Beleidsplan meerbegaafdheid. Versie 29 mei 2013 Aanleiding. De Pijler heeft een zeer gemengd publiek waarbij zowel laag als hoog scorende leerlingen de school bezoeken. Het zorgbeleid in eerdere jaren richtte zich met name op de zorgstructuur voor de lager scorende leerlingen. Nu dit beleid goed is neergezet, richten we ons op de hoger scorende en /of meerbegaafde leerlingen. Hierdoor kunnen wij passend onderwijs bieden aan alle leerlingen van de school. Gehanteerde termen. Meerbegaafdheid SiDi Verrijkingsmap Topdown leren Arrangement Versnellen HOD vragen DVL Hieronder vallen in ieder geval de m.b.v. SiDi gesignaleerde leerlingen. We onderscheiden binnen begaafdheid een aantal profielen (Betts en Neihart, 1988) en afhankelijk van het profiel waarin het kind past, wordt de juiste afstemming gezocht. Dit is het door de school gebruikte signaleringsinstrument, dat jaarlijks wordt ingezet voor groepssignalering en om in te zoomen op gesignaleerde leerlingen m.b.v. de Leerkracht Diagnose Lijst. Ook wordt ermee gesignaleerd bij instroom. Andere lijsten uit SiDi worden op incidentele basis gebruikt. 1 De map waarin het verrijkingsaanbod voor de individuele meerbegaafde leerling zit, aangevuld met het persoonlijke strategieënschrift van de betreffende leerling (indien van toepassing). Hoogbegaafde leerlingen leren vanuit inzicht in het grote geheel. Pas wanneer ze het overzicht hebben, kunnen ze details een plaats geven. Gemiddeld begaafde leerlingen leren juist in kleine stapjes en vormen daar later een geheel van. Wij bieden onze leerlingen topdown uitleg van nieuwe leerstof. In alle groepen wordt gewerkt op basis van 3 arrangementen. 1- Basisarrangement 2- Intensief arrangement 3- Verrijkt arrangement Overstappen naar een hogere groep. Dit kan op verschillende momenten in het schooljaar. Hogere Orde Denkvragen. Hierbij wordt een leerling uitgedaagd om een vraagstelling op te lossen waarbij analyseren, evalueren en/of creëren zijn vereist (Lagere Orde Denkvragen vereisen slechts onthouden, begrijpen en toepassen). De Doelen- en Vaardigheden Lijst onderscheidt doelen m.b.t. leren leren, leren werken en leren voor het leven. Deze lijst wordt vanaf groep 4 ingezet om met de leerling doelen te stellen. Tevens om deze te evalueren, waarna deze informatie wordt gebruikt voor het rapport. Met de DVL wordt in periodes van vakantie tot vakantie gewerkt. 1 Bijlage 1: SIDI in schematisch overzicht Beleidsplan meerbegaafdheid Obs De Pijler versie 29 mei 2013 Pagina 1
Visie. De school heeft haar onderwijs gebouwd op 4 pijlers. Zelfstandigheid en persoonlijke ontwikkeling, Passend onderwijs, Betrokkenheid en Sociaal gedrag: Kinderen ontwikkelen zich op een eigen unieke wijze. Meerbegaafde leerlingen werken met het verrijkt arrangement. Er worden bij hun niveau passende eisen gesteld aan hun prestaties en zelfstandigheid. Ons beleid is er op gericht om ook deze groep leerlingen op hun eigen niveau te laten presteren en te laten ontwikkelen. Daarvoor moeten ze zich inzetten en hun capaciteiten leren gebruiken. Door deze leerlingen meer te betrekken bij hun eigen leerproces en hiervoor medeverantwoordelijk te maken verhogen wij hun betrokkenheid. Kinderen voelen zich door deze werkwijze competenter. Doelstelling. De Pijler sluit aan bij de onderwijsbehoefte van de meerbegaafde leerlingen. De Pijler streeft ernaar om in het schooljaar 2014 2015 het MINERVA predicaat te behalen. 