Meerlaagse Veiligheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Meerlaagse Veiligheid"

Transcriptie

1 Prometheus stole fire, the symbol of knowledge, from Mount Olympus and gave it to mankind Meerlaagse Veiligheid Inleiding (B. Jonkman, TU Delft) Preventie (W. Kanning, TU Delft) Governance en RO (G.J. Ellen, Deltares) Rampenbeheersing (K. van Dongen TNO) MLV tool en afweging (B. Kolen, HKV) Internationaal perspectief (B. van der Pas, Deltares) Externe veiligheid (P. Uijt de Haag, RIVM) Casus Dordrecht (E. Kelder, Dordrecht)

2 Meerlaagsveiligheid Kennisconferentie deltaprogramma 2012 Dr. ir. Bas Jonkman

3 Achtergrond Doel van deze sessie: Beeld geven van kennis en onderzoek op het gebied van MLV In beeld brengen opgaven en kennisvragen Context: Nationaal Waterplan Recent advies van de ACW (=> lagen separaat benaderen)

4 Agenda flitspresentaties Inleiding (B. Jonkman) Preventie (W. Kanning) Governance en RO (G.J. Ellen) Rampenbeheersing (K. van Dongen) MLV tool en afweging (B. Kolen) Internationaal perspectief (B. van der Pas) Externe veiligheid (P. Uijt de Haag) Casus Dordrecht (E. Kelder)

5 Agenda Werksessie op de kaart Discussie (evt. stellingen)

6 Meerlaagsveiligheidsconcept New Orleans Multiple lines of defence (Lopez et al.)

7

8 Ruimtelijke ingrepen Californie, Bethel Island Gevolgbeperkende maatregelen?

9 Thailand (2011)

10

11

12 Preventie in meerlaagse veiligheid Wim Kanning, TU Delft, sectie Waterbouwkunde Kennisconferentie Deltaprogramma 3 april 2012 Delft University of Technology Challenge the future

13 Optimale veiligheid Deltacommissie na 1953: kostenoptimalisatie faalkans optimale dijkhoogte (voldoende veilig ontworpen) Huidige benadering nog steeds voornamelijk op hoogte en dijkvak gebaseerd Dijksterkte blijkt steeds vaker maatgevend Preventie in MLV 3 april

14 Dijksterkte verdient meer aandacht Toetsing: VNK bevestigd grote faalkansen door sterkte Risicobenadering rationeel en transparant kader voor investeringsbeslissingen Preventie in MLV 3 april

15 Uitkomsten VNK Faalkans 1/500 Norm frequentie 1/1250 Dijkring 48 1/640 1/ / /1.700 Piping een onderschat mechanisme ENW: orde 1,5 miljard euro opgave Preventie in MLV 3 april

16 Piping een onderschat faalmechanisme Grote onzekerheden Lengte-effecten Preventie in MLV 3 april

17 Piping komt voor in werkelijkheid Niet alleen in Nederland Ook in New Orleans, Californië, Duitsland etc Onverwacht Heel snel => Zeer risicovol en slecht te managen Preventie in MLV 3 april

18 Afsluiting Dijksterkte onderschat en van groot belang voor de waterveiligheid Overstromingskansbenadering nodig incorporatie dijksterkte Stelling Risico wordt zeer sterk bepaald door dijksterkte; preventie verdient veel (de meeste?) aandacht Preventie in MLV 3 april

19 Governance van Meerlaagsveiligheid (hoe) is meerlaagsveiligheid te realiseren? Gerald Jan Ellen (Deltares) Arwin van Buuren (Erasmus Universiteit Rotterdam) 24 april 2012

20 Beleidsdiscussie sinds 2012 Brief Deltacommissaris, d.d het is de bedoeling om in de gebiedsgerichte deelprogramma s de komende twee jaar in kaart te brengen welke slimme combinaties van deze drie lagen mogelijk zijn om de veiligheid in de toekomst te waarborgen en risico s te minimaliseren. Adviescommissie Water, advies d.d. 9 maart 2012 De bescherming tegen overstroming is niet uitwisselbaar met maatregelen die pas werkzaam zijn als de overstroming een feit is De Commissie is van mening dat voor de inzet op preventie, voor ruimtelijke inrichting (laag 2) en voor rampenbeheersing (laag 3) afzonderlijke eisen moeten gelden, met een eigen toetsings- en handhavinginstrument. Reactie Staatssecretaris Atsma d.d. 16 maart 2012 Uw advies om een aantal aspecten (zoals het stellen van eisen aan maatregelen in de laag 2 en laag 3) te betrekken bij de verdere uitwerking van meerlaagsveiligheid is van belang voor de implementatie van de risicobenadering. Ik zal dat meegeven voor de verdere aanpak in de gebiedsgerichte strategieën.

21 Governance: MLV in context Er is sprake van een aantal trends (van Government naar Governance ): > Democratisering & netwerkvorming (emancipatie burger en middenveld). > Decentralisatie & zelfregulering (terugtredende overheid, opkomst markt). > Versnippering en afname van hulpbronnen en geen vanzelfsprekendheid ten aanzien van legitimiteit van overheden. > Trend naar horizontale verantwoording, inspectie nieuwe stijl. Bovenstaande ontwikkelingen veronderstellen slimme combinaties van verschillende sturingsvormen / arrangementen 24 april 2012

22 Governance van meerlaagsveiligheid Hoe realiseer ik meerlaagsveiligheid? Overstromingsrisico als overheidstaak wordt complexer: steeds meer partijen. Welk beleidsinstrumentarium is er reeds om MLV te kunnen implementeren? Moet er nog beleidsinstrumentarium worden ontwikkeld om MLV te implementeren? Zo ja wat is nodig? Welke veranderingen ten aanzien van verdeling van verantwoordelijkheden, bevoegdheden en middelen zijn nodig om te komen tot effectieve implementatie van MLV? Ter illustratie: twee uitersten voor sturing: Sturing door normstelling Sturing door samenwerking 24 april 2012

23 Sturing door normstelling: voor- en nadelen Sturing door normstelling: Eerste laag al lange tijd vertrouwd met normen. Tweede laag: gedomineerd door (commerciële) belangen. Derde laag: men zal doeltreffend optreden (achteraf!). Voordelen: Verantwoordelijkheden zijn helder belegd. Er is sprake van regionale gelijkheid. Nadelen: Normen kunnen leiden tot ingewikkeld nalevingsvraagstuk. Normen kunnen leiden tot minimaliserende strategieën. Normen per laag leiden tot eilandvorming. Normen stimuleren en belonen slimme combinaties niet. 24 april 2012

24 Sturing door samenwerking: voor- en nadelen Zoeken naar meerwaarde voor alle partijen: meerlaagsveiligheid als gezamenlijke ontwerpopgave Voordelen: Meeliften met / voortborduren op ingrepen die vanuit ander domein worden geïnitieerd (maatwerk) Slim bundelen van beschikbare middelen en hulpbronnen Uitruilen van vermeden (indirecte) kosten Nadelen/nieuwe vragen: (grotere) afhankelijkheid van anderen Hoe borg ik commitment op de langere termijn? Hoe leg ik uit dat ik meewerk aan zaken waar ik niet primair verantwoordelijk voor ben? Bereidheid om verantwoordelijkheden en kosten te delen in plaats van te verdelen 24 april 2012

