G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf

De Schijf van Vijf in het kort Om fit en gezond te leven is het belangrijk om gezond te eten. Gezond eten is samen met voldoende bewegen dé basis voor een gezond gewicht en het verkleint het risico op ziekten. Maar wat is gezond eten? Hiervoor is de Schijf van Vijf een eenvoudige leidraad. De Schijf van Vijf bestaat uit vijf vakken en vijf regels: 1. Eet gevarieerd 2. Eet niet te veel en beweeg 3. Eet minder verzadigd vet 4. Eet veel groente, fruit en brood 5. Ga veilig met voedsel om De vijf vakken zijn de groepen voedingsmiddelen. Je eet gevarieerd als je iedere dag eet uit ieder vak. Gebruik de aanbevolen hoeveelheden uit de tabel (z.o.z.) als richtlijn, dan krijg je alle voedingsstoffen binnen die nodig zijn om je lichaam gezond te houden. En het is nog lekker ook. Als je eet volgens de Schijf van Vijf blijf je gezond, fit en op een goed gewicht!

1. EET GEVARIEERD Variatie is gezond. Voedingsmiddelen hebben allemaal een verschillende samenstelling. Er is niet één voedingsmiddel dat alle voedingsstoffen in voldoende mate bevat. Eet daarom zo gevarieerd mogelijk. 1 2 Vak Groente en fruit Brood, (ontbijt)granen, aardappelen, rijst, pasta en peulvruchten Belangrijk vanwege Vitamines, zoals vitamine C en foliumzuur, mineralen zoals kalium, voedingsvezels en andere stoffen die goed zijn voor de gezondheid (bio-actieve stoffen) Koolhydraten, eiwit, voedingsvezels, B-vitamines en mineralen zoals ijzer 2 1 3 Zuivel, vlees(waren), vis, Eiwit, mineralen zoals ijzer en ei en vleesvervangers calcium, B-vitamines en visvetzuren 3 4 Vetten en olie vitamine A, D en E en 4 essentiële vetzuren 5 Dranken vocht 5

2. Eet niet te veel en beweeg Let op een goede energiebalans. Dat wil zeggen dat de energie die je lichaam uit de voeding krijgt in evenwicht is met de energie die je verbruikt. Om een gezond gewicht te behouden, is het belangrijk om niet te veel te eten en wel veel te bewegen. Gebruik niet te veel suiker- en vetrijke producten en alcohol, daardoor krijg je al snel te veel calorieën binnen. Kies in plaats van producten met veel suiker (zoals snoep en frisdrank) of vet (zoals koek, gebak, roomijs, snacks), wat vaker voor brood, fruit, (vruchten)thee, (mineraal)water of (light) frisdrank zonder calorieën. Beweeg zo veel mogelijk, ten minste 30 minuten per dag. Een goed dagmenu bestaat uit drie maaltijden en niet meer dan drie à vier keer iets tussendoor (zoals fruit of een boterham). Sla geen ontbijt, lunch of warme maaltijd over. Anders is de kans groot dat je te veel extra s gaat eten. Vaak zijn dat dan calorierijkere producten (met veel vet en suiker) die minder voedingsstoffen bevatten. Gezonde en lekkere recepten Kijk voor gezonde en lekkere recepten op www.voedingscentrum.nl/recepten

3. Eet minder verzadigd vet Verzadigd vet = Verkeerd, Onverzadigd vet = Oké Het ezelsbruggetje Verzadigd = Verkeerd, Onverzadigd = Oké is een handig hulpmiddel voor een gezonder eetpatroon. Als je veel verzadigd vet eet, verhoogt dat het risico op hart- en vaatziekten. Kies op brood voor halvarine en voor bakken, braden en frituren de zachte of vloeibare vetsoorten, zoals vloeibaar bak- en braadvet of olie. Hierin zit vooral onverzadigd (oké) vet. Harde margarine, roomboter en vet in een wikkel is het verzadigde (verkeerde) vet. Verzadigd vet kan ook verborgen zitten in koek, gebak, chocola, snacks, kaas, volle melk, worst en zoutjes. Kies magere melk(producten), 20+ of 30+ kaas en mager vlees/magere vleeswaren. Eet twee keer per week vis, waarvan ten minste één keer vette vis. Visvet is gezond omdat het beschermt tegen hart- en vaatziekten. Gebruik ook eens vis (sardines, haring, gerookte zalm) als broodbeleg. Dat kan ook vis uit blik zijn. Bij plantaardig vet gaat het niet altijd om onverzadigd (gezonder) vet. Harde plantaardige vetten bevatten juist veel verzadigd (minder gezond) vet. Kijk dus goed op de verpakking om te weten welk vet in het product zit.

