk

9 ondernemingsklimaat scheppen. Dat helpt vervolgens om optimaal te profiteren van de effecten van het monetair beleid. Kort samengevat: er is een combinatie van beleidsmaatregelen waarmee groei en inflatie weer op de goede weg gebracht kunnen worden, en we moeten allemaal onze verantwoordelijk nemen om dat te bereiken. Wij van onze kant zullen onze verantwoordelijkheid blijven nemen wij zullen doen wat we moeten doen om de inflatie en de inflatieverwachtingen zo snel mogelijk te verhogen, zoals ons prijsstabiliteitsmandaat van ons verlangt. Als ons beleid in zijn huidige richting niet afdoende is om dat te bereiken, of als zich verdere risico's voor de inflatievooruitzichten voordoen, dan schakelen we bij en zullen wij onze interventiekanalen verder verbreden door de omvang, het tempo en de samenstelling van onze aankopen dienovereenkomstig te wijzigen.

Mario Draghi, President van de ECB, Vítor Constâncio, Vice-President van de ECB, Frankfurt am Main, 3 september 2015

Mario Draghi, President van de ECB, Vítor Constâncio, Vice-President van de ECB, Frankfurt am Main, 3 september 2015 Inleidende Verklaring Mario Draghi, President van de ECB, Vítor Constâncio, Vice-President van de ECB, Frankfurt am Main, 3 september 2015 Dames en heren, de Vice-President en ik heten u van harte welkom

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal januari 2017 t/m 31 maart Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal januari 2017 t/m 31 maart Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2017-1 januari 2017 t/m 31 maart 2017 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is gestegen van 105,7% naar 110,5%; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal juli 2017 t/m 30 september Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal juli 2017 t/m 30 september Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2017-1 juli 2017 t/m 30 september 2017 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is gestegen van 113,6% naar 116,5%; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Belangrijke begrippen

Belangrijke begrippen Belangrijke begrippen Met forward guidance bedoelt men de communicatie van een centrale bank (in dit geval de ECB) tot het publiek waarbij men indicaties geeft over het toekomstige monetaire beleid ( de

Nadere informatie

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Europese Commissie - Persbericht Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Brussel, 05 mei 2015 De economie in de Europese Unie profiteert dit jaar van een

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

De Minister van Financiën Ir. J.R.V.A. Dijsselbloem Postbus EE Den Haag. DNB-analyse effecten langdurig lage rente

De Minister van Financiën Ir. J.R.V.A. Dijsselbloem Postbus EE Den Haag. DNB-analyse effecten langdurig lage rente De Minister van Financiën Ir. J.R.V.A. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag Onderwerp DNB-analyse effecten langdurig lage rente De Nederlandsche Bank N.V. Prof. dr. K.H.W. Knot President Postbus

Nadere informatie

Het monetair beleid van het Eurosysteem: een overzicht. Generation uro Students' Award September 2014

Het monetair beleid van het Eurosysteem: een overzicht. Generation uro Students' Award September 2014 Het monetair beleid van het Eurosysteem: een overzicht Generation uro Students' Award September 14 Overzicht van de uiteenzetting Wie doet wat in het Eurosysteem? (institutionele aspecten) Hoe wordt de

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal januari 2016 t/m 31 maart Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal januari 2016 t/m 31 maart Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2016-1 januari 2016 t/m 31 maart 2016 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is gedaald van 106,3% naar 98,1%; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

De Ezel en de Spiegel: over disjunctie van de reële economie en financiële markten

De Ezel en de Spiegel: over disjunctie van de reële economie en financiële markten De Ezel en de Spiegel: over disjunctie van de reële economie en financiële markten 1. Toen Ben Bernanke op 19 juni in een optimistische noot over de vooruitzichten van de VS economie de mogelijkheid opperde

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Visie 2016 BNG Vermogensbeheer. Ronald Balk 12 november 2015 Muntgebouw Utrecht

Visie 2016 BNG Vermogensbeheer. Ronald Balk 12 november 2015 Muntgebouw Utrecht Visie 2016 BNG Vermogensbeheer Ronald Balk 12 november 2015 Muntgebouw Utrecht Het beeld van 2015: de beurzen Het is niet altijd wat het lijkt -43% van top naar bodem 2 de schandalen Het is niet altijd