25 Governance vragen ten aanzien van MLV? Welk beleidsinstrumentarium is er reeds om MLV te kunnen implementeren? Voldoet dit? Watertoets, MER, MKBA Bestemmingsplan, keur/legger, convenanten? Moet er nog beleidsinstrumentarium worden ontwikkeld om MLV te implementeren? Zo ja, wat is er nodig? Normen voor de verschillende lagen, Wro, Bouwbesluit,? Welke veranderingen ten aanzien van verdeling van verantwoordelijkheden, bevoegdheden en middelen zijn nodig om te komen tot effectieve implementatie van MLV? Principes om te komen tot kostentoerekening,? Aanpassingen in wet-/regelgeving? 24 april 2012

26 Crisismanagement Wie, wat, waarom en wanneer Kees van Dongen

27 Als het dan toch gebeurd

28 Waarom praten over crisismanagement? Reduceren overstromingsrisico s (kans * impact) Rationeel bepalen hoe Verantwoordelijkheid Risico niet doen Geen tijdsdruk, wel informatie Ook onzekerheid Crisismanagement in beschouwingset Waterveiligheid: kostenefficiënt, robuust en goed uit te leggen Waarom crisismanagement Relatief snel te implementeren Relatief goedkoop Men verwacht dat het op orde is

29 Crisismanagement: derde laag pas, als eerste faalt Crisismanagemen t Risico reductie strategieën

30 Zitten er gaten in de kaas? We weten niet of crisismanagement op orde is! Zijn panden en vitale infrastructuur waterproof? Zijn er vlucht routes? Etc. ¼ waterkeringen voldoen niet aan norm. Overstromingskans groter dan overschreidingskans. Onbekendheden (extreem weer)

31 Crisismanagement: Kans en impact reductie Crisismanagemen t Fysiek Informatie Organisatie en mensen Risico reductie strategieën

32 Wie doen er mee? Overheden Regionaal Nationaal Reduceren kans Reduceren impact

33 Wie doen er mee? Regionale overheden Reduceren kans overstroming Reduceren impact overstroming 9 RD s RWS 26 Waterschappen 95 Dijkringen 25 Veiligheid regio s 415 Gemeenten

34 Wie doen er mee? Ad hoc crisisteams Informatie verzameling en uitwisseling, Op locatie Op afstand Besluitvorming, Coördinatie, Crisiscommunicatie Zelfredzaamheid Tijdigheid Onzekerheid Acceptatie

35 Wie doen er mee? Iedereen eigenlijk Bedrijven en vitale infrastructuur Media Hulpdiensten Sociaal netwerk burgers Whole community approach Crisis management teams Burgers Experts

36 Genetwerkt samenwerken Benutten van elkaars informatie, kennis en ervaring Bekendheid met elkaar en de situatie Bereidheid tot samenwerken Elkaar informeren, adviseren, inschakelen, coördineren Wederzijds begrip van elkaars rollen, mogelijkheden en afhankelijkheden Tijd en capaciteit om samen te werken Bekendheid met gedeelde terminologie

37 Crisismanagement: wanneer en waarom? Risico en kosten-baten benadering Waarde achter dijk investering in dijk Investering in dijk kans op overstroming Kans op overstroming bijdrage crisismanagement Bijdrage crisismanagement Derde laag pas nuttig, als eerste faalt Geen laag is 100% betrouwbaar, dus ook eerste niet Bewust of onbewust laag Achterstallig onderhoud Economisch argument Crisismanagement omdat baten hoger dan kosten

38 Crisismanagement: wat en waarom? Crisismanagement Koude, lauwe en warme fase Kans reductie & Impact reductie Response Recovery Damage and needs assessment Recovery planning Taken van de overheid Burgers willen het (5% alleen dijken) Dijkgraven en burgermeesters zijn verantwoordelijk Maatschappelijk argument Crisismanagement omdat maatschappelijk belang

39 Crisismanagement: zijn we veilig? Geen laag is 100% betrouwbaar, dus ook derde laag niet We weten niet of crisismanagement op orde is Weten is meten, als je weet wat je meet Reduceren overstromingsrisico s Kostenefficiënt, Robuust Goed uit te leggen Nodig Norm per laag Toetsings- en handhavinginstrument Oplossingen

40 Crisismanagement op orde: de vragen Wat is de norm voor crisismanagement? Prestatie norm Proces norm Conditie norm Hoe effectief en betrouwbaar is crisismanagement? Lauwe en warme fase Kans reductie & impact reductie Response & recovery Is de norm gehaald? Waar wel, waar niet? Welke oplossingen zijn nodig? Fysiek Informatie Organisatie en mensen

41

42

43 6 regional pilots

44 Climate change: more extreme events hit the most valuable delta cities

45 Safety Risk = Likelihood * impact Both are uncertain estimates Objective impacts Economic loss Cultural loss Ecological loss Subjective impact Psychological impact image Regional, national, International consequences

46 Risico profiel (VR ZHZ)

47 Cascade effects critical infrastructure

48 Reducing risks in cold and hot phases Pro-action Risk analysis recovery prevention Hazardous event response preparation Physical solutions Information solutions Human solutions

49 Generalizable solutions Experience centre Integral risk management Pro-action Prevention Preparation Response Recovery Flood risk reduction Fire risk reduction Traffic accident risk reduction Resource scarcity solutions Pandemic risk reduction Blackout risks reduction Cyber risk reduction Terrorist risk reduction

50 Stakeholders Min VenJ Min I&M VR s municipalities provinces Water boards RD s RWS 25 safety regions 431 municipalities 12 provinces 27 waterboards 10 RD s RWS

51 Managing the response to floods (NUWCReN) Whole community approach Focusing the efforts of a number of entities and resources, including information, toward the achievement of some task, objective, or goal (Alberts and Hayes, 2006). Establishing objectives, Determining roles, responsibilities, and relationships, Establishing rules and constraints on decisions and interactions, Inspiring, motivating, and engendering trust, Monitoring and assessing the situation, Training

52 Flood Control 2015 Information and training systems supporting flood management

53 27 Hoge maatschappelijke opbrengsten Overheid Innovatieve oplossingen Elkaar de bal toespelen in de keten van G2G, K2K en B2B. Maatschappelijk rendement kennis Innovatieve thuismarkt Onderzoek met meer impact Kennis instellingen Bedrijven Betere exportpositie Commercieel rendement kennis Innovatieve oplossingen

54 4 topics all of importance

55 Can sensors warn for dike failure?

56

57 Flood Control Dashboard

58

59 Mass evacuation High water levels Rhine, Meuse and Mosel Melted snow from the Alps, rainfall from Ardennes Dykes around River Waal were crumbling Doubt about stability Water level 5 meters ( > two levels) Largest evacuation in recent history people, livestock Five days - two weeks No dike breach in evacuated area s Damage : 400 million euro Psychosocial impact of evacuation

60 Serious games for multi-teams Many teams and many interfaces Professionals and citizens Netherlands and Germany Water boards and safety regions Operational and strategic levels National en regional levels 34

61 Seriousgaming FC 2015 Training and innovation centre Education, training and exercising Innovations Lessons learned elsewhere Serious games 2012 Development 1* Water board, 1* safety region, 1* national level N * Water boards, N * safety region, N * national level National and international Other hazards (e.g. CBRNE, Black-outs, Pandemics, etc). 35

