v.u. Georges De Batselier Jacob Jordaensstraat 17 / 1000 Brussel 1 DURFdenken spreken handelen VORMINGS BROCHURE 2012 2013
I n h o u d PG 3 PG 4 PG 5 PG 5 PG 6 PG 7 PG 7 Voorwoord Contactgegevens Vormingsdienst Hoe is onze vorming opgebouwd? 1. Opstapvorming 2. Oriëntatievorming 3. Modulevorming Module Syndicaal Werk Metaal (i.s.m. Erasmus) 2 PG 8 PG 10 PG 10 PG 10 PG 11 PG 13 PG 13 PG 15 PG 16 PG 17 PG 18 PG 19 PG 20 PG 21 PG 22 PG 23 PG 24 PG 29 PG 31 Hoe verloopt onze vorming praktisch? Wat kan je bij ons leren? 1. Opstapweken (in uw regio) Opstapweken 1+2+3 Planning 2012 2013 2. Oriëntatieweken (in internaatsverband) Oriëntatieweken CPBW Oriëntatieweken OR Oriëntatieweken SA Planning 2012 2013 3. Modulevorming Module 1: LOONBEREKENING Module 2: SYNDICALE COMMUNICATIE Module 3: VAKBONDSWERKING KMO s METAAL Module 4: SYNDICAAL WELZIJNSBELEID OPTIMALISEREN Module 5: LEEFTIJDSBEWUST PERSONEELSBELEID Contactgegevens federaties ABVV-Metaal Overzicht Planning 2012 2013 Inschrijvingsformulier
V o o r w o o r d Beste gezellin, kameraad, In deze onzekere en complexe tijden waarin herstructureringen en besparingen centraal staan, komt het er op aan dat je als vakbondsmilitant goed weet wat er op je af komt, wat je rechten zijn en hoe je het verschil kan maken in je bedrijf. Dit betekent dat je, met grondige kennis van zaken, de juiste antwoorden moet kunnen geven of de beste syndicale strategie kunt uitdokteren. Uitgerekend deze noodzakelijke kennis van zaken bieden we aan met ons vormingsprogramma. En dat onze vormingsaanpak loont, bewijzen de sociale verkiezingen: een goed gevormde metallo is er twee waard! 3 Syndicale vorming bij ABVV-Metaal staat voor kort en krachtig délégués vormen door hen de nodige kennis én vaardigheden bij te brengen zodat ze binnen de kortste keren op een doeltreffende manier hun syndicale opdracht ter harte kunnen nemen. Maar onze vorming is meer dan dat! Vorming volgen geeft je als militant ook en vooral de gelegenheid om (nieuwe) kameraden uit de metaal te ontmoeten en ervaringen uit te wisselen. Bovendien is vorming volgen bij ABVV-Metaal niet zoals les volgen op school. Onze vorming wil antwoorden geven op de actuele problemen waar je als syndicalist mee geconfronteerd wordt. De dagelijkse bedrijfsrealiteit en -problemen zijn in onze vormingsprogramma s steeds het vertrekpunt. Dit is zowel het geval in onze opstap-vorming voor startende militanten, als in onze expertise- of modulevorming voor gevorderden. Elke groep wordt vakkundig bijgestaan door een professionele vormingswerker en door ervaren begeleiders. Deze doorwinterde délégués kennen als geen ander de dagelijkse praktijk en problemen, en kunnen als beste de band tussen theorie en praktijk verduidelijken. Ik wens je alvast veel voldoening én plezier bij de vormgeving van je syndicale kennis. Georges De Batselier Ondervoorzitter ABVV-Metaal
C o n t a c t g e g e v e n s VORMINGSDIENST ABVV METAAL Jacob Jordaensstraat 17 1000 Brussel Tel: 02/627.74.11 Fax: 02/627.74.90 Website: www.abvvmetaal.be E-mail: info@abvvmetaal.org Verantwoordelijke: Georges DE BATSELIER 4 Coördinator: André VANDORPE Tel: 02/627.74.80 E-mail: avandorpe@abvvmetaal.org Vormingswerkers: Adri CRAENS Tel: 02/627.74.53 E-mail: acraens@abvvmetaal.org Ronny LOUBRIS Tel: 02/627.74.02 E-mail: rloubris@abvvmetaal.org
Hoe is onze vorming opgebouwd? De vorming bij ABVV-Metaal is cyclisch opgebouwd. Een totale cyclus bestaat uit 7 vormingsweken (3 Opstapweken + 4 Oriëntatieweken) die zich uitstrekt over een periode tussen twee sociale verkiezingen. Op het einde van deze cyclus mag je jezelf zonder meer een deskundig militant noemen. Heb je hiermee de smaak goed te pakken en kijk je uit naar nog meer expertise dan kan je altijd terecht in onze modulevorming. Ons vormingsaanbod omvat dus 3 niveaus: 1. de opstapvorming 2. de oriëntatievorming 3. de modulevorming 5 1. Opstapvorming Ben je pas actief als militant? Volgde je nooit eerder vorming? Dan zijn de opstapweken iets voor jou! De drie opstapweken worden georganiseerd door de nationale vormingsdienst en gaan door in de verschillende federaties. Elke opstapweek duurt vijf dagen van telkens acht uur. Tijdens deze eerste drie opstapweken is het allerbelangrijkste aandachtspunt de bevoegdheden van afgevaardigden in OR, CPBW en SA. Op de 1001 vragen die je als beginnend militant of afgevaardigde hebt, krijg je het gepaste antwoord. Je maakt kennis met de vakbond als organisatie in het middenveld, het syndicale leven in de onderneming, de geschiedenis van de arbeidersbeweging en niet in het minst de visie van het ABVV. En hier houdt het niet bij op! We brengen je ook de nodige communicatievaardigheden bij en hoe je een groep overtuigend kan toespreken. Deze opstapvorming biedt jou de perfecte voorbereiding op de Oriëntatievorming, zie hierna. De drie opstapweken omvatten samen 120 vormingsuren. Per schooljaar kan je aan twee volledige vormingsweken deelnemen.
