vgrp Dalfsen 2012-2015

vgrp Dalfsen 2012-2015 ONTWERP 21 OKTOBER 2011

Pagina 2

Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 5 1.1 AANLEIDING... 5 1.2 DOELSTELLING EN GELDIGHEIDSDUUR... 5 1.3 WETTELIJK KADER... 6 1.4 PROCEDURE... 8 1.5 LEESWIJZER... 8 2. EVALUATIE... 9 2.1 RESULTATEN GRP 2007-2011... 9 2.1.1 Uitgevoerde maatregelen... 9 2.1.2 Bereikte doelen... 12 2.2 TUSSENEVALUATIE WATERPLAN... 13 2.3 RESULTATEN BENCHMARK RIOLERINGSZORG... 14 2.4 CONCLUSIE... 14 3 HUIDIGE SITUATIE... 15 3.1 AFVALWATER... 15 3.2 HEMELWATER... 16 3.3 GRONDWATER... 17 4. AMBITIES... 18 4.1 AMBITIENIVEAUS... 18 4.2 GEKOZEN AMBITIENIVEAU... 19 5. DOELEN, FUNCTIONELE EISEN, MAATSTAVEN EN MEETMETHODEN... 20 5.1 DOEL 1... 20 5.2 DOEL 2... 21 5.3 DOEL 3... 22 5.4 DOEL 4... 22 5.5 DOEL 5... 24 5.6 DOEL 6... 25 6. MAATREGELEN... 26 6.1 ONDERZOEK EN PLANVORMING... 26 6.2 BEHEER & ONDERHOUD... 29 6.3 RENOVATIE / VERVANGING... 29 6.4 VERBETERINGSMAATREGELEN... 30 6.5 COMMUNICATIE... 31 6.6 RESUMÉ... 32 7. ORGANISATIE EN MIDDELEN... 34 7.1 PERSONELE MIDDELEN... 34 7.2 FINANCIËLE MIDDELEN... 34 7.2.1 Financiële uitgaven... 34 7.2.2 De financiering... 35 7.2.3 Voorstel tarief rioolheffing... 38 BIJLAGE 1: AFKORTINGEN- EN BEGRIPPENLIJST... 39 BIJLAGE 2: OVERHEIDSWETGEVING EN BELEID... 43 EUROPEES BELEID... 43 NATIONAAL BELEID... 43 GEMEENTELIJK ONDERZOEK EN BELEID... 50 BIJLAGE 3: UITGEVOERDE MAATREGELEN VANUIT HET WATERPLAN... 52 BIJLAGE 4: GEGEVENS LOZINGSLOCATIES... 53 BIJLAGE 5: AMBITIEMATRIX GESELECTEERDE AMBITIES... 57 Pagina 3

BIJLAGE 6: VOORSCHRIFTEN FINANCIERING EN FINANCIERINGSMODELLEN... 58 BIJLAGE 7: OVERZICHT UITGAVEN EN INKOMSTEN... 60 Pagina 4

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Weinig mensen beseffen hoe belangrijk het functioneren van het (afval)watersysteem is. Weet u bijvoorbeeld dat het (afval)watersysteem en de drinkwatervoorziening sinds de 19e eeuw voor de volksgezondheid meer hebben betekend dan de hele medische wetenschap daarna? Pas als het mis dreigt te gaan en er bijvoorbeeld stank- of wateroverlast optreedt, krijgt het (afval)watersysteem aandacht. De inzameling, transport en zuivering van afvalwater gaat vaak ongemerkt aan de burger voorbij. Gemeenten en waterschappen verrichten dagelijks veel inspanningen om deze kostbare infrastructuur goed te beheren en te laten functioneren. Onderliggend gemeentelijk rioleringsplan (hierna: GRP) laat zien dat de gemeente Dalfsen hierbij vooruitkijkt en bouwt aan een robuust en flexibel systeem. In tegenstelling tot het vorige GRP strekt de rioleringszorg zich nu ook uit naar overtollig hemel- en grondwater. Vandaar de termen verbreed GRP (vgrp), stedelijk waterbeheer en (afval)watersysteem in dit rapport. De term afvalwatersysteem omvat al het water waar men afstand van wil doen, dus zowel huiselijk, bedrijfs- als stedelijk afvalwater (zie kader definities afvalwater in hfd. 1.2 en in bijlage 1). 1.2 Doelstelling en geldigheidsduur Het GRP 2007-2011 moet worden geactualiseerd. Dit is geen vrijblijvende aangelegenheid, maar een wettelijke verplichting. Artikel 4.22 van de Wet milieubeheer (Wm) (zie kader) regelt dat de gemeenteraad een GRP vast moet stellen voor een door de raad te bepalen planperiode (in dit geval 4 jaar). De planningshorizon van het GRP reikt verder en bedraagt 60 jaar. De rioolheffing en de lange termijn doelstellingen zijn Artikel 4.22 Wet milieubeheer 1. De gemeenteraad stelt telkens voor een daarbij vast te stellen periode een gemeentelijk rioleringsplan vast. 2. Het plan bevat tenminste: a) een overzicht van de in de gemeente aanwezige voorzieningen voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater als bedoeld in artikel 10.33 alsmede de inzameling en verdere verwerking van afvloeiend hemelwater als bedoeld in artikel 9a van de Wet op de waterhuishouding, en maatregelen ten einde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, als bedoeld in artikel 9b van laatstgenoemde wet en een aanduiding van het tijdstip waarop die voorzieningen naar verwachting aan vervanging toe zijn; b) een overzicht van de in de door het plan bestreken periode aan te leggen of te vervangen voorzieningen als bedoeld onder a; c) een overzicht van de wijze waarop de voorzieningen, bedoeld onder a en b, worden of zullen worden beheerd; d) de gevolgen voor het milieu van de aanwezige voorzieningen als bedoeld onder a en van de in het plan aangekondigde activiteiten; e) een overzicht van de financiële gevolgen van de in het plan aangekondigde activiteiten. 3. Indien in de gemeente een gemeentelijk milieubeleidsplan geldt, houdt de gemeenteraad met dat plan rekening bij de vaststelling van een gemeentelijk rioleringsplan. 4. Onze Minister kan, in overeenstemming met Onze Minister van Verkeer en Waterstaat, aan gemeenten de plicht opleggen tot prestatievergelijking ten aanzien van de taak, bedoeld in artikel 10.33, alsmede de taken, bedoeld in artikelen 9a en 9b van de Wet op de waterhuishouding. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen regels worden gesteld over de frequentie, inhoud en omvang van de prestatievergelijking. gebaseerd op deze planningshorizon. De jaarlijkse uitvoeringsaspecten uit dit beleidsplan worden vormgegeven met operationele jaarprogramma s. Volgens de nieuwe Waterwet moet elke gemeente voor 1 januari 2013 een nieuw verbreed GRP opstellen. De gemeenteraad van Dalfsen heeft dit verbrede GRP vastgesteld op XX-XX-XXXX. Het verbreed GRP is het beleidsplan dat op hoofdlijnen de invulling van de gemeentelijke watertaken weergeeft. Door middel van het verbreed GRP legt de gemeente vast wat zij wil bereiken en wat de rol van burgers en bedrijven is ten aanzien van de gemeentelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, grondwater en hemelwater. Pagina 5

Het verbrede GRP vervult vier hoofdfuncties: Kader gemeentelijke zorgplichten: overzicht van beleidskeuzes ten aanzien van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater; Interne afstemming: met andere vakdisciplines binnen de gemeentelijke organisatie; Externe afstemming: vindt in ieder geval plaats met de plaatselijk belangverenigingen van de diverse kernen in de gemeente Dalfsen, het waterschap Groot Salland en de provincie Overijssel; Continuïteit en voortgangsbewaking: vanwege de lange levensduur van stedelijk watervoorzieningen is een lange termijn aanpak essentieel (begroting en evaluatie); Definities afvalwater De Wet verankering en bekostiging gemeentelijke watertaken definieert de volgende typen afvalwater (art. 1.1 Wm): Huishoudelijk afvalwater: afvalwater dat overwegend afkomstig is van menselijke stofwisseling en huishoudelijke werkzaamheden; Bedrijfsafvalwater: afvalwater dat vrijkomt bij door de mens bedrijfsmatig of in een omvang alsof zij bedrijfsmatig was, ondernomen bedrijvigheid, dat geen huishoudelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater of grondwater is; Stedelijk afvalwater: huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater; Afvloeiend hemelwater: term spreekt voor zich, geen wettelijke definitie, gerelateerd aan de zorgplicht op grond van artikel 3.5 van de Waterwet. Uit een uitspraak van de Raad van State (200704332/1, 18 juni 2008) blijkt dat het afstromend hemelwater - onafhankelijk van de vraag of, en in welke mate, dit water al dan niet verontreinigd is - wordt aangemerkt als afvalstof; Grondwater: term spreekt voor zich, geen wettelijke definitie, gerelateerd aan de zorgplicht op grond van artikel 3.6 van de Waterwet. Het gaat om al het water dat zich in de ondergrond, in bodems en gesteenten bevindt. 1.3 Wettelijk kader In het vgrp wordt rekening gehouden met diverse beleidskaders en afspraken, zowel op nationaal, regionaal als gemeentelijk niveau. Op nationaal niveau De twee belangrijkste nationale beleidskaders zijn het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW 2011) en de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Het NBW heeft tot doel om partners in de watersector (gemeenten, waterschappen, Rijkswaterstaat, provincies en drinkwaterbedrijven) beter te laten samenwerken om op termijn in de afvalwaterketen een besparing van 360 miljoen per jaar te kunnen realiseren. In het vorige nationale bestuursakkoord (in 2003) zijn afspraken gemaakt over het op orde houden van het watersysteem en het aanpakken van de gevolgen van een veranderend klimaat. Deze afspraken blijven van kracht. De KRW is een Europese richtlijn die ervoor moet zorgen dat de kwaliteit van het oppervlaktewater in 2015 (met mogelijke uitloop van 2x6 jaar) op orde is. Het belangrijkste verschil met de wet- en regelgeving, zoals van kracht bij het voorgaande GRP, is de introductie van de nieuwe Wet verankering en bekostiging van gemeentelijke watertaken. Per 1 januari 2008 is deze wet in werking getreden. Met de wet worden de Gemeentewet, de Wet op de waterhuishouding (Ww) en de Wet milieubeheer (Wm) aangepast. Het hemelwater- en grondwaterbeleid wordt met deze wet verankerd in de regelgeving (zie Afbeelding 1: De drie zorgplichten voor stedelijk water). Stedelijk afvalwater Hemelwater Grondwater Afbeelding 1: De drie zorgplichten voor stedelijk water Pagina 6

Volgens de nieuwe wetgeving is er voor de gemeente sprake van drie zorgplichten: De zorgplicht voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater (Wm). De zorgplicht voor het afvloeiende hemelwater (Ww). De zorgplicht ter voorkoming van structureel nadelige gevolgen van het grondwater (Ww). Ten opzichte van het voorgaande GRP is ook de kostendekkingsystematiek veranderd, de activiteiten voor de hemel- en grondwaterzorgplichten kunnen nu ook worden gedekt door de rioolheffing. Ook de verplichting tot prestatievergelijking (benchmarking) is een fenomeen dat na het voorgaande GRP is geïntroduceerd. Op regionaal niveau Op regionaal niveau zijn er diverse partijen die een taak hebben in het (afval)watersysteem en waterbeheer waarmee de gemeente afstemming zoekt, o.a. bij de totstandkoming van dit vgrp. De gemeente neemt deze verantwoordelijkheid serieus en heeft in het verleden op diverse terreinen afspraken gemaakt met het waterschap en de provincie. Het waterschap is verantwoordelijk voor de waterkwaliteit, het regionale watersysteem (waterkwantiteit) en de waterveiligheid. Zij geeft lozingsvergunningen wanneer particulieren lozen op het oppervlaktewater. (b.v. IBA s die lozen op oppervlaktewater). Op 9 maart 2011 hebben de gemeente en het waterschap een Waterakkoord Dalfsen gesloten. Dit is een vervanging en verdieping van de bestaande regeling tussen de gemeente en het waterschap uit 2002. In het Waterakkoord zijn bestuurlijke afspraken op 14 punten vastgelegd voor het (afval)watersysteem. Dat gemeente en het waterschap daadwerkelijk samenwerken blijkt uit de volgende aspecten: Op 21 mei 2007 heeft de gemeenteraad van Dalfsen een Waterplan vastgesteld: het waterplan is gezamenlijk opgesteld; In 2009 en 2010 is een Optimalisatiestudie van de Afvalwaterketen (OAS) uitgevoerd in Dalfsen, waar de gemeente en het waterschap gezamenlijk een invulling aan hebben gegeven; Momenteel werkt de gemeente Dalfsen met het waterschap aan een integraal Meetprogramma voor het (afval)watersysteem. Bij het opstellen van dit plan is rekening gehouden met het Waterbeheersplan 2010-2015 en de Stedelijke Wateropgave (2010) van het waterschap. De provincie Overijssel is verantwoordelijk voor de beleid- en besluitvorming omtrent grondwateronttrekking. Het beleid t.a.v. drinkwaterwingebieden is onder meer verwoord in het gebiedsdossier Vechterweerd. De provincie kan de gemeente een ontheffing van de zorgplicht voor inzamelen van afvalwater verlenen. In Dalfsen is dit momenteel het geval. De gemeente heeft een ontheffing tot 2015 van het inzamelen van stedelijk afvalwater voor delen van de gemeente. Perceelseigenaren moeten hier in een Individuele Behandeling Afvalwater (IBA) voorzien. Bovenstaand beleid komt tegemoet aan de wettelijke taakstelling voor een doelmatige inzameling van afvalwater. Pagina 7

Op gemeentelijk niveau De gemeente is verantwoordelijk voor de inzameling en verwerking van afvalwater. Dit betreft zowel huishoudelijk afvalwater, bedrijfsafvalwater, overtollig hemelwater en grondwater. De gemeente realiseert en beheert hiervoor de infrastructuur voor inzameling, transport en waterberging in het stedelijk gebied. Hiervoor worden riolering, wadi s en waterberging aangelegd. Het beleid hiervoor is beschreven in het GRP. Dit verbrede GRP is afgestemd op andere gemeentelijke beleidsplannen, zoals het Waterplan 2007-2016, het Rioolbeheerplan 2010-2015 en het Omgevingsprogramma 2011. Daarnaast is dit vgrp in lijn met de vastgestelde Subsidieverordening afkoppelen hemelwater (25 maart 2008) en Verordening afvoer hemelwater en grondwater (7 maart 2011). Meer achtergrond op wet- en regelgeving en beleid In bijlage 2 is een overzicht gegeven van de voor het stedelijke waterbeheer relevante wet- en regelgeving. In deze bijlage vindt u meer achtergronden van de diverse gemeentelijke beleidsplannen die recentelijk zijn opgesteld. 1.4 Procedure Conform de Wet milieubeheer (zie kader) heeft bij de totstandkoming van dit vgrp overleg en afstemming plaatsgevonden met: De Gedeputeerde Staten van de Provincie Overijssel; Het Waterschap Groot Salland; De gemeentelijke raadscommissie van Dalfsen; De gemeentelijke organisatie van Dalfsen (interne afstemming); De Plaatselijk Belang verenigingen in de gemeente Dalfsen. De provincie heeft een aanwijzingsbevoegdheid bij het opstellen van het vgrp. Tegenstrijdigheden tussen het vgrp en de provinciale plannen, zoals de Omgevingsvisie en de Omgevingsverordening, kunnen aanleiding voor een aanwijzing zijn in het vgrp. Overige partijen kunnen advies geven bij het opstellen van dit plan. Deze adviezen zijn niet bindend. Artikel 4.23 Wet milieubeheer 1. Het gemeentelijk rioleringsplan wordt voorbereid door burgemeester en wethouders. Zij betrekken bij de voorbereiding van het plan in ieder geval: a) gedeputeerde staten; b) de beheerders van de zuiveringstechnische werken waarnaar het ingezamelde afvalwater wordt getransporteerd; c) de beheerders van het oppervlaktewater waarop het ingezamelde water wordt geloosd, en d) de inspecteur. 2. Zodra het plan is vastgesteld, doen burgemeester en wethouders hiervan mededeling door toezending aan de in het eerste lid, onder a tot en met c genoemde organen, en Onze Minister. 3. Burgemeester en wethouders maken de vaststelling bekend in één of meer dag- of nieuwsbladen die in de gemeente verspreid worden. Hierbij geven zij aan op welke wijze kennis kan worden verkregen van de inhoud van het plan. 1.5 Leeswijzer Het volgende hoofdstuk (2) blikt terug op de vorige planperiode (2007-2011) en geeft aan in hoeverre de gemeente Dalfsen zijn gestelde doelen heeft bereikt. Hoofdstuk 3 beschrijft de huidige situatie en hoofdstuk 4 besteedt aandacht aan de ambities die de gemeenteraad en de Plaatselijk Belang verenigingen hebben t.a.v. de drie zorgplichten. Hoofdstukken (5 en 6) gaan in op de nieuwe doelen die de gemeente zich stelt en welke functionele eisen en maatregelen daarbij horen. Tot slot, behandelt hoofdstuk 7 de financiële aspecten en de personele bezetting die daarbij hoort. In bijlage 1 vindt u een toelichting op de gebruikte terminologie in dit vgrp. Pagina 8

2. Evaluatie Dit hoofdstuk evalueert het stedelijke waterbeheer van de gemeente gedurende de planperiode 2007-2011. Dit doet zij aan de hand van het afgelopen GRP 2007-2011, het lopende Waterplan en de Benchmark Rioleringszorg. 2.1 Resultaten GRP 2007-2011 Onderstaande paragraaf gaat in op de maatregelen uitgevoerd in het kader van het GRP 2007-2011. De daaropvolgende paragraaf beschrijft in hoeverre door het uitvoeren van deze maatregelen de gestelde doelen uit het GRP 2007-2011 zijn bereikt. 2.1.1 Uitgevoerde maatregelen Afbeelding 2: Vervanging van riolering in Nieuwleusen Nieuwe aanleg en aansluitingen Er is nieuwe riolering gerealiseerd in het kader van de volgende bestemmingsplannen: Deel de Koele 2 e fase (2010) Gerner Marke 2 (2007) Industrieterrein Parallelweg (2010) Muldersveld 2 e fase (2009) Westerbouwlanden Noord 1 e fase (2010) In het vorige GRP staat aangegeven dat de lozing van 45 percelen is gesaneerd, maar dat de lozingswijze onduidelijk is. Deze zijn in beeld gebracht. Onderzoek Alle geplande inventarisaties, studies en plannen in het GRP 2007-2011 zijn uitgevoerd of worden afgerond in 2011 (zie Tabel 1: Uitgevoerde inventarisaties, studies en plannen). Het opstellen van operationele jaarplannen is niet gebeurd in 2007 t/m 2010; voor 2011 is er wel een operationeel jaarplan beschikbaar. Aanvullend zijn er ad hoc-onderzoeken uitgevoerd naar foutaansluitingen en grondwaterproblematiek. Omschrijving Afgerond? - Actualiseren rioleringsbeheersysteem Ja - Actualisatie verhard oppervlak (vlakkenkaart) Ja - Onderzoek overlast overstort Ruitenborghweg Ja - Onderzoek Hoonhorst en Lemelerveld Ja - Opstellen afkoppelplan, Regenwaterstructuurplan In 2011 - Actualisatie basisrioleringsplan Dalfsen Ja - Optimalisatie Afvalwaterstudie (OAS) Ja - Opstellen GRP 2012-2015 Ja - Opstellen operationele plannen In 2011 - Ad hoc-onderzoek (circa 0,50 per inwoner) Ja Tabel 1: Uitgevoerde inventarisaties, studies en plannen In bijlage 2 staat een korte samenvatting van de uitkomsten van de verschillende studies die relevant zijn voor het opstellen van het huidige vgrp. Pagina 9

Beheer en onderhoud Voor 2007 werd de riolering met een lage frequentie geïnspecteerd met een videocamera. De inspectiefrequentie is opgevoerd naar ca. 1 keer per 10 jaar in de planperiode 2007-2011. Voorafgaand aan de inspectie wordt de riolering gereinigd. De uitgevoerde inspecties in de afgelopen twee jaar toonden aan dat de vrijvervalriolering geen ernstige gebreken vertoont en de vervuilingsgraad laag is. Renovatie en vervangingen In de planperiode van het GRP 2007-2011 zijn de volgende planmatige renovatie en vervangingswerkzaamheden uitgevoerd (zie Tabel 2: Uitgevoerde renovaties en vervangingen). In een deel van het Westerveen en Ruiterveen zijn de pompunits van de drukriolering gerenoveerd in 2010. Afbeelding 3: Werkzaamheden in rioolput Jaar van uitvoering Details 2007 0,5 km vrijvervalriool vervangen 0,8 km vrijvervalriool gerenoveerd 2008 0,8 km vrijvervalriool vervangen 0,6 km vrijvervalriool gerenoveerd 2009 0,4 km vrijvervalriool vervangen 1,5 km vrijvervalriool gerenoveerd 2010 0,5 km vrijvervalriool vervangen 34 pompunits E/M gerenoveerd 2011 0,6 km vrijvervalriool vervangen Tabel 2: Uitgevoerde renovaties en vervangingen Verbeteringsmaatregelen Van de voorgenomen verbeteringsmaatregelen zijn de meeste uitgevoerd of in uitvoering, maar een aantal ook niet (zie Tabel 3: Uitvoering verbeteringsmaatregelen). Omschrijving Afgerond? Verruiming riolering kern Dalfsen (Waterfront) Gepland voor 2013 Maatregelen basisinspanning Hoonhorst / In uitvoering, 2011 Lemelerveld Afkoppelen verhard oppervlak (circa 3,5hectare In uitvoering 2008 tot 2016) Opstellen verordening stimuleringsbijdrage 2008 afkoppelen Meetprogramma riolering In uitvoering, 2011 Neerslagmetingen via website 2008 Telemetrie rioolgemalen In uitvoering, 2011 Maatregelen overlast overstort Ruitenborghweg In uitvoering, 2012 Tabel 3: Uitvoering verbeteringsmaatregelen Pagina 10

Het project Waterfront Dalfsen is nog niet in uitvoering, de verruiming van de riolering wordt gecombineerd uitgevoerd met dit project om overlast te beperken. De uitvoering is gepland in 2013. De maatregelen om te voldoen aan de basisinspanning n.a.v. het onderzoek in Hoonhorst en Lemelerveld zijn uitgevoerd in 2011. De gemeente voldoet aan de basisinspanning. Afbeelding 4: Realisatie infiltratiekratten in Hoonhorst De maatregel om de overlast bij de overstort Ruitenborghweg op te lossen is in voorbereiding (is geen maatregel voor de basisinspanning). In 2008 is de subsidieverordening (stimuleringsbijdrage) afkoppelen hemelwater vastgesteld door de gemeenteraad van Dalfsen. Het afkoppelen van verhard oppervlak loopt op schema. De verwachting is dat de gemeente al in 2012 (i.p.v. 2016) de gewenste 3,5 hectare heeft afgekoppeld. Het integrale meetplan 2011-2015 van het waterschap en de gemeente is momenteel in voorbereiding. Dit is een herziening van het meetplan 2008-2009. Binnen dit herziene meetplan zal bij 34 gemalen, bij 19 overstorten en op 2 plaatsen in het stelsel gemeten worden. Daarnaast is op 1 locatie een neerslagstation ingericht. In 2011 is er een grondwatermeetnet gerealiseerd. In de diverse kernen van de gemeente worden nu periodiek de grondwaterstanden gemeten. Communicatie De gemeente Dalfsen heeft sinds 2009 een waterloket op haar website. Hier kan men meer informatie over water en riolering vinden. Het waterloket heeft naast de internetpagina een telefoonnummer en e- mailadres voor vragen, opmerkingen of klachten. De meldingen worden nog niet centraal geregistreerd en geëvalueerd. Financiën & personele middelen Vanaf 1 januari 2008 is de kostendekkingsystematiek veranderd in Nederland: gemeenten hebben de mogelijkheid gekregen om de kosten voor de hemel- en grondwaterzorgplichten onderdeel uit te laten maken van de rioolheffing en eventueel twee aparte heffingen in te stellen. De gemeente Dalfsen heeft één heffing voor de totale kosten van de zorgplichten. De rioolheffing in 2011 is 121,80 per jaar voor ieder zelfstandig te gebruiken eigendom. Dit is een relatief lage heffing t.o.v. de rest van Nederland. De rioolheffing is kostendekkend over de lange termijn (60 jaar). De heffing is niet afhankelijk van het waterverbruik of de WOZ waarde van het desbetreffende perceel. Ook is er geen korting op de rioolheffing voor huishoudens/bedrijven die regenwater apart opvangen of water voorzuiveren. De gemeente heeft de afgelopen planperiode meer investeringen gepland dan daadwerkelijk uitgevoerd (zie Tabel 4: Overzicht van de inkomsten en uitgaven in de afgelopen jaren). Investeringen zijn doorgeschoven. De bestemmingsreserve van 2.799.178,- op 1 januari 2007 is gegroeid tot 4.205.887,- op 1 januari 2011. Dit terwijl bij autonome groei (dus bij de geplande tariefstijging en investeringsmaatregelen) de bestemmingsreserve op 3.136.145,- zou eindigen op 1 januari 2011. Een bedrag van 1.069.742,- bestemd voor investeringen is derhalve (nog) niet besteed. Om de geplande maatregelen alsnog te kunnen uitvoeren is het van belang deze reserve te blijven reserveren voor stedelijk waterbeheer. Overwogen kan worden deze egalisatievoorziening nu om te zetten naar een spaarvoorziening. Pagina 11