2 De Pijler streeft ernaar om naast het werken met de verrijkingsmap deze leerlingen een extra aanbod aan te bieden. In cursusjaar 2013 2014 wordt schaken en music media aangeboden aan de groepen 7 en 8 en wordt ernaar gestreefd om dit ook toegankelijk te maken voor de groepen 5 en 6. Dynamisch beleid. Het beleid gericht op de meerbegaafde leerling is permanent in ontwikkeling. Inzichten die zich gedurende de ontwikkelingsperiode voordoen, zullen meegenomen worden om dit beleid verder vorm te geven. Jaarlijks wordt er een update van dit beleid gemaakt, geïnitieerd door het i.b. bouwcoördinatoren directie overleg. Borging. - Vóór de herfstvakantie vindt de jaarlijkse groepssignalering plaats. - Wie een verrijkingsmap heeft, blijft hier in principe mee werken tot en met groep 8. - Er is een doorgaande lijn in het verrijkingsmateriaal voor rekenen en taal vanaf groep 1. 3 - De bouwcoördinatoren nemen het onderwerp meerbegaafdheid op in hun jaarplanning. Dit onderwerp wordt eens in de 8 weken geagendeerd. - Aan het begin, midden en eind van het jaar wordt er een praktische bouw ingepland om Hogere Orde Denkopdrachten, passend bij het thema te maken. 4 - Meerbegaafdheid staat standaard op de agenda van dir-ib overleg en dir-bouw-ib overleg. - Nieuwe collega s worden over het beleid meerbegaafdheid geïnformeerd en op dit gebied begeleid door de parallelcollega s c.q. bouwcoördinator, ondersteund door de ib-er. - Het werk in de verrijkingsmap is verplicht. De indeling van de verrijkingsmap is voor alle leerlingen hetzelfde 5. De inhoud kan verschillen. 2 Bijlage 2: Kwaliteitscriteria en indicatoren per niveau BOOR 3 Bijlage 3: Overzicht verrijkingsmateriaal per groep 4 Bijlage 4: Hogere Orde Denkvragen en format 5 Bijlage 5: Inhoud verrijkingsmap Beleidsplan meerbegaafdheid Obs De Pijler versie 29 mei 2013 Pagina 2
- Vanaf groep 4 leent elke groep op een vast dagdeel materiaal en de rest van de dagdelen van de week zijn vrij. Op elke verdieping is het verrijkingsmateriaal van die bouw te vinden. - Leerlingen laten eerst het materiaal controleren door de leerkracht voordat ze het terugzetten. - Extra aanbod: music media/schaken. Het beleid is om het programma breder te trekken dan het reguliere programma. - Jaarlijks zal er een bedrag ter beschikking worden gesteld voor de aanschaf van verrijkingsmaterialen. We streven naar een evenwichtig aanbod van verrijkingsmateriaal. - Jaarlijks vindt er een update van dit beleidsplan plaats, geïnitieerd door het i.b.- bouwcoördinatoren - directie-overleg. Werkwijze. - Op school hanteren wij een intakeprocedure bij aanmelding van leerlingen, zowel voor 4 jarigen als voor zij instromers. 6 - Voorafgaand aan de plaatsing van groep 1-2 leerlingen vullen ouders de lijst bij aanmelding 1-2 in en voor zij-instromers hanteren we de lijst bij aanmelding 3-8. 7 - Vóór de herfstvakantie vindt de jaarlijkse signalering plaats. Leerlingen die hierbij 5 gekleurde vakjes hebben, worden nader in kaart gebracht met behulp van de Leerkracht Diagnose Lijst (LDL). 8 Als richtlijn voor eigen observatie kunnen de 12 punten dienen van de jaarlijkse signalering groep 1-2 of 3-8. 9 - De ib-er kan de checklist gebruiken om na te gaan welke stappen in het signaleringsproces er tot nu toe gedaan zijn. 10 - Na het invullen van de LDL vindt de interpretatie plaats door de profielen en de diagnosegrafiek naast elkaar te leggen. 11 Indien nodig, denkt de ib-er mee. Zo krijgt de leerkracht een duidelijk beeld in welk profiel 12 de leerling past en welke begeleiding en maatregelen er getroffen dienen te worden. 13 - De leerkrachten vullen voor de leerlingen waarvan de leerprestaties onder het leervermogen uitkomen, de Signaleringslijst Onderpresteren (SO) in. 14 - Voor de nieuw gesignaleerde leerling wordt een verrijkingsmap gemaakt. De meerbegaafde leerlingen worden in de groepsplannen in principe in het verrijkingsarrangement geplaatst. - Na deze eerste signalering wordt het handelingsschema voor de leerkracht gevolgd. 