4. Eet veel groente, fruit en brood Van groente, fruit en brood (en aardappelen, rijst, pasta en peulvruchten) kun je ruime hoeveelheden eten. Ze bevatten in verhouding weinig calorieën, veel voedingsstoffen en ze geven een verzadigd gevoel. Een ruime consumptie van groente en fruit verlaagt het risico op chronische ziekten. Daarom vormen zij de basis voor een gezonde voeding. Nederlanders eten te weinig brood. Per dag één tot twee sneetjes (volkoren) brood méér eten is beter om voldoende vezels binnen te krijgen. Eet liever volkorenbrood dan wit brood; volkorenbrood bevat meer vezels. Vezels bevorderen de stoelgang en geven een verzadigd gevoel. Het eten van vezelrijke voeding helpt om je gewicht op peil te houden. Denk ook aan brood voor tussendoor en bij de warme maaltijd. Varieer met verschillende soorten groenten en fruit. Elke soort bevat weer andere voedingsstoffen die belangrijk zijn. Eet groente, bijvoorbeeld tomaat of komkommer, ook eens op brood en neem fruit, komkommer, wortels of radijsjes tussendoor.

5. Ga veilig met voedsel om Jaarlijks lopen bijna een miljoen mensen een voedselinfectie op. Vaak gebeurt dit thuis en is het met eenvoudige maatregelen te voorkomen: n Let op de houdbaarheidsdatum en volg de bewaaradviezen op. n Vervoer gekoelde producten in een koeltas. n Zet de temperatuur van de koelkast niet warmer dan 7 graden Celsius. n Was groente en fruit. n Verhit kip, ei en varkensvlees goed. n Vermijd tijdens het koken elk contact tussen rauw en bereid eten. n Was regelmatig de handen met water en zeep. In elk geval voor het koken, na aanraking met rauw vlees en als je naar het toilet bent geweest. n Gebruik steeds schone messen, lepels en snijplanken. n Zet bederfelijke producten meteen na gebruik terug in de koelkast. n Bewaar kliekjes altijd in de koelkast en niet langer dan twee dagen. n Bewaar geen resten van afhaalmaaltijden. n Neem elke dag een schone vaatdoek.

Ook verkrijgbaar bij het voedingscentrum Alles over gezond eten met de Schijf van Vijf Eettabel Alles over afvallen Balansdag kookboek Alles over lekker eten met minder zout Alles over E-nummers en etiketten Alles over veilig eten Alles over vitamines, mineralen en supplementen Alles over gezond eten en bewegen met baby en peuter Alles over gezond eten en bewegen met kinderen van 4-18 jaar Kijk voor meer informatie, uitgaven en bestelwijze op www.voedingscentrum.nl/webshop www.voedingscentrum.nl

Gemiddeld aanbevolen dagelijkse Productgroep 1-3 jaar 4-8 jaar 9-13 jaar Groente 50-100 g 100-150 g 150-200 g 1-2 opscheplepels 2-3 opscheplepels 3-4 opscheplepels Fruit 150 g 150 g 200 g 1 1 /2 stuk 1 1 /2 stuk 2 stuks Brood 70-105 g 105-140 g 140-175 g 2-3 sneetjes 3-4 sneetjes 4-5 sneetjes Aardappelen, rijst, 50-100 g 100-150 g 150-200 g pasta, peulvruchten 1-2 aardappelen/ 2-3 aardappelen/ 3-4 aardappelen/ opscheplepels opscheplepels opscheplepels Melk(producten) 300 ml 400 ml 600 ml Kaas 1 /2 plak 1 /2 plak 1 plak (10 g) (10 g) (20 g) Vlees(waren), vis, kip, 50-60 g 60-80 g 80-100 g eieren,vleesvervangers Halvarine 10-15 g 15-20 g 20-25 g 5 g/sneetje 5 g/sneetje 5 g/sneetje Bak-, braad- en 15 g 15 g 15 g frituurproducten, olie 1 eetlepel 1 eetlepel 1 eetlepel Dranken (incl. melk) 3 /4 liter 1 liter 1-1 1 /2 liter Elke kleur van een productgroep is een vak uit de Schijf van Vijf. Eet iedere dag uit ieder vak! Per leeftijdsgroep kinderen gelden de kleinste hoeveelheden voor de jongere kinderen en de grootste voor de oudere kinderen. Per leeftijdsgroep volwassenen gelden de kleinste hoeveelheden voor vrouwen en de grootste voor mannen.