De personele bezetting van de gemeente Dalfsen op het gebied van de rioleringszorg is laag in vergelijking met andere gemeenten in Nederland van vergelijkbare grootte. Op basis van kengetallen uit de Leidraad Riolering voor de afgelopen planperiode is een bezetting van 2,6 FTE rioleringszorg en 1,0 FTE water gewenst bij maximale uitbesteding. De huidige bezetting rioleringszorg is ca. 2,1 FTE, en er is 1,0 FTE beschikbaar voor watermanagement. De gemeente besteedt (bewust) niet maximaal uit. Binnen de beschikbare FTE s worden nog veel taken zelf uitgevoerd. 2007 2008 2009 2010 2011 prog Rioolheffing 111,80 115,15 119,15 121,80 121,80 Heffingsinkomsten 1.046.000 1.098.000 1.153.000 1.196.000 1.180.000 Operationele kosten 308.000 420.000 469.000 511.000 522.000 Kapitaallasten 368.000 378.000 411.000 422.000 735.000 Dotaties - voorziening 335.000 255.000 222.000 220.000 137.000 Totale Kosten 1.011.000 1.053.000 1.102.000 1.153.000 1.394.000 Investeringen 445.000 371.000 290.000 740.000 705.000 Investeringen gepland 562.500 1.270.000 847.000 792.000 882.500 Dotaties gepland 61.291 36.089 29.462 34.024 58.259 Tabel 4: Overzicht van de inkomsten en uitgaven in de afgelopen jaren (bedragen in euro s) 2.1.2 Bereikte doelen Op basis van het overzicht van uitgevoerde maatregelen in 2007 2011 volgt hieronder een evaluatie over in hoeverre de gestelde doelen in het vorig GRP zijn bereikt (zie Tabel 5: Evaluatie van gestelde doelen in GRP 2007-2011). De precieze gestelde doelen en functionele eisen zijn terug te vinden in bijlage 3 van het GRP 2007-2011. Doel Score Toelichting 1. Inzameling afvalwater + Alle percelen aangesloten; ongewenste lozingen op riolering niet gemonitord 2. Inzameling hemelwater +/- Hemelwaterafvoer is geregeld; wel plasvorming bij kolken 3. Transport naar lozingspunt - Uit berekeningen BRP volgt dat water-opstraat te veel voorkomt en er zijn ook regelmatig meldingen. 4. Voorkomen ongewenste emissies + Basisinspanning in 2012 voltooid en waterkwaliteitsspoor is opgestart 5. Voorkomen overlast omgeving +/- Gemaalstoringen komen voor en stankoverlast treedt op; uitvoeringsoverlast is minimaal 6. Effectief rioleringsbeheer + Basisvoorwaarden voor effectief beheer zijn gerealiseerd: winst kan nog behaald worden op duurzaamheid en registratie van storingen en klachten. Tabel 5: Evaluatie van gestelde doelen in GRP 2007-2011 Doel 1: Inzameling geproduceerd afvalwater Doel 1 is behaald. Alle percelen zijn aangesloten op de riolering of op een IBA. De objecten zijn over het algemeen in een voldoende goede staat. Er vindt geen monitoring plaats naar ongewenste lozingen op de riolering. Wel vinden er af en toe gerichte controles plaats op mogelijke foutaansluitingen. Pagina 12

Doel 2: Inzameling hemelwater dat niet mag worden gebruikt voor de lokale waterhuishouding De gemeente is goed op weg t.a.v. doel 2. Alle percelen zijn aangesloten op de riolering of infiltreren het hemelwater lokaal. De staat van de objecten is voldoende. Plasvorming bij kolken komt nog wel voor, o.a. door verstoppingen door bladval. Doel 3: Faciliteren van transport ingezameld water naar lozingspunt Op doel 3 scoort de gemeente matig. Uit modelberekeningen volgt dat in de gemeente veel water-opstraat optreedt. Meldingen van burgers komen voor. Doel 4: Ongewenste emissies naar oppervlaktewater en bodem (incl. grondwater) voorkomen De gemeente voldoet aan de basisinspanning. Om het resterende overstortende water af te stemmen op de ontvangende watergang wordt gezamenlijk met het waterschap invulling gegeven aan het waterkwaliteitspoor en de KRW. Bovenop de basisinspanning koppelt de gemeente al jaren lokaal gebieden af om zo invulling te geven aan het waterkwaliteitsspoor en de KRW. De gemeente is dus goed op weg ten aanzien van doel 4. Het is nog onduidelijk hoe groot de waterkwaliteitsproblematiek precies is. Met het waterschap is een Quick scan uitgevoerd waarmee een indicatie is verkregen van de kwaliteit van het oppervlaktewater binnen de gemeente. De gemeente heeft nog geen volledig inzicht in ongewenste lozingen, aangezien er geen monitoring plaats vindt. Er is wel toezicht op de handhaving van lozingsvergunningen. Doel 5: Zorgen dat geen overlast voor de omgeving optreedt Op het gebied van doel 5 kan de gemeente Dalfsen nog vooruitgang boeken. Er treden gemaalstoringen op en er komen stankklachten voor. De gemeente heeft geen inzicht in de omvang van deze klachten omdat registratie niet plaatsvindt. De gemeente scoort goed op het voorkomen van overlast tijdens uitvoeringswerkzaamheden. Doel 6: Creëren van voorwaarden voor effectief rioleringsbeheer Rioleringsbeheer is over het algemeen effectief georganiseerd. Er vindt afstemming plaats met het waterschap (zie Afbeelding 5: Sluiten van Waterakkoord tussen gemeente en waterschap) en andere interne afdelingen (o.a. financiën, RO, openbare werken). De communicatie met de wijkteams kan nog beter. De communicatie met de provincie Overijssel is minimaal, maar voldoende voor het huidige rioleringsbeleid. Vergunningen worden gehandhaafd, maar niet systematisch gecontroleerd. Het rioleringsbestand is op orde en jaarlijks wordt ca. 10% van de riolering geïnspecteerd. De minimale duurzaamheidseisen van AgentschapNL worden nageleefd en duurzame materialen worden ingekocht. Daar waar mogelijk wordt de openbare ruimte duurzaam ingericht. Op het vlak van duurzaamheid kunnen nog grotere stappen worden gezet: bijvoorbeeld uitbreiding areaal aan gescheiden riolering, meer ruimte voor infiltreren hemelwater, invoering alternatieve sanitatie en thermische energiewinning en -besparing. Meldingen door burgers worden afgehandeld, maar niet centraal geregistreerd en geëvalueerd. 2.2 Tussenevaluatie waterplan Afbeelding 5: Sluiten van Waterakkoord tussen gemeente en waterschap Het waterplan 2007-2016 van de gemeente is vastgesteld op 21 mei 2007 door de gemeenteraad. In dit plan staan een groot aantal maatregelen die in het kader van het GRP 2007-2011 zijn uitgevoerd en een aantal die nog moeten worden uitgevoerd in de nieuwe planperiode 2012-2015. Pagina 13

Het gaat om een aantal maatregelen vallend onder thema Ruimte voor Water, Schoon Water en Waterorganisatie en communicatie. Deze aspecten zijn reeds benoemd onder Uitgevoerde maatregelen (paragraaf 2.1.1). In bijlage 3 is in een overzicht terug te vinden welke maatregelen wel en niet zijn uitgevoerd in het kader van het vgrp. 2.3 Resultaten benchmark rioleringszorg De belangrijkste uitkomst van de vergelijking van de gemeente Dalfsen met andere Nederlandse gemeenten in 2010, is dat in de gemeente Dalfsen de rioolheffing lager dan gemiddeld in Nederland is. Genoemde oorzaken in de Benchmark Rioleringszorg 2010 zijn: Er is de afgelopen jaren (2006-2010) relatief weinig geïnvesteerd; De beheerkosten van de riolering zijn relatief laag. Uit het rapport komt naar voren dat de gemeente Dalfsen in toenemende mate aandacht besteedt aan het voorkomen van wateroverlast en aan milieu- en waterkwaliteitsdoelstellingen. 2.4 Conclusie In de afgelopen 5 jaar zijn er grote stappen gemaakt met het op orde krijgen van de rioleringsbeheergegevens en het inspecteren van de riolering. Ook heeft de gemeente zich aan de onderzoeks- en uitvoeringsplanning weten te houden. Er wordt op gelijkwaardige en professionele wijze met het waterschap samengewerkt. Uit de Benchmark Rioleringszorg blijkt dat de gemeente een relatief lage rioolheffing heeft. Op 4 aspecten zou de gemeente nog significante vooruitgang kunnen boeken: Monitoring klachten en gemaalstoringen Verlagen frequentie water op straat Waarborgen goede oppervlaktewaterkwaliteit Duurzamere rioleringszorg en duurzaam stedelijk waterbeheer De volgende maatregelen dient de gemeente deze planperiode alsnog uit te voeren: Verruiming van de riolering in de kern Dalfsen Verder afkoppelen van verhard oppervlak Maatregelen aan overstort Ruitenborghweg Verdere uitvoering van maatregelen uit het meetprogramma Pagina 14

3 Huidige situatie Het opstellen van nieuwe doelen en maatregelen (aan de hand van gestelde ambities) vraagt om de huidige toestand van de riolering en het stedelijk water goed in beeld te hebben. In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie van de drie zorgplichten in de gemeente beschreven. De gemeente heeft een operationeel geautomatiseerd rioolbeheersysteem GBI, wat ervoor zorgt dat het rioolbeheer systematisch kan worden uitgevoerd. Met behulp van het beheersysteem zijn de lijsten van objectgegevens vervaardigd, die in dit hoofdstuk zijn verwerkt. 3.1 Afvalwater Gemeente Dalfsen bestaat uit 22 bemalingsgebieden, 2 bemalingsgebieden zijn voorzien van een gescheiden stelsel, 8 bemalingsgebieden van een verbeterd gescheiden stelsel en 12 bemalingsgebieden hebben een gemengd rioolstelsel. Deze verschillende bemalingsgebieden kennen allen lozingspunten. De in de gemeente aanwezige voorzieningen voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater zoals bedoeld in artikel 10.33 van de Wet milieubeheer staan beschreven in het verbreed Basisrioleringsplan (vbrp) van 2010. In bijlage 4 is de lijst met lozingslocaties uit het vbrp nader uitgewerkt en aangevuld. Het afvalwaterbeleid in de gemeente is gericht op het aansluiten van alle percelen op een voorziening en het voorkomen van ongezuiverde lozingen in het buitengebied naar bodem of oppervlaktewater. Om dit te realiseren heeft de gemeente vrijvervalriolering en mechanische riolering aangelegd voor ca. 9.975 percelen (zie de details in Tabel 6: Gegevens afvalwatersysteem gemeente Dalfsen). Het afvalwater wordt naar de rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI s) van het waterschap afgevoerd. Het betreft hier de RWZI Dalfsen en RWZI Raalte. Systeem Type Omvang Vrijvervalriolering Gemengd riool 92,0 km Overstortputten (gemengd) Vuilwaterriool Hemelwaterriool Overstortputten (verbeterd gescheiden) Infiltratieriool Inspectieputten 27 stuks 32,6 km 22,0 km 12 stuks 14,1 km 3.612 stuks Mechanische riolering Drukriolering 66,5 km Rioolgemalen Pompunits drukriolering Tabel 6: Gegevens afvalwatersysteem gemeente Dalfsen 34 stuks 297 stuks Pagina 15

De oudste riolering dateert uit 1938. De leeftijdsopbouw van de riolering is als volgt (Figuur 1: Leeftijdsopbouw riolering gemeente Dalfsen): 45 40 35 30 lengte [m1] 25 20 15 10 5 0 ouder dan 1950 1950-1960 1960-1970 1970-1980 1980-1990 1990-2000 2000-nu Aanlegja ar Figuur 1: Leeftijdsopbouw riolering gemeente Dalfsen Gemalen krijgen 2 keer per jaar een onderhoudsbeurt en de enige randvoorziening in de gemeente 1 keer per jaar. Pompunits voor drukriolering worden jaarlijks onderhouden. Persleidingen worden niet gereinigd en geïnspecteerd. Cyclisch onderhoud wordt gepland op basis van aanlegjaar. De vrijvervalriolering wordt gemiddeld eens in de 10 jaar gereinigd en kolken worden 2 keer per jaar gereinigd. Van de vrijvervalriolering wordt jaarlijks circa 10% geïnspecteerd. Op 13 locaties wordt gemeten (waterpeil) aan de riolering. Het aantal locaties wordt nog uitgebreid. Op 34 locaties wordt gemeten aan de gemeentelijke rioolgemalen. Het beheer van de overstortmeters wordt uitgevoerd door het waterschap. De gemeente heeft het eigendom. De gemeente kent 1.855 percelen die niet zijn aangesloten op vrijverval- of drukriolering volgens het beheerbestand. Voor 1.585 percelen is ontheffing van de zorgplicht aangevraagd bij Provincie Overijssel tot 2015. Voor 270 percelen (1.855 minus 1.585) geldt wel een zorgplicht, maar de bewoners hebben een eigen voorziening aangelegd. Van de 1.855 percelen zonder riolering lozen 1.271 via een IBA in de bodem, 353 via een IBA op het oppervlaktewater en 231 percelen lozen op een actieve gierkelder. De overige percelen in het buitengebied zijn aangesloten op (druk)riolering. 3.2 Hemelwater Bij nieuwbouw en vervanging van riolering wordt tegenwoordig gescheiden riolering toegepast. In totaal heeft de gemeente 22 km aan hemelwaterriool en 14,1 km infiltratieriool (zie Tabel 6: Gegevens afvalwatersysteem gemeente Dalfsen) om hemelwater op te vangen. De in de gemeente aanwezige voorzieningen voor de inzameling en verdere verwerking van afvloeiend hemelwater als bedoeld in artikel 3.5 van de Waterwet staan beschreven in het verbreed Basisrioleringsplan (vbrp) van 2010. In bijlage 4 is de lijst met lozingslocaties uit het vbrp nader uitgewerkt en aangevuld. Het streven is om zoveel mogelijk een bovengrondse oplossing te vinden voor het verzamelde hemelwater in de vorm van een wadi of retentievijver. Dit is in overeenstemming met het Waterplan en het Regenwaterstructuurplan. Afbeelding 6: Regenwaterkolk Pagina 16

De gemeente stimuleert burgers om verhard (tuin- en dak)oppervlak af te koppelen, dit betekent een reductie in de belasting van de RWZI en levert een gunstige bijdrage op voor de emissies vanuit de riolering op oppervlaktewater (waterkwaliteitsspoor) en de frequentie van water op straat. Hiervoor zijn een tweetal verordeningen opgesteld: Subsidieverordening afkoppelen hemelwater (25 maart 2008) en Verordening afvoer hemelwater en grondwater (7 maart 2011). In het kader van het waterkwaliteitsspoor en/of de KRW (Europese kaderrichtlijn Water) wordt samen met het waterschap nieuw beleid opgesteld. De bouwverordening van de gemeente schrijft voor dat hemelwaterbuffering verplicht is. Het hemelwater moet na buffering worden geïnfiltreerd in de bodem en/of worden afgevoerd naar oppervlaktewater (volgens de bekende volgorde vasthouden bergen afvoeren). De verwachte uitbreiding in areaal is 182 eenheden per jaar in deze planperiode (2012-2015). Na deze planperiode is de verwachting dat de uitbreiding 135 eenheden/jaar zal zijn. 3.3 Grondwater De gemeente heeft nog geen vastgesteld grondwaterbeleid. Het is ook onvoldoende bekend hoeveel drainageleidingen en welke overige drainagevoorzieningen er aanwezig zijn binnen de gemeente. Er komen wel af en toe meldingen binnen met betrekking tot grondwateroverlast. De omvang van deze grondwaterproblematiek is niet geheel bekend. Om meer inzicht te krijgen in de actuele grondwaterstanden heeft de gemeente het initiatief genomen tot het inrichten van een grondwatermeetnet. Dit meetnet is in 2011 gerealiseerd en bevat totaal 39 meetlocaties. Het waterschap verzorgt voor de gemeente het beheer van de meetlocaties. De gemeente heeft het eigendom. Pagina 17

4. Ambities Het is in Nederlandse gemeentes steeds gebruikelijker om tijdens het opstellen van een vgrp de betrokken belanghebbenden en besluitvormers in een vroegtijdig stadium te consulteren. Dit om te voorkomen dat het door het ambtelijk apparaat voorbereide plan niet aansluit bij de ambities, eisen, verwachtingen en wensen van de gemeenteraad en andere adviesgevende betrokken partijen (waterschap, provincie en lokale vertegenwoordigers). Dit hoofdstuk verwoordt de gekozen ambitierichting voor het verbrede Gemeentelijke Rioleringsplan (vgrp) van 2012 t/m 2015. Het hoofdstuk beschrijft eerst de voorgelegde ambities en vervolgens het gekozen ambitieniveau na consultatie van de raadscommissie, de vertegenwoordigers van Plaatselijk Belang verenigingen en het waterschap. 4.1 Ambitieniveaus De ambitie geeft richting aan het beleid dat in het vgrp wordt verwoord en bepaalt mede de hoogte van de rioolheffing. Hoe hoger de ambities, hoe meer maatregelen worden begroot, des te hoger het tarief. De volgende ambitieniveaus zijn onderscheiden: Ambitieniveau Reactief (1). Ambitieniveau Spaarzaam en betrouwbaar (2). Ambitieniveau Duurzaam en vooruitstrevend (3). Een uitwerking en overzicht wat de verschillende ambities betekenen voor de zorgplichten stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater volgt hieronder. Ambitieniveau REACTIEF Dit ambitieniveau kenmerkt zich door het net voldoen aan de wettelijke verplichtingen die voortkomen uit de zorgplichten stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Dit geeft een minimale invulling van de nieuwe zorgplichten, waardoor er geen of nauwelijks ruimte is om projecten betreffende deze plichten structureel op te pakken. Daarnaast leidt dit tot een ad hoc-benadering van de rioleringszorg. Er wordt reactief ingegrepen na signalering van klachten en/of overlast. Dit kan leiden tot een toename van spoedeisende werkzaamheden, waardoor de investeringskosten hoger zijn dan gemiddeld. Het tempo van de rioleringsvervanging houdt geen gelijke tred met het tempo waarin de riolering destijds is aangelegd. De riolen worden zo lang mogelijk benut, maar met kans op instorten. De onontkoombare vervangingspiek stuwt de rioolheffing op enig moment fors omhoog (zeker bij gebrek aan een voorziening). Er wordt ingeteerd op de kwaliteit van de riolering. Bovendien legt het spoedeisende karakter bij calamiteiten een zware claim op de bereikbaarheid. Bij dit ambitieniveau wordt ook nauwelijks werk met werk gemaakt. De kans neemt toe dat binnen enkele jaren dezelfde straat meer dan één keer moet worden opgebroken. Ambitieniveau SPAARZAAM EN BETROUWBAAR Gestreefd wordt om de verbeteringsmaatregelen gelijke tred te laten houden met de vervangingsmaatregelen. Er wordt voldaan aan de wettelijke verplichtingen (basisinspanning en waterkwaliteitsspoor), beperking van de kans water op straat bij hevige neerslag en er wordt ingespeeld op de nieuwe zorgplichten voor hemel- en grondwater. Dit geeft een gemiddelde invulling van de nieuwe zorgplichten, waardoor er ruimte is om projecten betreffende deze plichten structureel op te pakken. De komende planperiode wordt benut om geen spijt -maatregelen te bepalen in het kader van onder andere klimaatveranderingen en nieuw beleid voor hemel- en grondwater. Er wordt afstemming gezocht met het waterschap om gezamenlijk te komen tot een geoptimaliseerd maatregelenpakket (voor riolering, zuivering en watersysteem). Op verantwoorde wijze wordt afvoerend oppervlak van de riolering afgekoppeld, maar er is relatief weinig aandacht voor het verhogen van de belevingswaarde van stedelijk water. Nieuwbouw vindt hydrologisch neutraal plaats en levert daardoor geen extra belasting voor het omringende systeem (zowel kwantitatief als kwalitatief). Pagina 18

Daar waar haalbaar worden bij nieuwbouw en vervangingen dubbele riolen aangelegd (één voor de afvoer van vuilwater en één voor de afvoer van schoon (hemel)water). Richting de burgers wordt een (grond)waterloket ingericht en periodieke berichtgeving in een weekkrant en op de gemeentelijke webpagina wordt opgezet. De basis voor het treffen van verbeteringsmaatregelen is een goed inzicht in het daadwerkelijk functioneren van de riolering en het hemel- en grondwatersystemen. Hiervoor worden praktijkmetingen verricht en geanalyseerd. Ambitieniveau DUURZAAM EN VOORUITSTREVEND Dit ambitieniveau kenmerkt zich door een anticiperende houding. Onderzoek en informatie-inwinning door langdurige monitoring van afval-, hemel- en grondwater liggen ten grondslag aan het opstellen en concretiseren van beleid. Water drukt een belangrijk stempel op de inrichting van de openbare ruimte. Er worden voor de burger aantrekkelijke centrale vijverpartijen aangelegd/heringericht voor de opvang van hemelwater waarmee zowel de grondwaterstand wordt gereguleerd als overtollig water wordt gebufferd. Ook wordt de openbare ruimte zodanig ingericht dat extreme neerslaghoeveelheden bovengronds worden afgeleid naar plaatsen waar het water geen kwaad kan (plantsoenen, bermen en dergelijke). Hierbij wordt rekening gehouden met verwachte ontwikkelingen door klimaatveranderingen. Voor de (bestaande) zorgplicht voor het stedelijk afvalwater wordt een wijkgerichte aanpak voorgesteld. Voor de nieuwe zorgplichten voor hemel- en grondwater wordt op een hoger niveau ingespeeld door meer voortvarend te werk te gaan. Er worden, op basis van werk met werk maken, rioolwerkzaamheden uitgevoerd door omliggende straten mee te nemen in de rioleringsvervangingcyclus. Door deze bredere aanpak wordt tempo gemaakt, waarbij soms niet kan worden voorkomen dat riolen vroegtijdig worden vervangen. Het voordeel van een dergelijke aanpak is dat de piek in rioleringsvervanging wordt gespreid in de tijd en dat de frequentie voor overlast voor de burger wordt verminderd door omliggende straten mee te nemen. 4.2 Gekozen ambitieniveau Op basis van de uitgevoerde consultatie wordt het vgrp 2012-2015 opgesteld met als uitgangspunt het ambitieniveau Spaarzaam en betrouwbaar. Enkele elementen binnen deze uitwerking zullen het ambitieniveau Duurzaam en vooruitstrevend krijgen, zoals afkoppelen, meten & monitoring, effectief rioleringsbeheer, duurzame onkruidbestrijding, actieve communicatie met de burgers, het waterloket en mogelijk de rioolheffingsgrondslag. Het aspect riolering in het buitengebied zal bewust reactief worden ingestoken vanwege de grootste inspanningen in het verleden. Het vertrekpunt van het gekozen ambitieniveau is de eigen verantwoordelijkheid van de burger, daar waar het kan. Concreet betekent dit dat wanneer de fysieke omstandigheden het toelaten de burger (middels een verordening) verplicht kan worden de verantwoordelijkheid voor de zorgplicht van gronden hemelwater op zich te nemen. De gemeente heeft hierbij een passieve ondersteunende rol ten aanzien van advies en eventuele financiële bijdrage. Onder deze noemer eigen verantwoordelijkheid zal er een onderscheid worden gemaakt tussen de stedelijk omgeving en het buitengebied en tussen bestaande bouw en nieuwbouw, voor zowel hemelwater als grondwater. Met het uitgangspunt eigen verantwoordelijkheid hoopt de gemeente de kosten binnen de perken te houden, het bewustzijn van de burger te vergroten en tegelijkertijd stappen te maken richting een duurzaam en vooruitstrevend ambitieniveau. Het algehele ambitieniveau is dus te bestempelen als spaarzaam en betrouwbaar daar waar het moet en vooruitstrevend daar waar het (eenvoudig) kan, het zogenoemde 2+ ambitieniveau. Zie bijlage 5 voor de precieze, geselecteerde ambities binnen de ambitiematrix. Pagina 19

5. Doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden Op basis van de huidige situatie, de evaluatie van de vorige planperiode en het gekozen ambitieniveau beschrijft dit hoofdstuk de doelen voor de gemeente voor de planperiode 2012-2015. Om te kunnen toetsen of elk doel uiteindelijk bereikt wordt, gebruiken we de DoFeMaMe (Doelen, Functionele eisen, Maatstaven en Meetmethoden) systematiek (zie Figuur 2: Toelichting op de DoFeMaMe systematiek). Voor dit vgrp stellen we dus bij elk doel een DoFeMaMe op. doelen functionele eisen Gewenste toestand (Wat wil men bereiken?) Vertaling van doelen in systeemeisen (Hoe moet het systeem zich gedragen?) tijdloos lange termijn en uniform maatstaven Getalsmatige precisering van functionele eisen meetmethoden Specificatie van methoden in verband met vastlegging maatstaf Locatiegebonden veranderlijk in tijd Theoretisch gedrag Werkelijk gedrag Specificatie rekenmodel Specificatie waarnemingen Figuur 2: Toelichting op de DoFeMaMe systematiek 5.1 Doel 1 Het inzamelen van het geproduceerde afvalwater en overtollig hemel- en grondwater naar een geschikt lozingspunt. Binnen de gemeente wordt al het geproduceerde afvalwater momenteel ingezameld (zie ook hfd. 2 Evaluatie). Uiteraard blijft het een doel van de gemeente om ook nieuwbouwwijken, nieuwe bedrijven(terreinen) en nieuwe panden en percelen te blijven aansluiten op de riolering of een IBA. Daarnaast is de gemeente ook verantwoordelijk voor het ontvangen transporteren en bergen van overtollig hemel- en grondwater. Na berging wordt dit water via een lozingspunt gecontroleerd afgevoerd naar het landelijk gebied. Nr Functionele eisen Maatstaven Meetmethoden 1a Alle percelen binnen de gemeente waar afvalwater vrijkomt moeten zijn voorzien van een aansluiting op de riolering uitgezonderd specifieke situaties waarbij lokale behandeling doelmatiger is. Alle percelen zijn voorzien van een aansluiting op de riolering, een IBA of een actieve gierkelder. Registratie van alle percelen en de wijze waarop afvalwater geloosd wordt. 1b Alle nieuwbouw op percelen binnen de gemeente waar overtollig hemel- en/of grondwater aanwezig is, moet voorzien zijn van een voorziening om dit overtollig hemelwater te ontvangen en verwerken wanneer dit fysiek mogelijk is. Alle nieuwbouw op percelen binnen de gemeente moet voorzien zijn van een ontvangstvoorziening die het overtollig hemel- en/of grondwater verwerkt. Hierbij geldt een verplichte berging van 20mm op eigen terrein bij nieuwbouw. Registratie van alle percelen en de wijze waarop hemel- en grondwater verwerkt wordt. Controle eigen waterberging via de aanvraag aansluiting riolering. Daarnaast dient de gemeente voldoende ruimte in zijn stedelijk gebied kennen om overtollig hemel- en grondwater te kunnen bergen/af te voeren. Bij bestaande bouw wordt de subsidieverordening (stimuleringsbijdrage) afkoppelen hemelwater ingezet. Afspraken met waterbeheerder over de maximale lozingscapaciteit vanuit stedelijk gebied naar landelijk gebied. Pagina 20