15 - Leerlingen versnellen bij voorkeur alleen in de groepen 1 t/m 4. Het is belangrijk dat ze onderdeel van de groep zijn en de instroom in een hogere groep wordt moeilijker naarmate de leerling ouder is en de groep langer bij elkaar is. Bij instroom van buitenaf geldt dit niet. - Een versnelling vanaf groep 4 wordt overwogen en zinvol geacht wanneer het niveau van de leerling op de gebieden rekenen en spelling meer dan een half jaar voor ligt op de groep. Hulpmiddel bij de beslissing is de Versnellings Wenselijkheids Lijst (VWL) van het Centrum voor Begaafdheids Onderzoek (CBO). 6 Bijlage 6: Intakeprocedure 4 jarigen en zij-instromers vanaf groep 2 7 Bijlage 7: Lijst bij aanmelding 1-2 en 3-8 8 Bijlage 8: Leerkracht Diagnose Lijst 9 Bijlage 9: Jaarlijkse signalering 1-2 en 3-8 10 Bijlage 10: Checklist i.v.m. ontwikkelingsvoorsprong-meerbegaafdheid 11 Bijlage 11: Interpreteren observatie SIDI R 12 Bijlage 12: 6 profielen van meerbegaafde leerlingen 13 Bijlage 13: Maatregelen na signalering 14 Bijlage 14: Signaleringslijst Onderpresteren 15 Bijlage 15: Handelingsschema voor de leerkracht na de eerste signalering en overige taken Beleidsplan meerbegaafdheid Obs De Pijler versie 29 mei 2013 Pagina 3
- Een of meerdere vakken in de volgende groep volgen is onwenselijk. - De leerkracht maakt voor de leerlingen met een verrijkingsmap een aangepast rooster en plant tijd in voor coaching van de leerling en/of het groepje leerlingen. Hierdoor wordt het zelfbewustzijn van de leerling vergroot en wordt het kind medeverantwoordelijk gemaakt voor zijn eigen leerproces. - Er wordt in het rooster niet bepaald hoeveel werk een leerling moet maken, maar de tijdspanne wordt vastgelegd (bijvoorbeeld: op dinsdag 3 kwartier). - Tot en met groep 5 wordt het verrijkingswerk dagelijks ingepland door de leerkracht en vanaf groep 6 plannen de leerlingen het zelf in hun weekschema. - De groepsleerkracht voegt aan elk rapport een korte beoordeling van de geleverde inzet van de leerling bij het verrijkingsaanbod toe. 16 - Op elke verdieping staat een kast waarin de verrijkingsmaterialen per bouw zijn opgeborgen. Het geven van Topdown instructie. Het krijgen van Topdown instructie is belangrijk voor topdown denkende kinderen. Aangezien de leerkrachten hier echter niet of nauwelijks ervaring mee hebben, moeten zij de gelegenheid krijgen zich in het geven van deze instructie te bekwamen door het regelmatig te doen. Dit punt wordt in de bouw besproken. De ib-er agendeert dit punt ook regelmatig op ib bouwcoördinatoren directie overleg. Hieronder wordt de wenselijke situatie beschreven. Uitgangspunten o Alle gesignaleerde leerlingen hebben topdown instructie nodig (dit hangt niet af van resultaten). o Het groepsoverzicht levert de namen van deze leerlingen (dat kunnen dus ook meerbegaafde leerlingen zijn die niet opvallen door goede resultaten). o Aan de groep wordt uitleg gegeven van ALLE NIEUWE leerstof (ook een slimmerik heeft uitleg nodig). Werkwijze o Geef aan het begin van je instructie meteen de kern van het verhaal weg. Begin met een samenvatting. o Leerlingen in deze groep die toch niet voldoende hebben aan de topdown uitleg kunnen nog aanschuiven bij de basisgroep. Rekenen. - SIDI leerlingen compacten in principe. Aan compacten wordt altijd verrijken gekoppeld. - Vanaf groep 6 bepaalt de leerkracht welke kinderen zelf gaan bepalen of ze instructie nodig hebben en de mate van instructie. - Alléén voortoetsen als het wenselijk is het niveau van het kind in te schatten. - Voor de kinderen ligt iedere week vast met welke materialen en welke verrijking zij gaan werken. Ze krijgen instructie en de leerkracht zorgt in het wekelijkse contactmoment voor evaluatie. - Er wordt gewerkt met routeboekjes SLO. 16 Bijlage 16: Doelen-en vaardighedenlijst Beleidsplan meerbegaafdheid Obs De Pijler versie 29 mei 2013 Pagina 4