62 Serious gaming for serious training

63 Waterboards WOT (waterboard) FLIWAS LCO LCO (national water) Safety ROT regions (safety region) verkeersbeeld mailbox Information GIS-kaart manager laptop and liaisons News WOT netwerk LCO cliënt laptop Information manager and liaisons News LCO netwerk mailbox Information GIS-kaart manager and laptop liaisons ROT netwerk News NCMS printer printer printer nieuws klok SG netwerk logger score spelleiding Server Serious Gaming facilitation Facilitator scenario

64 social media monitor: information needs citizens Crisis communication Situation awareness: Water levels, dike stability, flood scenario s, impacts Message components for crisis communication Serious game coordinated crisis communication Interorganizational interactions Timely, consistent, actionable information from trusted sources

65 Innovations TNO 2012 training crisis management of strategic teams training crisis management of operational teams training crisis communication evacuation support software social media monitoring software exercise scenario software multi-party crisis management training environment

66 Meerlaagsveiligheid Fijn samenwerken of nuchter omgaan met risico s; naar een afwegingskader en instrumentarium 3 April Bas Kolen HKV lijn in water

67 Debat over Meerlaagsveiligheid Hype, missie of nuchter risicobeleid? Discussie / beslisprobleem In welke mate dragen lagen bij acceptabel risico (andersom, wat is nog zinvol)? Waarop gaan we beoordelen? Alle lagen falen bij een overstroming Meerlaagsveiligheid: we doen het al! Staatssecretaris (november 20110) Maximale kosteneffectiviteit Deltacommissaris / DPNH (30 jan 2011) Optimale mix van maatregelen over de lagen in aandachtsgebieden mits aantoonbaar en handhaafbaar Kosteneffectieve maatregelen voor laag 2 en 3 gegeven preventieniveau voor alle gebieden Adviescommissie Water Normen per laag Budgetten per laag

68 Instrumentarium (HKV/Deltares) beschrijving methode en software Overstromingskans : 1. Huidig (VNK) bijvoorbeeld: 1/75 pj 2. Beleidsvarianten (WV21) bijvoorbeeld: 1/1250 pj (norm) Evacuatiefractie Overstromingsscenario s, schade en slachtoffers (verschillende terugkeertijden) 1. Schade 2. Slachtoffers Combineren kans en gevolg

69 Risico maten en ambities Risicomaten: Manieren om risico uit te drukken 1.Risico s in Euro s per jaar (2, 5 of 10 x veiliger?) 1. Alleen schade 2. Schade plus economische waarde mensen 2.Aantallen slachtoffers in mensen per jaar 3.Basisveiligheid (kans van 10-5) in minimale kans op overlijden op een bepaalde locatie rekening houdend met evacuatie (LIR) 4.FN curve, groepsrisico (bijdrage aan groepsrisico) (afspreken met veiligheidsregio) Risicomaten te bepalen met Instrumentarium MLV

70 Afwegingskader Bron: STOWA/HKV Afweging: Minimaal 3 alternatieven 1.Referentie 2.Watervriendelijk alternatief 3. Beoordelen op: 1.Kosten (risico + investeringen) 2.Andere belangen Weging in de regio op basis van gestelde eisen (per laag of overall)

71 Voorbeelden Voorbeeld 1: Risiconeutraal bouwen Schade-Risico daalt met 5,6 Meuro per jaar (van 26 Meuro per jaar) Investeringsruimte (eenmalig) is 148 Meuro huizen => 3000 euro per huis Voorbeeld 2: Verbeteren organisatie rampenbeheersing rampenplannen, OTO, research, geen extra mensen, middelen, asfalt Slachtoffer-Risico van 0,7 naar 0,35 p pj LIR kan dalen, bijv. van 10-5 naar 10-6 Investeringsruimte (eenmalig) 60 Meuro, per jaar is deze orde 2 Meuro. Voorbeeld 3: Optimale mix Uitbreiding model deltacommissie Laag 2: 25% schadereductie met laag 2 leidt 6 cm lagere dijk, investering maximaal 2,5 Meuro Laag 3: Enige investeringen (plannen en oefeningen) leiden tot optimale mix 1cm lage dijk slachtoffers extra die worden voorkomen Haalbaar (uitvoering, ontwerp, toezicht, handhaving)? Of: 1,3 x veiliger of voor zelfde budget 10 x veiliger door dijkversterking (100 km a 1500 euro per m) Dryproof en wetproof is framing, suggereert 100% veilig Kosten rampenplan en oefeningen geschat op 0,2-2 Meuro per jaar Tegen: Betrouwbaarheid plannen gegarandeerd? Voor: Accountability bestuurders, verwachtingen burger dat overheid ook verstandig handelt bij een crisis

72 Stellingen Meerlaagsveiligheid biedt met het toepassen van kwantitatieve risicoanalyse een kans op nuchter om te gaan met risico s. Het meepraten van allerlei deelbelangen die nauwelijks bijdragen aan kosteneffectieve reductie van het risico maakt de discussie complexer en leidt af van het werkelijke beslisprobleem. (voorbeeld het maken van een inrichtingsplan, eisen van rampenbestrijders, ontbreken verticale evacuatie) We hebben te weinig kennis van effectiviteit van investeringen en handhaafbaarheid (invloed van menselijk falen) in laag 2 en 3 en verkopen de noodzaak om hierin allerlei dingen te doen door te wijzen op de grote gevolgen en statistiek? Wat levert een rampenplan van 1 miljoen meer op dan een van een ton? Draagt iedere oefening bij aan de veiligheid of kun je ook verkeerde dingen leren (als preventieve evacuatie van dijkring 14) Zijn we in staat 100 jaar ruimtelijk beleid consistent uit te voeren (risicozonering)?

73 o10 Vragen? Nalezen: Ruimtelijke Veiligheid Vol. 2

74 Dia 8 o10 vraag mne af of je artikel zou noemen. Misschien leuker om dit uit te draaien en op het einde nog mee te geven (in lijn met onze eerdere boekjes). obaas3;

75 Meerlaagsveiligheid we doen het al in de praktijk 123 Toetsing van waterkeringen (resultaatseis) Overstromingsrisico s als basis normen & nieuwe normering (Deltacommissie, WV21, VNK etc) Watertoets (proces, geen resultaat) Waterparagrafen RO plannen Bevinding aan de hand van laag 2 & 3: Allerlei processen maar geen heldere bijdrage aan acceptabel risico of relatie met andere maatregelen Voorbeelden: Zuidplaspolder, Dordrecht (buitendijks) Rampenplannen & oefeningen Proceseisen in Waterwet: doeltreffend optreden en in elk MKBA, geval ter SLA commentaar etc: aan veiligheidsregio Veronderstellingen over functioneren rampenbeheersing Toetsingskader (evacuatiefractie) inspecties IVW & IOOV en inrichting Deltacommissie / Deltacommissaris: op orde (inrichting 2050/2100) zijn al opgenomen

76 Meerlaagse veiligheid Bespiegelingen vanuit internationaal perspectief Bas van de Pas

77 EU richtlijn vs Meerlaagse veiligheid 2007: vaststellen van EU richtlijn voor beoordelen en beheer overstromingsrisico s Development of flood risk management programmes incorporating the following elements: Prevention Protection Preparedness Emergency response Recovery and lessons learned

78 Voorbeelden Thames Gateway Engeland Zwitserland Voorkomen van bebouwing in risicogebieden handhaven veiligheid én meer urbanisatie oostelijk metropool met huizen extra Geen wettelijke Veiligheidsnormen; worden voor gebied opnieuw vastgelegd door Risico-analyse Oplossingsrichtingen een zoektocht tussen verbetering waterkeringen en (max.) gebruik ruimtelijke maatregelen Engelse richtlijn - Risicozonering ROOD: groot gevaar. Nieuwe ontwikkelingen zijn verboden. BLAUW: matig gevaar. Grondgebruik is aan beperkingen onderhevig. GEEL: laag gevaar. Bewoners moeten op de hoogte zijn van mogelijk gevaar. GEARCEERD: restgevaar. Waarschuwingsgebied Planning Policy Statement 25 Development and Flood Risk (PPS 25).