Nr Functionele eisen Maatstaven Meetmethoden 1c De riolering moet bij droog weer al het aangeboden afvalwater naar een RWZI afvoeren. 1d Het functioneren van de RWZI s mag niet verstoord worden. Uitgaande van een maximum afvoer van 12 liter/uur/inwoner en bedrijfsafvalwaterlozingen mag (bij voorkeur) de DWA-vulling in het gemengd rioolstelsel niet meer bedragen dan 20-30%, en in het vuilwaterstelsel van een gescheiden stelsel niet meer dan 50%. Afspraken over de afnameverplichting van de waterbeheerder voortvloeiend uit de gezamenlijke waterakkoorden. Hydraulische berekeningen, meten & monitoring. Conform Waterakkoord en Stedelijke Wateropgave Meten, jaarlijks evalueren 5.2 Doel 2 Het (afval)watersysteem en het beheer hiervan moet doelmatig, duurzaam en robuust zijn. Het (afval)watersysteem van de gemeente Dalfsen functioneert conform de richtlijnen. De gemeente moet dit effectieve systeem in stand houden en moet kunnen anticiperen op toekomstige ontwikkelingen, zoals klimaatverandering en toename van woningen. Nr Functionele eisen Maatstaven Meetmethoden 2a Objecten moeten in goede staat zijn Ingrijpmaatstaven voor waterdichtheid Conform NEN-EN 3398 en stabiliteit mogen niet voorkomen 2b Er is inzicht in de toestand van het (afval)watersysteem (om gerichter beheer en onderhoud te plegen) Directe toegankelijkheid en beschikbaarheid van alle rioleringsgegevens. Revisiegegevens van alle objecten zijn aanwezig. Jaarlijkse inspectie van ca. 10% van de riolering. Inspectie van overige riolerings- en infiltratieobjecten conform maatstaven Leidraad Riolering. Registratie van klachten en meldingen van burgers Up-to-date beheerssysteem Revisietekeningen van alle objecten Inspectierapportages Inspectierapportages Beheerbestand met klachten en meldingen 2c 2d Er is inzicht in het functioneren van het (afval)watersysteem (om gerichter te kunnen investeren) Bij renovaties of nieuwe aanleg zijn doelmatigheid, robuustheid en duurzaamheid het uitgangspunt. Hierbij geldt dat een duurzame inrichting van de openbare ruimte met voldoende ruimte voor overtollig water het uitgangspunt is. Voor overtollig water geldt de trits vasthoudenbergen-afvoeren, waarbij bovengronds de voorkeur geniet boven ondergronds. 2 e Het ontwerp van, investeringen in en beheer & onderhoud aan het (afval)watersysteem moet zo goed mogelijk worden afgestemd met andere gemeentelijke afdelingen, het waterschap en de provincie. 2f Wanneer duurzame en milieuvriendelijke alternatieven beschikbaar zijn, moeten deze overwogen worden, en daar waar ze doelmatig of verplicht zijn, worden toegepast. Meten en monitoren aan overstorten, gemalen en op andere nuttige locaties in het systeem; Registratie van klachten en meldingen van burgers; Algehele en gerichte veldobservaties/ onderzoeken; Herberekening van riolering elke 10 jaar. Gebruik maken van beschikbare rapportages, het beheersysteem en evt. vooronderzoek. Rekening houdend met klimaatscenario s en andere ontwikkelingen. Bij nieuwe situaties moet voor de inrichting van de openbare ruimte uitgegaan worden van een berging van T=100+10% binnen de waterhuishoudkundige voorzieningen en geen overlast (zie 5.4) bij T=250+10%. Overleggen op regelmatige basis; Gezamenlijke voordelen in kaart brengen. Duurzaam Inkopen volgens Agentschap NL richtlijnen; Haalbaarheid duurzame toepassingen bij elke grote investering calculeren/ afwegen; Bij inrichtingsplannen ruimte creëren voor waterbeleving en recreatie, waar mogelijk en van toepassing. Meetplan, regelmatige dataanalyse, rapportages Analyses van klachten en meldingen Onderzoeksrapportages Berekeningen, rapportages Onderbouwingsnotities Kosten-batenanalyse Notities en akkoorden met gezamenlijke afspraken Inkoopbeleid- en nota s Haalbaarheidsstudies inclusief kosten-baten analyse Inrichtingsplannen Pagina 21

5.3 Doel 3 Het afvalwatersysteem moet natuurlijke systemen (o.a. oppervlaktewater en bodem) niet verstoren in hun functioneren Het afvalwatersysteem is direct (b.v. via overstorten) en indirect (b.v. via lekkages) verbonden met zijn (natuurlijke) omgeving. Het moet uiteraard niet zo zijn dat het afvalwatersysteem een sterk vervuilende bron wordt van het oppervlaktewater of de bodem of overlast oplevert in een zo dusdanig mate dat er sprake is van een bodem- of waterkwaliteitsprobleem. Het streven moet zijn om de bodem- en waterkwaliteit te verbeteren. Nr Functionele eisen Maatstaven Meetmethoden 3a Riolen en andere objecten dienen in hoge mate waterdicht te zijn, zodanig dat de hoeveelheid intredend grondwater (lekwater) en weglekkend rioolwater in de bodem beperkt blijft. Het lekverlies bij afpersen conform de Standaard 2005 RAW-bepalingen mag niet meer zijn dan als aangegeven in de Standaard 2005; Ingrijpmaatstaven voor waterdichtheid mogen niet voorkomen. Conform Standaard 2005 RAW; Conform NEN-EN 3398. 3b 3c 3d De vuiluitworp door overstortingen op oppervlaktewater dient afgestemd te zijn (met de waterbeheerder). Geen ongewenste lozingen op het afvalwatersysteem. De afstroming dient gewaarborgd te zijn. De vuiluitworp mag de doelstelling voor de oppervlaktewaterkwaliteit niet in gevaar brengen. Er dienen geen ernstige overtredingen te zijn van de lozingsvoorwaarden. Zo min mogelijk rioolvreemd water afvoeren naar de RWZI. Ingrijpmaatstaven voor afstroming mogen niet voorkomen. Berekenings- en beoordelingsmethode conform basisinspanning, waterkwaliteitsspoor, de Kaderrichtlijn Water en de Stedelijke Wateropgave. Controle, handhaving en registratie Inventarisatie foutaansluitingen. Conform NEN-EN 3398. 5.4 Doel 4 Overlast en schade moet worden voorkomen en hinder moet worden beperkt tot een acceptabel niveau Het afvalwatersysteem van de gemeente functioneert conform de ontwerpeisen. Functioneren conform de ontwerpeisen betekent niet dat er geen schade, overlast of hinder kan optreden door b.v. rioleringswerkzaamheden of beperkte afvoer overtollig hemel- of grondwater. Om dit doel concreet te kunnen uitwerken in functionele eisen is het van belang te definiëren wat onder (water)overlast en hinder wordt verstaan. Dat wordt hieronder verwoord voor afval- en hemelwater en voor grondwater. Afval- en hemelwater De afvoercapaciteit van rioolstelsels is en blijft beperkt, waardoor water op straat tijdens hevige neerslag onvermijdelijk is. (Regen)water op straat bij zeer zware buien is zelfs een van de ontwerpcriteria bij regenwaterstelsels. De gemeente verstaat onder afval- en hemelwater overlast wanneer: puur afvalwater (als gevolg van een storing of calamiteit) op straat staat en/of huizen of gebouwen instroomt; afvalwater afkomstig uit een gemengd rioolstelsel langer dan 4 uur op straat staat; water via de straat huizen of gebouwen instroomt; afvalwater overloopt uit toiletten; water verkeersaders en doorgaande (ontsluitings)wegen en tunnels gedurende meer dan 2 uur blokkeert; water langer dan 4 uur hinder oplevert voor het verkeer (gemotoriseerd, fietsers en voetgangers); (afval)water dat afkomstig is uit het rioleringssysteem langer dan 4 uur in een tuin staat. Pagina 22

De gemeente Dalfsen spreekt van acceptabele regen- en afvalwaterhinder wanneer: water tijdelijk op openbaar gebied (wegen en groen) geborgen wordt; achterpaden of tuinen kortstondig onder water staan; verkeersaders en doorgaande (ontsluitings)wegen incidenteel kortstondig ontoegankelijk zijn; water minder dan 4 uur achtereenvolgens hinder oplevert voor het verkeer; Hinder en overlast kunnen leiden tot schade wanneer dit meerdere uren aanhoudt (zie tijdseenheden bij overlast). Grondwater Overlast/hinder ten aanzien van grondwater wordt vaak gerelateerd aan de begrippen ontwateringsdiepte en drooglegging. Hieronder zijn deze begrippen toegelicht. Figuur 3: Toelichting op ontwateringsdiepte en drooglegging De gemeente hanteert voor nieuw bebouwd gebied een minimale drooglegging voor woningen van 1,20 meter. Daarnaast moet de inrichting van het watersysteem afgestemd worden op een ontwateringsdiepte afhankelijk van de functie. Voor woningen met kruipruimte geldt een ontwateringsdiepte van minimaal 0,70 meter. Bij kruipruimteloos bouwen kan een kleinere drooglegging toegepast worden. De gemeente Dalfsen spreekt van structurele grondwateroverlast indien: de ontwateringsdiepte gedurende méér dan 4 weken per jaar ononderbroken minder dan 0,70 m bedraagt én; als men daar aantoonbaar overlast van ondervindt. In bovengenoemde situaties zal de gemeente onderzoek verrichten naar de oorzaak en mogelijke oplossingen. Indien de overlast voor de inwoner ontstaan is als gevolg van (eigen) bouwactiviteiten (zoals een te laag bouwpeil, te diepe kruipruimte, niet waterdichte kelder, enz.) of de te treffen maatregel niet doelmatig is of tot de zorg van het waterschap en provincie behoort is het niet primair een taak van de gemeente Dalfsen om voor oplossingen te zorgen (eigen verantwoordelijkheid particulier). De gemeente zal wel een coördinerende rol op zich nemen. Iedere inwoner kan met meldingen en klachten over (de) grondwater(stand) bij het waterloket van de gemeente terecht. Calamiteiten zoals extreme neerslag en zeer hoge waterstanden in oppervlaktewater (bijvoorbeeld Rivier de Vecht) kunnen leiden tot een tijdelijk hogere grondwaterstand. De gebruiksfunctie wordt daardoor tijdelijk verminderd, maar dat betekent niet dat deze ook op de langere termijn wordt aangetast. Een zeker (normaal maatschappelijk) risico wordt bij de perceeleigenaar gelegd. Pagina 23

De gemeente Dalfsen spreekt van acceptabele grondwaterhinder indien: niet aan alle twee de voorwaarden van grondwateroverlast wordt voldaan; er sprake is van een ontwateringsdiepte die tijdelijk minder dan 0,70 m bedraagt door een sterke, tijdelijke stijging in het oppervlaktewater (de hierboven beschreven extreme situatie). Met deze definities in gedachten stelt de gemeente de volgende functionele eisen aan doel 4: Nr Functionele eisen Maatstaven Meetmethoden 4a De bedrijfszekerheid van de gemalen en andere objecten dient in voldoende mate gewaarborgd te zijn. 4b 4c 4d 4e 4f De stabiliteit van de riolen moet zodanig gewaarborgd zijn dat instortingen niet voorkomen. De afstroming over het wegprofiel en de instroming in riolen via de kolken moet ongehinderd plaats kunnen vinden. Het (afval)watersysteem en de inrichting van de openbare ruimte moeten dusdanig zijn dat er geen (afval-, hemel- en grond-)water overlast optreedt en hinder wordt beperkt. Er mag geen overlast door stank optreden. Hinder tijdens werkzaamheden aan het (afval)watersysteem moet beperkt blijven. Hinder als gevolg van storing aan een gemaal dient minder dan 3 keer per jaar voor te komen. Deze hinder dient binnen 12 uur te zijn verholpen. Gemalen moeten van een adequate storingsmelder zijn voorzien. Ingrijpmaatstaven voor stabiliteit mogen niet voorkomen. De voorkeur moet geven worden aan open verharding. Plasvorming bij kolken moet beperkt zijn. Geen water op straat bij neerslaggebeurtenis 08 uit de leidraad riolering, tenzij de hinder beperkt blijft en niet leidt tot schade aan constructies en of gebouwen. De riolering dient zodanig te worden ont- en belucht dat overlast door stank wordt voorkomen. Er moet afstemming zijn met werkzaamheden van andere gemeentelijke afdelingen en nutsbedrijven; Bereikbaarheid zoveel mogelijk handhaven. Registratie van opgetreden storingen. Registratie van opgetreden storingen en klachten en meldingen. Ontwerp- en revisietekeningen Conform NEN-EN 3398 Ontwerp- en revisietekeningen; Reinigingsrapportages, waarnemingen, meldingen en klachten Hydraulische berekeningen volgens Leidraad Riolering- module C2100, waarnemingen, meldingen en klachten, meten & monitoring en handhaving & controle. Registratie van klachten met betrekking tot stank. Procedures voor afstemming, regelmatig overleg Verkeersomleidingsplan, registratie klachten en meldingen 5.5 Doel 5 Het (afval)watersysteem en zijn beheer moet transparant, eerlijk en professioneel zijn. Naast dat het rioleringssysteem naar behoren moet functioneren en er sprake moet zijn van effectief onderhoud & beheer, is het essentieel dat de bewoners van de gemeente op de hoogte zijn van de activiteiten, regels, regelingen en werkzaamheden op het gebied van water & riolering. Dit zorgt voor meer transparantie en verhoogt het waterbewustzijn van de burger, waardoor deze eerder zal meewerken aan en participeren in de activiteiten van de gemeente. Nr Functionele eisen Maatstaven Meetmethoden 5a De bewoners van de gemeente dienen bekend te zijn met de activiteiten en werkzaamheden rondom het (afval)watersysteem en zijn beheer. Op regelmatige basis worden persberichten, folders en websiteupdates gemaakt. Registreren van persberichten, publicaties en websiteberichten. 5b 5c 5d De bewoners van de gemeente dienen bekend te zijn met de wetgeving op het gebied van lozingsbesluiten en verordeningen. Er moet een klantvriendelijke benadering worden nagestreefd. Iedereen die gebruik maakt van de riolering is verplicht hieraan mee te betalen. Getracht wordt de lasten eerlijk te verdelen. Op regelmatige basis worden persberichten, folders en websiteupdates gemaakt. Controle op naleving. Binnengekomen klachten en meldingen worden binnen 5 werkdagen afgehandeld. Alle gebruikers betalen rioolheffing. Waar mogelijk en doelmatig betaalt de vervuiler. Onderscheid maken tussen particulieren en bedrijven en tussen bebouwde kom en buitengebied Registratie van persberichten, publicaties en websiteberichten. Inspectierapportages en inventarisatie foutaansluitingen Registratie van klachten en meldingen plus wijze van afhandeling. Perceelregistratie. Registratie grootverbruikers en hun rioolvoorzieningen. Pagina 24

5.6 Doel 6 Continuïteit van (afval)watersysteem en zijn beheer moeten worden nagestreefd. Conform de evaluatie is het afvalwatersysteem van de gemeente in goede staat. Dit moet ook in de toekomst zo blijven. Daarom moet nu ingespeeld worden op huidige en toekomstige ontwikkelingen, zoals klimaatsverandering en vergrijzing van de samenleving. Nr Functionele eisen Maatstaven Meetmethoden 6a De gemeenteambtenaren moeten voldoende inzicht hebben in de toestand en het functioneren van het afvalwatersysteem om in te spelen op toekomstige ontwikkelingen en om beslissingen te kunnen nemen. Er is voldoende kennis in huis bij de gemeente. Voldoende bezetting op het gebied van afvalwater. Voortgang van de uitvoering van de maatregelen uit het vgrp. Gezonde verhouding tussen uitbesteden en zelf organiseren, ten minste minimale FTE s bij de gemeente (conform kengetallen Leidraad Riolering). Jaarlijkse evaluatie voortgang vgrp. 6b 6c De gemeente kent een lange termijn visie voor alle aspecten op het gebied van afvalwater. Bij het eventueel (tijdelijk) wegvallen van personeel of middelen blijft het systeem naar behoren functioneren. Lange termijn visie is onderdeel van elk plan op gemeentelijk of regionaal niveau. De aanwezige kennis wordt goed gedeeld onder de verantwoordelijke ambtenaren en er wordt op basis van projectmatig werken gefunctioneerd. Personeelsbeleid is op orde. Noodvoorzieningen zijn aanwezig voor belangrijk rioleringsobjecten. Het vgrp, het rioolbeheerplan, waterplan, regenwaterstructuurplan, meetplan, communicatieplan. Regelmatige kennisuitwisseling, bijeenkomsten. Audits t.a.v. projectmatig werken Openstaande vacatures worden binnen 3 maanden ingevuld. Ontwerp- en revisietekeningen van rioleringsobjecten. Pagina 25

6. Maatregelen In het vorige hoofdstuk zijn een zestal doelen verwoord over de gewenste situatie voor het (afval)watersysteem op basis van het gestelde ambitieniveau. Om deze doelen te behalen is het noodzakelijk een aantal (aanvullende) maatregelen te treffen. De maatregelen zijn in te delen in vijf groepen: Onderzoek en planvorming: inventarisaties, plannen, studies of evaluaties om nader te onderzoeken of getroffen maatregelen effectief zijn en/of welke maatregelen nog doelmatiger zijn om de gestelde doelen te behalen; Beheer en onderhoud: maatregelen om adequaat en doelmatig beheer & onderhoud te realiseren van bestaande objecten om blijvend aan de gestelde doelen en eisen te voldoen; Renovatie / vervanging: maatregelen om bestaande objecten die niet meer voldoen aan gestelde doelen en eisen te renoveren of te vervangen; Verbeteringsmaatregelen: maatregelen om de toestand van het (afval)watersysteem te optimaliseren om aan de gestelde doelen en eisen te voldoen; Communicatie: maatregelen om de afstemming met externe partijen en gebruikers te verbeteren voor een doelmatiger waterbeheer. Het omvat onder andere de richtlijnen in de vorm van verordeningen voor nieuwe aanleg en het informeren van de bewoners. Bij de beschrijving van de maatregelen wordt tevens een verwijzing gemaakt naar het doel (de doelen) waaraan de maatregel bijdraagt. 6.1 Onderzoek en planvorming De gemeente wil verscheidene inventarisaties en studies doen om de in het verleden getroffen maatregelen te evalueren en te komen tot nieuwe doelmatiger en/of duurzamer maatregelen. Daartoe zijn ook plannen nodig om deze vervolgens uit te voeren. Voor het doen van dit onderzoek heeft zij in bepaalde gevallen speciale software of apparatuur nodig of/en het advies van een externe partij. Hiervoor worden kosten begroot in het vgrp. Hieronder staan de geplande onderzoeksmatige maatregelen benoemd. Inventarisaties In het geautomatiseerde rioolbeheersysteem GBI worden de details van de objecten van het (afval)watersysteem bijgehouden. De gegevensvastlegging en -verwerking vindt plaats volgens een vastgestelde procedure. Het systeem wordt regelmatig aangevuld en actueel gehouden. Regelmatige actualisatie vindt plaats om te voldoen aan doel 2b en 6a. Hiervoor wordt jaarlijks een budget gereserveerd van 20.000,-. De gemeente krijgt regelmatig via meldingen en klachten van gebruikers of via externe partijen bericht om een knelpunt aan het (afval)watersysteem te inventariseren en op te lossen. Voor dit ad hoconderzoek wordt jaarlijks 12.500,- begroot. Plannen en evaluaties De gemeente kent een aantal plannen om gericht en doelmatig maatregelen te monitoren, te evalueren en/of te plannen. Het gaat om dit vgrp 2011-2015; het Basisrioleringsplan (BRP) 2010; het Rioolbeheerplan 2011-2016; het Meetplan 2011-2015; het Waterplan 2007-2016. Deze plannen worden opgesteld om te voldoen aan doel 2c t/m f en doel 6b en c. Deze plannen dienen regelmatig geëvalueerd en geactualiseerd te worden. Hiervoor is een budget van ca. 105.000,- gereserveerd. Pagina 26

Aan deze planmatige cyclus wordt een Communicatieplan toegevoegd. Dit plan wordt mede samen met het waterschap opgesteld volgens uitgangspunten uit het waterakkoord en verwoordt de wijze van communicatie met gebruikers, externe partijen en pers. Het behandelt o.a. de wijze van registratie en de omgang met meldingen en klachten, de inrichting van het waterloket, de frequentie en wijze van berichtgeving in publicatiemateriaal, het type en de frequentie van buurtbijeenkomsten en andere communicatiemiddelen met de burgers en de omgang met pers. Dit plan wordt opgesteld op basis van het advies in het vbrp en om te voldoen aan doel 5 a, b en c. Voor het opstellen van dit plan is 10.000,- gereserveerd. Voor de uitvoering van het plan is mogelijk extra capaciteit noodzakelijk vanuit de afdeling Communicatie. Aangezien deze inzet uit een ander budget moet worden gerealiseerd, is deze niet begroot in dit vgrp. De gemeente gaat gezamenlijk met het waterschap een Incidentenplan opstellen voor incidenten, calamiteiten en noodsituaties, b.v. een onverwachte, gevaarlijke lozing op de Vecht of de plotseling instorting van een riolering. Aangezien dit plan momenteel in Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West Overijssel (GAWO) verband vormgegeven wordt, worden er geen uitgaven voor begroot in dit vgrp. Om nog beter grip te krijgen op uitvoering van maatregelen gaat de gemeente jaarlijks de (uitvoerings)plannen evalueren en op basis daarvan een operationeel jaarprogramma opstellen. Dit om te voldoen aan doel 6a en b. Hiervoor wordt jaarlijks 5.000,- begroot. Sommige maatregelen zijn van dusdanig aard dat zij om een individuele en gedetailleerde evaluatie vragen. Aangezien de aanleg van IBA s een grote investering is geweest gaat de gemeente het functioneren en het beheer apart en gedetailleerd evalueren. Dit met doel 2d in het achterhoofd. Hiervoor is 20.000,- begroot. Studies Studies zijn onderzoeken (vaak eenmalig) naar maatregelen om het functioneren of het beheer van het (afval)watersysteem te optimaliseren of naar innovaties bij nieuwe aanleg. In het kader van dit vgrp gaat de gemeente onderzoek doen voor een zevental onderwerpen. 1. Heffingsgrondslag van de jaarlijkse rioolheffing. De huidige rioolheffing kent geen differentiatie tussen klein- en grootverbruikers of tussen personen die maatregelen treffen op hun terrein voor duurzamer beheer en hen die dit niet doen. De vraag is of een eerlijker verdeling van de rioolheffing op basis van de vervuiler betaalt mogelijk en doelmatig is. Dit wordt nader onderzocht. Dit om te voldoen aan doel 5d. Hiervoor is 10.000,- begroot. 2. Heffing tijdelijke lozingen. De gemeente wil in de toekomst een heffing invoeren voor tijdelijke lozingen op de riolering, met als doel de alternatieve lozingswijzen te stimuleren. De gewenste hoogte van deze heffing en de manier van heffen gaat de gemeente onderzoeken. Het gaat hierbij om lozingen op de riolering van bijvoorbeeld: Bronneringswater: het gaat soms om grote hoeveelheden grondwater die voor een enorme belasting op de riolering en de zuivering zorgen. koude/warmte-opslagsystemen: relatief grote hoeveelheden water die vrijkomen bij de aanleg en jaarlijkse spoeling van (open systeem) koude/warmte-opslagsystemen wordt vaak geloosd op de riolering. Dit om te voldoen aan doel 3b en c. Hiervoor is 10.000,- begroot. 3. Klimaatbestendigheid Waterlandschap. Het klimaat in Nederland is aan het veranderen. Wat gebeurt er bij een extreme bui? Het vbrp 2010 laat zien dat de gemeente mogelijk een groot aantal water-op-straat situaties kent bij hevige stortbuien. Op basis van de aanbevelingen in het vbrp wil de gemeente de waterstromen over het oppervlak bij een extreme bui in kaart brengen met behulp van een 3-D modellering, een zogenaamd Waterlandschap. Dit om te voldoen aan doel 2d en f. Hiervoor is 10.000,- begroot. Pagina 27

4. Waterkwaliteitsspoor. Om de waterkwaliteit verder te verbeteren gaat de gemeente gezamenlijk met het waterschap een waterkwaliteitsspoor verder ontwikkelen. Dit om te voldoen aan doel 3. Hiervoor is jaarlijks 3.000,- begroot. Nu al koppelt de gemeente verhard oppervlak af om invulling te geven aan het waterkwaliteitsspoor. 5. Haalbaarheid van duurzame toepassingen. De markt ontwikkelt allerlei duurzame toepassingen op het gebied van riolering, zuivering en waterbeheer, te denken o.a. valt aan winning van energie uit afvalwater, gescheiden sanitatie, milieuvriendelijkere materialen en energiebesparende pompen. De gemeente heeft de ambitie om vooruitstrevend te zijn daar waar het kan en betaalbaar is. De gemeente gaat onderzoeken op onderdelen gezamenlijk met het waterschap welke toepassingen haalbaar en effectief zijn voor het (afval)watersysteem. Dit om te voldoen aan doel 2d en f. Hiervoor is 15.000,- begroot. 6. Onderzoeksuitwerking meetnet. De gemeente heeft op verschillende punten in haar (afval)watersysteem (bij gemalen, overstorten, etc.) meetlocaties. De vraag is in hoeverre deze praktijkmetingen overeenkomen met de uitkomsten van het theoretische model. Op basis van de aanbevelingen in het vbrp gaat de gemeente jaarlijks 5.000,- reserveren om theorie te vergelijken met praktijk en te komen tot gezamenlijk met het waterschap optimalisaties van het (afval)watersysteem. Dit om te voldoen aan doel 1c, 2c, 3c en 4a. 7. Optimalisatie Afvalwater Systeem studie (OAS). Het is van belang de afvalwaterstromen uit de riolering zo goed mogelijk af te stemmen op de capaciteit van de RWZI s. Voor de afstemming en optimalisatie onderzoek met het waterschap gaat de gemeente jaarlijks 3.000,- reserveren. Dit om te voldoen aan doel 1c, 2e en g, 3b en c en 4a. Resumé Hieronder volgt een overzicht van alle onderzoeken voor de planperiode 2012-2015 inclusief het verwachte uitvoeringsjaar en de begrote kosten (exclusief BTW) hiervoor (Tabel 7: Overzicht onderzoek planperiode 2012-2015). Omschrijving Jaar Kosten Inventarisatie Actualiseren rioleringsbeheersysteem jaarlijks 20.000,- Ad-hoc onderzoek jaarlijks 12.500,- Plannen en evaluaties Actualisatie vgrp 2015 20.000,- Actualisatie Basisrioleringsplan (BRP) 2014 30.000,- Actualisatie Rioolbeheerplan 2014 20.000,- Actualisatie Meetplan 2015 20.000,- Actualisatie Waterplan/akkoord 2015 15.000,- Communicatieplan 2012 10.000,- Evaluatie IBA s 2014 20.000,- Jaarprogramma s jaarlijks 5.000,- Studies Studie Grondslag rioolheffing en heffingswijze 2014 10.000,- Studie heffing tijdelijke Lozing 2012 10.000,- Studie Klimaatbestendigheid - Waterlandschap 2012 10.000,- Studie Waterkwaliteitsspoor - KRW jaarlijks 3.000,- Studie Haalbaarheid duurzame toepassingen 2013 15.000,- Studie Meetnet onderzoeksuitwerking jaarlijks 5.000,- Studie Optimalisatie afvalwatersysteem jaarlijks 3.000,- Tabel 7: Overzicht onderzoek planperiode 2012-2015 Pagina 28