2. Oriëntatievorming Na de Opstapweken, of nadat je de basisvormingen van het interprofessioneel ABVV hebt gevolgd, kan je inschrijven voor onze Oriëntatievorming (in internaatsverband). 6 Voor deze internaatsvorming heb je de keuze uit 3 richtingen: ondernemingsraad, comité voor preventie en bescherming op het werk en syndicale afvaardiging. Een keuzerichting duurt in totaal 4 weken, van elk 40 uur. Je zal merken dat niet alleen het kennisaspect belangrijk is, maar zeker ook het ontwikkelen van vaardigheden, het werken aan houdingen en het bevorderen van groepsdynamiek en teamgeest. Elke keuzerichting kent dezelfde opbouw en structuur zodat naast de specifieke materie van de keuzerichting ook gemeenschappelijke onderwerpen behandeld worden. In elke richting wordt ook het belang benadrukt van de samenwerking tussen de drie organen. Onze internaatsvormingen gaan allemaal door in het Vormingscentrum Bremberg te Haasrode.
3. Modulevorming Wil je meer deskundigheid verwerven over specifieke technische materies, en heb je de Opstapweken en Oriëntatieweken (of eventueel een vormingscyclus bij het interprofessioneel ABVV) achter de rug, dan kan je zonder probleem terecht in één van onze modulevormingen. Deze modulevormingen behandelen de meeste diverse onderwerpen en problemen, en kunnen bijvoorbeeld gericht zijn op de werking van één orgaan (bijvoorbeeld een grondige analyse van de loonberekening de specifieke problemen inzake personeelsbeleid, arbeidsongevallen en beroepsziekten). Daarnaast maken we ook de bewuste keuze om onderwerpen aan te bieden die de samenwerking tussen de drie organen versterken. Denk hierbij aan thema s zoals externe werkgelegenheid, uitbesteding, propaganda, herstructurering, globalisering 7 Er kunnen ook modulevormingen gegeven worden die specifiek gericht zijn op doelgroepen zoals hoofddélégués, afgevaardigden van KMO s, jongeren, vrouwen De modulevormingen duren vier dagen van telkens 8 uren. NIEUW! Volgend schooljaar bieden we niet minder dan 5 modulevormingen aan (van elk 32 uur): drie in ons Vormingscentrum Bremberg te Haasrode (telkens 2 x 2 dagen in internaatsverband) en twee in je eigen regio (allebei 4 opeenvolgende dagen, zonder internaat). Volgend schooljaar kan je dus voor het eerst ook onze gespecialiseerde modulevorming volgen in je eigen omgeving. Schrijf je tijdig in bij je vakbondssecretaris, als je er graag bij wil zijn! Module Syndicaal Werk Metaal i.s.m. de Erasmushogeschool In samenwerking met de Erasmushogeschool (Brussel) bieden we gevorderde militanten elk jaar een bijscholingsmodule syndicaal werk metaal aan. Tijdens het nieuwe schooljaar (voorjaar 2013) hebben geïnteresseerden de keuze tussen hetzij arbeidsrecht, hetzij sociaal zekerheidsrecht. Deze module wordt georganiseerd in het kader van Betaald Educatief Verlof (BEV). Alle deelnemers die deze module succesvol afsluiten, ontvangen een Module-getuigschrift Sociale Promotie. Locatie van de vorming is de Erasmushogeschool, Zespenningenstraat 70 te 1000 Brussel. Let wel: het aantal plaatsen voor deze module is beperkt! Als je geïnteresseerd bent, hou onze website in de gaten voor meer informatie (www.abvvmetaal.org) en contacteer snel je vakbondssecretaris.
8 Hoe verloopt onze vorming praktisch? Verder in deze brochure vind je het concrete vormingsaanbod van ABVV-Metaal voor het vormingsjaar 2012-2013. Bij elke vorming vind je terug wat er aan bod komt, voor wie ze bedoeld is, waar en wanneer de vorming doorgaat en hoe je kan inschrijven. In onze syndicale vorming vertrekken we telkenmale van jouw praktijkervaring en die van de andere deelnemers in de groep. We kijken naar de achterliggende wet- en regelgeving, en we koppelen de ervaringen aan de maatschappelijke evoluties. Zo staan onze metallo-militanten de volgende keer sterker in contacten met de werkvloer, maar ook en vooral in onderhandelingen met de werkgever. In de metaalvorming doen we, naast onze professionele vormingswerkers, ook beroep op groepsbegeleiders. Dit zijn ervaren bedrijfsmilitanten die net als elke deelnemer de volledige vormingscyclus hebben doorlopen en vervolgens een opleiding hebben gevolgd om een groep zo goed mogelijk te coachen gedurende een vormingsweek. Door de ervaring die zij meebrengen van de bedrijfsvloer wordt de vorming zeer dicht bij de dagelijkse realiteit en problemen geplaatst. Het begrip groepsbegeleider mag letterlijk worden genomen. Een begeleider is immers niet echt een lesgever maar iemand die je doorheen het vormingsprogramma zal begeleiden. We kiezen dus zeker en vast niet voor een schoolse aanpak, maar voor een praktijkgerichte vorming. We werken momenteel met een 30-tal groepsbegeleiders afkomstig uit alle hoeken van Vlaanderen.
Tijdig inschrijven, is de boodschap! Want het aantal deelnemers per groep is beperkt. Kleine groepen houden het werkbaar en zo kan iedereen aan bod komen. Je kan alleen inschrijven via de verantwoordelijke secretaris in je regio. Hij/zij brengt dan de Vormingsdienst op de hoogte van je interesse. Op het einde van deze brochure vind je een inschrijvingsformulier en alle nodige contactgegevens. Voor alle bijkomende informatie kan je terecht bij de Vormingsdienst van ABVV-Metaal, zie gegevens vooraan in de brochure. Heb je de drie Opstapweken en de vier Oriëntatieweken van ABVV-Metaal achter de rug, of heb je eventueel de basisvorming binnen jouw ABVVafdeling gevolgd, dan kan je één van onze vijf modulevormingen volgen. Wil je ons vormingsaanbod online bekijken of op de hoogte blijven van eventuele wijzigingen, dan kan je terecht op onze website www.abvvmetaal.be (rubriek vorming). 9 Al onze vormingen zijn erkend in het kader van Betaald Educatief Verlof (BEV). Hierdoor krijg je het recht om tijdens je werkuren verlof te nemen voor het volgen van een opleiding of vorming. Je werkgever betaalt je het geplafonneerd loon. ABVV-Metaal betaalt de rest van het eventuele loonverlies. Per schooljaar kan je twee volledige vormingsweken (80 uur) volgen. Maar, geen rechten zonder plichten! BEV is gelijkgesteld met werken. Dit wil zeggen dat je verplicht bent om de volledige duur van de vorming aanwezig te zijn. De vier Oriëntatieweken en drie (van de vijf) Modulevormingen verlopen in internaatsverband, en gaan door in ons Vormingscentrum Bremberg te Haasrode. Dit centrum ligt te midden van het Meerdaelbos op 5 minuten van de autosnelwegen E40 en E314. Leuven ligt op slechts 5 minuutjes rijden. Er zijn 28 verzorgde kamers beschikbaar en een tiental goede vergaderzalen.