79 Voorbeelden Australie Floodplain Management Manual (After queensland Floods 2010 /2011) mix of four different kinds of floodplain management measures: 1. land use planning controls (zoning requirements to ensure compatibility between land use and flood risk) 2. building controls 3. structural measures (construction of levees) 4. flood emergency measures (flood warning, evacuation and recovery plans). Sacramento San Joaquin Delta California 24 april 2012

80 Buitenlandse Voorbeelden Nationaal Adaptatie-documentstrategie document 2008 Japan Upper Citarum Basin Flood Management Project Indonesie A. Inzoomen op kwetsbaarheid 1. mitigatie en adaptatie combineren gericht op een Sustainable and Water Disaster Adaptable Society ; 2. Hanteren van "zero casualty voor maatregelen; zero damage is onmogelijk. 3. Bescherming nat. Zenuwcentrum: de Tokyo Metropolitan B Een geschikte combinatie van praktische maatregelen te maken 1. Waar preventie onmogelijk is veranderingen in landgebruik of het toestaan van inundatie als tegenmaatregel te hanteren; 2. risico management: - het bouwen van een grootschalig preventie netwerk dat embankments, wegen op droge rivierbeddingen bedoeld voor hulpverlening, en hoger gelegen wegen met voorgrootschalige rampenpreventie ingerichte bases verbindt. - -Het bekrachtigen van acties in de beginfasen van een ramp om schade te minimaliseren en infrastructuur vroegtijdig te herstellen, en een organisatorische verbetering om dit te bewerkstelligen.. 3. het vroegtijdig delen van informatie met betrekking tot overstromingsrisico s; 4. het efficiënt delen van real-time informatie Historic approach: flood control flood prevention Bandung Basin Current approach: From unmanaged floods to managed floods Preparation before, during and after floods Prevention - flood protection level. Lessons learned: Floods will always occur Be prepared, non-structural measures Questions: Do we still maintain protection against Q5 or do we need to increase to Q20-Q25 (still 4-5 times flooding per human life) Do we sometimes tolerate areas to be flooded? Where and how often?how to control and manage accepted floods? Should resettlement of industry or people be part of flood management strategy?

81 Resume Voorbeelden Hoog beschermingsnivo Japan, Denemarken, Engeland Verleden focus op preventie, nu op restrisico verzekeraars betrekken bij klimaatadaptatie (Zwitserland, Engeland) Mitigatie Kans benadering Laag beschermingsnivo Indonesie, Australie, Californie Focus op lichte preventie-verbeteringen (is duur), maar vooral verder met restrisico 3e wereld: kwetsbaar, adaptatie krijgt daar al relatief meer aandacht Adaptatie veerkracht Risico benadering Meer aandacht voor resilience en recovery voor systeem als maatschappij (capacity building) ER GEBEURT STEEDS MEER IN BUITENLAND WAT OP MLV LIJKT

82 Je ziet ook verschillen: begrippen(kader) Hazard Vulnerability = + + Probability Exposure Vulnerability = Risk Probability X Consequences = UNISDR (UN secretariat of the International Strategy for Disaster Reduction) definities Exposure: People, property, systems, or other elements present in hazard zones that are thereby subject to potential losses. Vulnerability: The characteristics and circumstances of a community, system or asset that make it susceptible to the damaging effects of a hazard. 24 april 2012

83 Zomaar wat openstaande kennisvragen rondom MLV Hazard Vulnerability Probability + Exposure + Vulnerability Probability X Consequences = = = Risk Overstromingsrisico kan worden verkleind door: 1. de kans op een overstroming kleiner te maken (1e laag), 2. door de blootstelling te beperken (1e en 2e laag) 3. door de kwetsbaarheid te beperken (2e en 3e laag). Zijn type maatregelen eenduidig te koppelen aan reductie kans, blootstelling en kwetsbaarheid? B.v. Is compartimeren verlagen van de kans of de blootstelling (definitiekwestie?) In onderscheid in laag 1, 2 en 3 zinnig? Wat valt er er onder en zijn er wel separate normen voor vast te stellen? (bijv. zijn retentiemaatregelen Laag 1 of Laag 2 maatregelen?) Gevolgen indirecte kosten / rol van vitale en kwetsbare objecten infrastructuur Hoe omgaan met tijd in MLV (Onzekerheden klimaat/socio-econ, kosten, technieken en effecten) Uitwerken en kwantificeren van begrippen als resilience en recovery (verschillende?) uitwerking op schaalnivo, nationaal, protected-areas en lokaal maatwerk nivo BLIJF KIJKEN NAAR BUITENLAND 24 april 2012

84 Risico's van bedrijven met gevaarlijke stoffen bij overstromingen Paul Uijt de Haag (RIVM) Durk Riedstra (RWS) 1 03 april 2012

85 Externe veiligheid en overstroming 2 Meerlaagse Veiligheid - 03 april 2012

86 Externe veiligheid en overstroming 3 Meerlaagse Veiligheid - 03 april 2012

87 Externe veiligheid en overstroming 4 Meerlaagse Veiligheid - 03 april 2012

88 Externe veiligheid en overstroming Wat kan er fout gaan Wat zijn de effecten 5 Meerlaagse Veiligheid - 03 april 2012

89 Externe veiligheid en overstroming Verkennende berekeningen Plasbrand toxische verontreiniging (LC50) Effectgebied mens tot max. 30 km2 Effectgebied verontreiniging max km2 6 Meerlaagse Veiligheid - 03 april 2012

90 Externe veiligheid en overstroming Preventie Mogelijk, maar vraagt aandacht Conclusies Kans overstroming groter dan standaard faalkans effecten gevaarlijke stoffen aanzienlijk (maar relatief beperkt) preventie 7 Meerlaagse Veiligheid - 03 april 2012

91 MARE demo / gebiedspilot MLV Dordrecht Berry Gersonius (FRG, UNESCO-IHE/TUDelft) Ellen Kelder (Gemeente Dordrecht)

92 Knikpunten van de huidige strategie

93 Kansen MLV: waar? HW bestendige inrichting (incl. kritische infra) en verzekeren Deltadijk Voorstraat en Meestromen in openbare ruimte Opvang in smart shelters Ruimtelijke Ordening

94 Deltadijk Voorstraat en MiOR Voorstraat voldoet niet aan wettelijke norm: met MLV kan een goedkope en beheersbare situatie worden gecreëerd

95 Deltadijk Kop van t Land Deltadijk kan het schaderisico met 30% en slachtofferrisico met 65% reduceren

96 Compartimentering Zeedijk Bouwen met natuur: natuurontwikkeling gebruiken als versterking voor Zeedijk

97 Historisch havengebied

98 Meerlaagsveiligheid Kennisconferentie deltaprogramma 2012 Stellingen en vragen

99 Uitwisseling van risicoreductie tussen de drie lagen leidt tot meer bestuurlijke drukte. OF De waterveiligheid is er bij gebaat als zoveel mogelijk partijen zich er mede verantwoordelijk voor gaan voelen.