Taal. - Een kind dat taalverrijking krijgt hoeft niet altijd met de groepsles mee te doen. - Alle meerbegaafde leerlingen krijgen zo veel mogelijk structureel taalverrijking aangeboden. Zaakvakken. Bij ieder project of thema komen Hogere-Orde-Denkvragen aan de orde (analyserenevalueren en creëren). We zorgen voor 3 nieuwe verrijkingsopdrachten per jaar, 1 natuur-, 1 aardrijkskunde- en 1 geschiedenisopdracht. We plaatsen het op het netwerk: algemeen / meerbegaafdheid / zaakvakken / groep. Zo groeit een systeem van verrijkingsopdrachten zaakvakken. Samenvatting. Wanneer in de intakeprocedure een leerling is opgevallen gaan wij volgens onderstaande structuur te werk: 1. Wij stellen onze verwachtingen m.b.t. deze leerling zodanig in dat de leerling wordt uitgedaagd om op een hoog niveau te functioneren. Dit kind is verder dan leeftijdgenoten en moet dus vanaf een ander punt worden begeleid naar een andere zone van naaste ontwikkeling. 2. Wij gaan indien nodig gericht op zoek naar het werkelijke niveau van dit kind. Dat kan betekenen: a. Goed observeren of de leerling geen gedrag van lager niveau kopieert (kopieergedrag kan duiden op aanpassingsgedrag) b. Doortoetsen; we moeten weten wat de leerling al beheerst c. Dit kan betekenen dat wanneer er sprake is van een didactische voorsprong van minimaal een half jaar op het gebied van rekenen en spelling er aan versnellen wordt gedacht. We gebruiken daarbij de Versnellings Wenselijkheids Lijst. 3. Wij gaan zo nodig op zoek naar onderpresteren door de Signaleringslijst Onderpresteren in te vullen. 4. Wij bieden onderwijs dat uitgaat van het ontwikkelingsniveau van de leerling. Wij sluiten zoveel mogelijk aan bij de leerbehoefte van het kind en dagen het zoveel mogelijk uit. 5. Wij bieden leerstof zoveel mogelijk topdown aan. Dat kan individueel (groepje), maar soms ook door bij klassikale lessen eerst het doel en het grotere verband aan te geven. 6. Een meerbegaafde leerling heeft minder tijd nodig om te leren. Wij honoreren dat door het programma voor deze leerlingen te compacten. Wij gebruiken daarbij de Routeboekjes van het SLO. Voor rekenen zijn die al in de groepen 3 8 ingevoerd. Binnen de thema s van wereldoriëntatie is compacten niet aan de orde. Hier worden de zelfstandige opdrachten gedifferentieerd, waarbij ook met de meerbegaafde leerling rekening wordt gehouden. 7. Bij compacten wordt altijd verrijkt. De onderwijstijd die over is door het compacten wordt zinvol ingevuld door verrijking in te roosteren. 8. Wij bieden verrijking van hoog niveau die een beroep doet op het creatieve denkvermogen van het kind. Zie overzicht verrijkingsmateriaal, bijlage 3. 9. Wij zijn ons ervan bewust dat sommige kinderen meer nodig hebben dan we kunnen bieden binnen de school, ook al zijn alle bovenstaande maatregelen van toepassing op de leerling. Wanneer handelingsverlegenheid optreedt maken wij zo mogelijk gebruik van externe advisering. Beleidsplan meerbegaafdheid Obs De Pijler versie 29 mei 2013 Pagina 5
Tenslotte De begaafde leerling denkt anders dan de meeste andere kinderen. Het voelt zich daardoor ook vaak anders. Dit kind is zoals ieder kind het beste af met een leerkracht waarvoor de eigenheid van het kind (de kindkenmerken) uitgangspunt van handelen is. - Een leerkracht voor wie er geen doorsnee leerlingen en uitzonderingen zijn. - Een leerkracht waarbij elke leerling zichzelf mag zijn. - Een leerkracht die het normaal vindt om ieder kind te bieden wat het nodig heeft. - Een leerkracht dus die inziet en invoelt dat sommige kinderen iets anders NODIG hebben. - En dat ook uitstraalt naar de groep. Dat is de basis voor passend onderwijs en dat streven wij na. Beleidsplan meerbegaafdheid Obs De Pijler versie 29 mei 2013 Pagina 6