Wat kan je bij ons leren? 1. Opstapvorming Onze basisvorming omvat 3 Opstapweken en gaan door in je eigen regio. Gedurende deze drie weken leggen we de fundering voor je syndicaal werk en voor je verdere vorming. Opstapweken (in uw regio) 10 Week 1: het ABVV De ABVV-visie op de maatschappij Basisvaardigheden: nota nemen, spreken voor een groep, communicatie Het belang van de arbeidersstrijd (deel 1) Ledenwerving en ledenbeheer De werking en de bevoegdheden van de overlegorganen, een eerste kennismaking met het Comité voor Preventie en Bescherming op het werk Onderhandelingsoefening ABVV-Metaal en het ABVV: structuur en werking Week 2: onze Sociale Zekerheid Democratie Arbeiderscontrole en het ABVV Koopkracht Wegwijs in het loonbriefje Het belang van de arbeidersstrijd (deel 2) De sociale zekerheid in België Eerste kennismaking met de ondernemingsraad Onderhandelingstechnieken en argumentatie Organisatie- en besluitvormingsoefening Communicatie-oefeningen Syndicale groepswerking Week 3: de overlegorganen binnen het bedrijf Het sociaal overleg in België: structuur en geschiedenis De samenstelling, werking en bevoegdheden van de overlegorganen: kennis, vaardigheden en houding. Eerste kennismaking met de werking van de syndicale afvaardiging Ervaringsgerichte synthese-oefening waarbij de kennis en de toepassing van de bevoegdheden kunnen worden uitgeprobeerd en onderhandelingsen argumentatievaardigheden worden getraind.
Planning 2012 2013 Opstapweek 1 (groep 2) Antwerpen 08 12 oktober 2012 Vl-Brabant 15 19 oktober 2012 Limburg 22 26 oktober 2012 W-Vlaanderen 05 09 november 2012 O-Vlaanderen 12 16 november 2012 Opstapweek 2 (groep 1) Antwerpen 03 07 september 2012 Limburg 10 14 september 2012 Vl-Brabant 17 21 september 2012 O-Vlaanderen 24 28 september 2012 W-Vlaanderen 01 05 oktober 2012 11 Opstapweek 2 (groep 2) Limburg 04 08 februari 2013 Antwerpen 25 feb 01 maart 2013 O-Vlaanderen 04 08 maart 2013 W-Vlaanderen 11 15 maart 2013 Vl-Brabant 18 22 maart 2013 Opstapweek 3 (groep 1) Limburg 07 11 januari 2013 Antwerpen 14 18 januari 2013 W-Vlaanderen 21 25 januari 2013 O-Vlaanderen 28 jan 01 februari 2013 Vl-Brabant 18 22 februari 2013
12 Als nieuw verkozen afgevaardigde weet je in feite enkel dat je tegen onrechtvaardigheid wil vechten. In ons geval, onrechtvaardigheid op de werkvloer. Je weet absoluut niet waar je moet beginnen maar ook niet wáár je aan begint! De vorming was en is nog steeds de oplossing om te starten met je opleiding maar ook met het ontplooien van jezelf. Eerst ben je vooral bezig met wetten en reglementen opzoeken om te weten wat kan en niet kan. Je probeert de reglementering toe te passen in je bedrijf maar botst dan op het njet van de werkgever. Hoe ga je daar mee om? Hoe ga je om met al je collega s, met de andere vakbonden, met de werkgever.. De metallo-vorming had daar het juiste concept voor, door reglementering en persoonlijke ontplooing te mixen in een opleiding om U tegen te zeggen. Werken in groepen, zelf teksten opzoeken, ideologische discussies toelaten zodat je zelf kan werken aan je de-conditionering. Een aantal dagen of weken weggaan uit het dagelijkse leven, dat steeds meer op een ratrace begint te lijken, is daarvoor van groot belang. Omdat je dan afstand kan nemen en vanop de zijlijn kan toekijken hoe de wereld in elkaar zit. En dromen van hoe het zou moeten zijn volgens ons ideeëngoed. Discussies onder elkaar voeren over maatschappelijke thema s verruimen je blik. Als je dan bagage hebt kan je stap voor stap werken aan een verbeterde samenleving die aangevallen wordt door mechanismen die het niet zo begrepen hebben op sociale welvaart voor iedereen. Meer dan ooit moet er door onze militanten weerwerk geboden worden en zij moeten daarin zo veel mogelijk ondersteund worden en zeker met het vormen van een maatschappij-visie, want reglementering alleen is absoluut niet voldoende. (Simonne Laeremans / ex-délégué DURACELL BATTERIES, deelneemster Vorming 2002 2007)
2. Oriëntatievorming Deze 4 weken gaan door in ons Vormingscentrum Bremberg te Haasrode. Deze vormingen zijn in internaatsverband. Bij het einde van de derde opstapweek mag je kiezen welke richting je wilt volgen in de Oriëntatieweken. Kameraden uit de verschillende regio s kunnen elkaar zo ontmoeten en ervaringen uitwisselen. De keuze voor de internaatsformule is doelbewust: om de groeps dynamiek te bevorderen en om het werken in team te stimuleren. Het is de ideale formule om een leerproces op gang te brengen waarin niet alleen het kennisaspect voorop staat, maar ook gedrag en vaardigheden. De groepsbegeleiders, die zelf in bedrijven werkzaam zijn, zorgen dat de binding tussen theorie en praktijk wordt verzekerd. Je kan kiezen uit volgende richtingen: Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk (CPBW) Ondernemingsraad Syndicale afvaardiging Afhankelijk van het mandaat binnen je bedrijf of van je eigen interesses, kan je kiezen welke richting het beste bij je past. 13 Oriëntatieweken (in internaatsverband) Oriëntatie CPBW CPBW 1: Wie is wie in het welzijnsbeleid? Doorlichting van de bedrijfswerking Werking, samenstelling en bevoegdheden van het CPBW: opfrissing Welzijn op het werk: begrip, wetgeving en instrumenten De codex over het welzijn op het werk: een grondige kennismaking vaardigheden: communiceren, vragen stellen, besluitvorming, onderhandelen, adviezen formuleren Syndicaal redeneren Het hart van ons syndicaal handelen: solidariteit, gelijkheid, democratie Creatief nadenken over en schematisch ordenen van probleemsituaties Adviezen formuleren in het CPBW: voorbereiding, uitvoering en opvolging CPBW 2: De risico-analyse als basis van een planmatig welzijnsbeleid en het JAP als syndicaal instrument. Doorlichting van de bedrijfswerking Risico-analyse: wetgeving, methoden, arbeiderscontrole De syndicale analyse van onveilige werksituaties Het Jaarlijks Actieplan: een instrument voor syndicale actie voor meer welzijn op het werk Persoonlijke Beschermingsmiddelen: plaats in de preventiehiërarchie, wetgeving, rol van het CPBW Vaardigheden voor de CPBW-afgevaardigde: analyseren, initiatief nemen, overleggen, betwisten, argumenteren Een vergeten traditie: socialistische strijdliederen
14 CPBW 3: De arbeidsomstandigheden en werkomgeving verbeteren Doorlichting van de bedrijfswerking Ergonomie: analyseren van probleemsituaties Omgaan met stoffen met gevaarlijke eigenschappen Thematisch bedrijfsbezoek De opdrachten en taken van de preventieadviseur en van de hiërarchische lijn in het welzijnsbeleid: een belangrijk syndicaal aandachtspunt Assertiviteit als basishouding CPBW 4: Arbeidsongevallen en beroepsziekten voorkomen Doorlichting van de bedrijfswerking Het arbeidsongeval: een syndicale analyse van het voorkomingsbeleid De arbeidsongevallenwetgeving Het gezondheidstoezicht op de werknemers: preventieve en op genezing gerichte aspecten, rechten en plichten van werknemers en afgevaardigden Het gezondheidstoezicht: inventariseren van gezondheidsproblemen van werknemers Het gezondheidstoezicht op de werknemers: de werking, opdrachten en taken van de interne en externe dienst voor preventie en bescherming, de preventieadviseur-arbeidsgeneesheer en de hiërarchische lijn Integratie-oefening waarin de deelnemer de geboekte vooruitgang inzake kennis, vaardigheden en attitude kan meten
Oriëntatie Ondernemingsraad Ondernemingsraad 1: Arbeidsorganisatie Doorlichting van de bedrijfswerking De werking, samenstelling en bevoegdheden van de ondernemingsraad: opfrissing arbeidsorganisatie: bevoegdheden OR en syndicale strategie vaardigheden: communiceren, vragen stellen, besluitvorming, onderhandelen, adviezen formuleren Omgaan met de sociaal-economische actualiteit Het hart van ons syndicaal handelen: solidariteit, gelijkheid, democratie Syndicaal redeneren Creatief nadenken over en schematisch ordenen van probleemsituaties Ondernemingsraad 2: Personeelsbeleid Doorlichting van de bedrijfswerking Tewerkstelling controleren Het arbeidsreglement De stromingen in het personeelsbeleid: van taylorisme over HRM tot competentiebeheer: werkgeversstrategie en syndicale antwoorden De economie in de actualiteit De functieclassificatie Werk = werk: een eenheidsstatuut voor alle werknemers Vaardigheden: analyseren, initiatief nemen, overleggen, betwisten, argumenteren Onze sociale zekerheid in gevaar? Ideeën over het socialisme vroeger en nu Een vergeten traditie: socialistische strijdliederen 15 Ondernemingsraad 3: De economische en financiële doorlichting van de onderneming Doorlichting van de bedrijfswerking Wegwijs in de jaarrekening De bedrijfsrevisor en de leden van de ondernemingsraad De crisis van het kapitalisme: welke syndicale antwoorden Omgaan met de sociaal-economische actualiteit Rechtvaardige fiscaliteit: een inleiding voor syndicalisten Onderhandelen als vaardigheid in de ondernemingsraad Ondernemingsraad 4: Ondernemingen in herstructurering Doorlichting van de bedrijfswerking Wegwijs in de jaarrekening: ratio-analyse en syndicale knipperlichten De basisinformatie: een onmisbaar instrument voor de arbeiderscontrole De ondernemingsraad en de herstructurering van de onderneming: technisch-juridische aspecten van collectief ontslag, sluiting of overgang van ondernemingen; sociaal-economische inlichtingen voor afgevaardigden; overlegprocedure en mogelijkheden tot het formuleren van alternatieven De staking: juridische en strategische aspecten Mediatraining: een teaser Integratie-oefening waarin de deelnemer de geboekte vooruitgang inzake kennis, vaardigheden en attitude kan meten.