6.2 Beheer & onderhoud De huidige staat van de objecten is voldoende en de vervuilingsgraad is laag. De huidige aanpak van het beheer en onderhoud van de verschillende rioleringsobjecten (zie ook hoofdstuk 3) blijft daarom gehandhaafd. Dit past binnen de ambitie om spaarzaam om te gaan met de kosten van de rioleringszorg. Hiermee voldoet de gemeente aan doel 2b t/m d en 3a. De kosten (exclusief inzet van eigen personeel en BTW), op basis van het Rioolbeheerplan 2011-2016, zijn begroot als volgt (Tabel 8: Overzicht beheer en onderhoudskosten planperiode 2011-2015): Omschrijving Jaar Kosten Reinigen en inspecteren vrijvervalriolering jaarlijks 73.050,- Reinigen van kolken jaarlijks 63.000,- Onderhoud hoofdgemalen jaarlijks 76.725,- Onderhoud pompunits drukriolering jaarlijks 50.320,- Straatreiniging jaarlijks 20.000,- Electriciteit jaarlijks 64.750,- Telefoonkosten jaarlijks 2.740,- WION jaarlijks 8.000,- Beheer meetapparatuur jaarlijks 5.000,- Neerslaggegevens jaarlijks 1.250,- Tabel 8: Overzicht beheer en onderhoudskosten planperiode 2011-2015 Er wordt geen onderhoud gepleegd aan de pers- en drukleidingen. De IBA s heeft de gemeente niet in eigen beheer. Voor deze twee posten zijn dus geen kosten begroot. Binnen de exploitatiekosten wordt -18.000,- in mindering gebracht voor de inzet van eigen personeel. 6.3 Renovatie / vervanging Het huidige rioolstelsel heeft geen oneindige levensduur. Om kwalitatieve redenen zullen alle onderdelen van de riolering (putten, buizen, gemalen, persleidingen, e.d.) na verloop van tijd vervangen moeten worden. Ook de geplande nog aan te leggen voorzieningen dienen op termijn gerenoveerd c.q. vervangen te worden. Dit past binnen de ambitie om spaarzaam om te gaan met het afvalwatersysteem. Renovatie en vervanging vindt plaats om te voldoen aan doel 1a, 2a en 4b. Vervanging of renovatie van de riolering vindt onder andere plaats op basis van onderzoek en toetsing aan landelijke richtlijnen. Indien aangetoond is dat vervanging of renovatie noodzakelijk geworden is dan worden de maatregelen opgenomen in het Rioolbeheerplan en uitgevoerd. De kosten voor vervanging en renovatie verschillen (sterk) van jaar tot jaar. Hieronder volgt een overzicht van de begrote kosten (exclusief BTW) voor de gehele planperiode 2012-2015, afkomstig uit het Rioolbeheerplan 2011-2016 (Tabel 9: Overzicht renovatie- en vervangingskosten planperiode 2012-2015). Omschrijving Kosten totaal Vrijvervalriolering 1.199.174,- Hoofdgemalen 417.000,- Drukriolering en persleidingen 16.215,- Tabel 9: Overzicht renovatie- en vervangingskosten planperiode 2012-2015 Er zijn geen vervangingsinvesteringen noodzakelijk tussen 2012 en 2016 aan de randvoorzieningen. Pagina 29

In totaal gaat het om een bedrag van 1.632.389,- voor de planperiode 2012-2015. Bij de vervanging en renovatie van vrijvervalriolering is rekening gehouden met de volgende posten: Analyseren van het waterpeil Herstellen inlaten Repareren levensduur (relinen) Verwijderen obstakels 6.4 Verbeteringsmaatregelen Voor het beter functioneren en beheren van het (afval)watersysteem zijn een aantal verbeteringsmaatregelen opgenomen. Een aantal maatregelen vloeit voort uit de evaluatie en/of zijn nog niet uitgevoerd. Een aantal maatregelen komt uit het BRP en een aantal maatregelen is voorzien op basis van de geplande studies. De verbeteringsmaatregelen worden ingezet ten behoeve van doel 3 en 4. Verruiming riolering kern Dalfsen Voor de kern Dalfsen wordt ter hoogte van het gemeentehuis de riolering verruimd (zie Afbeelding 7: Herontwikkeling Waterfront Dalfsen). Dit om de afstroming te verbeteren. Deze maatregel wordt ingezet ten behoeve van doel 1c, 2d, 3d en 4d. Dit stond gepland voor 2009 in het GRP 2007-2011; het zal alsnog uitgevoerd worden in 2013. De begrote kosten hiervoor zijn 25.000,- en reeds gereserveerd. Afbeelding 7: Herontwikkeling Waterfront Dalfsen Maatregelen water overlast / kwaliteit In het waterplan is opgenomen om circa 3,5 hectare in de periode 2008 tot en met 2015 (gemiddeld 0,5 hectare per jaar) af te koppelen. Dit sluit aan bij de duurzame en vooruitstrevende ambitie ten aanzien van het hemelwater. Deze maatregel wordt ingezet ten behoeve van doel 1b, 2d, 2f, 3b, 3c, 4d en 6b. In het GRP 2007-2011 is jaarlijks 125.000,- gereserveerd voor het afkoppelen van verhard oppervlak. Voor de komende planperiode is er 200.000,- per jaar begroot voor maatregelen om wateroverlast (door klimaatverandering) te verminderen en/of de waterkwaliteit van het oppervlaktewater te verbeteren (Waterkwaliteitspoor KRW). In het budget is ook het stimuleringsbudget (afkoppelen) voor particulieren inbegrepen. Een andere maatregel, voldoen aan de zorgplicht grondwater in het kader van de Integrale Waterwet wordt meegenomen in lopende projecten en niet apart op kosten gezet. Opzetten registratie van storingen en klachten Klachten, meldingen en storingen die bij de gemeente binnenkomen worden momenteel niet of beperkt geregistreerd, gestructureerd behandeld en geëvalueerd. In deze planperiode wordt een systeem opgezet om op een gestructureerde manier met klachten, meldingen en storingen om te gaan. Dit ten behoeve van doel 2b, 2c, 4a, 4c, 4d, 4e, 4f en 5c. Voor deze maatregel is 5.000,- begroot. Gemalen beheerprogramma Er is een start gemaakt met gemalenbeheerprogramma in 2011. Het doel van dit programma is het beheer van gemalen te optimaliseren. Dit programma draagt bij aan doel 2a, 4a en 6b. Om deze verder te ontwikkelen is 7.500,- begroot. Pagina 30

Optimalisatieprogramma voor de reiniging van kolken Op het moment is de volgorde van straat vegen, kolken reiniging en onkruidbestrijding in de gemeente niet logisch. De afstemming tussen de verschillende gemeenteafdelingen kan beter en een gezamenlijk programma om zo optimaal en kostenefficiënt onderhoud te plegen aan de openbare ruimte wordt opgestart. Dit programma draagt bij aan de volgende doelen: 2e en 4c. De kosten hiervan zijn begroot op 7.500,-. Modellering van het afvalwatersysteem Voor rioleringsberekeningen is de gemeente momenteel geheel afhankelijk van externe bureaus. In de toekomst wil zij zelf kleine en eenvoudige berekeningen kunnen doen. Hiervoor gaat zij samen met 1 tot 3 andere gemeenten samenwerken om een licentie aan te schaffen voor het rekenprogramma InfoWorks. Dit moet het doel intern voldoende kennis te hebben en behouden van het (afval)watersysteem, doel 6a en 6c. Hiervoor is 15.000,- gereserveerd. Resumé Hieronder volgt een totaal overzicht van alle verbeteringsmaatregelen voor de planperiode 2012-2015 inclusief het verwachte uitvoeringsjaar en de begrote kosten (exclusief BTW) hiervoor (Tabel 10: Overzicht verbeteringsmaatregelen planperiode 2012-2015) Omschrijving Jaar Kosten Verruiming riolering kern Dalfsen (reeds gereserveerd) 2013 25.000,- Maatregelen wateroverlast / waterkwaliteit jaarlijks 200.000,- Opzetten registratie van storingen en klachten 2012 5.000,- Gemalen beheerprogramma 2012 7.500,- Optimalisatieprogramma voor de reiniging van kolken 2012 7.500,- Modellering van het afvalwatersysteem 2013 15.000,- Tabel 10: Overzicht verbeteringsmaatregelen planperiode 2012-2015 6.5 Communicatie Tot slot, kent de gemeente nog een aantal maatregelen om de afstemming met externe partijen en gebruikers te verbeteren voor een doelmatiger waterbeheer. Het omvat onder andere de richtlijnen in de vorm van verordeningen voor nieuwe aanleg en het informeren van de bewoners. Nieuwe aanleg Bij nieuwbouw wordt riolering aangelegd wanneer dit niet aanwezig is, om te voldoen aan doel 1a en 1b. Het beleid is om het hemelwater niet meer op de vuilwaterriolering aan te sluiten. Het hemelwater moet na buffering worden geïnfiltreerd in de bodem en/of worden afgevoerd naar oppervlaktewater (volgens de bekende trits vasthouden-bergen-afvoeren). Bij aanvragen voor incidentele bebouwing wordt per geval nagegaan of de afvoer van het afvalwater op een milieuhygiënische wijze plaatsvindt. Bij voorgenomen nieuwbouw in een gebied waar geen riolering aanwezig is, en dit ook niet wordt aangelegd, wordt de aanvrager gewezen op zijn plicht te beschikken over een watervergunning bij lozing (via een IBA) op oppervlaktewater, of een vergunning in het kader van de Wet bodembescherming in geval van lozing (via een IBA) in de bodem. In deze gevallen wordt tevens de vergunning- of ontheffingverlenende instantie geïnformeerd. Voor bovenstaande zaken is het van belang om de volgende partijen vroegtijdig te informeren: Initiatiefnemer; Vergunningverlenende instantie; Toekomstige bewoners. Pagina 31

Voor deze communicatie wordt geen extra budget gereserveerd, omdat deze taken worden gefinancierd uit de exploitatie. Communicatie met gebruikers/bewoners en externen Op basis van het op te stellen communicatieplan (begroot onder onderzoek, hfd 6.1) worden communicatieve maatregelen uitgevoerd. Deze maatregelen zijn in dit vgrp als P.M. post begroot en hangen sterk af van de invulling van het communicatieplan. Er dient onderscheid te worden gemaakt in de verschillende doelgroepen, zoals waterpartners, bewoners (kernen en buitengebied) en bedrijven. Een van de communicatiemaatregelen met externen is de samenwerking in de afvalwaterketen. Opstellen grondwaterbeleid of verordening Op basis van de grondwatermetingen en klachtenregistratie, stelt de gemeente eventueel grondwaterbeleid in een later stadium vast. In dit vgrp is reeds de definitie van structurele grondwateroverlast vastgelegd en geeft de gemeente aan wat de rol van particulieren en van de gemeente is. Daarnaast is beschreven wat de gemeente verstaat onder een doelmatige aanpak van overlast. De resultaten uit de grondwatermetingen en het aantal klachten kan leiden tot (definitie) wijzigingen, waardoor de gemeente er expliciet voor kiest definitieve beleid te verankeren. Zowel over de inhoud van dit vgrp als over toekomstig aangepast grondwaterbeleid dient communicatie plaats te vinden met onder andere de gebruikers. Eventuele aanpassing van het beleid is afhankelijk van de meetresultaten en aantal en soort klachten. Het is dus onzeker of dit daadwerkelijk uitgevoerd gaat worden. Er zijn daarom geen kosten voor geraamd. 6.6 Resumé In tabel op de volgende bladzijde (Tabel 11: Overzicht van alle maatregelen en de begrote kosten) zijn de maatregelen beschreven en per jaar op kosten gezet. Pagina 32

Maatregel 2012 2013 2014 2015 Onderzoek en planvorming Actualiseren rioleringsbeheersysteem 20.000 20.000 20.000 20.000 Ad-hoc onderzoek 12.500 12.500 12.500 12.500 Actualisatie vgrp 20.000 Actualisatie Basisrioleringsplan (BRP) 30.000 Actualisatie Rioolbeheerplan 20.000 Actualisatie Meetplan 20.000 Actualisatie Waterplan/akkoord 10.000 Communicatieplan 15.000 Incidentenplan P.M. Evaluatie IBA s 20.000 Jaarprogramma s 5.000 5.000 5.000 5.000 Studie Grondslag rioolheffing en heffingswijze 10.000 Studie Lozing bronneringswater 10.000 Studie Klimaatbestendigheid - Waterlandschap 10.000 Studie Waterkwaliteitsspoor - KRW 3.000 3.000 3.000 3.000 Studie Haalbaarheid duurzame toepassingen 15.000 Studie Meetnet onderzoeksuitwerking 5.000 5.000 5.000 5.000 Studie Optimalisatie afvalwatersysteem 3.000 3.000 3.000 3.000 Beheer en onderhoud Reinigen en inspecteren vrijvervalriolering 73.050 73.050 73.050 73.050 Reinigen van kolken 63.000 63.000 63.000 63.000 Onderhoud hoofdgemalen 76.725 76.725 76.725 76.725 Onderhoud pompunits drukriolering 50.320 50.320 50.320 50.320 Straatreiniging 20.000 20.000 20.000 20.000 Electriciteit 64.750 64.750 64.750 64.750 Telefoonkosten 2.740 2.740 2.740 2.740 WION 8.000 8.000 8.000 8.000 Beheer meetapparatuur 5.000 5.000 5.000 5.000 Neerslaggegevens 1.250 1.250 1.250 1.250 Renovatie en vervanging Vrijvervalriolering 301.631 286.268 396.223 215.052 Hoofdgemalen 54.000 135.000 162.000 66.000 Drukriolering en persleidingen 0 5.405 5.405 5.405 Verbeteringsmaatregelen Verruiming riolering kern Dalfsen (reeds gereserveerd) 25.000 Afkoppelen / wateroverlast / waterkwaliteit 200.000 200.000 200.000 200.000 Opzetten registratie van storingen en klachten 5.000 Gemalen beheerprogramma 7.500 Optimalisatieprogramma reiniging van kolken 7.500 Modellering van het afvalwatersysteem 15.000 Communicatie Nieuwe aanleg Communicatie met gebruikers/bewoners en externen Opstellen grondwaterbeleid of -verordening Vanuit bouwverordening of exploitatie P.M. P.M. TOTAAL 1.024.000 1.095.000 1.257.000 950.000 Tabel 11: Overzicht van alle maatregelen en de begrote kosten (exclusief BTW) Pagina 33

7. Organisatie en middelen In dit hoofdstuk is beschreven welke personele en financiële middelen noodzakelijk zijn om invulling te kunnen geven aan de gestelde doelen en gewenste maatregelen beschreven in de vorige hoofdstukken. 7.1 Personele middelen In de eerste plaats heeft de gemeente personeel nodig om haar taken op het gebied van water en riolering uit te voeren, te monitoren en te evalueren. Om te analyseren of er voldoende personele capaciteit aanwezig is en om deze op kosten te zetten, is de benodigde arbeidsinspanning berekend. De huidige arbeidsinspanning van de gemeente op het gebied van water en riolering is niet uitgebreid doorgelicht in deze berekening, maar qua omvang en niveau vergeleken met de kengetallen van de Leidraad Riolering (module D2000 Personele aspecten van gemeentelijke rioleringszorg ) voor de benodigde arbeidsinspanning. De kengetallen betreffen geen normen waaraan een gemeente moet voldoen, maar zijn een indicatie. De benodigde arbeidsinspanning is afhankelijk van vele factoren. Als belangrijkste gelden: de omvang van het stelsel; de kenmerken van het stelsel en de ondergrond; de beschikbaarheid en toegankelijkheid van adequate gegevens over de toestand en het functioneren van de riolering; het ambitieniveau van de gemeente. Bij de berekening van de benodigde arbeidsinspanning is als uitgangspunt genomen dat de gemeente haar activiteiten maximaal uitbesteedt. Hierdoor wordt een redelijke indruk verkregen van de minimale benodigde personele bezetting voor de gemeentelijke watertaken plansituatie (exc. ontwikkeling en uitbreiding bestemmingsplannen). Hieruit volgt dat bij een maximale uitbesteding de personele behoefte 3,6 FTE is (zie Tabel 12: Personele behoefte gemeente bij maximale uitbesteding). Taak Aantal FTE s Planvorming, onderzoek en facilitair 1,4 Onderhoud 1,2 Maatregelen 1,0 Totaal 3,6 Tabel 12: Personele behoefte gemeente bij maximale uitbesteding Momenteel is in gemeente Dalfsen circa 3,1 FTE beschikbaar voor de uitvoering van rioleringstaken en watermanagement. Op basis van de Leidraad Riolering is dit onvoldoende. Bovendien besteedt de gemeente (bewust) niet maximaal uit. De gemeente kiest ervoor om geen extra exploitatiekosten op te nemen in haar begroting voor de vergroting van deze personele capaciteit. 7.2 Financiële middelen 7.2.1 Financiële uitgaven In het vorige hoofdstuk is aangegeven wat er begroot is voor de te implementeren maatregelen. Hieronder volgt een kort en bondig overzicht van alle financiële uitgaven, inclusief de personele lasten. De uitgaven zijn uitgesplitst naar exploitatielasten en kapitaalslasten (Tabel 13: Overzicht financiële uitgaven): Pagina 34

Exploitatielasten 2012 2013 2014 2015 Regulier onderhoud & beheer 346.836 346.836 346.836 346.836 Kostenplaatsen Heffing en invordering 32.243 32.566 32.891 32.891 Onderhoud en beheer binnendienst 65.489 66.143 66.805 66.805 Onderhoud en beheer buitendienst 113.508 114.643 115.789 115.789 Totaal exploitatie 558.076 560.188 562.321 562.321 Kapitaalslasten Lopende kapitaallasten 619.837 601.691 537.976 522.108 Totaal lasten 1.177.913 1.161.879 1.100.297 1.084.429 BTW 65.899 65.899 65.899 65.899 Totaal Beheerskosten 1.243.812 1.227.778 1.166.196 1.150.328 Investeringen Maatregelen Rioolbeheerplan 355.631 426.673 563.628 286.457 Onderzoek en planvorming 83.500 63.500 128.500 103.500 Verbeteringsmaatregelen 220.000 240.000 200.000 200.000 Totaal investeringen 659.131 730.173 892.128 589.957 Tabel 13: Overzicht financiële uitgaven (exclusief BTW) 7.2.2 De financiering Om de uitgaven te kunnen financieren worden de gebruikers van de riolering in de gemeente aangeslagen met een rioolheffing. In het verleden was dit een rioolrecht 1. Deze rioolheffing is berekend conform de voorschriften financiering rioleringszorg uit de BBV en met behulp van het financieringsmodel Yager 2.0.4 (ARCADIS 2011). Deze voorschriften zijn kort samengevat in bijlage 6. In deze bijlage staat ook een korte omschrijving van de mogelijke financieringsvormen. Gekozen financieringsmodel In het verleden hanteerde de gemeente het financieringsmodel Activeren. Voor investeringen, zoals rioolvervangingen en onderzoek & planvorming, sloot de gemeente kapitaalsleningen af. Hierdoor is een accumulatie van rentelasten ontstaan. De gemeente is per 1 januari 2012 voornemens om duurzaam te gaan financieren en investeringen direct af te schrijven. Zij gaat dit doen volgens het financieringsmodel Ideaal Complex (zie bijlage 6). Het grote voordeel van het Ideaal Complex is dat de gemeente op termijn geen rentelasten over kapitaalleningen meer mee hoeft te rekenen in de rioolheffing, dit leidt tot: een lager stijgingspercentage van de rioolheffing ten opzichte van het huidige activeringsmodel al vanaf het eerste jaar (1,75% i.p.v. 2,24%); een lagere stand van de rioolheffing aan het einde van de beschouwde periode ten opzichte van het huidige activeringsmodel ( 339,77 i.p.v. 450,07); geen restschuld (Boekwaarde) aan het einde van de beschouwde periode ( 0,- i.p.v. 25,9 miljoen); 1 Tot 1 januari 2008 was rioolrecht de gehanteerde term voor de geheven retributie om kosten betrekking hebbende op riolering te verhalen bij burgers. Een retributie is gebaseerd op het profijtbeginsel; burgers betalen voor het rechtstreekse belang en profijt dat zij hebben van een rioolaansluiting. Per 1 januari 2008 is Gemeentewet gewijzigd. Gemeenten kunnen op basis van deze wetswijziging een rioolheffing aan hun inwoners opleggen. Deze belasting komt dan in plaats van het rioolrecht. Ingaande 2010 is voor gemeenten de oude mogelijkheid tot het heffen van een rioolrecht verdwenen. Pagina 35

Aan de wijziging van financieren zijn niet of nauwelijks nadelen verbonden. Het vraagt alleen om een aangepaste financiële administratie en verantwoording, waarbij een nauwkeurige boekhouding van zowel de spaarvoorziening als bestemmingsreserve een vereiste is. De keuze voor een andere manier van kostendekking (Ideaal Complex in plaats van activeren) vergt daarnaast een aantal aanpassingen in de financiële verordening (art. 212 Gemeentewet) van de gemeente. Hieronder volgen de uitgangspunten en de resultaten van de berekening van de rioolheffing volgens het kostendekkingsmodel Ideaal Complex. Uitgangspunten berekening rioolheffing Bij de opstelling van het kostendekkingsplan zijn onderstaande uitgangspunten gehanteerd: De beschouwde periode loopt van 2012-2071 (in totaal 60 jaar); Investeringen worden direct afgeschreven; De afschrijvingsmethode over investeringen is lineair; De afschrijvingstermijnen van de diverse onderdelen variëren van 10, 15, 25 en 35 jaar. In Tabel 14: Levensduur en overschrijvingstermijn per rioleringsonderdeel zijn per onderdeel de gehanteerde afschrijvingstermijnen weergegeven conform de nota waardering en afschrijving van de gemeente (maart 2011); Het gehanteerde prijspeil is 2011; De lopende kapitaalslasten zijn niet geïndexeerd met een inflatiepercentage; Ter compensatie van de inflatie wordt jaarlijks 1,5% rente toegekend aan de bestemmingsreserve vanuit algemene middelen; De nominale rente op investeringen en op de boekwaarde is 5,0% per jaar; Het saldo van de bestemmingsreserve ( 4.205.887,- op 1 januari 2011), met uitzondering van 100.000,-, wordt overgeheveld naar een spaarvoorziening per 1 januari 2012. Doordat wordt uitgegaan van een jaarlijks evenwicht tussen lasten en inkomsten bij het Ideaal complex zal in theorie de bestemmingsreserve leeg blijven en is dus niet noodzakelijk. Bij een nulstand van de reserve is er echter geen mogelijkheid om tegenvallers die zich in de loop van het jaar voordoen op te vangen, vandaar dat een bedrag van 100.000,- wordt gereserveerd; De kostendekking berekening is inclusief BTW over de exploitatie (exclusief kostenplaatsen personeel), hiervoor is een vast bedrag opgenomen van 65.899,- per jaar voor de beschouwde periode; De rioolheffing wordt geheven middels een vast bedrag per zelfstandig te gebruiken eigendom. Inwoners betalen een tarief van 121,80 in 2011; In 2011 is het aantal heffingseenheden 9.938. Een toename van heffingseenheden tot 2026 is meegenomen in de berekening van de rioolheffing; In 2011 bedragen de inkomsten van de rioolheffing 1.210.449,-. Rioleringsonderdeel Levensduur Afschrijvingstermijn vrijvervalriolering 60 25 gemalen, bouwkundig 45 15 gemalen, elektromechanisch 15 15 persleidingen 45 35 drukriolering, bouwkundig 45 35 drukriolering, elektromechanisch 15 15 IBA's 15 15 randvoorziening, bouwkundig 45 15 randvoorziening, elektromechanisch 15 15 infiltratievoorziening 15 15 Onderzoek en planvorming * 10 Tabel 14: Levensduur en overschrijvingstermijn per rioleringsonderdeel Pagina 36