hoeveelheden voedingsmiddelen 14-18 jaar 19-50 jaar 51-70 jaar 71 jaar en ouder 200 g 200 g 200 g 150 g 4 opscheplepels 4 opscheplepels 4 opscheplepels 3 opscheplepels 200 g 200 g 200 g 200 g 2 stuks 2 stuks 2 stuks 2 stuks 210-245 g 210-245 g 175-210 g 140-175 g 6-7 sneetjes 6-7 sneetjes 5-6 sneetjes 4-5 sneetjes 200-250 g 200-250 g 150-200 g 100-200 g 4-5 aardappelen/ 4-5 aardappelen/ 3-4 aardappelen/ 2-4 aardappelen/ opscheplepels opscheplepels opscheplepels opscheplepels 600 ml 450 ml 500-550 ml 650 ml 1 plak 1 1 /2 plak 1 1 /2 plak 1 plak (20 g) (30 g) (30 g) (20 g) 100-125 g 100-125 g 100-125 g 100-125 g 30-35 g 30-35 g 25-30 g 20-25 g 5 g/sneetje 5 g/sneetje 5 g/sneetje 5 g/sneetje 15 g 15 g 15 g 15 g 1 eetlepel 1 eetlepel 1 eetlepel 1 eetlepel 1-1 1 /2 liter 1 1 /2-2 liter 1 1 /2-2 liter 1 1 /2-2 liter Voedingscentrum

Gezonde aandachtspunten Let voor je gezondheid en gewicht op de volgende punten: n Eet drie hoofdmaaltijden en maximaal vier keer iets tussendoor. n Kies bij voorkeur volkorenbrood. n Eet voldoende groente en fruit. n Besmeer boterhammen met halvarine en gebruik voor de warme maaltijd margarine uit een kuipje, vloeibaar bak- en braadvet of olie. n Gebruik mager vlees, magere melk(producten) en 20+ of 30+ kaas. n Eet twee keer per week vis, waarvan ten minste één keer per week vette vis. n Kies voor dranken die geen calorieën bevatten, zoals water, koffie en thee (zonder suiker en melk) of frisdranken zonder calorieën. n Aanbevolen wordt om niet meer dan één (vrouwen) of twee (mannen) glazen alcohol per dag te drinken. n Wees zuinig met zout. Tanden Voor je gebit is het niet goed om de hele dag door te eten en te drinken. Om het tandglazuur de kans te geven zich te herstellen, is het advies om naast de drie hoofdmaaltijden maximaal vier keer iets tussendoor te eten of te drinken. Daarmee heb je minder kans op tandcariës, dat ontstaat door suikers uit de voeding en op tanderosie, door zuren uit dranken.

Zout Nederlanders eten veel meer zout dan goed is. In een aantal producten zit al veel zout, maar ook wordt vaak extra zout bij het eten gedaan. Te veel zout is niet goed voor de bloeddruk. n Voeg weinig zout toe aan het eten. Maak je eten op smaak met kruiden en specerijen. Of gebruik een zoutmengsel met weinig natrium. n Wees ervan bewust dat ook smaakmakers als bouillonblokjes, maggi, ketjap, mosterd, sambal, tomatenpuree en ketchup veel zout bevatten. n Kies producten met zo weinig mogelijk toegevoegd zout. Kijk op het etiket hoeveel zout erin zit. Veel zout zit bijvoorbeeld in hartige snacks, kaas, chips, kant-en-klare soepen, - maaltijden en - sauzen. Kies voor zout met jodium, want jodium is nodig om de schildklier goed te laten werken. Alcohol Wees matig met alcohol. Te veel alcohol is schadelijk voor de gezondheid en levert veel calorieën. n Aanbevolen wordt om niet meer dan één (vrouwen) of twee (mannen) glazen alcohol per dag te drinken. n Drink niet iedere dag, om gewenning te voorkomen en geen grote hoeveelheden in één keer. n Drink niet tijdens zwangerschap of tijdens het geven van borstvoeding. n Niet onder de 18 jaar.