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal oktober 2016 t/m 31 december Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal oktober 2016 t/m 31 december Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2016-1 oktober 2016 t/m 31 december 2016 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is gestegen van 98,8% naar 105,7%; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Monetair beleid en de Grote Financiële Crisis Derde jaarlijkse Nyenrode Finance Day - 28 oktober 2011

Monetair beleid en de Grote Financiële Crisis Derde jaarlijkse Nyenrode Finance Day - 28 oktober 2011 Monetair beleid en de Grote Financiële Crisis Derde jaarlijkse Nyenrode Finance Day - 28 oktober 2011 De afgelopen vier jaar zijn uiterst onstuimig verlopen voor het mondiale financiële stelsel en voor

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Commissie economische en monetaire zaken ONTWERPVERSLAG. over het jaarverslag 2015 van de Europese Centrale Bank (2016/2063(INI))

Commissie economische en monetaire zaken ONTWERPVERSLAG. over het jaarverslag 2015 van de Europese Centrale Bank (2016/2063(INI)) Europees Parlement 2014-2019 Commissie economische en monetaire zaken 2016/2063(INI) 9.6.2016 ONTWERPVERSLAG over het jaarverslag 2015 van de Europese Centrale Bank (2016/2063(INI)) Commissie economische

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Visie 2015 BNG Vermogensbeheer

Visie 2015 BNG Vermogensbeheer Visie 2015 BNG Vermogensbeheer Ronald Balk Portefeuillebeheer BNG Vermogensbeheer 19 november 2014, Muntgebouw Utrecht 2 19 november 2014 BNG Vermogensbeheer - Visie 2015 Centrale banken bepaalden het

Nadere informatie

Economische effecten van een verlaging van de administratieve lasten

Economische effecten van een verlaging van de administratieve lasten CPB Notitie Datum : 7 april 2004 Aan : Projectdirectie Administratieve Lasten Economische effecten van een verlaging van de administratieve lasten 1 Inleiding Het kabinet heeft in het regeerakkoord het

Nadere informatie

Kwartaal Update. Gold&Discovery Fund. Er lijkt een einde gekomen aan de zware correctie in grondstofgerelateerde. januari 2012

Kwartaal Update. Gold&Discovery Fund. Er lijkt een einde gekomen aan de zware correctie in grondstofgerelateerde. januari 2012 Kwartaal Update Gold&Discovery Fund januari 2012 In de eerste maand van dit jaar steeg goud bijna 11%, zilver 21%, terwijl de koperprijs 12% steeg. De waarde van onze portfolio steeg zelfs circa 18%. Hiermee

Nadere informatie

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer Op zoek naar rendement? Zoek niet langer High-yield en opkomende markten Juni 2014 Uitsluitend voor professionele beleggers De rente op staatsobligaties blijft nog lang laag. In het nauw gedreven door

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal april 2012 t/m ultimo juni Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal april 2012 t/m ultimo juni Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2012-1 april 2012 t/m ultimo juni 2012 Samenvatting: Nominale dekkingsgraad gedaald van 107,6% naar 101,9% Beleggingsrendement is 1,6%

Nadere informatie

Rendement in een laagrentende omgeving

Rendement in een laagrentende omgeving Rendement in een laagrentende omgeving FIN bijeenkomst, 9 april 2015 Hendrik Zonnenberg (Multifund B.V.) Inhoud Lage verwachte lange termijn rendementen 3 Implicaties laag renderende omgeving 6 Impact

Nadere informatie

Monetaire beleidsinstrumenten van de ECB

Monetaire beleidsinstrumenten van de ECB Monetaire beleidsinstrumenten van de ECB Bronnen: www.nbb.be en www.ecb.int A. Definitie van prijsstabiliteit Prijsstabiliteit is gedefinieerd als inflatie beneden, maar dicht bij de 2%. Besluiten over