Ten aanzien van de berekeningswijze zijn onderstaande uitgangspunten gehanteerd: Alle uitgaven en inkomsten zijn uitgedrukt op een vast prijspeil; De eindsaldi van de voorzieningen en reserves dienen aan het eind van de beschouwde periode minimaal nul te zijn, waardoor het geheel kostendekkend is; Voorzieningen en reserves mogen niet negatief staan. Resultaat berekening rioolrecht Op basis van de berekeningen is geconstateerd dat een stijging in de rioolheffing (los van een inflatiecorrectie en de wijze van financieren) noodzakelijk is. Deze stijging is hoger dan de berekende stijging voor het GRP 2007-2011. Deze wordt voornamelijk veroorzaakt door: In de planperiode 2007-2011 zijn lagere vervangingswaarden voor rioleringsobjecten gehanteerd (59 miljoen ten opzichte van 90 miljoen nu. De vervangingswaarde Dalfsen volgens Benchmark riolering (2010) is 134 miljoen); In de planperiode 2007-2011 is de BTW over de exploitatie niet meegerekend. Aangezien de gemeentelijke watertaken zijn uitgebreid met de zorgplichten voor hemelwater en grondwater treft de gemeente een aantal aanvullende maatregelen (zie hfd. 6). Het investeringsplan op jaarbasis is hierdoor iets hoger dan in het GRP 2007-2011. Ook dit zorgt voor (kleine) stijging in de rioolheffing. De stijgingsperiode is bepalend voor uiteindelijke rioolheffing. Een kostendekkend tarief kan worden verkregen door het tarief kortstondig (10 jaar) fors te laten stijgen, over een lange periode (60 jaar) een lichte stijging door te voeren of door een middenweg. Een lange stijgingsperiode leidt uiteindelijk tot een hoger rioolheffingstarief en vice versa. De gemeente hanteert een tariefstijgingsperiode van 60 jaar. Figuur 4: Uitgaven versus inkomsten bij tariefvoorstel). Pagina 37

Figuur 4: Uitgaven versus inkomsten bij tariefvoorstel 7.2.3 Voorstel tarief rioolheffing Om de rioleringszorg conform de wettelijke eisen en de ambities van de gemeente Dalfsen te kunnen uitvoeren, wordt geadviseerd de rioolheffing tijdens de komende planperiode van het vgrp jaarlijks te verhogen met 1,75% gedurende 60 jaar. In 2071 bedraagt de rioolheffing in dit geval 339,77. Met de voorgestelde tariefstijging blijft de rioolheffing op de korte en de lange termijn op een beheersbaar niveau. In onderstaande tabel (Tabel 15: Verloop tariefstijging rioolheffing) staat de tariefstijging voor deze planperiode benoemd. Jaar Rioolheffing 2011 121,80 2012 123,94 2013 126,11 2014 128,32 2015 130.57 Tabel 15: Verloop tariefstijging rioolheffing N.B. De berekeningen zijn uitgevoerd op basis van een vast prijspeil. Dat betekent dat de berekende rioolheffingen nog moeten worden geïndexeerd op basis van de optredende inflatie! Een nadere onderbouwing van de berekeningsresultaten is opgenomen als bijlage 7. Pagina 38

Bijlage 1: Afkortingen- en begrippenlijst BBB BBV BRP DWA GAWO GRP HWA IBA KRW NBW NEN OAS RWZI vgrp VGS Wabo Wm Wvo Ww Wwh Bergbezinkbassin Besluit Begroting en Verantwoording Basisrioleringsplan Droogweerafvoer Gezamenlijk Afvalwater Overleg West Overijssel Gemeentelijk rioleringsplan Hemelwaterafvoer Installatie voor individuele behandeling van afvalwater Kaderrichtlijn Water Nationaal Bestuursakkoord Water Nederlandse norm Optimalisatie Afvalwatersysteem Studie Rioolwaterzuiveringsinrichting Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Verbeterd Gescheiden rioolstelsel Wet algemene bepalingen omgevingsrecht Wet milieubeheer Wet verontreiniging oppervlaktewateren Waterwet Wet op de waterhuishouding Aansluitvergunning Activeren Afkoppelen Afvalwater Afvalwatersysteem Afvoerend oppervlak Basisinspanning Basisrioleringsplan Bedrijfsafvalwater Vergunning op grond van de aansluitverordening die wordt afgegeven door het waterschap voor de aansluiting op de rioolwaterzuiveringsinrichting (RWZI). Financieringswijze waarbij investeringen worden gedaan op basis van leningen, waarover rente wordt betaald. Afkoppelen is het scheiden van schoon hemelwater van het verontreinigde afvalwater in het gemengde rioolstelsel. Alle water waarvan de houder zich - met het oog op de verwijdering daarvan - ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen (opmerking: hieronder wordt dus ook afvloeiend regenwater en intredend grondwater verstaan). Het geheel aan infrastructuur en objecten waarin afvalwater wordt opgeslagen, getransporteerd en gezuiverd. Het naar de riolering afwaterende oppervlak. Term die de waterkwaliteitsbeheerders gebruiken voor het aanduiden van de inspanningen die elke gemeente moet uitvoeren of uitgevoerd hebben om de vuiluitworp uit de riolering tot een bepaald niveau te reduceren. Voor een Wvo- of aansluitvergunningaanvraag opgesteld document (tekening + toelichting en berekeningen) met de huidige situatie van de riolering en de uit te voeren verbeteringsmaatregelen. Afvalwater dat vrijkomt bij door de mens bedrijfsmatig of in een omvang alsof zij bedrijfsmatig was, ondernomen bedrijvigheid, dat geen huishoudelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater of grondwater is; Pagina 39

Bemalingsgebied Een rioleringsgebied waaruit het afvalwater door een gemaal wordt verwijderd. Bergbezinkbassin Reservoir voor de tijdelijke opslag van afvalwater waarin tevens slibafzetting plaatsvindt met een voorziening om het slib te kunnen verwijderen en waaruit overstortingen kunnen plaatsvinden. Berging De inhoud van de riolering uitgedrukt in m3 of mm/ha. Buitengebied Dit zijn gebieden waarin het niet haalbaar is om het gemeentelijk vrijverval riool aan te sluiten. Direct afschrijven Financieringswijze waarbij investeringen direct worden afgeschreven van een bestemmingsreserve of spaarvoorziening. Drainage Voorziening voor het kunstmatig verlagen van de grondwaterstand. Droogweerafvoer (dwa) De hoeveelheid afvalwater die per tijdseenheid in een droogweersituatie via het rioolstelsel wordt afgevoerd. Drukriolering Riolering waarbij het transport plaatsvindt door middel van pompjes en persleidingen. Exploitatie De bedrijfseconomische baten en lasten van het product stedelijk water die tot uiting komen in de begroting, de meerjarenraming en de jaarrekening. Gemengd rioolstelsel Rioolstelsel, waarbij afvalwater inclusief ingezamelde neerslag door 1 leidingstelsel wordt getransporteerd. Gescheiden rioolstelsel Rioolstelsel, waarbij afvalwater exclusief neerslag door een leidingstelsel wordt getransporteerd en neerslag door een afzonderlijk leidingstelsel rechtstreeks naar oppervlaktewater wordt afgevoerd. Huishoudelijk afvalwater Afvalwater dat overwegend afkomstig is van menselijke stofwisseling en huishoudelijke werkzaamheden Hydraulische berekening Het door rekenen bepalen van het hydraulisch functioneren van een rioolstelsel. Ingrijpmaatstaf Grenstoestand waarbij ingrijpen in de actuele toestand noodzakelijk is en waarbij maatregelen moeten worden opgesteld. Infiltratie Wegzakken van water naar de onverzadigde zone (bodemlaag boven de grondwaterstand) van de bodem. Inspectie Het waarnemen, herkennen en beschrijven van de toestand. Kapitaal Al de objecten, producten en diensten die de gemeente in zijn bezit heeft op het gebied van stedelijk water. Maatstaf Grenswaarde (getalsmatig) op basis waarvan geconcludeerd wordt of aan een functionele eis wordt voldaan. Onderhoud Herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij de toestand van objecten ongewijzigd gehandhaafd wordt. Onderzoek Het verzamelen, ordenen, analyseren en verwerken van gegevens, zodanig dat informatie kan worden afgeleid over de toestand en het functioneren van het (afval)watersysteem. Ontwateringsdiepte Minimale afstand tot de gemiddeld hoogste grondwaterstand (GHG) en het maaiveld. Overstort Voorziening die in werking treedt bij hevige neerslag als het afvalwater niet meer in het stelsel kan worden geborgen en niet voldoende snel naar de afvalwaterzuivering kan worden afgevoerd. Overstorting De lozing van afvalwater via een overstortdrempel naar oppervlaktewater. Overstortput Rioolput voorzien van een overstortdrempel. Pagina 40

Pompovercapaciteit (poc) Randvoorziening Regenwaterriool Relining Riolering Riool Rioolput Rioolwaterzuiveringsinrichting Stedelijk afvalwater Verbeterd gescheiden rioolstelsel Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Verdroging Visuele inspectie Vrijvervalriool Vuilemissie Vuiluitworp Vuilwaterriool Waterketen Het deel van de pompcapaciteit dat beschikbaar is voor de regenwaterafvoer. Het andere deel van de capaciteit is beschikbaar voor de afvalwaterafvoer tijdens droog weer. (Vloeistofdichte) voorziening als onderdeel van het rioolstelsel, die als doel heeft de lozing vanuit het riool kwalitatief te verminderen of kwantitatief te reguleren. Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van neerslag. Relinen is het repareren van riolering door het aanbrengen van een kous in het riool. De kous vormt een nieuwe buis in de bestaande riolering. Het aanbrengen van de kous verlengt de restlevensduur van het riool en kan daardoor als alternatief dienen voor het volledig vervangen van een riool. Het samenstel van riolen, rioolputten en bijbehorende voorzieningen voor de inzameling en het transport van afvalwater. Samenstel van buizen tussen twee putten bestemd voor de inzameling en/of het transport van afvalwater. Constructie toegang gevend tot het rioolstelsel (te herkennen aan gietijzeren deksels in de weg). Het totaal van de grond, gebouwen en apparatuur voor de zuivering van afvalwater (RWZI). Huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater. Gescheiden rioolstelsel met voorzieningen waardoor de neerslag slechts bij wat grotere regenbuien naar oppervlaktewater wordt afgevoerd. Het meest vervuilende deel van de neerslag wordt 'geborgen' in de riolering en naar de zuivering afgevoerd. Een gemeentelijk rioleringsplan waarbij niet exclusief de zorgplicht voor afvalwater wordt behandeld, maar ook aandacht is voor is de zorgplichten hemelwater en grondwater. Verschijnsel waarbij de waterspiegel in het grondwater daalt ten opzichte van het "natuurlijke" niveau of waarbij water met een andere kwaliteit uit andere gebieden (gebiedsvreemd water) lokaal grondwater vervangt. Het op directe wijze dan wel op indirecte wijze via optische hulpmiddelen inspecteren van de toestand. Riool waardoor afvalwater door middel van de zwaartekracht wordt getransporteerd. Zie vuiluitworp. Het totaal aan stoffen (niet zijnde water) geloosd uit een rioolstelsel op het oppervlaktewater via overstorten. Hierbij kan gedacht worden aan biologisch afbreekbare stoffen die bij afbraak in het water zuurstof verbruiken (BZV), aan stikstof en fosfaten en aan zware metalen. Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van huishoudelijk- en bedrijfsafvalwater, niet zijnde neerslag. De keten van schakels, dat bij de distributie van drinkwater begint en eindigt bij de zuiveringinstallatie. Pagina 41

Waterkwaliteitsdoelstelling Watersysteem Water op straat / wateroverlast Doelstelling voor de kwaliteit van een oppervlaktewater nodig om dat water een bepaalde functie te kunnen laten vervullen. De gehele keten van natuurlijke wateren waarin water zich beweegt: oppervlaktewaterstromen, grondwaterstromen en hemelwaterstromen. Het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau waarbij overlast wordt ondervonden Pagina 42

Bijlage 2: Overheidswetgeving en beleid Nationaal beleid Europees beleid Europese Kaderrichtlijn Water Een goede waterkwaliteit vinden we belangrijk in Nederland. Op lokaal, regionaal en landelijk niveau wordt hier al sinds jaar en dag aan gewerkt. Maar omdat water zich weinig w aan trekt van landsgrenzen, zijn ook internationale afspraken nodig. Daarom is sinds eind 20000 de Europese Kaderrichtlijn Water (hierna: KRW) van kracht. Die moet ervoor zorgen dat de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa in 20155 op orde is. De uitvoering van de KRW vraagt een grote inspanning van verschillende partijen internationaal, nationaal en op regionaal r niveau. Nederland is hiertoe opgedeeld in vier stroomgebieden, te weten Rijndelta, Maas, Schelde S en Eems. Het oppervlaktewater van gemeente Dalfsen behoort tot het stroomgebied d Rijndelta, wat vervolgens weer is opgedeeld in vier deelstroomgebieddistricten. Dalfsen is i gelegen inn deelstroomgebied Rijn-Oost. De consequenties van het KRW-beleid figuur. Kenmerkend voor de KRW is dat er sprake iss van een zijn op dit moment nog niet geheel helder.. De planning is weergegeven in onderstaand resultaatsverplichting. Nota ruimte De Nota Ruimte bevat de visie van het kabinet op de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland en de belangrijkste bijbehorende doelstellingen. Dee nota bevat, in overeenstemming met het Hoofdlijnen- samenleving en een aantrekkelijkk land. akkoord van het kabinet, de ruimtelijke bijdrage aan een sterke economie, een veilige en leefbare Nationaal waterplan 2009-2015 Het Nationaal Waterplan is de opvolger van de Vierde Nota Waterhuishouding uit t 1998 en vervangt alle voorgaande Nota s Waterhuishouding. Het Nationaal Waterplan beschrijft b de hoofdlijnen van het nationale waterbeleid en heeft voor de ruimtelijke aspecten de status van een structuurvisie op grond van de Wet ruimtelijke ordening. Belangrijke onderdelen van het Nationaal Waterplan zijn het nieuwe beleid op het gebied van waterveiligheid, het beleid voor het IJsselmeergebied, het Noordzeebeleid en de Stroomgebiedbeheerplannen op grond van de KRW. Pagina 43

Nationaal Bestuursakkoord Water 2011 Het Nationaal Bestuursakkoord Water (2011) is een uitbreiding op de eerder getekende Nationaal Bestuursakkoorden Water (2003 en 2008) en het Bestuursakkoord Waterketen (2007), die reeds de uitdagingen en doelen op het gebied van waterveiligheid, waterbeschikbaarheid, klimaatverandering, verstedelijking en duurzaamheid schetsten. De nadruk bij dit Bestuursakkoord ligt op doelmatiger waterbeheer. Deze doelmatigheid is te behalen volgens het Bestuursakkoord door een cultuuromslag en maatwerk. De cultuurverandering houdt in dat de verschillende partijen vraagstukken op korte en lange termijn onder een gezamenlijke verantwoordelijkheid moeten oplossen, waarbij kosteneffectiviteit het uitgangspunt is. Dit in plaats van investeringen op basis van normen en verordeningen onder gescheiden verantwoordelijkheden uit te voeren. De regie in dit geheel moet liggen bij de partij die het meest affiniteit heeft met de maatregelen. Hierin maakt het akkoord een onderscheid tussen investeringen en de uitvoering van operationele taken. Investeringsprogrammering ligt bij voorkeur zo dicht mogelijk bij de gemeenten om de synergie tussen riolering enerzijds en het wegbeheer, groenbeheer en regie op de openbare ruimte anderzijds zo goed mogelijk te benutten. Operationele taken, zoals meten en monitoring, worden bij voorkeur opgeschaald en geregisseerd door een partij op een hoger schaalniveau, b.v. een waterschap. De nieuwe gedachte hierachter is dat samenwerking niet zo zeer op basis van vaste organisatiestructuren, b.v. waterketenbedrijf, hoeft plaatsvinden, maar beter gerealiseerd kan worden op basis van concrete taken en projecten. Het Nationaal Bestuursakkoord Water (2011) kent een vijftal elementen: 1. Heldere verantwoordelijkheden, minder bestuurlijke drukte; 2. Beheersbaar programma voor de waterkeringen; 3. Doelmatig beheer van de waterketen; 4. Werkzaamheden slim combineren; 5. Het waterschapsbestuur. Voor gemeenten zijn de laatste 3 aspecten met name relevant. Door punt 3 gaat er met name wat veranderen op het gebied van wet- en regelgeving. Alle belemmerende instrumenten en verordeningen die doelmatigheid in de weg staan worden afgeschaft. Het gaat hier o.a. over het afschaffen van de aansluitverordening en het toezicht van provincies op het vgrp. Voor dit aspect is een wetsvoorstel in procedure gebracht bij de Tweede Kamer, dat naar verwachting in 2012 in werking zal treden. Punt 4 van het Bestuursakkoord probeert o.a. belastingsamenwerking tussen lokale overheden te bewerkstellingen. Tot slot, zet punt 5 in op de verkiezing van waterschapsbesturen op basis van indirecte verkiezingen in de toekomst, waarbij de gemeenteraden de ingezetenen kiezen op basis van een lijstenstelsel. Daarnaast zullen provincies geen aparte waterhuishoudingplannen meer opstellen in de toekomst, maar (grond)waterbeleid onderdeel maken van hun Provinciaals Omgevingsplan. De kanttekening in het Bestuursakkoord is dat kostenbesparing altijd moet afgewogen worden tegen kwaliteitsverbetering en verminderen kwetsbaarheid. Immers de watersector kampt met complexe uitdagingen en een beperkte instroom van jonge mensen. Kostenbesparing moet deze problemen niet verergeren. Regionale en Stedelijke wateropgave In het NBW zijn werknormen afgesproken over wateroverlast. Deze normen geven aan welke mate van wateroverlast acceptabel wordt geacht voor de verschillende grondgebruikvormen. De waterschappen hebben getoetst of deze normen in de praktijk werkbaar zijn en welke kosten gepaard gaan met de uitvoering van benodigde maatregelen om de norm te halen. Pagina 44

De eerste resultaten van de toetsing bevestigen de urgentie van het probleem en de noodzaak tot een daadkrachtige aanpak. De stedelijke opgave voor wateroverlast heeft betrekking op het voorkómen van grondwateroverlast, overstromend oppervlaktewater binnen stedelijk gebied en overbelasting vanuit de riolering tijdens hevige regenbuien. De stedelijke wateropgave dient tevens in relatie tot grondwateroverlast te worden bekeken. Gemeente en waterschappen zullen moeten beoordelen wanneer maatregelen moeten worden genomen om wateroverlast te voorkomen. Hierbij kan gedacht worden aan het maken van ruimte voor water, het aanpassen van de leefomgeving en openbare ruimte en het voorkomen van overbelaste riolering door bijvoorbeeld het creëren van retentie, aanleg van transportaders, bij voorkeur in combinatie met afkoppelen van verhard oppervlak. In dat laatste geval moet het water op een andere manier worden afgevoerd waarbij tevens voorkomen moet worden dat hierdoor wateroverlast ontstaat. Binnen de wateropgave bestaat er ook een visie op Regenwater. De visie richt zich op een duurzame wijze van omgaan met regenwater. In het vernieuwde regenwaterbeleid staan vier pijlers centraal: Aanpak bij de bron: het voorkomen van verontreiniging van regenwater. Regenwater vasthouden en bergen. Regenwater gescheiden van afvalwater afvoeren. Integrale afweging op lokaal niveau (door samenwerking laagst maatschappelijke kosten nastreven). Waterwet (Ww) De Waterwet heeft acht bestaande wetten voor het waterbeheer in Nederland vervangen: Wet op de waterhuishouding Wet op de waterkering Grondwaterwet Wet verontreiniging oppervlaktewateren Wet verontreiniging zeewater Wet droogmakerijen en indijkingen Wet beheer rijkswaterstaatswerken (het zogenaamde 'natte gedeelte') Waterstaatswet 1900 De Waterwet regelt het beheer van oppervlaktewater en grondwater. De wet is gericht zijn op het bereiken van doelstellingen van watersystemen (stroomgebieden), met een verdeling van verantwoordelijkheden en taken tussen de verschillende betrokken overheden. Tevens is de wet gericht op een adequaat instrumentarium voor de uitvoering van het waterbeleid. Dit betreft dan vooral een vermindering van regels, vergunningstelsels en administratieve lasten. Door de Waterwet zijn waterschappen, gemeenten en provincies beter in staat wateroverlast, waterschaarste en watervervuiling tegen te gaan. Ook voorziet de wet in het toekennen van functies voor het gebruik van water zoals scheepvaart, drinkwatervoorziening, landbouw, industrie en recreatie. Op grond van toegekende functies worden eisen gesteld aan de kwaliteit en inrichting van het water. Watervergunning De Watervergunning integreert alle vergunningstelsels van de verschillende waterwetten. Daarmee gaan zes vergunningen uit de eerdere waterbeheerwetten op in één Watervergunning. Het gaat hierbij om een scala van handelingen in watersystemen die voorheen door de afzonderlijke wetten werden gereguleerd, zoals het lozen van verontreinigende stoffen op het oppervlaktewater, het onttrekken van grondwater of het dempen van een sloot. Pagina 45

Veel activiteiten vallen onder algemene regels, waarvoor geen watervergunning nodig is; in deze gevallen kan dan met een melding worden volstaan. Lozingen van hemelwater uit het gemeentelijk rioolstelsel bijvoorbeeld vallen niet meer onder vergunningplicht (voorheen Wvo-vergunning), maar onder algemene regels. Het is verstandig vooraf contact met de gemeente of het bevoegde gezag op te nemen of vooroverleg aan te vragen. Bevoegd gezag kan Rijkswaterstaat, het waterschap of de provincie zijn. Activiteiten waarvoor een Watervergunning nodig is, zijn: Stoffen in een oppervlaktewaterlichaam brengen - afvalwater in een oppervlaktewater-lichaam lozen of rechtstreeks (dus niet via de gemeentelijke riolering) afvoeren naar een rioolwaterzuiveringsinrichting. Stoffen in zee brengen Een waterstaatswerk of beschermingszone gebruiken (aanleg, wijzigen, verwijderen) - Een waterstaatswerk is een oppervlaktewaterlichaam, bergingsgebied, waterkering of ondersteunend kunstwerk (bijv. een sluis of stuw). Water in de bodem brengen of eraan onttrekken - grondwater onttrekken of in samenhang daarmee water in de bodem brengen (infiltreren). Ook onttrekkingen in verband met bodemenergiesystemen vallen in deze categorie. Water in een oppervlaktewaterlichaam brengen of eraan onttrekken - grote hoeveelheden water in een oppervlaktewaterlichaam lozen of daaraan grote hoeveelheden onttrekken. Wet milieubeheer De Wet milieubeheer bevat verschillende onderdelen die specifiek van toepassing zijn op watergerelateerde onderwerpen, zoals indirecte lozingen, de gemeentelijke zorgplicht voor de inzameling van stedelijk afvalwater en het gemeentelijk rioleringsplan. De Wm kent naast watergerelateerde onderwerpen ook onderdelen die van grote relevantie zijn voor waterzaken. Te denken valt aan de afvalstoffenregelgeving, de coördinatie bij vergunningverlening en de samenwerking tussen bevoegde gezagen. Samen met de Waterwet biedt de Wm de wettelijke grondslag voor een aantal uitvoeringsbesluiten. Lozingsbesluiten Lozingen vanuit inrichtingen Met het van kracht worden van het Activiteitenbesluit, per 1 januari 2008, is de Wet milieubeheer zodanig aangepast dat inrichtingen in beginsel onder algemene regels vallen, tenzij ze expliciet vergunningplichtig zijn verklaard. Uitzondering hierop zijn de IPPC (gpvb)-inrichtingen, die zijn op grond van artikel 8.1 Wm vergunningplichtig. Alle overige inrichtingen vallen onder het Activiteitenbesluit. Behalve agrarische inrichtingen; die zijn van dit besluit uitgezonderd en vallen nog onder de 'oude' besluiten: Besluit landbouw milieubeheer; Besluit glastuinbouw; Lozingenbesluit Wvo open teelt en veehouderij. De komende tijd zullen ook deze besluiten vervangen worden door een Landbouwactiviteitenbesluit naar analogie van het Activiteitenbesluit. Een datum daarvoor is nog niet bekend. In het Activiteitenbesluit worden de activiteiten genoemd waardoor inrichtingen Wm-vergunningplichtig worden. Deze vergunningplichtige inrichtingen beschikken altijd over een Wm-vergunning, maar ten aanzien van activiteiten genoemd in hoofdstuk 3 van deze wet gelden de algemene regels volgens het besluit. Voor een directe lozing op het oppervlaktewater die niet is geregeld in het Activiteitenbesluit moet de inrichting een (reguliere) Watervergunning hebben. Zodra de Wabo van kracht is, komt de Wabo-vergunning in de plaats van de Wm-vergunningverplichting. De bijlage bij het Activiteitenbesluit waarin de vergunningplichtige activiteiten genoemd worden zal verhuizen naar het Bor (Besluit omgevingsrecht). Pagina 46

Lozen buiten inrichtingen In het kader van de herstructurering van de regelgeving zullen lozingen die niet vanuit inrichtingen plaatsvinden, worden geregeld met twee besluiten: Besluit lozing afvalwater huishoudens - voor lozingen vanuit particuliere huishoudens - Regeling lozing afvalwater huishoudens Besluit lozen buiten inrichtingen - voor overige lozingen. Besluit lozing afvalwater huishoudens Dit besluit is op 1 januari 2008 in werking getreden en is gebaseerd op de Wet milieubeheer, de Wet Bodembescherming en de Waterwet, die op 22 december 2009 de Wet verontreiniging oppervlaktewateren heeft vervangen. Tegelijkertijd is de bij dit Besluit behorende Regeling lozing afvalwater huishoudens van kracht geworden: Het Besluit lozing afvalwater huishoudens regelt alle lozingssituaties die bij een particulier huishouden aan de orde kunnen zijn, zowel in het stedelijk gebied als in het buitengebied. In de Regeling lozing afvalwater huishoudens is de normstelling voor septic tanks conform NEN-EN 12566-1 opgenomen. Voorheen werden de lozingen vanuit huishoudens geregeld met de volgende besluiten: Besluit lozingsvoorschriften niet-inrichtingen; Lozingenbesluit Wvo huishoudelijk afvalwater; Lozingenbesluit bodembescherming. Deze drie besluiten zijn niet meer van toepassing op lozingen vanuit particuliere huishoudens, maar ze zijn nog niet ingetrokken. Dat zal gebeuren als de gehele vernieuwing van de afvalwaterregelgeving is gerealiseerd, met de vernieuwde regels voor agrarische activiteiten in het Activiteitenbesluit en het toekomstig Besluit lozen buiten inrichtingen Het Besluit lozen afvalwater buiten inrichtingen is per 1 juli 2011 in werking getreden. Dit besluit regelt alle lozingen die niet vanuit een inrichting in de zin van de Wm of een particulier huishouden plaatsvinden. In navolging op het Activiteitenbesluit en het Besluit lozing afvalwater huishoudens is dit een besluit waarin alle lozingsroutes zijn geregeld, gebaseerd op de Wm en de Waterwet. Meldingen hiervoor worden gedaan via het Omgevingsloket. Met dit besluit wordt ook het lozen dat plaatsvindt door of namens de gemeente in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke zorgplichten geregeld. Dat betreft de zorgplicht voor stedelijk afvalwater op grond van artikel 10.33 Wm, en de zorgplichten voor afstromend hemelwater en grondwater op grond van artikel 3.5 en 3.6 Waterwet. Het gemeentelijk rioleringsplan (GRP) heeft hierbij een centrale rol. Het gaat hier om de volgende gemeentelijke lozingen: vanuit een schoonwaterstelsel in de bodem of het oppervlaktewater (artikel 3.14) vanuit overstorten van vuilwaterstelsels (artikel 3.15), en vanuit alternatieve systemen, volgens artikel 10.33, tweede lid, Wm, in de bodem of het oppervlaktewater (artikel 3.16). Voorwaarde in deze artikelen is dat de voorzieningen worden genoemd in en beheerd volgens het GRP en het lozen conform het GRP wordt uitgevoerd (zie ook hfd. 3 Huidige situatie). Pagina 47