Oriëntatie Syndicale Afvaardiging 16 Syndicale Afvaardiging 1: Arbeidsorganisatie Doorlichting van de bedrijfswerking De werking, samenstelling en bevoegdheden van de syndicale afvaardiging: opfrissing arbeidsorganisatie: analyse van de verschillende facetten en syndicale strategie vaardigheden: communiceren, vragen stellen, vergaderen, onderhandelen, adviezen formuleren Creatief nadenken over en schematisch ordenen van probleemsituaties Omgaan met de sociaal-economische actualiteit Syndicaal redeneren Het hart van ons syndicaal handelen: solidariteit, gelijkheid, democratie Syndicale Afvaardiging 2: Personeelsbeleid Doorlichting van de bedrijfswerking De stromingen in het personeelsbeleid: van Taylorisme over HRM tot competentiebeheer: werkgeversstrategie en syndicale antwoorden Syndicale dienstverlening Stress op het werk: een syndicale benadering Diversiteit op de werkvloer Omgaan met de sociaal-economische actualiteit Vaardigheden: analyseren, initiatief nemen, overleggen, betwisten, argumenteren Een vergeten traditie: socialistische strijdliederen Syndicale Afvaardiging 3: Sociaal overleg Doorlichting van de bedrijfswerking Het sociaal overleg in België: structuur en geschiedenis De Collectieve Arbeidsovereenkomst: begrip, soorten, toepassingsgebied, inhoud, geldigheidsvoorwaarden Omgaan met de sociaal-economische actualiteit De e-syndicalist: informatie inwinnen, verwerken, produceren en verspreiden Vaardigheden: onderhandelen Onderhandelingstechnieken Syndicale Afvaardiging 4: Syndicale actie Doorlichting van de bedrijfswerking De syndicale afvaardiging en het collectief ontslag: technisch-juridische aspecten, sociaal-economische inlichtingen voor afgevaardigden, ontslagbescherming; voorbereiding, strategie en aandachtspunten bij het onderhandelen over een sociaal akkoord Communicatievaardigheden Omgaan met de media Omgaan met sociaal-economische actualiteit De staking: juridische en strategische aspecten Integratie-oefening waarin de deelnemer de geboekte vooruitgang inzake kennis, vaardigheden en attitude kan meten
Planning 2012 2013 richting SYNDICALE AFVAARDIGING WEEK 2 24 28 september 2012 WEEK 3 25 29 maart 2013 De Vorming van ABVV-Metaal heeft mij gemaakt tot de délégué die ik nu ben. Het was een ongelooflijke ervaring om te leren van de oude rotten in het vormingsvak. 17 Iedereen binnen onze militantenkern wordt er elke dag op attent gemaakt dat vorming volgen nut heeft en bijna verplichte kost is als je militant wil zijn van ABVV-Metaal. Het is geen toeval dat onze ABVV-delegatie in het bedrijf er met kop en schouders bovenuit steekt. Ikzelf heb de opleiding CPBW gevolgd. Dat was echt ongelooflijk. Telkens we na een vormingsweek in Bremberg terug op het bedrijf kwamen, brachten we als ABVV pertinente punten op de agenda. En elke keer opnieuw viel de mond van de preventieverantwoordelijken open van verbazing. Schitterend! Leren luisteren, observeren en daarna op de gepaste manier reageren! Durf denken! Durf spreken! Niet in het minst dankzij geweldige begeleiders die wisten waarover ze spraken, want tonnen ervaring hebben in de materie. Dat je problemen op het bedrijf kunt oplossen dankzij de bagage die je meegekregen hebt op de vorming. Dat gevoel is super! Dat je weet: ik heb iets opgestoken op de vorming. Praten met militanten van andere bedrijven, ook aan de toog met een pint bier, en samen van gedachten wisselen. Ook dit heeft onze syndicale werking op het bedrijf ferm vooruit geholpen (CAO 100, CAO 89, het JAP,...). Het sociale lieten jullie in Bremberg écht primeren, en dat vond ik schitterend. Ik zou het zo opnieuw doen! Het was een enorme ervaring die elke militant die opkomt bij ABVV-Metaal, moét meemaken! (Tom Grosemans / délégué ZF WIND POWER NV, deelnemer Vorming 2008 2011)
3. Modulevorming Tijdens het schooljaar 2012-2013 bieden we vijf modulevormingen aan van elk 32 uur: drie in ons Vormingscentrum Bremberg (telkens 2x2 dagen in internaatsverband) en twee in je eigen regio (allebei 4 opeenvolgende dagen, zonder internaat). Schrijf je tijdig in bij je vakbondssecretaris, als je er bij wil zijn! 18 In de vorming heb ik echte kameraden voor het leven gemaakt. Waar en wanneer we elkaar ook tegenkomen onze begroeting is altijd even hartelijk. Nooit alleen en samen sterk! Maar ook inhoudelijk heeft de Vorming van ABVV-Metaal mij gesterkt. Het heeft me meer zelfvertrouwen gegeven. Ik heb er geleerd hoe in moeilijke situaties te reageren, waar ik essentiële informatie kan vinden, enz. De kennis die ik tijdens de vorming heb opgestoken, komt mij nog elke dag heel erg van pas. Kortom, ik ben heel blij dat ik de kans heb gekregen van ABVV-Metaal om de vorming te volgen. (Meryame Kitir ex-arbeidster Ford Genk / sp.a-volksvertegenwoordiger, deelneemster Vorming 2002-2006)