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal oktober 2013 t/m 31 december Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal oktober 2013 t/m 31 december Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2013-1 oktober 2013 t/m 31 december 2013 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 120,6% naar 123,0% Reële

Nadere informatie

Hoe de ECB haar eigen beginselen verkwanselt FTM

Hoe de ECB haar eigen beginselen verkwanselt FTM 1 van 6 05-05-17 19:34 ftm.nl Hoe de ECB haar eigen beginselen verkwanselt FTM Edin Mujagic 8-10 minuten Terwijl Nederland op Koningsdag feest vierde, vergaderde het bestuur van de Europese Centrale Bank

Nadere informatie

Beleggingsstrategie. Zeer defensief. ingsstrategie

Beleggingsstrategie. Zeer defensief. ingsstrategie Zeer defensief ingsstrategie Beleggingsklimaat Ontwikkeling en vooruitzichten beleidsrente VS 1,5 EMU 0,5 12-2010 12-2011 12-2012 12-2013 12-2014 12-2015 Ontwikkeling en vooruitzichten tienjaarsrente 5,0

Nadere informatie

Het inflatie dilemma

Het inflatie dilemma Het inflatie dilemma Het monetaire beleid is de afgelopen jaren zeer bepalend geweest voor het herstel van de economie en de financiële markten. Door de historisch lage rentestanden hebben consumptie en

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen April 2015

Maandbericht Beleggen April 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 22 april 2015 Maandbericht Beleggen April 2015 maart april + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO- ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED

DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO- ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO- ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED Op basis van de tot 20 mei 2005 beschikbare informatie hebben medewerkers van het Eurosysteem projecties

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Gedurende het slotkwartaal van 2013 heeft de ECB ervoor gekozen om het monetaire beleid verder te verruimen. De reden hiervoor was onder meer een verrassend lage

Nadere informatie

Wall of worry. 17 maart 2016

Wall of worry. 17 maart 2016 17 maart 2016 Wall of worry De MSCI World aandelenindex (uitgedrukt in Euro) is sinds 11 februari 12,5% hersteld maar staat nog -5,5% vanaf het begin van het jaar. Een combinatie van factoren zorgde voor

Nadere informatie

Uitdagingen voor het Europees monetair beleid en het Belgisch economisch beleid na de crisis

Uitdagingen voor het Europees monetair beleid en het Belgisch economisch beleid na de crisis Uitdagingen voor het Europees monetair beleid en het Belgisch economisch beleid na de crisis Jan Smets 29ste Vlaams Wetenschappelijk Economisch Congres, Gent, 19 november 2010 DS.10.09.340 Het Europees

Nadere informatie

Nieuwe. formule. De centrale bank en het monetair beleid in het eurogebied

Nieuwe. formule. De centrale bank en het monetair beleid in het eurogebied Nieuwe formule 2017-2018 De centrale bank en het monetair beleid in het eurogebied Generation uro Students Award 2017-2018 De centrale bank en het monetair beleid in het eurogebied Dit hoofdstuk (1) bevat

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2008-I

Eindexamen economie 1 vwo 2008-I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 vergemakkelijken van het ontslaan

Nadere informatie

De macro-economische vooruitzichten voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan

De macro-economische vooruitzichten voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan Economie en onderneming De macro-economische vooruitzichten 2006-2012 voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan Meyermans, E. & Van Brusselen, P. (2006).

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

kortlopende kredieten langlopende kredieten buitenlandse banken1

kortlopende kredieten langlopende kredieten buitenlandse banken1 Observatorium voor krediet aan niet-financiële vennootschappen de Berlaimontlaan 14 BE-1000 Brussel Tel. +32 2 221 26 99 Fax +32 2 221 31 97 BTW BE 0203.201.340 RPM Brussel 2010-05-20 Links: kredietobservatorium

Nadere informatie

Het monetair beleid. Seminarie voor leerkrachten economie van het secundair onderwijs. 21 oktober 2015. Jef Boeckx 1