Wet verankering en bekostiging van gemeentelijke watertaken Op 1 januari 2008 is de Wet verankering en bekostiging van gemeentelijke watertaken in werking getreden. De wet beoogt een aantal wettelijkee voorzieningen ten aanzien van de gemeentelijke watertakenn te creëren door wijziging van de Gemeentewet, de Wet op de waterhuis- houding en de Wet milieubeheer. Met de wetswijzigingenn krijgen de gemeenten de zorgplicht voor: Het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater vrijkomend van huishoudenss en bedrijven. Het inzamelen en verwerken van hemelwater vrijkomend van afvoerende oppervlakken. Het grondwater, bij overlastsituaties binnen stedelijk gebied. Wabo De Wabo heeft betrekking op natuur, milieu, bouwen en ruimte en regelt de vergunningplicht (Omgevingsvergunning) voor activiteiten die nu nog vergunningplichtig zijn onder de volgendee wetten en verordeningen: VROM-wetten Woningwet (bouwvergunning) Gebruiksbesluit (vergunning en melding) Wet milieubeheer (milieuvergunning en meldingsplicht) Wet ruimtelijke ordening (afwijking bestemmingsplan, aanlegvergunning) Monumentenwet (monumentenvergunning); Mijnbouwwet (mijnbouwmilieuvergunning); Wet verontreiniging oppervlaktewateren (indirectee lozingen); Flora- en faunawet (ontheffing). Natuurbeschermingswet (handeling in een beschermd natuurgebied met gevolgen voor habitat en soorten) ); Diverse gemeentelijke en provinciale verordeningen (zoals de reclame-, kap-, inrit- en sloopvergunning en de aanlegvergunning). Deze wijzigingen worden (voor de wijzigingenn met betrekking op de Wet W op de waterhuishouding) bij vaststellen van de nieuwe Waterwet overgenomen. De nieuwe wet bevat onder meer de nieuwe rioolbelasting (ter vervanging van hett huidige rioolrecht), waarmeee de gemeenten het beheer van de riolering betaalt. Ook definieert en verheldert dezee wet de rol van gemeenten voor wat betreft afvloeiendd hemelwater en grondwater. Daarmee verduidelijkt het ook de rolverdeling van gemeente, waterschap, provincie en - heel belangrijk - dee burger (perceel- eigenaar). Wet informatieuitwisseling ondergrondse netten (WION) Om de ernst en de hoeveelheid van graafincidentenn in Nederland in te perken is per 2008 de Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten n (Wion) oftewel de Grondroerdersregeling vann kracht geworden. De regeling verplicht zorgvuldiger graven en informatie uitwisseling tussen grondroerders (de gravers) en de kabel- en leidingbeheerders. Informatie uitwisseling voorafgaand aan de graafwerkzaam- heden verlooptt via een digitaal loket bij het kadaster. Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten Ten behoeve van meer transparantie heeft dee commissie BBV (commissie Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) richtlijnen opgesteld voor de d bepaling van de rioolheffing. Pagina 48

De commissie BBV spoort gemeenten en provincies aan om deze aanbevelingen te volgen omdat dat naar haar oordeel bijdraagt aan het inzicht in de financiële positie. Zie voor meer informatie bijlage 6. Regionaal beleid Omgevingsvisie (2009) De provincie omschrijft haar ambitie met het waterbeleid voor de komende jaren in één zin als volgt: We willen onze watersystemen zo inrichten dat ze voldoende en goed water bevatten en dat ze voor lange tijd veilig zijn en bestand tegen klimaatverandering. Om daar te komen heeft de Omgevingsvisie vijf centrale thema s: Veiligheid. Samen met rijk, waterschappen en gemeenten zorgt de provincie voor een veilige omgeving om te wonen en te werken door voldoende bescherming tegen het water te bieden. Schoon en gezond water. Om gezond te kunnen leven is een goede drinkwatervoorziening onmisbaar. Goed functionerende ecosystemen hebben voldoende en schoon water nodig. Gebruik van water. Water is een belangrijke productiefactor. Denk bijvoorbeeld aan een goed waterpeil voor de landbouw of beregening tijdens een periode van droogte. Ook wordt water gebruikt in allerlei industriële productieprocessen. Water als waardevol element. Water heeft behalve praktisch nut ook een belevingswaarde. Water is een waardevol element in de woon- en werkomgeving en in het buitengebied. Sturing waterbeleid. In de Omgevingsvisie geeft de provincie aan welke rol ze in het waterbeleid wil spelen. Waterbeheersplan 2010-2015 Waterschap Groot Salland Waterschap Groot-Salland is mede bevoegd gezag voor het uitvoeren van de Waterwet. Op basis van deze wet worden onder andere afvalwaterlozingen gereguleerd. Daarnaast worden de diffuse bronnen aangepakt door een actieve houding in te nemen naar medeoverheden, doelgroepen en private partners. De doelstellingen in het Waterbeheersplan voor het inzamelen en transporteren van afvalwater zijn: het optimaliseren van het inzamelen en het transport volgens de afspraken uit het nationale Bestuursakkoord Waterketen; het terugdringen van lozingen vanuit het transportsysteem op het oppervlaktewater. Daarnaast wordt de bestuurlijke samenwerking vastgelegd via (afval)waterakkoorden met de gemeenten. Het waterschap en de gemeente Dalfsen hebben reeds een Waterakkoord getekend. De beheersmatige samenwerking in de afvalwaterketen wordt verder uitgebouwd. Vooruitlopend op het Bestuursakkoord Waterketen heeft het waterschap beleid geformuleerd dat gericht is samen met de gemeenten op het doelmatig inrichten en beheren van de afvalwaterketen met als doel het nastreven van de laagst maatschappelijke kosten. Het waterschap gaat samen met de gemeenten verder met het meten in de riolering en de afvalwaterketen. Het doel hiervan is het functioneren en de doelmatigheid van de afvalwaterketen te verbeteren. Het waterschap wil samen met de gemeenten de rioleringsinformatie ontsluiten en de gegevens aan een breder publiek beschikbaar stellen (bijvoorbeeld via een website). De maatregelen hebben daarnaast betrekking op het in stand houden van de infrastructuur. Door de leeftijd van het persleidingennet zijn in deze planperiode vervangingen nodig. Per 1 januari 2011 moeten alle gemeenten voldoen aan de basisinspanning riolering. Vervolgens zal Groot Salland via het waterkwaliteitsspoor onderzoeken welke overstorten en RWZI s de oppervlaktewaterkwaliteit nog zodanig verslechteren dat aanvullende maatregelen nodig zijn. Om verhard oppervlak af te koppelen, haakt het waterschap aan bij grootschalige projecten, zoals wijkrenovaties. Het waterschap verleent geen algemene subsidie voor het afkoppelen van verhard oppervlak, maar draagt wel bij aan het opstellen van afkoppelkansenkaarten. De strategische nota rioleringsbeleid van het waterschap dateert uit 2007. Pagina 49

Gemeentelijk onderzoek en beleid Afgelopen planperiode heeft de gemeente Dalfsen een aantal onderzoeken uitgevoerd in het kader van het nationale en regionale beleid op het gebied van afvalwater. Onderzoek overlast overstort Ruitenborgw weg Uit het onderzoek naar de overlast van overstort Ruitenborghweg (Afbeelding 8: Overstort Ruitenborgweg) bleekk dat de theoretische uitstoot (487 kg CZV/jr) van deze overstort mogelijk te groot voor de relatief kleine sloot waar deze op loost. De locatie ligt naast volkstuintjes en weilanden. Tot aan 2006 gaf dit regelmatig problemen door de overstroming van volkstuintjes en weilanden met overstortwater. Het waterschap heeft maatregelen getroffen in de watergang: het gemaal (gemeente) aan de Ruitenborgwegg is aangepast (overstortt naar de Vecht). Het waterschap heeft geen klachten meer m gehad over deze locatie, maar de gemeente nog wel over stank in de watergang w i.v.m. maaisel.. Kwaliteitsmetingen in het verleden duiden op een e matige waterkwaliteit voor Afbeelding 8: Overstort PAK's, stikstof en fosfaat en zeer slechte waterkwaliteit voor de zuurstof- Er liggen dus bij dezee locatie nog kansen voorr de verbetering van de water- kwaliteit. Deze overstort zal in combinatie met de stedelijke wateropgave waterschap aangepast worden. Ruitenborgweg huishouding. De macrofaunatoestand was in het h verleden ook zeer slecht. Onderzoek Hoonhorst en Lemelerveld Het betreft hier een onderzoek naar de restinspanning voor het realiseren van de basisinspanning in Hoonhorst en Lemelerveld. Dit onderzoek enn de benodigde maatregelen zijn meegenomen en omschreven in het vbrp (2010). Op het dorpsplein in Hoonhorst is reeds een infiltratievoorziening van 100m 3 aanwezig. In Lemelerveld is in 2011 de bergingg in bemalingsgebied B van Lemelerveld vergroot. In combinatie met gemaal aanpassingen wordt voldaan aan de basisinspanning. Regenwaterstructuurplan Uit het onderzoek t.b.v. het regenwaterstructuurplan blijkt dat de bodemopbouw van alle kernen gekarteerd is als goed waterdoorlatende zandgronden. Dit is gunstig voor een eventuele infiltratie naar de ondergrond en daarom is het uitgangspunt gehanteerd dat infiltratie naar de ondergrond overal goed haalbaar is. De optredendee grondwaterstanden bepalen daarbij of naast bovengrondse voorzieningen (wadi s) ook ondergrondse voorzieningen mogelijk zijn. De voorkeur van de gemeente gaat uit naar: 1. Bovengrondse afvoer naar bovengrondsee infiltratievoorzieningen; 2. Regenwaterriool met een First Flush naarr een bovengrondse infiltratievoorziening; 3. Regenwaterriool met een beperkte First Flush naar de rioolwaterzuivering. Het rioolontwerp op hoofdlijnen behorend tot het regen- waar waterstructuurplan geeft aan welk type infiltratie mogelijk en gewenst is. Actualisatie BRP Bij de actualisatie van het BRP volgde uit de berekeningen een groot potentieel aan water-op-straat situaties in Dalfsen, Nieuwleusen en Lemelerveld (zie ook Afbeelding 9: water-op-straat na hoosbui in burgemeester Bacxlaan op 19 juli 2008). Het is twijfelachtig of in de praktijk het probleem ook daadwerkelijk zo omvangrijk is. Afbeelding 9: 9 water-op-straat na hoosbui in burgemeester Bacxlaan opp 19 juli 2008 Pagina 50

Kleinschalige maatregelen, die worden aanbevolen in het BRP, om de capaciteit van het stelsel te vergroten of te ontlasten worden overgenomen. Optimalisatie Afvalwaterketen Studie (OAS) Het doel van de OAS Dalfsen was om door samenwerking een optimalisatie in de waterketen te bereiken, waarbij tegen laagst maatschappelijke kosten de afvalwaterketen aan de gestelde eisen en randvoorwaarden voldoet. Uit de OAS Dalfsen bleek dat er gezamenlijk slechts beperkte mogelijkheden waren. De gemeente Dalfsen kent nog geen calamiteiten of incidentenplan voor de riolering. Pagina 51

Bijlage 3: Uitgevoerde maatregelen vanuit het waterplan Thema Omschrijving mogelijke maatregelen Initiatiefnemer Afgerond? 1 Ruimte voor Voldoen aan stedelijke wateropgave, bepalen Waterschap Wateropgave is bepaald water kwantitatieve wateropgave Voldoen aan de zorgplicht voor grondwater (Integrale Gemeente Onderdeel VGRP 2011-2015 Waterwet) Inventarisatie veiligheid in relatie tot de Overijsselse Vecht Waterschap Toetsing 2010, geen onderdeel GRP Onderzoek creëren van meer retentie binnen gemeente Dalfsen Gemeente Meegenomen in projecten, onderdeel vgrp Onderzoek retentie westzijde Dalfsen Waterschap en gemeente Uitgevoerd in kader van BRP / OAS Onderzoek naar maatregelen tegen verdroging nabij de Leemculeweg Dalfsen Waterschap en gemeente Gereed 2 Schoon water Voldoen aan de KRW, uitwerken betekenis KRW Gemeente Onderdeel VGRP 2011-2015 voor gemeente Maatregelen verbeteren waterkwaliteit en Gemeente In uitvoering verminderen overstort (GRP) Opstellen afkoppelkansenplan Gemeente Gereed Uitvoeren (onderhouds)baggerplan waterschap en Waterschap In uitvoering, gemeente Optimalisatie afvalwatersysteem Waterschap en Uitgevoerd in 2009/2010 gemeente Onderzoek overlast overstort Ruitenborghweg Waterschap en Gereed gemeente Opstellen brochure bouwen en beheren versus milieu Gemeente Uitgevoerd als onderdeel vgrp 3 Genieten van water 4 Waterorganisatie en communicatie Interactieve planvorming m.b.t. vergroten beleving / Gemeente verbetering oevers en woonomgeving Voorlichting over water en verantwoordelijkheden Gemeente Waterloket is beschikbaar Oeveraanpassingen ter verbetering hengelsport- en Gemeente kanomogelijkheden Behoud van watererfgoederen en benutten ten behoeve van recreatie Gemeente Opstellen beheer- en onderhoudsplan Overijssels kanaal Gemeente en waterschap Aanpassen beheer- en onderhoudsplan plassen Westerbouwlanden te Nieuwleusen Gemeente en waterschap Waterland Dalfsen waterspeeltuin/park met water Gemeente als interactief thema Opzetten van een waterloket (Integrale Waterwet) Gemeente Beschikbaar Opstellen streefbeelden watergangen als basis voor communicatie, beheer en onderhoud Overname stedelijk water Toepassen watertoets en stroomlijnen communicatie tussen gemeente en waterschap Opstellen standaardtekst waterparagraaf ROprocedures. Online neerslag en (grond)water op de website gemeente Dalfsen Waterschap en gemeente Waterschap Gemeente Doorlopend Gemeente Gereed Gemeente Beschikbaar Pagina 52

Bijlage 4: Gegevens lozingslocaties Tabel B4.1 Externe overstorten gemengde stelsel Kern Gebied Putnr WGS nr. Drempel hoogte Drempel Loost op [m t.o.v. NAP] lengte [m] Dalfsen Ankum AN782 DL17 1,55 0,9 Sz.270.60 Ankummer Es I AE892 DL13 2,12 2,62 Sz.270.80 Wannestraat I458 DL 6 2,40 4,50 Bellingeweer Dalfsen kern DP501 DL 1 1,77 5,65 Sz.270.58 DP713 DL 5 2,40 1,10 Sz.270.80 DK156 DL 7 2,40 4,52 Bellingeweer DK168 DL 8 2,27 4,64 Bellingeweer DK84 DL 9 2,37 3,81 Vecht DP501 DL2 Bemaling Vecht Nieuwleusen Den Hulst NN619 NL9 1,92 1,00 Bermsloot Oosteinde NZ030 NL1 2,07 0,30 DV.30.141 NZ827 NL2 2,01 0,80 DV.30.50 Kern Nieuwl NN356 NL5 1,90 3,00 DV.30.22 NN380 NL6 1,92 1,55 DV.30.22 NN431 NL7 1,76 2,70 Hulsterplas NN589 NL8 2,49 3,84 DV.40 NWB248 NL16 1,60 4,00 DV.30.135 Oudleusen Kern OL99Ovb DL19 3,10 2,00 SZ.335.26 Hoonhorst Kern HH61 DL18 1,34 1,98 Mars Wetering Lemelerveld Gebied A LV59 DL28 5,53 1,54 Overijssels Kanaal LV63A DL29 5,52 3,00 Overijssels Kanaal LV68A DL30 5,64 2,00 Overijssels Kanaal Gebied B LM201 DL22 5,77 2,03 Overijssels Kanaal LM234 DL23 5,52 1,48 Overijssels Kanaal LV42 DL21 5,86 1,50 Overijssels Kanaal Gebied C LM324 DL26 5,11 2,28 Overijssels Kanaal LM422 DL27 5,19 2,77 Overijssels Kanaal Pagina 53

Tabel B4.2 Externe overstorten VGS stelsel Kern Gebied Putnr WGS nr. Drempel hoogte Drempel Loost op [m t.o.v. NAP] lengte [m] Dalfsen Ankummer Es II 1291 DL16 1,85 3,32 SZ.270.82 Welsummerweg I486 DL10 1,30 3,29 Bellingeweer Nieuwleusen De Brink NZ793r NL19 1,05 0,50 DV.30.135 NZ807r NL18 2,21 1,12 DV.30.46 De Grift I NGR25r NL24 1,51 2,00 Dedemsvaart Evenboersweg NN692r NL20 1,97 1,52 DV.40 Westerveen- NWV26r NL10 2,15 0,88 Watergang kwartier Westerbouwlanden NWB15r NL17 1,36 2,00 DV.30.135 NWB28r* DV.30.135 Oudleusen Muldersveld OL99v DL39(7) 2,89 2,00 SZ.335.26 Lemelerveld Haven-Nijl LV201R DL44 5,54 1,00 Overijssels Kanaal Gebied E LM461r DL33 5,30 1,99 Overijssels Kanaal * overstort is niet meegenomen in rekenmodel Pagina 54

Tabel B4.3 Externe overstorten / uitlaten gescheiden stelsels Kern Gebied Putnr WGS Drempel hoogte Drempel Loost op nr. [m t.o.v. NAP] lengte[m] Dalfsen Gerner Marke GM10IT 2,35 0,80 Wadi GM76IT 2,35 0,80 Wadi GM89IT 2,35 0,80 Wadi Wadi DL37 SZ.270.80 Ankummer ES I DP781a DL15 - Ø 400 SZ.270.80 Sportpark Gerner S1 DL12 - Ø 500 Bermsloot Kern DK206IT - Ø 250 Bermsloot Kern DK255IT 2,56 - Wadi Kern DK418IT - - Wadi Kern DK05IT - - Wadi Kern DK06IT - - Wadi Kern DP732A DL11 - - SZ.270.80 Nieuwleusen De Meele Oost Nmo07r NL14 1,61 1,09 Dedemsvaart Nmo16r NL13 1,59 2,63 Dedemsvaart Nmo08r NL15 Bemaling 125 m3 Dedemsvaart Kern NN793 NL26 DV.30.22 NN783r NL27 - Ø 200 Hulsterplas NN275A - Ø 160 Zaksloot NN518A +1.84 Ø 315 Hulsterplas NN777 - - DV.30.22 NN787 +1.92 Ø 315 Bermsloot NN800r - Ø 125 Hulsterplas NZ033IT NL 28 - Ø 200 Bermsloot NZ122IT - Ø 315 Bermsloot Oosteinde NZ75C - Ø 500 Bermsloot Keyser Kaas NZ907IT NL25 1,90 DV.30.50 Hoonhorst De Koele HK06I DL31 Bermsloot HK07I* DL32 Bermsloot Lemelerveld De Nieuwe LN34IT* DL40 4,81 0,78 OK.22.10 Landen LN18IT* DL41 4,99 0,78 OK.22.02 LN47IT* DL42 5,00 0,78 OK.22.10 Gebied D LM79r DL24 - Ø 400 Bermsloot LM85 DL25 - Ø 400 Bermsloot Oudleusen Kern OL99Vb - Ø 315 SZ.335.26 Kern OL74 DL38 - Ø 200 Bermsloot * overstort is niet meegenomen in rekenmodel Tabel B4.4 Interne overstorten gemengde stelsels Kern Gebied Putnr Drempelhoogte [m t.o.v. NAP] Drempellengte [m] Dalfsen Kern DP506 1,60 1,25 DP504 1,76 1,15 Nieuwleusen Oosteinde NZ088 1,70 1,25 Pagina 55

Tabel B4.5 Interne overstorten (verb.) geschieden stelsels Kern Gebied Putnr Drempelhoogte [m t.o.v. NAP] Drempellengte [m] Dalfsen Gerner Marke GM04IT* 2,50 0,80 GM07IT* 2,50 0,80 GM19IT* 2,80 0,80 GM21IT* 2,80 0,80 GM26IT* 2,80 0,80 GM35IT* 2,52 1,00 GM36IT* 2,51 1,00 GM45IT* 2,57 1,00 GM48IT* 2,45 0,80 GM49IT* 2,55 0,80 GM59IT* 3,00 0,80 GM63IT* 3,00 0,80 GM93IT* 2,55 0,80 IW22I 2,88 2,00 IW29I* 2,19 0,80 Lemelerveld De Nieuwe Landen LN10IT* 5,31 0,79 LN15IT* 5,05 0,78 LN24IT* 5,28 0,79 LN29IT* 5,00 0,80 * overstort is niet meegenomen in rekenmodel Pagina 56

Bijlage 5: Ambitiematrix geselecteerde ambities SCENARIO REACTIEF SPAARZAAM EN BETROUWBAAR DUURZAAM EN VOORUITSTREVEND STEDELIJK AFVALWATER a. Systeemkeuze Handhaven van de huidige rioolsystemen b. Emissies Voldoen aan de basisinspanning en op termijn aan waterkwaliteitsspoor Geleidelijke omvorming naar doelmatige rioolsystemen bij nieuwbouw en reconstructie Voldoen aan de basisinspanning en waterkwaliteitsspoor Ombouwen naar doelmatige en duurzame rioolsystemen Geen overstortingen vanuit de riolering op oppervlaktewater (absolute stelsels) c. Drukriolering buitengebied Ad hoc vervangen Lokaal inspecteren en vervangen Algeheel inspecteren en vervangen d. IBA's buitengebied Met rust laten, evt.verlengen ontheffing provincie e. Onderbouwing maatregelen Op basis van theoretische berekeningen HEMELWATER a. Overlast / klimaat 1 tot 3x per jaar water op straat bij gemengde riolering Deels vervangen door drukriolering Op basis van theoretische berekeningen en specifieke praktijkonderzoek (metingen) 1x per jaar water op straat bij gemengde riolering, waarbij economische schade wordt beperkt In de teokomst volledig vervangen door drukriolering Op basis van theoretische berekeningen en algeheel praktijkonderzoek 1x per 5 jaar water op straat bij gemengde riolering, waarbij economische schade wordt voorkomen (klimaatbestendig) b. Afkoppelen / niet aankoppelen Nieuwbouw niet aankoppelen Afkoppelen bestaande bebouwing stimuleren (subsidie) c. Beheer openbare ruimte Chemische onkruidbestrijding Mechanische en incidenteel chemische onkruidbestrijding Afkoppelen bestaande bebouwing verplichten (tegemoetkoming kosten) Duurzame onkruidbestrijding d. Verantwoordelijkheid Zoveel mogelijk bij de burger laten Burger beperkt faciliteren Zoveel mogelijk door de gemeente laten uitvoeren GRONDWATER a. Overlast Geen ontwateringseisen formuleren Ontwateringseisen op basis van gemiddelde hoogste grondwaterstanden b. Onderbouwing maatregelen Op basis van klachten / calamiteiten Op basis van berekeningen en praktijkonderzoek (metingen) Ontwateringseisen op basis van gemiddelde hoogste grondwaterstanden Op basis van berekeningen en praktijkonderzoek (metingen) c. Verantwoordelijkheid Zoveel mogelijk bij de burger laten Burger beperkt faciliteren Zoveel mogelijk door de gemeente laten uitvoeren OVERIG a. Beheer en onderhoud Op ad hoc-basis / calamiteiten Planmatig conform rioleringsbeheerplan Gedifferentieerd naar vervuilingsgraad b. Onderzoek en monitoring Op adhoc-basis Gericht op knelpunten Gestructureerd, niveaumetingen bij gemalen en overstorten c. Samenwerking Samenwerking op incidentele basis Samenwerking wanneer er voordelen te verwachten zijn Opzetten organisatieoverstijgend "waterbedrijf" d. Communicatie Passieve communicatie: alleen informeren als er aanleiding toe is Beperkte actieve communicatie via website van de gemeente en lokaal nieuwsblad Actieve communicatie: maken van "reclame" voor water via krant, website en folders e. Waterloket Geen waterloket Alleen aanwijzen van een centraal aanspreekpunt Inrichten en organiseren van een waterloket f. Organisatie Geringe lokale kennis, maximaal uitbesteden g. Rioolheffing Verbruiken reserves, mogelijke heffingstijgingen lange termijn Opbouwen lokale kennis i.c.m. uitbesteden Voortzetten huidig beleid Rioleringszorg in eigen beheer i.c.m. specialistische ondersteuning Tariefstijging op korte termijn, t.b.v. minimalisatie heffing op lange termijn Pagina 57