Module 1: LOONBEREKENING Vroeg of laat wordt elke militant of afgevaardigde door collega s op de werkvloer aangesproken met specifieke vragen over hun loonberekening. Meestal zijn het geen voor de hand liggende vragen en regelmatig blijken in de verrekening van premies, toeslagen, enz. flagrante fouten of vergissingen te schuilen. Een ABVV-Metaal afgevaardigde die aan de betrokken collega onmiddellijk kan verduidelijken waar het probleem zit of die weet waar hij binnen de kortste keren sluitende antwoorden kan vinden, is een militant die deze module heeft gevolgd! In deze module komen de concrete verloningspraktijken en problemen, die helaas nog dagelijks aan de orde zijn in tal van metaalbedrijven, uitgebreid aan bod: Wat is de wettelijke informatie die verplicht vermeld moet staan op de loonbrief? Hoe kan je een loonbrief praktisch controleren? Waar moet je op letten? Hoe kom je van bruto naar nettoloon? Welke barema s worden toegepast voor de berekening van de bedrijfsvoorheffing? enz. Aan de hand van praktijkoefeningen krijg je op al deze en nog veel meer vragen, klare en duidelijke antwoorden. 19 Wat staat er onder meer op het menu? Loonberekening ahv loonbrief Loonbeslag Overuren Werkloosheidsvergoedingen Index / koopkracht Jongeren / studentenarbeid Maaltijdcheques / CAO 90 Premies / vervoerskosten Enz Waar en wanneer? Vormingscentrum Bremberg 08 + 09 oktober 2012 14 + 15 januari 2013
Module 2: SYNDICALE COMMUNICATIE Als afgevaardigde van ABVV-Metaal binnen je bedrijf, maar ook als ABVVorganisatie, moeten we op verschillende manieren een boodschap kunnen brengen afgestemd op het doelpubliek dat we willen bereiken of overtuigen. Dit kan de achterban in het bedrijf zijn om hen te informeren of te sensibiliseren of de bevolking om de ABVV-standpunten duidelijk te maken of hen bewust te maken van maatschappelijke problemen. De manieren waarop, met welke communicatiemiddelen, wordt bepaald naargelang de boodschap die we willen brengen of de doelstelling die we willen bereiken. Bij het brengen van onze boodschap moeten we niet alleen met onze belangen bezig zijn maar ook rekening houden met de ontvanger van de boodschap. Hij heeft ook zijn belangen. 20 We moeten met verschillende factoren rekening houden in het brengen van onze boodschap, anders gaat de boodschap verloren of bereiken we niet het bedoelde effect. Efficiënte communicatie is tenslotte maar succesvol wanneer de ontvanger het bedoelde effect daadwerkelijk ontvangt en/of beantwoordt. De vragen waar in deze module uitgebreid antwoord op wordt gegeven zijn o.m. Hoe kunnen we als syndicalisten efficiënt communiceren? Hoe bepalen we de keuze van de verschillende communicatiemiddelen? Hoe gaan we om met de klassieke media? Kunnen we pro-actief tewerk gaan in de media? Wat staat er onder meer op het menu? Overzicht communicatietools Gebruik diverse mediakanalen Hoe effectief én efficiënt communiceren Doeltreffende vakbondscommunicatie: inhoud en vorm Enz Waar en wanneer? Vormingscentrum Bremberg 22 + 23 oktober 2012 21 + 22 januari 2013
Module 3: VAKBONDSWERKING KMO s METAAL Meer dan de helft van de Belgische metaalarbeiders werkt in een kleine of middelgrote onderneming (KMO). In veel van deze bedrijven is geen sprake van een gestructureerde syndicale vertegenwoordiging. Ook al zijn heel wat leden van ABVV-Metaal tewerkgesteld in deze KMO s: Zij hebben dan ook eigen specifieke problemen en behoeften. Als vakbondsmilitant sta je er vaak alleen voor en de hoeveelheid problemen waarmee je geconfronteerd wordt, is nauwelijks te overzien. Om de moed niet te laten zakken doe je er best aan de voetjes op de grond te houden, en problemen stap voor stap aan te pakken. Tijdens deze modulevorming reiken we je werkinstrumenten aan om je syndicale actie te plannen, om realistische doelstellingen te formuleren en een echt stappenplan voor je syndicale actie uit te werken. 21 We leren je hoe je de dienstverlening nog kunt verbeteren, op welke diensten van het ABVV je hierbij beroep kunt doen, hoe je wijs geraakt uit de diverse bevoegdheden van de syndicale afvaardiging en het Comité voor Preventie en Bescherming, welke de belangrijkste sociale rechtsregels zijn inzake arbeidstijden, uitzendarbeid, ontslagrecht, economische werkloosheid, loonberekening, enz. Verder maken we je ook wegwijs in het sociaal overleg zodat je weet welke sectorale CAO s op jouw bedrijf (bindend) van toepassing zijn, hoe je een bedrijfs-cao kan afsluiten, enz. Wat staat er onder meer op het menu? Wegwijs in het sociaal overleg CAO s FBZ / subsectoren Bevoegdheden SA / CPBW Toezicht sociale wetten (inspectiediensten/arbeidsrechtbank) Rechten bij AO / Aansprakelijkheid Rechten in syndicale acties Hoe omgaan met vragen/problemen? Enz Waar en wanneer? Vormingscentrum Bremberg 12 + 13 november 2012 28 + 29 januari 2013
Module 4: IN UW REGIO SYNDICAAL WELZIJNSBELEID OPTIMALISEREN Arbeiders uit de metaalsector worden vaker dan arbeiders uit andere sectoren geconfronteerd met onveilige werksituaties, een ongezonde werkomgeving, belastende arbeidsomstandigheden tot vermijdbare arbeidsongevallen. Tijdens deze vormingsmodule gaan we zoek hoe je als CPBW-afgevaardigde een grondige analyse kan maken van de welzijnsproblemen. Welke methode geeft je een bredere kijk op de oorzaken? Wat zijn de gevolgen van een slecht welzijnsbeleid en welke belangrijke argumenten haal ik hieruit? 22 Voor het aanpakken van die welzijnsproblemen moet de werkgever er voor zorgen dat er degelijke preventiemaatregelen en haalbare doelstellingen worden gepland en uitgevoerd. Welke artikels in de welzijnswet kan je gebruiken om de werkgever een actief welzijnsbeleid te laten uitvoeren dat afgestemd is op de aard van de risico s in het bedrijf? Welke instrumenten heb je ter beschikking binnen het CPBW zodat het niet alleen bij mooie plannetjes blijft maar dat er ook daadwerkelijk iets wordt gedaan. Om praktijkgericht te werken in de vorming brengen alle deelnemers hun Jaarlijks Actieplan en Globaal Preventieplan mee van het bedrijf. Een adviseur Preventie & Welzijn zal ook aanwezig zijn op deze vorming zodat praktijkvragen volop aan bod kunnen komen. Wat staat er onder meer op het menu? Beleidsverklaring welzijn op het werk GPP / JAP Welzijnswet / CAO s MUOPO-analyse Syndicale instrumenten voor CPBW-afgevaardigden Ondersteuning van verschillende diensten (inspectie, externe P&W, ABVV) Enz Waar en wanneer? Antwerpen 05 08 november 2012 W-Vlaanderen 19 22 november 2012 Vl-Brabant 26 29 november 2012 O-Vlaanderen 03 06 december 2012 Limburg 10 13 december 2012
Module 5: IN UW REGIO LEEFTIJDSBEWUST PERSONEELSBELEID Metaalarbeiders weten, beter dan wie ook, dat langer werken mooi klinkt maar in hun praktijk allesbehalve evident is. Integendeel, steeds meer arbeiders beseffen dat ze langer zullen moeten werken maar vragen zich terecht af: hoe zal ik dit volhouden? Zal ik aangepast werk vinden? Zal ik andere taken krijgen als ik een dagje ouder word? Zal ik de werkdruk nog aankunnen? enz. Een aangepast, leeftijdsbewust personeelsbeleid dringt zich dus op. Vraag is alleen: zijn de werkgevers in de metaalsector zich daarvan bewust en, vooral, zijn zij bereid om de passende maatregelen te treffen? Hoe gaan zij concreet om met de vergrijzing of de ontgroening van hun medewerkers? 23 Tijdens deze vormingsmodule gaan we op zoek naar de gepaste antwoorden op deze en vele andere vragen waar zowel oudere, als jonge metaalarbeiders mee kampen. Aan de hand van concrete praktijkvoorbeelden gaan we ook uitgebreid in op werkbare oplossingen die je via bedrijfsoverleg op de tafel van de werkgever kan leggen: zoals minder repetitieve arbeidssystemen, aangepast werkritme naargelang de leeftijd, enz. Wat staat er onder meer op het menu? Syndicaal actieplan Concrete tewerkstellingsmaatregelen Langere tewerkstelling: hoe invullen? Aangepaste tewerkstelling voor jongeren en ouderen Aanpassing van arbeidsorganisatorische systemen Opleidingsbeleid Eindeloopbaanproblemen Kritische analyse aanpak management Enz Waar en wanneer? Antwerpen 15 18 april 2013 Limburg 22 25 april 2013 Vl-Brabant 13 16 mei 2013 W-Vlaanderen 21 24 mei 2013 O-Vlaanderen 27 30 mei 2013 Voor een goede militant iemand waar de collega s echt op kunnen rekenen is de vorming van ABVV-Metaal als zuurstof = van levensbelang! Zonder vorming kan je geen syndicaal werk verrichten, dan ga je zwemmen in het midden van een oceaan en je verdrinkt in wetten, regels en afspraken. Zonder vorming, geen syndicalisme! (Jan van Meirvenne / délégué CATERPILLAR, deelnemer 2002 2011)
C o n t a c t g e g e v e n s f e d e r a t i e s A B V V - M e t a a l 24 Federatie Antwerpen Provinciaal secretariaat: Ommeganckstraat 47/49 2018 Antwerpen Tel. 03/203.43.40 Fax 03/203.43.56 Voorzitter: Eddy GOOVAERTS Tel. 03/203.43.60 E-mail: egoovaerts@abvvmetaal.org Algemeen secretaris: Ivan AERTS Tel. 03/203.43.50 E-mail: iaerts@abvvmetaal.org Regio Antwerpen Afdelingssecretaris: Marc POTTELANCIE Tel. 03/203.43.66 E-mail: mpottelancie@abvvmetaal.org Secretaris: Luc VAN DER VINCK Tel. 03/203.43.64 E-mail: lvandervinck@abvvmetaal.org Secretaris: Wim LEYZEN Tel. 03/203.43. 69 E-mail: wleyzen@abvvmetaal.org Bureel Antwerpen Ommeganckstraat 47/49 2018 Antwerpen Alg. Tel. 03/203.43.40 Fax 03/232.78.74 Bureel Boom Antwerpsestraat 33 2850 Boom Tel./Fax 03/844.74.63 Regio Mechelen Kempen Afdelingsecretaris: Hans VANEERDEWEGH Tel. 014/56.26.06 E-mail: hvaneerdewegh@abvvmetaal.org Secretaris: Patrick VANDERLOOVEN Tel. 015/29.90.60 014/56.26.02 E-mail: pvanderlooven@abvvmetaal.org Secretaris: Patrick ELSEN Tel: 015/29.90.61 E-mail: pelsen@abvvmetaal.org Bureel Mechelen Zakstraat 16 2800 Mechelen Alg. Tel. 015/29.90.62 Fax 015/21.94.74 Bureel Willebroek Dr. H. Persoonslaan 15 E 2830 Willebroek Tel. 03/886.91.80 Fax 03/886.81.35 Bureel Geel Lebonstraat 40d 2440 Geel Alg. Tel. 014/56.26.00 Fax 014/56.26.09
Federatie West-Vlaanderen Provinciaal Secretariaat Conservatoriumplein 9/6 8500 Kortrijk Tel. 056/23.50.85 Fax 056/21.45.46 Provinciaal secretaris: John DEBROUWERE E-mail: jdebrouwere@abvvmetaal.org Website: www.abvvmetaal-wvl.be Regio Kortrijk Conservatoriumplein 9/5 8500 Kortrijk Tel. 056/23.50.80 Fax 056/21.45.46 Gewestelijk Secretaris: Dieter MASSCHELEIN E-mail: dmasschelein@abvvmetaal.org 25 Regio Roeselare Zuidstraat 22-24 2e verdiep. 8800 Roeselare Tel. 051/26.00.88 Fax 051/26.00.98 Gewestelijk secretaris: Steven Van Eeckhoutte E-mail: svaneeckhoutte@abvvmetaal.org Regio Ieper Conservatoriumplein 9/6 8500 Kortrijk Tel. 056/23.50.84 Fax 056/21.45.46 Elke donderdag vanaf 16u zitdag te Ieper Korte Torhoutstraat 27 8900 Ieper Tel. 057/21.83.75 Fax 051/24.27.69 Regio Wevelgem-Menen Conservatoriumplein 9/5 8500 Kortrijk Tel. 056/23.50.86 Fax 056/21.45.46 Gewestelijk secretaris: Veronique ROGIERS E-mail: vrogiers@abvvmetaal.org Regio Brugge Zilverstraat 43 8000 Brugge Tel. 050/44.10.28 Fax 050/44.10.30 Gewestelijk secretaris: Freddy RAMON E-mail: framon@abvvmetaal.org Regio Oostende-Veurne-Diksmuide J. Peurquaetstraat 27-29 8400 Oostende Tel. 059/55.60.75 Fax 059/55.60.76 Gewestelijk secretaris: Freddy RAMON E-mail: framon@abvvmetaal.org