100 Meerlaagsveiligheid gaat alleen lukken als dit leidt tot slimmere investeringen, niet als dit leidt tot extra investeringen.

101 In welke situatie is inzet op meerdere lagen te preferen boven inzet op alleen preventie?

102 Door te kiezen voor normen voor de afzonderlijke lagen worden (gebiedsspecifieke) kansen voor kostenefficiënte waterveiligheid met het badwater weggegooid. (G.J. Ellen)

Multi-Layer Safety in Dordrecht. Ellen Kelder City of Dordrecht

Multi-Layer Safety in Dordrecht. Ellen Kelder City of Dordrecht Multi-Layer Safety in Dordrecht Ellen Kelder City of Dordrecht Dordrecht: Water and History. Interreg IVb project: MARE. The primary defence ring (22) Deltacity Dordrecht Dordrecht About 120.000 residents

Nadere informatie

MARE demo / gebiedspilot MLV Dordrecht: Berry Gersonius (FloodResilienceGroup, UNESCO-IHE)

MARE demo / gebiedspilot MLV Dordrecht: Berry Gersonius (FloodResilienceGroup, UNESCO-IHE) MARE demo / gebiedspilot MLV Dordrecht: Veilig en zelfredzaam eiland Berry Gersonius (FloodResilienceGroup, UNESCO-IHE) Ellen Kelder (Gemeente Dordrecht) Veilig en zelfredzaam eiland 1. Bescherming 2.

Nadere informatie

Multifunctionele Waterkeringen

Multifunctionele Waterkeringen Prometheus stole fire, the symbol of knowledge, from Mount Olympus and gave it to mankind Multifunctionele Waterkeringen Verkenning kansen en belemmeringen Ellen Trom, Deltares (AT Osborne) STW Multifunctionele

Nadere informatie

Proeftuinen MLV. Jannemarie de Jonge, 10 oktober 2013

Proeftuinen MLV. Jannemarie de Jonge, 10 oktober 2013 Proeftuinen MLV Jannemarie de Jonge, 10 oktober 2013 Opbouw Meerlaagsveiligheid Concept gelanceerd in Nationaal Waterplan (2009) Laag 1: preventieve maatregelen Laag 2: gevolgbeperkende maatregelen, door

Nadere informatie

Veiligheid Nederland in Kaart 2

Veiligheid Nederland in Kaart 2 Veiligheid Nederland in Kaart 2 Ruben Jongejan 2007 Veiligheid Nederland in Kaart pagina 1 Inhoud 1. Wat is VNK2? 2. Methoden en technieken 3. Toepassingen 4. Samenvatting 2007 Veiligheid Nederland in

Nadere informatie

Plan van aanpak uitwerking gebiedsgerichte risicobenadering of MLV

Plan van aanpak uitwerking gebiedsgerichte risicobenadering of MLV STICHTING TOEGEPAST ONDERZOEK WATERBEHEER Plan van aanpak uitwerking gebiedsgerichte risicobenadering of MLV MEMO 2013 27 1 Plan van aanpak uitwerking gebiedsgerichte risicobenadering of MLV MEMO 2013

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS 26 november 2014 Aart Bitter@ISGcom.nl www.information-security-governance.com Disaster Recovery Plan 2 The Bitter Brew Case To Brew or not to Brew, That s

Nadere informatie

Nieuw Waterveiligheidsbeleid

Nieuw Waterveiligheidsbeleid 07-09-2015 Nieuw Waterveiligheidsbeleid Annemiek Roeling (DGRW) Inhoud De aanloop Aanleiding Doelen nieuwe waterveiligheidsbeleid Meerlaagsveiligheid en normen voor de kering Verankering van het beleid

Nadere informatie

Handreiking Meerlaagsveiligheid

Handreiking Meerlaagsveiligheid Handreiking Meerlaagsveiligheid Methode Nader Verklaard Auteurs: Marit Zethof Bob Maaskant Karin Stone Bas Kolen Ruud Hoogendoorn December 2012 Meerlaagsveiligheid Methode nader verklaard Inhoud 1 Inleiding...

Nadere informatie

Verkenning kansen Meerlaagsveiligheid Roermond en Leudal

Verkenning kansen Meerlaagsveiligheid Roermond en Leudal Verkenning kansen Meerlaagsveiligheid Roermond en Leudal Resultaten risicoberekeningen 3 september 2013 Teun Terpstra (HKV) Laurens Bouwer (Deltares) Doelstelling Verkennen van kansen voor de waterveiligheid

Nadere informatie

Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014

Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014 Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014 Wladimir Moen Director Business Development wmoen@agtinternational.com 0031 6 31 95 48 77 A leader

Nadere informatie

Assetmanagement bij waterkeringen

Assetmanagement bij waterkeringen Assetmanagement bij waterkeringen Frank den Heijer NVRB symposium Assetmanagement in de publieke sector Assetmanagement bij waterkeringen Historie en context Toetsproces waterkeringen Cases: toetsronden

Nadere informatie

Bijeenkomst over meerlaagse veiligheid: Technische mogelijkheden volop, politiekbestuurlijke

Bijeenkomst over meerlaagse veiligheid: Technische mogelijkheden volop, politiekbestuurlijke Bijeenkomst over meerlaagse veiligheid: Technische mogelijkheden volop, politiekbestuurlijke uitdagingen te over... STOWA, UvW, IPO en het ministerie van I en M hielden op 13 maart te Utrecht een bijeenkomst

Nadere informatie

Prometheus stole fire, the symbol of knowledge, from Mount Olympus and gave it to mankind. Kennis en Onderwijs

Prometheus stole fire, the symbol of knowledge, from Mount Olympus and gave it to mankind. Kennis en Onderwijs Prometheus stole fire, the symbol of knowledge, from Mount Olympus and gave it to mankind Kennis en Onderwijs Louis de Quelerij, hoogleraar civiele techniek TU Delft., Ex decaan CiTG en decaan a.i. 3 me,

Nadere informatie

Meerlaagsveiligheid nuchter bekeken November 2012. Samenvatting

Meerlaagsveiligheid nuchter bekeken November 2012. Samenvatting Meerlaagsveiligheid nuchter bekeken November 2012 Samenvatting Meerlaagsveiligheid nuchter bekeken 1 In het Nationaal waterplan (2009) is het concept meerlaagsveiligheid geïntroduceerd. De meerlaagsveiligheidsbenadering

Nadere informatie

Business Continuity Management

Business Continuity Management Business Continuity Management Aart Bitter - 14 januari 2014 SAFER, SMARTER, GREENER Praktijk case Wij zijn als bierbrouwerij voorgedragen om onze producten te leveren aan het Holland House tijdens het

Nadere informatie

Bestuurlijke bijeenkomst. Slimme Combinaties voor Waterveiligheid. gemeenschappelijke basis. David van Zelm van Eldik. Amersfoort

Bestuurlijke bijeenkomst. Slimme Combinaties voor Waterveiligheid. gemeenschappelijke basis. David van Zelm van Eldik. Amersfoort Bestuurlijke bijeenkomst Slimme Combinaties voor Waterveiligheid gemeenschappelijke basis David van Zelm van Eldik Amersfoort 11 juli 2013 Ruimtelijke inrichting en waterveiligheid (2 e laag MLV) 1 e laag

Nadere informatie

Deltaprogramma en MARE

Deltaprogramma en MARE Deltaprogramma en MARE Potentieel van meerlaagsveiligheid Martin Hulsebosch Gemeente Dordrecht 3 december 2010 Presentatie Cie Veerman -> Deltaprogramma DD-P Veiligheid Interreg project MARE Advies Deltacommissie