Het monetair beleid. Seminarie voor leerkrachten economie van het secundair onderwijs. 21 oktober 2015. Jef Boeckx 1 Het monetair beleid Seminarie voor leerkrachten economie van het secundair onderwijs 21 oktober 2015 Jef Boeckx 1 1 Met dank aan Naim Cordemans voor zijn bijdrage aan deze presentatie. Structuur van de

Nadere informatie

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, met name artikel 127, lid 2, eerste streepje,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, met name artikel 127, lid 2, eerste streepje, L 157/28 BESLUIT (EU) 2016/948 VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK van 1 juni 2016 betreffende de tenuitvoerlegging van het aankoopprogramma bedrijfssector (ECB/2016/16) DE RAAD VAN BESTUUR VAN DE EUROPESE CENTRALE

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM. Tweede kwartaal april 2012 t/m 30 juni Samenvatting: Lage rente drukt dekkingsgraad

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM. Tweede kwartaal april 2012 t/m 30 juni Samenvatting: Lage rente drukt dekkingsgraad Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Tweede kwartaal 2012-1 april 2012 t/m 30 juni 2012 Samenvatting: Lage rente drukt dekkingsgraad Nominale dekkingsgraad is gedaald van 110,0% naar 105,1% Beleggingsrendement

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal oktober 2015 t/m 31 december Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal oktober 2015 t/m 31 december Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2015-1 oktober 2015 t/m 31 december 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is gestegen van 103,7% naar 106,3%; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen

Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we die premies voor u beleggen.

Nadere informatie

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen De voorbeelden in de casussen zijn verzonnen door de auteurs en komen niet noodzakelijkerwijs

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal juli 2014 t/m 30 september 2014

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal juli 2014 t/m 30 september 2014 Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2014-1 juli 2014 t/m 30 september 2014 Nominale dekkingsgraad is gedaald van 123,1% naar 117,0% Beleggingsrendement is 1,8%, Obligaties stegen

Nadere informatie

ECONOMIE IN TIJDEN VAN MONETAIR EXPANSIEVE POLITIEK

ECONOMIE IN TIJDEN VAN MONETAIR EXPANSIEVE POLITIEK ECONOMIE IN TIJDEN VAN MONETAIR EXPANSIEVE POLITIEK Geert Gielens, Ph.D. hoofdeconoom 19 mei 2015 Agenda Het verschil met vorig jaar De euro zone De VS De ECB & haar beleid Besluit 2 Het verschil met vorig

Nadere informatie

Datum 19 oktober 2016 Betreft Kamervragen van het Lid Merkies (SP) over Gratis geld voor bedrijven als gevolg van ECB-beleid

Datum 19 oktober 2016 Betreft Kamervragen van het Lid Merkies (SP) over Gratis geld voor bedrijven als gevolg van ECB-beleid > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal april 2016 t/m 30 juni Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal april 2016 t/m 30 juni Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2016-1 april 2016 t/m 30 juni 2016 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is gedaald van 98,1% naar 97,9%; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

BEKNOPTE INLEIDING OP CENTRAAL BANKIEREN EN MONETAIR BELEID IN HET EUROGEBIED

BEKNOPTE INLEIDING OP CENTRAAL BANKIEREN EN MONETAIR BELEID IN HET EUROGEBIED BEKNOPTE INLEIDING OP CENTRAAL BANKIEREN EN MONETAIR BELEID IN HET EUROGEBIED Deze bijlage bevat een kort overzicht van het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB), het Eurosysteem en een inleiding

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank. Statistisch Bulletin maart 2009

De Nederlandsche Bank. Statistisch Bulletin maart 2009 9 De Nederlandsche Bank Statistisch Bulletin maart 29 Financiering via kapitaalmarkt moeilijker en duurder geworden Nederlandse ingezetenen hadden eind 28 voor het eerst meer dan eur 1. miljard aan schuldpapier

Nadere informatie

Datum 26 april 2017 Betreft Vragen van het lid Leijten (SP) over het bericht dat spaarders geen rente meer krijgen op hun spaargeld

Datum 26 april 2017 Betreft Vragen van het lid Leijten (SP) over het bericht dat spaarders geen rente meer krijgen op hun spaargeld > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO-ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED

DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO-ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO-ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED Op basis van de tot 20 mei 2008 beschikbare informatie hebben medewerkers van het Eurosysteem projecties

Nadere informatie

Beleggingrisico s. Rendement en risico

Beleggingrisico s. Rendement en risico Beleggingsrisico s Beleggingrisico s Onderstaand tref je de omschrijving aan van de belangrijkste beleggingsrisico s die samenhangen met jouw keuze voor een portefeuilleprofiel. Je neemt een belangrijke

Nadere informatie

HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V.

HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V. HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V. Inhoud 1 Profiel 1 2 Directieverslag 2 2.1 Beheerd vermogen 2 2.2 Financieel resultaat 2 2.3 Financiële markten 2 2.4 Personeel en organisatie 2 3 Financiële

Nadere informatie

Presentatie beleggingsresultaten over eerste kwartaal van 2017 van de Life Cycle Fondsen van Aegon PPI. Bas Endlich Jacob Vijverberg 1

Presentatie beleggingsresultaten over eerste kwartaal van 2017 van de Life Cycle Fondsen van Aegon PPI. Bas Endlich Jacob Vijverberg 1 Presentatie beleggingsresultaten over eerste kwartaal van 2017 van de Life Cycle Fondsen van Aegon PPI Bas Endlich Jacob Vijverberg 1 Agenda Financiële markten Resultaten Vooruitzichten Bron: Bloomberg,

Nadere informatie

DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO-ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED

DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO-ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO-ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED Op basis van de tot en met 24 mei 2012 beschikbare informatie hebben medewerkers van het Eurosysteem

Nadere informatie

Als de Centrale Banken het podium verlaten

Als de Centrale Banken het podium verlaten Als de Centrale Banken het podium verlaten Als de centrale banken het toneel verlaten 1. Zichtbaar economisch herstel 2. Het restprobleem 3. Onbekend terrein 4. Wat betekent dit voor asset allocatie? Zichtbaar

Nadere informatie

Oerend hard. 16 juni 2015

Oerend hard. 16 juni 2015 16 juni 2015 Oerend hard De laatste weken is de obligatierente in Europa en de VS hard op weg naar normaal. De lage rentegevoeligheid van de portefeuilles heeft de verliezen van obligaties beperkt gehouden

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Nieuwe inzichten voor ALM analyse naar aanleiding van de krediet crisis

Nieuwe inzichten voor ALM analyse naar aanleiding van de krediet crisis Nieuwe inzichten voor ALM analyse naar aanleiding van de krediet crisis Peter Vlaar Hoofd ALM modellering APG VBA ALM congres 5 november 2009 Agenda Karakteristieken van de kredietcrisis? Hoe kunnen we

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/09/015 Het NN First Class Return Fund verloor in het derde kwartaal 9,6% Het kwartaal werd gekenmerkt door winstnemingen na een positieve

Nadere informatie

Lever het kladpapier na afloop van het examen in bij de toezichthouder. Dit wordt vernietigd en niet meegenomen in de beoordeling.

Lever het kladpapier na afloop van het examen in bij de toezichthouder. Dit wordt vernietigd en niet meegenomen in de beoordeling. SPD Bedrijfsadministratie Examenopgave ALGEMENE ECOMONIE MAANDAG 2 MAART 2015 11.30 UUR 13:00 UUR Belangrijke informatie Deze examenopgave bestaat uit 10 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of

Nadere informatie

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Thema-analyse Belfius Research Februari 2016 Inleiding De rente staat op een historisch laag niveau. Voor een 10-jarig krediet betaalt de Belgische

Nadere informatie

Update april 2015 Beleggen

Update april 2015 Beleggen Update april 2015 Beleggen Laag, lager, laagst In mijn vorige column schreef ik over de actie van de ECB, die 22 januari jongstleden werd aangekondigd, om maandelijks 60 miljard Euro aan obligaties op

Nadere informatie

STATISTIEKEN VAN DE ECB EEN KORT OVERZICHT

STATISTIEKEN VAN DE ECB EEN KORT OVERZICHT STATISTIEKEN VAN DE ECB EEN KORT OVERZICHT AUGUSTUS 2003 De statistieken van de Europese Centrale Bank (ECB) hebben als belangrijkste doel de ondersteuning van het monetaire beleid van de ECB en andere

Nadere informatie

Veranderingen in de syllabus voor het eindexamenprogramma 2017

Veranderingen in de syllabus voor het eindexamenprogramma 2017 Veranderingen in de syllabus voor het eindexamenprogramma 2017 100% 100% Gini coefficient = A/A+B Gini =0 dan helemaal gelijke verdeling Gini = 1 dan helemaal ongelijke verdeling Ink Ink A A B B 0% personen

Nadere informatie

Statistisch Magazine Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012

Statistisch Magazine Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012 Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012 Inleiding Lorette Ford De economische ontwikkeling van een land kan door middel van drie belangrijke economische indicatoren

Nadere informatie

RECHTSGRONDSLAG DOELSTELLINGEN RESULTATEN

RECHTSGRONDSLAG DOELSTELLINGEN RESULTATEN EUROPEES MONETAIR BELEID Het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB) bestaat uit de ECB en de nationale centrale banken van alle EU-lidstaten. De hoofddoelstelling van het ESCB is het handhaven van

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD OPESE COMMISSIE Brussel, 12.7.2016 COM(2016) 455 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET OPEES PARLEMENT EN DE RAAD over het gebruik dat is gemaakt van en het profijt dat is getrokken uit de langerlopende

Nadere informatie

Kwartaalbericht Q2 2016. The beat goes on (1967), Sonny & Cher

Kwartaalbericht Q2 2016. The beat goes on (1967), Sonny & Cher The beat goes on (1967), Sonny & Cher Inleiding Zorgen over de houdbaarheid van de economische groei dicteerden de financiële markten in het eerste kwartaal van 2016. Wederom kwamen centrale banken met

Nadere informatie

Technische aannames betreffende de rente, de wisselkoersen, de grondstoffenprijzen en het begrotingsbeleid

Technische aannames betreffende de rente, de wisselkoersen, de grondstoffenprijzen en het begrotingsbeleid Kader DOOR MEDEWERKERS VAN DE SAMENGESTELDE MACRO-ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED Op basis van de tot en met 22 februari 2013 beschikbare informatie hebben medewerkers van de projecties samengesteld

Nadere informatie

PERSBERICHT. Eerste publicatie van MFI-rentestatistieken voor het eurogebied 1

PERSBERICHT. Eerste publicatie van MFI-rentestatistieken voor het eurogebied 1 10 december 2003 PERSBERICHT Eerste publicatie van MFI-rentestatistieken voor het eurogebied 1 Vandaag introduceert de Europese Centrale Bank (ECB) een nieuwe reeks geharmoniseerde statistieken betreffende

Nadere informatie

Persbericht ABP, vierde kwartaal 2008

Persbericht ABP, vierde kwartaal 2008 Persbericht ABP, vierde kwartaal 2008 Hoofdpunten Dekkingsgraad ultimo 2008 90% Dalende rente belangrijkste oorzaak gedaalde dekkingsgraad ABP werkt aan herstelplan Heerlen, 29 januari 2009 Sinds het einde

Nadere informatie

ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER

ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER ARTIKEL 1 Ook in juli 2013 worden de spaarrente's verder verlaagd Bron: financieel Dagblad d.d. 7 augustus 2013 De rentestijging op de kapitaalmarkt

Nadere informatie

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Monitoring Rapport: Mei 212 Jan van Nispen Inleiding De start van de financiële crisis ligt nu al enkele jaren achter ons, maar in 211 voelden we nog steeds de

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

Door staf van het Eurosysteem samengestelde macro-economische projecties voor het eurogebied

Door staf van het Eurosysteem samengestelde macro-economische projecties voor het eurogebied Door staf van het Eurosysteem samengestelde macro-economische projecties voor het eurogebied Op basis van de tot 17 mei 2004 beschikbare informatie hebben stafleden van het Eurosysteem projecties opgesteld

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 16 november 2016, 12.00 uur Oktober November Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika Europa

Nadere informatie