26 Federatie Limburg Volksontwikkeling, Jekerstraat 59 3700 Tongeren Tel. 012/39.87.00 Fax 012/23.07.85 Provinciaal voorzitter: Rohnny Champagne E-mail rchampagne@abvvmetaal.org Provinciale secretarissen: Johnny Frans E-mail jfrans@abvvmetaal.org Pierre Vrancken E-mail pvrancken@abvvmetaal.org Frank Stevens E-mail: fstevens@abvvmetaal.org Ledenbeheer: Inge Ramaekers tel: 012/39.87.00 E-mail: iramaekers@abvvmetaal.org Franco Sartor tel: 012/39.87.01 E-mail: fsartor@abvvmetaal.org Sociale dienst: Inge Corstjens tel: 012/39.87.02 E-mail: icorstjens@abvvmetaal.org Elke Moors tel: 012/39.87.03 E-mail: emoors@abvvmetaal.org Vorming: Ludgarde Dirix tel: 012/39.87.04 E-mail: ldirix@abvvmetaal.org Drukkerij: Frank Vandries tel: 012/39.87.13 E-mail: fvandries@abvvmetaal.org Onderhoud + verhuur gebouwen: Lisette Lenaers tel: 012/39.87.14
Federatie Oost-Vlaanderen Vrijdagmarkt 9 9000 Gent Tel. 09/265.52.95 Fax 09/265.52.98 Provinciaal secretaris: Patrick MERTENS GSM: 0478/23.44.94 E-mail: pmertens@abvvmetaal.org Provinciaal voorzitter: Jo DEMEY GSM: 0477/38.11.63 E-mail: jdemey@abvvmetaal.org 27 Regio Gent-Eeklo Vrijdagmarkt 9 9000 Gent Tel. 09/265.52.91 Fax: 09/265.52.98 Gewestelijke secretaris: Marc STAELENS GSM: 0476/67.09.34 E-mail: mstaelens@abvvmetaal.org Secretaris: Brenda VANDERDOCKT GSM: 0473/91.87.89 E-mail: bvanderdonckt@abvvmetaal.org Regio Waas en Dender Dijkstraat 59 9200 Dendermonde Tel. 052/25.92.79/80 Fax: 052/25.92.81 Vermorgenstraat 11 9100 Sint-Niklaas Tel. 03/760.04.15/16 Fax 03/760.04.17 Gewestelijk secretaris: FRANK VAN DORSSELAER GSM: 0473/89.03.11 E-mail: fvdorsselaer@abvvmetaal.org Regio Zuid Oost-Vlaanderen Houtmarkt 1 9300 Aalst Tel. 053/72.78.35 Fax: 053/77.47.52 Stationsstraat 21 9600 Ronse Tel. 055/33.90.12 Fax 055/33.90.59 Gewestelijk secretaris: Jo DEMEY GSM: 0477/38.11.63 E-mail: jdemey@abvvmetaal.org
28 Federatie Vlaams-Brabant Provinciaal secretariaat Vlaams-Brabant Mechelsestraat 6 1800 Vilvoorde Tel. 02/251.60.20 Fax 02/251.73.74 Provinciaal secretaris: Karel GACOMS E-mail: kgacoms@abvvmetaal.org Adjunct provinciaal secretaris: Denis DE MEULEMEESTER E-mail: ddemeulemeester@abvvmetaal.org Secretaris: Luc JANSSENS E-mail: ljanssens@abvvmetaal.org Afdeling Vilvoorde: Mechelsestraat 6 1800 Vilvoorde Tel. 02/251.60.20 Fax 02/251.73.74 Afdeling Leuven: Maria Theresiastraat 119 3000 Leuven Tel. 016/20.29.12 Fax 016/29.00.04 Afdeling Halle: Edingensesteenweg 16 1500 Halle Tel. 02/356.66.56 Fax 02/361.31.25 Afdeling Burgerluchtvaart: Mechelsestraat 6 1800 Vilvoorde Tel. 02/251.60.20 Fax 02/251.73.74
Overzicht Planning 2012 2013 1. Opstapvorming Opstapweek 1 (groep 2) Antwerpen 08 12 oktober 2012 Vl-Brabant 15 19 oktober 2012 Limburg 22 26 oktober 2012 W-Vlaanderen 05 09 november 2012 O-Vlaanderen 12 16 november 2012 Opstapweek 2 (groep 1) Antwerpen 03 07 september 2012 Limburg 10 14 september 2012 Vl-Brabant 17 21 september 2012 O-Vlaanderen 24 28 september 2012 W-Vlaanderen 01 05 oktober 2012 29 Opstapweek 2 (groep 2) Limburg 04 08 februari 2013 Antwerpen 25 feb 01 maart 2013 O-Vlaanderen 04 08 maart 2013 W-Vlaanderen 11 15 maart 2013 Vl-Brabant 18 22 maart 2013 Opstapweek 3 (groep 1) Limburg 07 11 januari 2013 Antwerpen 14 18 januari 2013 W-Vlaanderen 21 25 januari 2013 O-Vlaanderen 28 jan 01 februari 2013 Vl-Brabant 18 22 februari 2013 2. Oriëntatievorming richting SYNDICALE AFVAARDIGING Oriëntatieweek 2 24 28 september 2012 Oriëntatieweek 3 25 29 maart 2013
3. Modulevorming VORMINGSCENTRUM BREMBERG MODULE 1 LOONVORMING 08 + 09 oktober 2012 14 + 15 januari 2013 MODULE 2 SYNDICALE COMMUNICATIE 22 + 23 oktober 2012 21 + 22 januari 2013 MODULE 3 VAKBONDSWERKING KMO s METAAL 12 + 13 november 2012 28 + 29 januari 2013 30 REGIO MODULE 4 SYNDICAAL WELZIJNSBELEID OPTIMALISEREN Antwerpen 05 08 november 2012 W-Vlaanderen 19 22 november 2012 Vl-Brabant 26 29 november 2012 O-Vlaanderen 03 06 december 2012 Limburg 10 13 december 2012 MODULE 5 LEEFTIJDSBEWUST PERSONEELSBELEID Antwerpen 15 18 april 2013 Limburg 22 25 april 2013 Vl-Brabant 13 16 mei 2013 W-Vlaanderen 21 24 mei 2013 O-Vlaanderen 27 30 mei 2013 Metallo s zwaaien feestelijk af na 7 vormingsweken!
i n s c h r i J v i n G s F o r M u l i e r v o r M i n G a B v v - M e t a a l 2 0 1 2-2 0 1 3 Wil je graag deelnemen aan één van de vermelde vormingen dan volstaat het om dit inschrijvingsformulier in te vullen (in drukletters) en aan je verantwoordelijke secretaris in de regio te bezorgen. voor bijkomende informatie kan je ook terecht bij de vormingsdienst van abvv-metaal (tel.nr. 02/627.74.11) of op onze website www.abvvmetaal.be (rubriek vorming) persoonlijke en syndicale gegevens = gelieve aan te kruisen naam + voornaam:... naam:... Bedrijf:... 31 telefoonnr of gsm:... Mandaat effectief plaatsvervanger ondernemingsraad cpbw syndicale afvaardiging militant werkregime voltijds deeltijds ploegenstelsel weekendwerk volgde je al vorming in het abvv of bij abvv-metaal? ja nee ik volgde volgende vorming bij abvv-metaal (meerdere keuzes zijn mogelijk) opstapweek 1 t.e.m. 3 oriëntatie cpbw, week 1 t.e.m. 4 oriëntatie sa, week 1 t.e.m. 4 oriëntatie or, week 1 t.e.m. 4 Modulevorming abvv-metaal ik nam deel aan volgende vorming bij het abvv:......... wenst volgende abvv Metaal Vorming te volgen opstapweek 1 Module 1 (Bremberg) loonvorming Module 2 (Bremberg) syndicale communicatie Module 3 (Bremberg) vakbondswerking KMo s Module 4 (regio) syndicaal WelZiJnsBeleiD Module 5 (regio) leeftijdsbewust PersoneelsBeleiD