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium Vlaams Kenniscentrum water Van projectidee tot projectconsortium ca. 600 calls -> 96 calls Intern gebruik -> nuttig voor Vlaanderen 96 calls -> 34 calls -> 6 thema s o o o o o o Sustainable rural development

Nadere informatie

Deltabeslissing Waterveiligheid

Deltabeslissing Waterveiligheid Deltaprogramma Waterveiligheid Deltabeslissing Waterveiligheid Het Deltaprogramma: een nieuwe aanpak Onze huidige dijknormen dateren grotendeels uit de jaren zestig. Ze zijn opgesteld na de Watersnoodramp

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Klimaatverandering gevolgen voor weginfrastructuur

Klimaatverandering gevolgen voor weginfrastructuur Klimaatverandering gevolgen voor weginfrastructuur Thomas Bles In Nederland veelal gerelateerd aan water Maar ook Niet alleen uitdaging voor de toekomst Belang Rijkswaterstaat Waarom inzicht krijgen in

Nadere informatie

Veerkracht en zelfredzaamheid vanuit internationaal perspectief Keynote Congres Voorbereid op zelfredzaamheid

Veerkracht en zelfredzaamheid vanuit internationaal perspectief Keynote Congres Voorbereid op zelfredzaamheid Veerkracht en zelfredzaamheid vanuit internationaal perspectief Keynote Congres Voorbereid op zelfredzaamheid Georg Frerks Hoogleraar Rampenstudies, Wageningen Universiteit Bredere Context Globalisering

Nadere informatie

Toepassing Basisvisie Afwegingskader Meerlaagse Veiligheid; een methode om mee te werken in de praktijk

Toepassing Basisvisie Afwegingskader Meerlaagse Veiligheid; een methode om mee te werken in de praktijk Toepassing basisvisie afwegingskader Meerlaagsveiligheid Final l report Toepassing Basisvisie Afwegingskader Meerlaagse Veiligheid; een methode om mee te werken in de praktijk rapport 2012 23 TER INZAGE

Nadere informatie

Risico s binnen een project

Risico s binnen een project Risico s binnen een project Alles loopt op wieltjes Je hebt de zaak vanuit alle hoeken onderzocht. Je hebt het al 1000x gedaan Alles is vanzelfsprekend Je weet perfect wat je aan het doen bent, je bent

Nadere informatie

Voorstel aan dagelijks bestuur

Voorstel aan dagelijks bestuur Voorstel aan dagelijks bestuur Datum vergadering 25-03-2014 Agendapunt 7 Steller / afdeling M.J. Potter / Projecten en waterkeringen Openbaar Ja Bestuurder L.H. Dohmen Bijlage(n) 2 Programma Waterkeringszorg

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

Prometheus stole fire, the symbol of knowledge, from Mount Olympus and gave it to mankind. Dijk en deltadijk

Prometheus stole fire, the symbol of knowledge, from Mount Olympus and gave it to mankind. Dijk en deltadijk Prometheus stole fire, the symbol of knowledge, from Mount Olympus and gave it to mankind Dijk en deltadijk Voor en tegenstanders van Deltadijken ontwerpen samen met Hessel Voortman en Marja Menke van

Nadere informatie

Voorzitters en leden stuurgroepen gebiedsgerichte deelprogramma s; voorzitters UvW en VNG-commissie Water en portefeuillehouder water IPO.

Voorzitters en leden stuurgroepen gebiedsgerichte deelprogramma s; voorzitters UvW en VNG-commissie Water en portefeuillehouder water IPO. > Retouradres Postbus 90653 2509 LR Den Haag Voorzitters en leden stuurgroepen gebiedsgerichte deelprogramma s; voorzitters UvW en VNG-commissie Water en portefeuillehouder water IPO. In afschrift aan:

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

Pilots meerlaagsveiligheid. werken achter de dijk

Pilots meerlaagsveiligheid. werken achter de dijk Pilots meerlaagsveiligheid Samen werken achter de dijk Deze brochure is gebaseerd op: Arwin van Buuren, Gerald-Jan Ellen, Jitske Van Popering - Verkerk, Corniel van Leeuwen (2015) Die het water deert die

Nadere informatie

Risicomanagement Ons overkomt het niet. delaatstemeter@gmail.com Walther Ploos van Amstel Amsterdam, Juni 2011

Risicomanagement Ons overkomt het niet. delaatstemeter@gmail.com Walther Ploos van Amstel Amsterdam, Juni 2011 Risicomanagement Ons overkomt het niet delaatstemeter@gmail.com Walther Ploos van Amstel Amsterdam, Juni 2011 Ons overkomt het niet 2 Ons overkomt het niet Waarom nemen risico s in logistiek toe? Welke

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Sustainable Tourism Duurzaam Toerisme. dr. Anja de Groene lector duurzaamheid en water Hogeschool Zeeland

Sustainable Tourism Duurzaam Toerisme. dr. Anja de Groene lector duurzaamheid en water Hogeschool Zeeland Sustainable Tourism Duurzaam Toerisme dr. Anja de Groene lector duurzaamheid en water Hogeschool Zeeland Programma 15.15 uur: Inleiding duurzaam toerisme door Dr. Anja de Groene 15.35 uur: Cradle to Cradle

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus

It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus Inhoud Compliance vakgebied en organisatie CMMI software en systems engineering

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Deltaprogramma Het nationale programma voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening

Deltaprogramma Het nationale programma voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening Deltaprogramma Het nationale programma voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening 2 e bestuurlijke consultatieronde Deltaprogramma: Hoe houden we de delta veilig en zorgen we voor voldoende zoetwater?

Nadere informatie

Investeren in evacueren: wat kost het, wat levert het op?

Investeren in evacueren: wat kost het, wat levert het op? Ruimtelijke veiligheid en risicobeleid Jrg 4. Nr. 12 Ι 23 kennis Investeren in evacueren: wat kost het, wat levert het op? T. (Teun)Terpstra HKV Lijn in water B. (Bas) Kolen HKV Lijn in water N.(Nathalie)

Nadere informatie

KLM. Omgaan met infrastructuren in Kritische Bedrijfsprocessen. Teun J Platenkamp KLM Security Services Sr Vice President

KLM. Omgaan met infrastructuren in Kritische Bedrijfsprocessen. Teun J Platenkamp KLM Security Services Sr Vice President Omgaan met infrastructuren in Kritische Bedrijfsprocessen Veiligheid in de luchtvaart is een probleem van mensen en geen technisch probleem. Het gaat niet om leden van de bemanning en technici maar om

Nadere informatie

Readiness Assessment ISMS

Readiness Assessment ISMS Readiness Assessment van ISMS ISO/IEC27001:2005 1 Senior Internal/IT auditor Luyke Tjebbes EMIA RO CISA Lead Auditor ISO/IEC27001:2005 Projectleider ISO assessment 2 Wat is ISO 27001 eigenlijk? ISO/IEC

Nadere informatie

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz Group Director, QHSE 11 September 2014. ABOUT US FTS Hofftrans Oil transportation

Nadere informatie

Waterveiligheid in Westpoort

Waterveiligheid in Westpoort Pilotstudie 2012 / 2013 Atlas samengesteld 15 interviews 3 workshops Opbrengst Ketenafhankelijkheden Handelingsperspectieven Deltaprogramma Nieuwe normen voor Waterveilighied Zoetwatervoorziening voorspelbaarder