Bijlage 6: Voorschriften financiering en financieringsmodellen VOORSCHRIFTEN FINANCIERING RIOLERINGSZORG Algemene regels De voorschriften waaraan gemeenten zich moeten houden bij het opstellen van de gemeente begroting zijn vastgesteld in het Besluit begroting en verantwoording (BBV). Ten aanzien van riolering staan in de BBV onder meer de volgende (algemene) regels: Riolering wordt beschouwd als een voorziening met economisch nut, waarvan de investeringen moeten worden geactiveerd en de lasten over de gebruiksduur moeten worden verdeeld. Ter bestrijding van kosten voor de rioleringszorg kan de gemeente een rioolheffing in rekening brengen op grond van art. 228a van de Gemeentewet. Het tarief voor de rioolheffing mag op begrotingsbasis maximaal kostendekkend zijn. In de tariefberekening voor de te innen rioolheffing kan een egalisatiebedrag worden meegenomen ter dekking van toekomstige kosten voor groot onderhoud (art 44,1c BBV). Groot onderhoud wordt in deze gedefinieerd als lang cyclisch onderhoud dat niet leidt tot verlenging van de levensduur van de betreffende voorziening. De gemeente mag bij de tariefberekening van de rioolheffing de geraamde BTW als last meenemen (art. 229b, 2b van de Gemeentewet). Renteopbrengsten van positieve saldi van voorzieningen of reserves komen ten goede van de algemene middelen. Rentetoerekening aan de voorziening is alleen toegestaan als de voorziening gewaardeerd wordt tegen contante waarde. Notitie riolering Om meer duidelijke te verschaffen over de mogelijkheden die de BBV ten aanzien van de riolering biedt, heeft de Commissie-BBV in 2007 voor het eerst een Notitie riolering doen verschijnen. In 2009 is een tweede versie verschenen om aansluiting te vinden bij het tussentijdse gewijzigde wettelijk kader rondom de gemeentelijk watertaken. De notitie bevat een aantal stellige uitspraken en aanbevelingen. De Commissie-BBV verwacht dat de stellige uitspraken door de gemeente worden gevolgd. Indien een gemeente hiervan meent te moeten afwijken in haar specifieke situatie, dient dit bij de begroting gemotiveerd te worden. De specifieke regels voor riolering luiden als volgt: In het tarief mogen spaarbedragen voor toekomstige vervangingsinvesteringen worden meegenomen. Deze worden als last in de exploitatie toegevoegd aan een spaarvoorziening (art. 44, 2e BBV). Bij realisatie van de vervangingsinvestering wordt deze voor het volle bedrag geactiveerd (zie algemene regels). Het spaarbedrag in de voorziening kan op het te activeren bedrag in mindering worden gebracht. Wanneer van een vervangingsinvestering een boekwaarde resteert, hoeft hierop niet te worden afgeschreven maar kunnen spaarbedragen voor vervanging die in latere begrotingsjaren worden ontvangen, op de boekwaarde worden afgeboekt. Als alternatief kan de gemeente er ook voor kiezen om de kapitaallasten van de resterende boekwaarde in het tarief op te nemen. De Commissie-BBV doet de aanbeveling om de gerealiseerde resultaten riolering te muteren op een bestemmingsreserve riolering. FINANCIERINGSMODEL Ten aanzien van de financiering van de rioleringsinvesteringen kunnen globaal drie methodieken worden onderscheiden. Activeringsmodel, waarbij alle investeringen worden geactiveerd conform de daartoe in de financiële verordening vastgelegde uitgangspunten. Directe afschrijvingsmodel, waarbij in de spaarvoorziening opgeslagen spaarbedragen in mindering worden gebracht op de investeringen. Ideaal Complex model, eveneens berustend op directe afschrijving maar waarbij de spaarbedragen voor de spaarvoorziening een sluitpost vormen op de begroting. Pagina 58

rioolheffing exploitatie activeren resultaat op jaarrekening bestemmingsreserve riolering investeringen Activeringsmodel Het activeringsmodel betreft de huidige situatie in de gemeente Dalfsen. Bij het activeringsmodel worden investeringen als boekwaarde op de gemeentebalans genoteerd, inclusief een vastgestelde afschrijvingsperiode. De kapitaallasten (rente en afschrijving) komen ten laste van de exploitatie. Het resultaat op de jaarrekening vloeit conform de aanbeveling van de Commissie-BBV in een bestemmingsreserve. In plaats van een bestemmingsreserve is ook een zogenaamde tariefegalisatievoorziening toegestaan. Directe afschrijving Bij het directe afschrijvingsmodel wordt de ingestelde spaarvoorziening gevoed door spaarbedragen (dotaties) die ten laste komen van de exploitatie. Deze spaarbedragen worden in mindering gebracht op de vervangingsinvesteringen. Bij een ontoereikend saldo van de spaarvoorziening wordt gebruik gemaakt van de mogelijkheid in de BBV om de boekwaarde op een later tijdstip (versneld) af te boeken waardoor de rentelasten geminimaliseerd worden. Het jaarresultaat vloeit weer af naar een bestemmingsreserve of tariefegalisatievoorziening. rioolheffing exploitatie sparen resultaat op jaarrekening bestemmingsreserve riolering investeringen afboeken spaarvoorziening rioolvervanging rioolheffing exploitatie sparen resultaat op jaarrekening bestemmingsreserve riolering investeringen afboeken spaarvoorziening rioolvervanging Ideaal Complex Bij het Ideaal Complex vormen de jaarlijkse spaarbedragen de sluitpost op de begroting, waardoor er op jaarbasis een evenwicht ontstaat tussen inkomsten en (overige) exploitatielasten. In dit geval spreken we van een Ideaal Complex. De schommelingen die in de jaarlijkse investeringen bestaan worden opgevangen in de spaarvoorziening. In theorie ontstaat bij dit model op basis van begrotingscijfers geen jaarresultaat, waardoor de bestemmingsreserve of tariefegalisatievoorziening overbodig zou zijn. In de praktijk treden er altijd afwijkingen op ten opzichte van de begroting waardoor deze zaken wel aanbevelenswaardig zijn. Beide modellen met directe afschrijving maken een geleidelijke overgang mogelijk vanuit een bestaande situatie met het activeringsmodel. Het voordeel van het Ideaal Complex is dat er niet aan voorwaarden van de bestemmingsreserve behoeft te worden voldaan, omdat er op begrotingsbasis geen gelden naar toevloeien. Daardoor is deze methode overzichtelijker en robuuster dan het directe afschrijvingsmodel. Pagina 59

Bijlage 7: Overzicht uitgaven en inkomsten Pagina 60

Algemeen versie: 2.0.4 ARCADIS 2010 info: Jan Zuidervliet (06 2706 2243 of Jan.Zuidervliet@Arcadis.nl) Judith de Bruijne (06 507 36 754 of judith.debruijne@arcadis.nl) ALGEMEEN Opdrachtgever: Gemeente Dalfsen startjaar 2011 Omschrijving project: vgrp 2012-2015 beschouwde periode (standaard 60 jaar) 60 jaar Projectnummer: C01032.100151 prijspeil 2011 aantal heffingseenheden (in startjaar) 9.938 rioolheffing (in startjaar) 121,80 ACTIVERINGSGEGEVENS technische levensduur afschrijving s-termijn Afschrijving s-vorm PERCENTAGES vrij-verval riolering 60 jaar 25 jaar lineair Rente op investeringen (nominaal): 5,0 % gemalen, bouwkundig 45 jaar 15 jaar lineair Rente op positief saldo (nominaal): 1,5 % gemalen, E/M 15 jaar 15 jaar lineair Rente op positief saldo (reeel): 1,5 % persleidingen 45 jaar 35 jaar lineair Rente op boekwaarde(nominaal): 5,0 % drukriolering, bouwkundig 45 jaar 35 jaar lineair Rente op boekwaarde(reeel): 5,0 % drukriolering, E/M 15 jaar 15 jaar lineair Inflatiecorrectiepercentage 0,0 % IBA's 15 jaar 15 jaar lineair randvoorziening, bouwkundig 45 jaar 15 jaar lineair randvoorziening, E/M 15 jaar 15 jaar lineair VOORZIENINGEN / RESERVES Type voorziening SPAARVOORZIENING RIOOLVERVANGING randvoorzieningen, overig 15 jaar 15 jaar lineair Startsaldo voorziening 4.105.887 euro infiltratievoorzieningen 15 jaar 15 jaar lineair Startsaldo bestemmingsreserve: 100.000 euro drainage/ DT-riolering 15 jaar 15 jaar lineair Afschrijvingsvorm (default) lineair BTW Tijdstip activeren cq rentetoerekening einde jaar BTW: 0,0 % Activerings-/rentetoerekeningsfactor 0,0 BTW-compensatie op basis van: vast bedrag BTW-vast bedrag (i.v.t.) 65.899 DEFAULTWAARDEN Afschrijvingstermijnen (aflopend) 60 jaar 35 jaar 30 jaar 25 jaar 20 jaar 15 jaar 10 jaar 5 jaar Afschrijvingsvormen Actieringstijdstip BTW-compensatie Voorziening annuitair lineair begin jaar halverwege einde jaar investeringen afschrijvingen kapitaallasten vast bedrag SPAARVOORZIENING RIOOLVERVANGING EGALISATIEVOORZIENING GROOT ONDERHOUD GECOMBINEERDE VOORZIENING 075678734:0.2!

Uitgaven en inkomsten Opdrachtgever: Gemeente Dalfsen Omschrijving project: vgrp 2012-2015 prijspeil: 2011 Projectnummer: C01032.100151 startjaar: 2011 Datum: 04-okt-11 JAAR UITGAVEN INKOMSTEN (excl rioolheffing) KASSALDO EXPLOITATIE INVESTERINGEN onderzoek loonkosten exploitatie, BTW vrij-verval gemalen, E/M gemalen, IBA's persleidingen drukriolering drukriolering randvoorzieni randvoorzieni infiltratievo drainage/ DTriolering investeringe nieuwe aanleg BTW BTW uitgaven Rioolheffing Verfijning Overig Inkomsten -/- excl exploitatie riolering bouwkundig, E/M, bouwkundig ng, E/M ng, orzieningen uitgaven loonkosten bouwkundig n 25 15 15 15 35 15 35 15 15 15 15 variabel excl. BTW excl. BTW excl. BTW excl. BTW 0,00 % excl. BTW excl. BTW excl. BTW excl. BTW excl. BTW excl. BTW excl. BTW excl. BTW excl. BTW excl. BTW excl. BTW excl. BTW excl. BTW 0,00 % excl. BTW 0,00 % 2011 0 209.148 346.836 555.984 0 672.641 31.855 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 704.496 0 1.260.480 0 1.210.448 0 0 1.210.448 50.032-2012 42.500 211.240 597.836 851.576 0 301.631 19.554 0 0 0 5.405 0 0 0 0 0 0 326.590 0 1.178.166 0 1.254.236 0 0 1.254.236 76.070 2013 102.500 213.352 582.836 898.688 0 286.268 103.663 0 0 0 10.810 0 0 0 0 0 0 400.741 0 1.299.429 0 1.299.187 0 0 1.299.187 242-2014 42.500 215.485 582.836 840.821 0 396.213 94.698 0 0 0 10.810 0 0 0 0 0 0 501.721 0 1.342.542 0 1.345.330 0 0 1.345.330 2.788 2015 97.500 215.485 552.836 865.821 0 215.052 53.850 0 0 0 162.150 0 0 0 0 0 0 431.052 0 1.296.873 0 1.392.691 0 0 1.392.691 95.818 2016 42.500 215.485 346.836 604.821 0 0 75.394 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 75.394 0 680.215 0 1.435.056 0 0 1.435.056 754.840 2017 102.500 215.485 346.836 664.821 0 921.120 33.229 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 954.349 0 1.619.170 0 1.478.478 0 0 1.478.478 140.693-2018 42.500 215.485 346.836 604.821 0 350.760 208.947 0 0 0 5.405 0 0 0 0 0 0 565.112 0 1.169.933 0 1.522.981 0 0 1.522.981 353.048 2019 97.500 215.485 346.836 659.821 0 949.326 48.408 0 0 0 772.915 0 0 0 0 0 0 1.770.649 0 2.430.470 0 1.568.591 0 0 1.568.591 861.878-2020 42.500 215.485 346.836 604.821 0 272.369 153.190 0 0 0 583.740 0 0 0 1.094 0 0 1.010.393 0 1.615.214 0 1.615.333 0 0 1.615.333 119 2021 102.500 215.485 346.836 664.821 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 664.821 0 1.663.232 0 0 1.663.232 998.411 2022 42.500 215.485 346.836 604.821 0 136.500 62.433 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 198.933 0 803.754 0 1.712.314 0 0 1.712.314 908.560 2023 97.500 215.485 346.836 659.821 0 260.262 24.351 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 284.613 0 944.434 0 1.762.606 0 0 1.762.606 818.171 2024 42.500 215.485 346.836 604.821 0 546.484 32.136 0 0 0 27.025 0 0 0 0 0 0 605.645 0 1.210.466 0 1.814.135 0 0 1.814.135 603.670 2025 102.500 215.485 346.836 664.821 0 1.239.908 83.435 112.944 0 0 21.620 99.978 0 0 0 0 0 1.557.884 0 2.222.705 0 1.866.930 0 0 1.866.930 355.775-2026 42.500 215.485 346.836 604.821 0 1.647.539 31.855 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.679.394 0 2.284.215 0 1.921.019 0 0 1.921.019 363.196-2027 97.500 215.485 346.836 659.821 0 254.240 19.554 0 0 0 5.405 2.990 0 0 0 0 0 282.189 0 942.010 0 1.954.714 0 0 1.954.714 1.012.703 2028 42.500 215.485 346.836 604.821 0 513.091 103.663 0 0 0 10.810 2.990 0 0 0 0 0 630.554 0 1.235.375 0 1.988.999 0 0 1.988.999 753.624 2029 102.500 215.485 346.836 664.821 0 0 94.698 0 0 0 10.810 0 0 0 0 0 0 105.508 0 770.329 0 2.023.886 0 0 2.023.886 1.253.558 2030 42.500 215.485 346.836 604.821 0 2.396.741 53.850 23.421 0 0 162.150 242.270 0 0 0 0 0 2.878.433 0 3.483.254 0 2.059.385 0 0 2.059.385 1.423.869-2031 97.500 215.485 346.836 659.821 0 1.460.305 75.394 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.535.699 0 2.195.520 0 2.095.507 0 0 2.095.507 100.013-2032 42.500 215.485 346.836 604.821 0 1.342.141 33.229 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.375.370 0 1.980.191 0 2.132.262 0 0 2.132.262 152.071 2033 102.500 215.485 346.836 664.821 0 2.332.685 208.947 62.697 0 0 5.405 105.140 0 0 0 0 0 2.714.874 0 3.379.695 0 2.169.662 0 0 2.169.662 1.210.033-2034 42.500 215.485 346.836 604.821 0 1.332.151 48.408 0 0 0 772.915 328.612 0 0 0 0 0 2.482.086 0 3.086.907 0 2.207.718 0 0 2.207.718 879.189-2035 97.500 215.485 346.836 659.821 0 2.175.009 153.190 0 0 0 583.740 8.093 0 0 1.094 0 0 2.921.126 0 3.580.947 0 2.246.441 0 0 2.246.441 1.334.506-2036 42.500 215.485 346.836 604.821 0 1.550.809 0 67.444 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.618.253 0 2.223.074 0 2.285.844 0 0 2.285.844 62.770 2037 102.500 215.485 346.836 664.821 0 3.386.504 62.433 15.345 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3.464.282 0 4.129.103 0 2.325.938 0 0 2.325.938 1.803.165-2038 42.500 215.485 346.836 604.821 0 3.027.292 24.351 23.421 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3.075.065 0 3.679.886 0 2.366.735 0 0 2.366.735 1.313.151-2039 97.500 215.485 346.836 659.821 0 1.234.189 32.136 46.303 0 0 27.025 130.779 0 0 0 0 0 1.470.431 0 2.130.252 0 2.408.247 0 0 2.408.247 277.995 2040 42.500 215.485 346.836 604.821 0 988.382 83.435 0 0 0 21.620 28.093 0 0 0 0 0 1.121.529 0 1.726.350 0 2.450.488 0 0 2.450.488 724.138 2041 102.500 215.485 346.836 664.821 0 2.189.617 31.855 0 0 0 0 7.940 0 0 0 0 0 2.229.412 0 2.894.233 0 2.493.469 0 0 2.493.469 400.764-2042 42.500 215.485 346.836 604.821 0 734.717 19.554 44.420 0 0 5.405 22.316 0 0 0 0 0 826.412 0 1.431.233 0 2.537.205 0 0 2.537.205 1.105.972 2043 97.500 215.485 346.836 659.821 0 540.921 103.663 33.921 0 0 10.810 2.990 0 0 0 0 0 692.305 0 1.352.126 0 2.581.707 0 0 2.581.707 1.229.582 2044 42.500 215.485 346.836 604.821 0 3.912.688 94.698 170.119 0 0 10.810 227.346 0 0 0 0 0 4.415.660 0 5.020.481 0 2.626.990 0 0 2.626.990 2.393.491-2045 102.500 215.485 346.836 664.821 0 228.515 53.850 35.536 0 0 162.150 0 0 0 0 0 0 480.051 0 1.144.872 0 2.673.068 0 0 2.673.068 1.528.196 2046 42.500 215.485 346.836 604.821 0 1.974.240 75.394 62.995 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2.112.630 0 2.717.451 0 2.719.953 0 0 2.719.953 2.503 2047 97.500 215.485 346.836 659.821 0 2.217.925 33.229 47.498 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2.298.652 0 2.958.473 0 2.767.661 0 0 2.767.661 190.812-2048 42.500 215.485 346.836 604.821 0 1.656.368 208.947 135.683 0 0 5.405 0 0 0 0 0 0 2.006.403 0 2.611.224 0 2.816.206 0 0 2.816.206 204.982 2049 102.500 215.485 346.836 664.821 0 470.843 48.408 56.183 0 0 772.915 1.486.394 0 0 0 0 0 2.834.743 0 3.499.564 0 2.865.603 0 0 2.865.603 633.961-2050 42.500 215.485 346.836 604.821 0 1.115.786 153.190 366.493 0 0 583.740 1.194.044 0 532.950 1.094 0 0 3.947.297 0 4.552.118 0 2.915.865 0 0 2.915.865 1.636.253-2051 97.500 215.485 346.836 659.821 0 2.867.476 0 0 0 0 0 14.668 0 0 0 0 0 2.882.144 0 3.541.965 0 2.967.009 0 0 2.967.009 574.955-2052 42.500 215.485 346.836 604.821 0 912.691 62.433 70.423 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.045.547 0 1.650.368 0 3.019.051 0 0 3.019.051 1.368.683 2053 102.500 215.485 346.836 664.821 0 874.997 24.351 0 0 0 0 27.440 0 0 0 0 0 926.788 0 1.591.609 0 3.072.005 0 0 3.072.005 1.480.396 2054 42.500 215.485 346.836 604.821 0 1.959.649 32.136 0 0 0 27.025 4.643 0 0 0 0 0 2.023.453 0 2.628.274 0 3.125.888 0 0 3.125.888 497.614 2055 97.500 215.485 346.836 659.821 0 1.527.659 83.435 0 0 0 21.620 0 0 0 0 0 0 1.632.714 0 2.292.535 0 3.180.716 0 0 3.180.716 888.181 2056 42.500 215.485 346.836 604.821 0 374.691 31.855 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 406.546 0 1.011.367 0 3.236.506 0 0 3.236.506 2.225.139 2057 102.500 215.485 346.836 664.821 0 1.639.885 19.554 0 0 0 5.405 0 0 0 0 0 0 1.664.844 0 2.329.665 0 3.293.274 0 0 3.293.274 963.609 2058 42.500 215.485 346.836 604.821 0 583.483 103.663 0 0 0 10.810 0 0 0 0 0 0 697.956 0 1.302.777 0 3.351.038 0 0 3.351.038 2.048.261 2059 97.500 215.485 346.836 659.821 0 3.253.031 94.698 0 0 0 10.810 0 0 0 0 0 0 3.358.539 0 4.018.360 0 3.409.815 0 0 3.409.815 608.545-2060 42.500 215.485 346.836 604.821 0 1.689.728 53.850 0 0 0 162.150 0 0 0 0 0 0 1.905.728 0 2.510.549 0 3.469.623 0 0 3.469.623 959.074 2061 102.500 215.485 346.836 664.821 0 275.350 75.394 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 350.744 0 1.015.565 0 3.530.481 0 0 3.530.481 2.514.915 2062 42.500 215.485 346.836 604.821 0 1.778.340 33.229 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.811.569 0 2.416.390 0 3.592.405 0 0 3.592.405 1.176.015 2063 97.500 215.485 346.836 659.821 0 603.324 208.947 0 0 0 5.405 0 0 0 0 0 0 817.676 0 1.477.497 0 3.655.416 0 0 3.655.416 2.177.919 2064 42.500 215.485 346.836 604.821 0 3.108.454 48.408 0 0 0 772.915 0 0 0 0 0 0 3.929.777 0 4.534.598 0 3.719.532 0 0 3.719.532 815.066-2065 102.500 215.485 346.836 664.821 0 1.013.129 153.190 0 0 0 583.740 0 0 0 1.094 0 0 1.751.153 0 2.415.974 0 3.784.773 0 0 3.784.773 1.368.799 2066 42.500 215.485 346.836 604.821 0 2.320.634 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2.320.634 0 2.925.455 0 3.851.158 0 0 3.851.158 925.703 2067 97.500 215.485 346.836 659.821 0 1.063.596 62.433 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.126.029 0 1.785.850 0 3.918.707 0 0 3.918.707 2.132.857 2068 42.500 215.485 346.836 604.821 0 1.084.633 24.351 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.108.984 0 1.713.805 0 3.987.441 0 0 3.987.441 2.273.636 2069 102.500 215.485 346.836 664.821 0 389.518 32.136 0 0 0 27.025 0 0 0 0 0 0 448.679 0 1.113.500 0 4.057.381 0 0 4.057.381 2.943.881 2070 42.500 215.485 346.836 604.821 0 1.212.075 83.435 112.944 0 0 21.620 99.978 0 0 0 0 0 1.530.051 0 2.134.872 0 4.128.547 0 0 4.128.547 1.993.675 Totalen: 4.177.500 12.916.385 21.739.160 38.833.045 0 73.763.575 4.100.573 1.487.790 0 0 6.399.520 4.036.702 0 532.950 4.376 0 0 90.325.485 0 129.158.530 0 152.926.888 0 0 152.926.888 075678734:0.2! Page 2 of 6

Financieringsverslag Opdrachtgever: Gemeente Dalfsen Omschrijving project: vgrp 2012-2015 Projectnummer: C01032.100151 Datum: 04-okt-11 METHODE IDEAAL COMPLEX GEGEVENS KENGETALLEN startjaar 2011 startheffing 121,80 euro prijspeil 2011 eindheffing 339,77 euro heffingseenheden startjaar 9.938 st gem.heffing 212,78 euro heffingseenheden eindjaar 12.151 st groeiperiode rioolheffing 60 jaar rente investeringen 5,0 % groei % rioolheffing 1,8 % voorziening/reserve-positief 1,5 % nom min. % direct afschrijven 100 % idem 1,5 % reeel max. % direct afschrijven 100 % boekwaarde voorziening 5,0 % nom overgangsperiode activeren > direct 0 jaar idem 5,0 % reeel dotatie startjaar -20.961 euro inflatie (correctie vaste bedragen) 0,0 % dotatie eindjaar 3.457.827 euro dotaties gemiddeld 1.710.137 euro groeiperiode dotaties nvt jaar startvoorziening 4.105.887 euro groei % dotaties nvt % startreserve 100.000 euro rente spaarvoorziening -16.317.860 euro eindsaldo spaarvoorziening 70.773!!!! max.spaarvoorziening 3.431.137 euro min. spaarvoorziening 0 euro INVESTERINGEN rente bestemmingsreserve 144.321 euro direct 90.325.485 euro eindsaldo bestemmingsreserve 244.320!!!!! activeren (excl nieuwe aanleg) 0 euro max. bestemmingsreserve 244.320 euro activeren (nieuwe aanleg) 0 euro min. bestemmingsreserve 101.500 euro BTW 0 euro restboekwaarde 0 euro totaal 90.325.485 euro max. boekwaarde 15.943.306 euro min. boekwaarde 0 euro BALANS LASTEN-BATEN LASTEN (excl. BTW) BATEN (incl BTW) dotaties spaarvoorziening 102.608.231 euro rioolheffing 152.926.888 euro lopende kapitaallasten 7.531.672 euro overige baten 0 euro nieuwe kapitaallasten 0 euro rente bestemmingsreserve 144.321 euro exploitatielasten (overig) 38.833.045 euro startsaldo bestemmingsreserve 100.000 euro eindsaldo bestemmingsreserve 244.320 euro BTW 3.953.940 euro totaal 153.171.208 euro totaal 153.171.210 euro BALANS SPAARVOORZIENING LASTEN (excl. BTW) INKOMSTEN (excl. BTW) investeringen (direct af te boeken) 90.325.485 euro startsaldo spaarvoorziening 4.105.887 euro eindsaldo spaarvoorziening 70.773 euro dotaties 102.608.231 euro rente spaarvoorziening -16.317.860 euro totaal 90.396.258 euro totaal 90.396.258 euro KENGETALLEN omschrijving eenheid grootheid Aantal inwoners Aantal aansluitingen Omvang grondgebied 1 januari 2011 st st km2 Inwonerdichtheid st/km2 #DEEL/0! Overwegend voorkomende grondsoort Klei/veen Mate van stedelijkheid zeer stedelijk Lengte (verbeterd) gemengde riolering Lengte vuilwaterriolering riolering Lengte hemelwaterriolering Totale lengte vrijverval riolering km km km km/inw. 0 Lengte vrij verval riolering per inwoner m #DEEL/0! Lengte mechanische riolering km 0 Aantal riool-opvoergemalen Aantal drukpompunits st st 297 Aantal bergbezinkvoorzieningen Aantal overstorten Aantal hemelwatervoorzieningen Beheerlasten per inwoner st st st /inw. 647.217 Kapitaallasten per inwoner /inw. 1835665,057 Totale lasten per inwoner /inw. 2.482.882 Beheerlasten per aansluiting /inw. #DEEL/0! Kapitaallasten per aansluiting /inw. #DEEL/0! Totale lasten per aansluiting /inw. #DEEL/0! Beheerlasten per km riool /inw. #DEEL/0! Kapitaallasten per km riool /inw. #DEEL/0! Totale lasten per km riool /inw. #DEEL/0! 075678734:0.2!

Dotaties aan spaarvoorziening Opdrachtgever: Gemeente Dalfsen SPAARVOORZIENING RIOOLVERVANGING Omschrijving project: vgrp 2012-2015 SPAARVOORZIENING RIOOLVERVANGING Projectnummer: C01032.100151 EGALISATIEVOORZIENING GROOT ONDERHOUD 4-10-2011 GECOMBINEERDE VOORZIENING METHODE IDEAAL COMPLEX UITGANGSPUNTEN UITGANGSPUNTEN UITGANGSPUNTEN Prijspeil 2.011 Prijspeil 2.011 Prijspeil 2.011 % Direct startjaar 100 % Saldo voorziening sta 4.105.887 Saldo voorziening sta 4.105.887 % Direct eindjaar 100 % Dotatie startjaar 0 Groeiperiode 0 jaar Dotatie eindjaar 0 Gegevenscheck SALDO BESTEMMINGSRESERVE OVERZETTEN OP SPAARVOORZIENING Eindsaldo voorziening 0 (ZIE TABBLAD ALGEMEEN) Eindboekwaarde 0 Groeiperiode jaar Groeipercentage % JAAR VERDELING ACTIVEREN - DIRECT JAAR SPAARVOORZIENING RIOOLVERVANGING IDEAAL COMPLEX JAAR SPAARVOORZIENING RIOOLVERVANGING DIRECTE AFSCHRIJVING Investering % Direct Activeren Direct Saldo 1/1 Lasten Dotaties Rente Toevoeging Saldo 31/12 Boekwaarde Saldo 1/1 Lasten Dotaties Rente toevoeging Saldo 31/12 Boekwaarde excl nwe aanleg excl. BTW excl. BTW % 2011 704.496 100,0 0 704.496 2011 4.105.887 704.496-20.961 50.706-674.750 3.431.137 0 2011 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2012 326.590 100,0 0 326.590 2012 3.431.137 326.590-273.916 42.459-558.047 2.873.089 0 2012 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2013 400.741 100,0 0 400.741 2013 2.873.089 400.741-249.438 33.344-616.835 2.256.255 0 2013 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2014 501.721 100,0 0 501.721 2014 2.256.255 501.721-75.866 25.180-552.407 1.703.848 0 2014 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2015 431.052 100,0 0 431.052 2015 1.703.848 431.052-30.950 18.628-443.375 1.260.473 0 2015 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2016 75.394 100,0 0 75.394 2016 1.260.473 75.394 296.619 22.225 243.450 1.503.923 0 2016 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2017 954.349 100,0 0 954.349 2017 1.503.923 954.349 301.357 12.764-640.229 863.695 0 2017 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2018 565.112 100,0 0 565.112 2018 863.695 565.112 482.782 11.720-70.610 793.085 0 2018 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2019 1.770.649 100,0 0 1.770.649 2019 793.085 1.770.649 510.529-23.352-1.283.472 0 490.387 2019 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2020 1.010.393 100,0 0 1.010.393 2020 0 1.010.393 628.565-43.611-425.439 0 915.825 2020 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2021 0 100,0 0 0 2021 0 0 693.974-11.093 682.882 0 232.944 2021 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2022 198.933 100,0 0 198.933 2022 0 198.933 814.885 5.745 621.697 388.754 0 2022 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2023 284.613 100,0 0 284.613 2023 388.754 284.613 810.378 13.718 539.482 928.236 0 2023 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2024 605.645 100,0 0 605.645 2024 928.236 605.645 929.126 18.776 342.257 1.270.493 0 2024 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2025 1.557.884 100,0 0 1.557.884 2025 1.270.493 1.557.884 931.720 9.665-616.499 653.994 0 2025 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2026 1.679.394 100,0 0 1.679.394 2026 653.994 1.679.394 1.089.383 960-589.051 64.943 0 2026 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2027 282.189 100,0 0 282.189 2027 64.943 282.189 1.076.093 12.883 806.786 871.729 0 2027 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2028 630.554 100,0 0 630.554 2028 871.729 630.554 1.164.414 21.084 554.944 1.426.674 0 2028 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2029 105.508 100,0 0 105.508 2029 1.426.674 105.508 1.148.336 37.043 1.079.871 2.506.544 0 2029 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2030 2.878.433 100,0 0 2.878.433 2030 2.506.544 2.878.433 1.251.854 13.199-1.613.380 893.165 0 2030 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2031 1.535.699 100,0 0 1.535.699 2031 893.165 1.535.699 1.250.095 9.113-276.491 616.674 0 2031 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2032 1.375.370 100,0 0 1.375.370 2032 616.674 1.375.370 1.347.740 8.836-18.794 597.879 0 2032 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2033 2.714.874 100,0 0 2.714.874 2033 597.879 2.714.874 1.351.512-38.274-1.401.636 0 803.757 2033 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2034 2.482.086 100,0 0 2.482.086 2034 0 2.482.086 1.453.844-91.600-1.119.842 0 1.923.599 2034 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2035 2.921.126 100,0 0 2.921.126 2035 0 2.921.126 1.441.736-170.149-1.649.539 0 3.573.138 2035 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2036 1.618.253 100,0 0 1.618.253 2036 0 1.618.253 1.573.890-180.875-225.238 0 3.798.375 2036 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2037 3.464.282 100,0 0 3.464.282 2037 0 3.464.282 1.575.380-284.364-2.173.265 0 5.971.641 2037 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2038 3.075.065 100,0 0 3.075.065 2038 0 3.075.065 1.665.573-369.057-1.778.548 0 7.750.189 2038 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2039 1.470.431 100,0 0 1.470.431 2039 0 1.470.431 1.653.320-378.365-195.477 0 7.945.666 2039 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2040 1.121.529 100,0 0 1.121.529 2040 0 1.121.529 1.751.765-365.771 264.465 0 7.681.201 2040 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2041 2.229.412 100,0 0 2.229.412 2041 0 2.229.412 1.735.922-408.735-902.224 0 8.583.425 2041 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2042 826.412 100,0 0 826.412 2042 0 826.412 1.840.975-378.443 636.120 0 7.947.306 2042 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2043 692.305 100,0 0 692.305 2043 0 692.305 1.831.426-340.409 798.712 0 7.148.594 2043 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2044 4.415.660 100,0 0 4.415.660 2044 0 4.415.660 1.932.800-481.573-2.964.433 0 10.113.026 2044 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2045 480.051 100,0 0 480.051 2045 0 480.051 1.919.942-433.657 1.006.234 0 9.106.792 2045 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2046 2.112.630 100,0 0 2.112.630 2046 0 2.112.630 2.027.866-459.578-544.342 0 9.651.134 2046 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2047 2.298.652 100,0 0 2.298.652 2047 0 2.298.652 2.021.586-496.410-773.476 0 10.424.610 2047 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2048 2.006.403 100,0 0 2.006.403 2048 0 2.006.403 2.126.118-515.245-395.530 0 10.820.139 2048 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2049 2.834.743 100,0 0 2.834.743 2049 0 2.834.743 2.116.477-576.920-1.295.187 0 12.115.326 2049 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2050 3.947.297 100,0 0 3.947.297 2050 0 3.947.297 2.227.677-691.747-2.411.367 0 14.526.693 2050 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2051 2.882.144 100,0 0 2.882.144 2051 0 2.882.144 2.224.736-759.205-1.416.613 0 15.943.306 2051 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2052 1.045.547 100,0 0 1.045.547 2052 0 1.045.547 2.332.669-732.809 554.313 0 15.388.993 2052 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2053 926.788 100,0 0 926.788 2053 0 926.788 2.328.019-699.388 701.842 0 14.687.151 2053 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2054 2.023.453 100,0 0 2.023.453 2054 0 2.023.453 2.443.975-713.331-292.809 0 14.979.960 2054 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2055 1.632.714 100,0 0 1.632.714 2055 0 1.632.714 2.447.035-708.282 106.040 0 14.873.920 2055 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2056 406.546 100,0 0 406.546 2056 0 406.546 2.558.287-636.109 1.515.632 0 13.358.288 2056 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2057 1.664.844 100,0 0 1.664.844 2057 0 1.664.844 2.557.024-623.305 268.874 0 13.089.414 2057 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2058 697.956 100,0 0 697.956 2058 0 697.956 2.680.318-555.353 1.427.010 0 11.662.405 2058 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2059 3.358.539 100,0 0 3.358.539 2059 0 3.358.539 2.684.095-616.842-1.291.286 0 12.953.691 2059 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2060 1.905.728 100,0 0 1.905.728 2060 0 1.905.728 2.798.903-603.026 290.149 0 12.663.541 2060 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2061 350.744 100,0 0 350.744 2061 0 350.744 2.799.761-510.726 1.938.290 0 10.725.251 2061 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2062 1.811.569 100,0 0 1.811.569 2062 0 1.811.569 2.921.685-480.757 629.359 0 10.095.892 2062 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2063 817.676 100,0 0 817.676 2063 0 817.676 2.929.696-399.194 1.712.826 0 8.383.065 2063 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2064 3.929.777 100,0 0 3.929.777 2064 0 3.929.777 3.048.812-463.202-1.344.166 0 9.727.232 2064 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2065 1.751.153 100,0 0 1.751.153 2065 0 1.751.153 3.054.053-421.217 881.683 0 8.845.549 2065 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2066 2.320.634 100,0 0 2.320.634 2066 0 2.320.634 3.180.438-399.287 460.516 0 8.385.032 2066 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2067 1.126.029 100,0 0 1.126.029 2067 0 1.126.029 3.192.987-315.904 1.751.055 0 6.633.978 2067 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2068 1.108.984 100,0 0 1.108.984 2068 0 1.108.984 3.316.721-221.312 1.986.425 0 4.647.553 2068 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2069 448.679 100,0 0 448.679 2069 0 448.679 3.326.661-88.479 2.789.504 0 1.858.049 2069 0 0 0 0,0 0 0 0 0 2070 1.530.051 100,0 0 1.530.051 2070 0 1.530.051 3.457.827 1.046 1.928.822 70.773 0 2070 0 0 0 0,0 0 0 0 0 Totalen: 90.325.485 0 90.325.485 Totalen: 90.325.485 102.608.231-16.317.860 Totalen: 0 0 0 075678734:0.2!

kostendekkingsplan Kostendekkingsplan Opdrachtgever: Gemeente Dalfsen UITGANGSPUNTEN Omschrijving project: vgrp 2012-2015 Prijspeil: 2011 Rioolheffing startja ##### 121,80 Projectnummer: C01032.100151 Aantal heffingseenheden: 9.938 Rioolheffing eindjaa ##### 339,77 Datum: 04-okt-11 Saldo bestemmingsreserve op 1/1 start 100.000 Stijgingsperiode: 60 jr Eindsaldo bestemmingsreserve 244.320 Stijgingspercentage: 1,75 % Eindsaldo spaarvoorziening Ideaal Com 70.773 Eind boekwaarde spaarvoorziening idem 0 JAAR LASTEN BATEN BESTEMMINGSRESERVE RIOLERING (=EXPLOITATIESALDO) DOTATIES KAPITAALSLASTEN OVERIG RIOOLHEFFING VERFIJNING OVERIG excl. BTW NIEUW (excl. BTW) LOPEND excl. BTW BTW SALDO 1/1 RENTE TOEVOEGING SALDO 31/12 nvesteringen afschrijving boekw. 31/12 rente voor BCF na BCF - onderzoek compensabel Methode geactiveerd cumulatief incl. BTW excl. BTW - loonkosten op basis van heffingseenhedeheffing riool- positief: 1,50 % IDEAAL COMPLEX - overig excl. BTW vast bedrag incl. BTW % negatief: 5,00 % 2011 20.961-0 0 0 0 0 609.526 0 555.984 1.144.549 65.899 1.210.448 9.938 121,80 1,75 1.210.448 0 0 1.210.448 100.000 1.500 0 101.500 2012 273.916-0 0 0 0 0 610.677 0 851.576 1.188.337 65.899 1.254.236 10.120 123,94 1,75 1.254.236 0 0 1.254.236 101.500 1.522 0 103.023 2013 249.438-0 0 0 0 0 584.038 0 898.688 1.233.288 65.899 1.299.187 10.302 126,11 1,75 1.299.187 0 0 1.299.187 103.023 1.545 0 104.568 2014 75.866-0 0 0 0 0 514.476 0 840.821 1.279.431 65.899 1.345.330 10.484 128,32 1,75 1.345.330 0 0 1.345.330 104.568 1.569 0 106.137 2015 30.950-0 0 0 0 0 491.922 0 865.821 1.326.792 65.899 1.392.691 10.666 130,57 1,75 1.392.691 0 0 1.392.691 106.137 1.592 0 107.729 2016 296.619 0 0 0 0 0 467.717 0 604.821 1.369.157 65.899 1.435.056 10.801 132,86 1,75 1.435.056 0 0 1.435.056 107.729 1.616 0 109.345 2017 301.357 0 0 0 0 0 446.401 0 664.821 1.412.579 65.899 1.478.478 10.936 135,19 1,75 1.478.478 0 0 1.478.478 109.345 1.640 0 110.985 2018 482.782 0 0 0 0 0 369.479 0 604.821 1.457.082 65.899 1.522.981 11.071 137,56 1,75 1.522.981 0 0 1.522.981 110.985 1.665 0 112.650 2019 510.529 0 0 0 0 0 332.342 0 659.821 1.502.692 65.899 1.568.591 11.206 139,98 1,75 1.568.591 0 0 1.568.591 112.650 1.690 0 114.340 2020 628.565 0 0 0 0 0 316.048 0 604.821 1.549.434 65.899 1.615.333 11.341 142,43 1,75 1.615.333 0 0 1.615.333 114.340 1.715 0 116.055 2021 693.974 0 0 0 0 0 238.537 0 664.821 1.597.333 65.899 1.663.232 11.476 144,93 1,75 1.663.232 0 0 1.663.232 116.055 1.741 0 117.796 2022 814.885 0 0 0 0 0 226.709 0 604.821 1.646.415 65.899 1.712.314 11.611 147,47 1,75 1.712.314 0 0 1.712.314 117.796 1.767 0 119.563 2023 810.378 0 0 0 0 0 226.508 0 659.821 1.696.707 65.899 1.762.606 11.746 150,06 1,75 1.762.606 0 0 1.762.606 119.563 1.793 0 121.356 2024 929.126 0 0 0 0 0 214.289 0 604.821 1.748.236 65.899 1.814.135 11.881 152,69 1,75 1.814.135 0 0 1.814.135 121.356 1.820 0 123.176 2025 931.720 0 0 0 0 0 204.490 0 664.821 1.801.031 65.899 1.866.930 12.016 155,37 1,75 1.866.930 0 0 1.866.930 123.176 1.848 0 125.024 2026 1.089.383 0 0 0 0 0 160.916 0 604.821 1.855.120 65.899 1.921.019 12.151 158,10 1,75 1.921.019 0 0 1.921.019 125.024 1.875 0 126.899 2027 1.076.093 0 0 0 0 0 152.901 0 659.821 1.888.815 65.899 1.954.714 12.151 160,87 1,75 1.954.714 0 0 1.954.714 126.899 1.903 0 128.802 2028 1.164.414 0 0 0 0 0 153.865 0 604.821 1.923.100 65.899 1.988.999 12.151 163,69 1,75 1.988.999 0 0 1.988.999 128.802 1.932 0 130.734 2029 1.148.336 0 0 0 0 0 144.830 0 664.821 1.957.987 65.899 2.023.886 12.151 166,56 1,75 2.023.886 0 0 2.023.886 130.734 1.961 0 132.695 2030 1.251.854 0 0 0 0 0 136.812 0 604.821 1.993.486 65.899 2.059.385 12.151 169,48 1,75 2.059.385 0 0 2.059.385 132.695 1.990 0 134.685 2031 1.250.095 0 0 0 0 0 119.692 0 659.821 2.029.608 65.899 2.095.507 12.151 172,46 1,75 2.095.507 0 0 2.095.507 134.685 2.020 0 136.705 2032 1.347.740 0 0 0 0 0 113.802 0 604.821 2.066.363 65.899 2.132.262 12.151 175,48 1,75 2.132.262 0 0 2.132.262 136.705 2.051 0 138.756 2033 1.351.512 0 0 0 0 0 87.431 0 664.821 2.103.763 65.899 2.169.662 12.151 178,56 1,75 2.169.662 0 0 2.169.662 138.756 2.081 0 140.837 2034 1.453.844 0 0 0 0 0 83.154 0 604.821 2.141.819 65.899 2.207.718 12.151 181,69 1,75 2.207.718 0 0 2.207.718 140.837 2.113 0 142.950 2035 1.441.736 0 0 0 0 0 78.985 0 659.821 2.180.542 65.899 2.246.441 12.151 184,88 1,75 2.246.441 0 0 2.246.441 142.950 2.144 0 145.094 2036 1.573.890 0 0 0 0 0 41.234 0 604.821 2.219.945 65.899 2.285.844 12.151 188,12 1,75 2.285.844 0 0 2.285.844 145.094 2.176 0 147.270 2037 1.575.380 0 0 0 0 0 19.837 0 664.821 2.260.039 65.899 2.325.938 12.151 191,42 1,75 2.325.938 0 0 2.325.938 147.270 2.209 0 149.479 2038 1.665.573 0 0 0 0 0 30.442 0 604.821 2.300.836 65.899 2.366.735 12.151 194,78 1,75 2.366.735 0 0 2.366.735 149.479 2.242 0 151.721 2039 1.653.320 0 0 0 0 0 29.207 0 659.821 2.342.348 65.899 2.408.247 12.151 198,19 1,75 2.408.247 0 0 2.408.247 151.721 2.276 0 153.997 2040 1.751.765 0 0 0 0 0 28.002 0 604.821 2.384.589 65.899 2.450.488 12.151 201,67 1,75 2.450.488 0 0 2.450.488 153.997 2.310 0 156.307 2041 1.735.922 0 0 0 0 0 26.827 0 664.821 2.427.570 65.899 2.493.469 12.151 205,21 1,75 2.493.469 0 0 2.493.469 156.307 2.345 0 158.652 2042 1.840.975 0 0 0 0 0 25.510 0 604.821 2.471.306 65.899 2.537.205 12.151 208,81 1,75 2.537.205 0 0 2.537.205 158.652 2.380 0 161.032 2043 1.831.426 0 0 0 0 0 24.561 0 659.821 2.515.808 65.899 2.581.707 12.151 212,47 1,75 2.581.707 0 0 2.581.707 161.032 2.415 0 163.447 2044 1.932.800 0 0 0 0 0 23.470 0 604.821 2.561.091 65.899 2.626.990 12.151 216,20 1,75 2.626.990 0 0 2.626.990 163.447 2.452 0 165.899 2045 1.919.942 0 0 0 0 0 22.406 0 664.821 2.607.169 65.899 2.673.068 12.151 219,99 1,75 2.673.068 0 0 2.673.068 165.899 2.488 0 168.387 2046 2.027.866 0 0 0 0 0 21.368 0 604.821 2.654.054 65.899 2.719.953 12.151 223,85 1,75 2.719.953 0 0 2.719.953 168.387 2.526 0 170.913 2047 2.021.586 0 0 0 0 0 20.355 0 659.821 2.701.762 65.899 2.767.661 12.151 227,77 1,75 2.767.661 0 0 2.767.661 170.913 2.564 0 173.477 2048 2.126.118 0 0 0 0 0 19.368 0 604.821 2.750.307 65.899 2.816.206 12.151 231,77 1,75 2.816.206 0 0 2.816.206 173.477 2.602 0 176.079 2049 2.116.477 0 0 0 0 0 18.406 0 664.821 2.799.704 65.899 2.865.603 12.151 235,83 1,75 2.865.603 0 0 2.865.603 176.079 2.641 0 178.720 2050 2.227.677 0 0 0 0 0 17.468 0 604.821 2.849.966 65.899 2.915.865 12.151 239,97 1,75 2.915.865 0 0 2.915.865 178.720 2.681 0 181.401 2051 2.224.736 0 0 0 0 0 16.553 0 659.821 2.901.110 65.899 2.967.009 12.151 244,18 1,75 2.967.009 0 0 2.967.009 181.401 2.721 0 184.122 2052 2.332.669 0 0 0 0 0 15.662 0 604.821 2.953.152 65.899 3.019.051 12.151 248,46 1,75 3.019.051 0 0 3.019.051 184.122 2.762 0 186.884 2053 2.328.019 0 0 0 0 0 13.266 0 664.821 3.006.106 65.899 3.072.005 12.151 252,82 1,75 3.072.005 0 0 3.072.005 186.884 2.803 0 189.687 2054 2.443.975 0 0 0 0 0 11.193 0 604.821 3.059.989 65.899 3.125.888 12.151 257,25 1,75 3.125.888 0 0 3.125.888 189.687 2.845 0 192.532 2055 2.447.035 0 0 0 0 0 7.961 0 659.821 3.114.817 65.899 3.180.716 12.151 261,77 1,75 3.180.716 0 0 3.180.716 192.532 2.888 0 195.420 2056 2.558.287 0 0 0 0 0 7.499 0 604.821 3.170.607 65.899 3.236.506 12.151 266,36 1,75 3.236.506 0 0 3.236.506 195.420 2.931 0 198.351 2057 2.557.024 0 0 0 0 0 5.530 0 664.821 3.227.375 65.899 3.293.274 12.151 271,03 1,75 3.293.274 0 0 3.293.274 198.351 2.975 0 201.326 2058 2.680.318 0 0 0 0 0 0 0 604.821 3.285.139 65.899 3.351.038 12.151 275,78 1,75 3.351.038 0 0 3.351.038 201.326 3.020 0 204.346 2059 2.684.095 0 0 0 0 0 0 0 659.821 3.343.916 65.899 3.409.815 12.151 280,62 1,75 3.409.815 0 0 3.409.815 204.346 3.065 0 207.411 2060 2.798.903 0 0 0 0 0 0 0 604.821 3.403.724 65.899 3.469.623 12.151 285,54 1,75 3.469.623 0 0 3.469.623 207.411 3.111 0 210.522 2061 2.799.761 0 0 0 0 0 0 0 664.821 3.464.582 65.899 3.530.481 12.151 290,55 1,75 3.530.481 0 0 3.530.481 210.522 3.158 0 213.680 2062 2.921.685 0 0 0 0 0 0 0 604.821 3.526.506 65.899 3.592.405 12.151 295,65 1,75 3.592.405 0 0 3.592.405 213.680 3.205 0 216.885 2063 2.929.696 0 0 0 0 0 0 0 659.821 3.589.517 65.899 3.655.416 12.151 300,83 1,75 3.655.416 0 0 3.655.416 216.885 3.253 0 220.138 2064 3.048.812 0 0 0 0 0 0 0 604.821 3.653.633 65.899 3.719.532 12.151 306,11 1,75 3.719.532 0 0 3.719.532 220.138 3.302 0 223.440 2065 3.054.053 0 0 0 0 0 0 0 664.821 3.718.874 65.899 3.784.773 12.151 311,48 1,75 3.784.773 0 0 3.784.773 223.440 3.352 0 226.792 2066 3.180.438 0 0 0 0 0 0 0 604.821 3.785.259 65.899 3.851.158 12.151 316,94 1,75 3.851.158 0 0 3.851.158 226.792 3.402 0 230.194 2067 3.192.987 0 0 0 0 0 0 0 659.821 3.852.808 65.899 3.918.707 12.151 322,50 1,75 3.918.707 0 0 3.918.707 230.194 3.453 0 233.647 2068 3.316.721 0 0 0 0 0 0 0 604.821 3.921.542 65.899 3.987.441 12.151 328,16 1,75 3.987.441 0 0 3.987.441 233.647 3.505 0 237.152 2069 3.326.661 0 0 0 0 0 0 0 664.821 3.991.482 65.899 4.057.381 12.151 333,91 1,75 4.057.381 0 0 4.057.381 237.152 3.557 0 240.709 2070 3.457.827 0 0 0 0 0 0 0 604.821 4.062.648 65.899 4.128.547 12.151 339,77 1,75 4.128.547 0 0 4.128.547 240.709 3.611 0 244.320 Totalen: 102.608.231 0 0 0 0 0 7.531.672 0 38.833.045 ########### 3.953.940 ########### 152.926.888 0 0 ########### 144.321 gemiddeld: 212,78 075678734:0.2! Page 5

Diverse grafieken Ideaal Complex Opdrachtgever: Gemeente Dalfsen Omschrijving project: vgrp 2012-2015 Projectnummer: C01032.100151 Datum: 04-okt-11 METHODE IDEAAL COMPLEX bedragen in miljoen euro Uitgavenpatroon versus inkomsten 06 05 04 03 02 01 00 2011 2016 2021 2026 2031 2036 2041 2046 2051 2056 2061 2066 bedragen in miljoen euro Lastenpatroon 05 04 04 03 03 02 02 01 01 00 2011-01 2016 2021 2026 2031 2036 2041 2046 2051 2056 2061 2066 Exploitatielasten BTW uitgaven INVESTERINGEN Inkomsten Exploitatielasten BTW Lopende kapitaallasten Nieuwe kapitaallasten Dotaties variabel Investeringen: activeren versus direct afschrijven Lasten versus baten 5,00 4,500 4,00 3,500 bedrag in miljoen euro 3,00 2,500 2,00 1,500 1,00,500,00 2011 2016 2021 2026 2031 2036 2041 2046 2051 2056 2061 2066 bedragen in miljoen euro 4,500 4,00 3,500 3,00 2,500 2,00 1,500 1,00,500,00 2011 2016 2021 2026 2031 2036 2041 2046 2051 2056 2061 2066 Activeren Nieuwe aanleg Direct afschrijven Lasten Baten Spaarvoorziening Bestemmingsreserve 05 18 00 00 Dotaties, Rente, Lasten bedragen in miljoen euro 04 03 02 01 00 2011 2016 2021 2026 2031 2036 2041 2046 2051 2056 2061 2066-01 16 14 12 10 08 06 04 02 Boekwaarde, Saldo bedragen in miljoen euro Toevoeging, Rente bedragen in miljoen euro 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 Saldo reserve bedragen in miljoen euro -02 00 00 2011 2016 2021 2026 2031 2036 2041 2046 2051 2056 2061 2066 00 Dotaties Rente Lasten Saldo voorziening Boekwaarde Saldo baten-lasten Rente Saldo reserve bedragen in miljoen euro 4,00 3,500 3,00 2,500 2,00 1,500 Saldi spaarvoorziening en bestemmingsreserve 1,00,500,00 2011 2016 2021 2026 2031 2036 2041 2046 2051 2056 2061 2066 bedragen in miljoen euro 18,00 16,00 14,00 12,00 10,00 Verloop boekwaarden 8,00 6,00 4,00 2,00,00 2011 2016 2021 2026 2031 2036 2041 2046 2051 2056 2061 2066 Bestemmingsreserve Spaarvoorziening (variabel) Boekwaarde activa Boekwaarde spaarvoorziening (variabel) 075678734:0.2!