Nadere informatie

Eagle One: Gebruik van geoinformatie bij crisismanagement. gineke.snoeren@eagle4s.com

Eagle One: Gebruik van geoinformatie bij crisismanagement. gineke.snoeren@eagle4s.com Eagle One: Gebruik van geoinformatie bij crisismanagement gineke.snoeren@eagle4s.com Kenmerken van een crisis De rol van informatievoorziening & GIS Eagle One theorie Eagle One - Praktijk Lessons Learned

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Meerlaagse Veiligheid

Meerlaagse Veiligheid de kaarten op tafel De kaarten op tafel. Met dat idee werd op 13 maart in Zutphen over Meerlaagse Veiligheid gesproken. Op deze symposiumdag, georganiseerd door de STOWA, werd over andere manieren van

Nadere informatie

Architectuur principes binnen CP. Walter Huberts NAF Insight, 6 juli 2009 www.ing.com

Architectuur principes binnen CP. Walter Huberts NAF Insight, 6 juli 2009 www.ing.com Architectuur principes binnen CP Walter Huberts NAF Insight, 6 juli 2009 www.ing.com Agenda Context Organisatie Architectuur Architectuurproduct Het ontwikkelen van principes Principes in relatie tot architectuurproducten

Nadere informatie

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009 Cross reference ISM - COBIT ME: Monitor & Evaluate Cross reference ISM - COBIT Management summary Organisaties gebruiken doorgaans twee soorten instrumenten

Nadere informatie

Grebbedijk - Deltadijk? Studie naar de betekenis van actualisering van de beschermingsniveaus van de Grebbedijk

Grebbedijk - Deltadijk? Studie naar de betekenis van actualisering van de beschermingsniveaus van de Grebbedijk Grebbedijk - Deltadijk? Studie naar de betekenis van actualisering van de beschermingsniveaus van de Grebbedijk Rapport Waterschap Vallei en Veluwe Januari 2014 (geactualiseerde versie) Definitief v3.1

Nadere informatie

HET GAAT OM INFORMATIE

HET GAAT OM INFORMATIE Aan leiding C OB IT HET GAAT OM INFORMATIE Informatie is belangrijk voor het functioneren van een organisatie Informatie wordt gegenereerd, gebruikt, bewaard, ontsloten, verwijderd Informatietechnologie

Nadere informatie

Wettelijk Toets Instrumentarium (WTI) Ferdinand Diermanse Deltares

Wettelijk Toets Instrumentarium (WTI) Ferdinand Diermanse Deltares Wettelijk Toets Instrumentarium (WTI) Ferdinand Diermanse Deltares Deltares Kennisinstituut op het gebied van water en geotechniek Ongeveer 800 werknemers Vestigingen in Utrecht en Delft (+ USA, Singapore,

Nadere informatie

Klimaatbestendige stad Noodzaak én kans

Klimaatbestendige stad Noodzaak én kans Klimaatbestendige stad Noodzaak én kans dr ir Frans H M van de Ven W203 - KIVI Jaarcongres Delta Cities 11 november 2014 Overzicht Inleiding: Waarom? Stresstest Klimaatbestendigheid DPNH Tools voor de

Nadere informatie

Bestuurlijke planning DRD 2013-2014

Bestuurlijke planning DRD 2013-2014 Bestuurlijke planning DRD 2013-2014 Landelijke Stuurgroepen 17 sept Prinsjesdag DP 2014 Stuurgroepen Rijnmond-Drechtsteden 16 juli 2013 RoRoR special 4 sept 2013 Inzichten beschermingsniveaus 19 sept GROM

Nadere informatie

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Scenario planning voor verzekeraars onder solvency II Onno de Vrij, Head of Risk andfraud-sas

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Scenario planning voor verzekeraars onder solvency II Onno de Vrij, Head of Risk andfraud-sas IPFOS Bestuurders Conferentie Scenario planning voor verzekeraars onder solvency II Onno de Vrij, Head of Risk andfraud-sas SCENARIO PLANNING DE TOEKOMST VOOR PENSIOENFONDSEN? Onno de Vrij, SAS HET

Nadere informatie

Fire Safety Engineering. in grote brandcompartimenten

Fire Safety Engineering. in grote brandcompartimenten Fire Safety Engineering in grote brandcompartimenten NIFV FSE congres juni 2012 Jos Post Nijkerk 3 mei 2012 2 FSE bij grote brandcompartimenten Waarom FSE bij grote brandcompartimenten? Een risico-benadering:

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Hans de Jonge 29 oktober2009

Hans de Jonge 29 oktober2009 Hans de Jonge 29 oktober2009 Strategische doelen Rendement Risico s Monitoring en verantwoording Risico- en lifecycle management Veroudering & lifecycle Besluitvorming en prioritering Operationele werkzaamheden

Nadere informatie

Kleine kansen grote gevolgen

Kleine kansen grote gevolgen Kleine kansen grote gevolgen Slachtoffers en maatschappelijke ontwrichting als focus voor het waterveiligheidsbeleid SAMENVATTING Kleine kansen grote gevolgen Slachtoffers en maatschappelijke ontwrichting

Nadere informatie

Wat is Cyber Security Management? 3 oktober 2014. ISA / Hudson Cybertec Arjan Meijer Security Consultant

Wat is Cyber Security Management? 3 oktober 2014. ISA / Hudson Cybertec Arjan Meijer Security Consultant Wat is Cyber Security Management? 3 oktober 2014 ISA / Hudson Cybertec Arjan Meijer Security Consultant 1 Agenda Introductie spreker / ISA 3 pijlers van security IT versus OT Cyber Security Management

Nadere informatie

impact from intervention strategies A case example from the baking industry

impact from intervention strategies A case example from the baking industry Prospective evaluation of the health impact from intervention strategies A case example from the baking industry Samenwerking Nick Warren, Health and Safety Laboratory Dick Heederik, IRAS, Utrecht University

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten

Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten Koos van Dijken Platform31 6-2014 - Rotterdam, 17- Inleiding Beleidsontwikkeling Het Reference

Nadere informatie

Meten is weten? Performance benchmark bij een geo-ict migratietraject

Meten is weten? Performance benchmark bij een geo-ict migratietraject Meten is weten? Performance benchmark bij een geo-ict migratietraject Student: Begeleiders: Professor: Sandra Desabandu (s.desabandu@zoetermeer.nl Edward Verbree (GIMA/TU Delft) en Pieter Bresters (CBS)

Nadere informatie

Klant. Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen. Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy

Klant. Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen. Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy Klant Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy IT characteristics - Constante verandering: organsiatie, techniek, processen.

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR Aandachtsveldhouder J. Lamberts Vergadering : 6 mei 2014 Agendapunt : 6. Bijlagen : 1. Concept nieuw waterveiligheidsbeleid NB: ter inzage bij directiesecretariaat 2.

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Life Cycle. Management. . als aandachtsgebied binnen Asset Management. Jaap Bakker Senior Adviseur Asset Management Rijkswaterstaat.

Life Cycle. Management. . als aandachtsgebied binnen Asset Management. Jaap Bakker Senior Adviseur Asset Management Rijkswaterstaat. Realisatie Verkenning Planuitwerking Life Cycle Prestaties Life Cycle Risico s Life Cycle Kosten Life Cycle Management. als aandachtsgebied binnen Asset Management Beheer, onderhoud, exploitatie Jaap Bakker

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

Gecoördineerde besluitvorming over organisatiegrenzen heen

Gecoördineerde besluitvorming over organisatiegrenzen heen Gecoördineerde besluitvorming over organisatiegrenzen heen Astrid Janssen (HKV) - Kees van Dongen (TNO) - Josine van de Ven (TNO) WWW.FLOODCONTROL2015.COM > 20 januari 2010 Deze workshop Ons project Simulatie

Nadere informatie

De Klimaatbestendige Stad s-hertogenbosch

De Klimaatbestendige Stad s-hertogenbosch De Klimaatbestendige Stad s-hertogenbosch Christiaan W allet Deltaprogramm a Nieuwbouw en Herstructurering Programma van vanmiddag 12.30 u. Opening met pitches 12.45 u. Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering

Nadere informatie

Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid. Moerdijk, 30 Juni 2011

Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid. Moerdijk, 30 Juni 2011 Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid Moerdijk, 30 Juni 2011 Annemarie van der Rest Manager Health, Safety and Environmental Affairs Shell Nederland

Nadere informatie

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0 Discussie en vragen Ambition Document 1.0 2.0 Potention Research Parkstad Limburg Energy Transition (PALET 3.0) Basic principles PALET

Nadere informatie

De juiste requirements juist

De juiste requirements juist De juiste requirements juist Een voorwaarde voor succesvolle applicatie ontwikkeling Arno van Herk Managing partner Synergio B.V. a.van.herk@synergio.nl 2011 Een brug naar onze presentatie Uniface is Compuware's

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Hans Schoolderman Building trust in food Food Supply and Integrity Services October 2015 VMT congres, 13 oktober Hans Schoolderman

Nadere informatie

Waardecreatie door netwerken

Waardecreatie door netwerken Waardecreatie door netwerken Hoe maak je meerwaarde zichtbaar? Programma Veiligheidshuizen als organisatienetwerk Organisatienetwerken Meerwaarde zichtbaar maken Effectiviteit Management uitdagingen Hoe

Nadere informatie

Business Continuity Management. Pieter de Ruiter 1 / MAXIMAAL DRIE WOORDEN

Business Continuity Management. Pieter de Ruiter 1 / MAXIMAAL DRIE WOORDEN Business Management Pieter de Ruiter 1 / MAXIMAAL DRIE WOORDEN Lelystad, 29 juni 2009 AGENDA Waarom Business Management? Hoe pakken we BCM aan? Wat is de relatie van BCM met SABSA? SCS Lelystad en mijn

Nadere informatie

Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid. Waterveiligheid buitendijks

Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid. Waterveiligheid buitendijks Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid Waterveiligheid buitendijks In ons land wonen ruim 100.000 mensen buitendijks langs de rivieren, de grote meren en de kust. Zij wonen aan de waterzijde

Nadere informatie

Water en Natuur: Een mooi koppel!

Water en Natuur: Een mooi koppel! Water en Natuur: Een mooi koppel! Onderzoek naar de succesfactoren, belemmeringen en kansen voor het meekoppelen van water en natuur Tim van Hattum (Alterra Wageningen UR) Aanleiding Deltaprogramma gaat

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Adaptief Management. Noordzee Dagen 2015. Jessica Reis Leffers Paul Boers Rob Gerits

Adaptief Management. Noordzee Dagen 2015. Jessica Reis Leffers Paul Boers Rob Gerits Adaptief Management Noordzee Dagen 2015 Jessica Reis Leffers Paul Boers Rob Gerits Waarom nu aandacht voor adaptief management? Een van de opgave uit Nationaal energie akkoord: 4500 MW windenergie op NCP

Nadere informatie

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015.

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015. Prikkelen tot leren door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming Presentatie bij: V&VN-congres 2015 Lokatie: De Reehorst, Ede Datum: 29-01-2015 Dr. W.J.Trooster Drs. E. Ploeger Domein

Nadere informatie

Risicoperceptie van overstromingen

Risicoperceptie van overstromingen Van Neerslag tot Schade Risicoperceptie van overstromingen 18 februari 2010, 15.00 16.00 uur dr. ir. T. Terpstra, HKV lijn in water / Universiteit Twente t.terpstra@hkv.nl Toekomstig risicomanagement:

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Asset Management is duurzaam. 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco

Asset Management is duurzaam. 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco Asset Management is duurzaam 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco Traduco bedrijfsvestigingen Traduco vestiging noordwest Heerhugowaard Traduco vestiging oost i/o Traduco vestiging

Nadere informatie

ArchiMate. en Configuration Management Databases (CMDB s)

ArchiMate. en Configuration Management Databases (CMDB s) ArchiMate en Configuration Management Databases (CMDB s) Wie ben ik. Hans van Drunen Hans.vanDrunen@atos.net +31 (0)6 224 889 05 Lid van de NAF werkgroep ArchiMate gebruikers en tools 2 Agenda Wat zijn

Nadere informatie

Brandveiligheid in de zorg. Vluchten kan niet meer.. Ing. Tom de Nooij, CFPS Senior Consultant Marsh Risk Consulting NFPA Instructor

Brandveiligheid in de zorg. Vluchten kan niet meer.. Ing. Tom de Nooij, CFPS Senior Consultant Marsh Risk Consulting NFPA Instructor Brandveiligheid in de zorg Vluchten kan niet meer.. Ing. Tom de Nooij, CFPS Senior Consultant Marsh Risk Consulting NFPA Instructor 4/23/2013 Brandveiligheid in de zorg.. Branden in zorginstellingen ontwikkelen

Nadere informatie

Hoogheemraadschap van Delfland

Hoogheemraadschap van Delfland Hoogheemraadschap van Delfland Beleidskader ten behoeve van adaptatie aan klimaatverandering Beleidsveld: Aard voorstel: 150 Besluitvormend Vergaderdatum: Agendapunt: Kenmerk VV: Aantal bijlagen: 18 december

Nadere informatie

Risico- en Crisismanagement in de voedingstuinbouw. 25 september 2014 Nicolette Quaedvlieg

Risico- en Crisismanagement in de voedingstuinbouw. 25 september 2014 Nicolette Quaedvlieg Risico- en Crisismanagement in de voedingstuinbouw 25 september 2014 Nicolette Quaedvlieg Van crisiscommunicatie naar crisismanagement Lessen geleerd uit o.a. de crisis rond Moerdijkbrand en EHEC in 2011.

Nadere informatie

Psychologische aspecten van leiderschap. > Karianne Kalshoven ACIL. > Okke Postmus Development Booster

Psychologische aspecten van leiderschap. > Karianne Kalshoven ACIL. > Okke Postmus Development Booster Psychologische aspecten van leiderschap > Karianne Kalshoven ACIL > Okke Postmus Development Booster Theorethische benaderingen van leiderschap Trait Approaches Behavioral Approaches Contingency Theories

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Het ISACA RISK IT Framework voor Testers. Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen

Het ISACA RISK IT Framework voor Testers. Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen 1 Het ISACA RISK IT Framework voor Testers Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen 2 Wie is Jaap Ir. J. van der Leer CRISC CGEIT CISA 43 jaar in de IT werkzaam. 22 jaar ervaring in IT

Nadere informatie

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko VBA ALM Congres ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar Otto Veldt Directeur Balansmanagement Eureko 1 Agenda Aansturing Verzekeraar Ontwikkeling ALM Risk Budgeting Conclusies 2 Verzekeraar vs pensioenfonds

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie