Sociaal Wonen vandaag Een tijdsbeeld van sociaal wonen in Vlaanderen anno 2011 Samenstelling en redactie: Sien Winters
D 2011 2664 385 ISBN 978 90 4653 2928 BP/WZGN-DO11001 Verantwoordelijke uitgever: Hans Suijkerbuijk # 2011 Wolters Kluwer Belgium NV Ragheno Business Park Motstraat 30 B-2800 Mechelen Tel.: 0800-14 500 (gratis oproepnummer) www.kluwer.be info@kluwer.be Behoudens de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder de uitdrukkelijke voorafgaande en schriftelijke toestemming van de uitgever. Deze uitgave kwam mee tot stand met de steun van de Vlaamse Gemeenschap: Programma Steunpunten voor Beleidsrelevant Onderzoek. In de teksten komt de mening van de auteurs naar voor en niet die van de Vlaamse Gemeenschap. De Vlaamse Gemeenschap kan niet aansprakelijk worden gesteld voor het gebruik dat kan worden gemaakt van de meegedeelde gegevens.
Ten geleide... 1 door Sien Winters Hoofdstuk 1. Sociaal wonen in Vlaanderen... 7 door Sien Winters Inleiding............................................... 9 1. Wat is sociale huisvesting?.............................. 9 2. De Vlaamse sociale huisvesting: organisatie en financiering in een notendop........................................... 11 3. De sociale huur...................................... 14 3.1. De woningen.................................. 14 3.2. De bewoners.................................. 15 4. Sociale eigendomsverwerving............................ 18 5. De Vlaamse sociale huisvesting gepositioneerd binnen Europa..... 19 6. Besluit............................................ 22 Referenties.............................................. 23 Hoofdstuk 2. De Vlaamse sociale huursector in internationaal perspectief.. 25 door Marja Elsinga Inleiding............................................... 27 1. Wat is sociale huur?................................... 27 2. Organisaties en doelgroepen in de sociale huursector............ 29 3. Woningtoewijzing.................................... 31 4. Subsidiering en huurprijsbepaling in de sociale huursector........ 34 5. De positie van de Vlaamse sociale huursector................. 36 Referenties.............................................. 37 Hoofdstuk 3. Architectuur of revolutie Sociale woningbouw in Vlaanderen... 39 door Karina Van Herck Inleiding: de historische voortrekkersrol van sociale woningbouw....... 41 1. De tuinwijken als kader van een harmonische gemeenschap....... 42 2. De tuinstad in de hoogte. Het modernistische hoogbouwmodel... 46 3. De terugkeer van de straat: bouwen volgens bestaande sociale patronen 50 4. Het nieuwe stedelijke wonen: sociale woningbouw als motor van stadsvernieuwing..................................... 52 5. Architecturale en stedenbouwkundige kwaliteit: het belang van de semipublieke ruimtes.................................. 55 Referenties.............................................. 65 Sociaal Wonen vandaag V
Hoofdstuk 4. De prestaties van de sociale huisvestingsmaatschappijen meten en beoordelen... 67 door Sien Winters, Gerard van Bortel Inleiding............................................... 69 1. Theoretisch kader: hoe kan een overheid zelfstandige organisaties sturen en controleren?...................................... 70 2. Hoe wordt de Vlaamse sociale huisvesting gestuurd en gecontroleerd? 71 3. Hoe wordt de sociale huisvesting in andere landen gestuurd?...... 73 4. De stapsgewijze ontwikkeling van een systeem voor prestatiemeting in de Vlaamse sociale huisvesting........................... 74 5. Voorstel voor prestatiebeoordeling van SHM s................ 76 6. Van prestatiebeoordeling naar erkenning..................... 79 7. De resultaten van de analyses op de databank................. 81 8. Algemeen besluit..................................... 82 Referenties.............................................. 83 Hoofdstuk 5. Het decreet grond- en pandenbeleid door een gemeentelijke bril bekeken... 85 door Xavier Buijs Inleiding............................................... 87 Opbouw van dit artikel..................................... 87 1. Aanleiding van het decreet grond- en pandenbeleid............. 88 2. Inhoud van het decreet grond- en pandenbeleid in zevenmijlslaarzen. 89 2.1. Missie, planning en inventarissen leegstand en onbebouwde percelen..................................... 89 2.2. Leegstands- en activeringsheffing, toezicht en subsidies.... 89 2.3. Nulmeting, bindend sociaal objectief, normering, sociale lasten, bescheiden wonen......................... 90 2.4. Wonen in eigen streek........................... 92 3. Gemeenten aan de slag!................................ 93 4. Gemeentelijke ervaringen en bedenkingen.................... 96 5. Besluit............................................ 100 Referenties.............................................. 101 Hoofdstuk 6. Sociaal geïnspireerde wooninitiatieven buiten de klassieke sociale huursector... 103 door Pascal De Decker, Katrien Tratsaert, Martine Van Geyt Inleiding............................................... 105 1. OCMW s en wonen................................... 106 1.1. Inventaris woontaken............................ 106 1.2. Activiteiten gericht op de private huurmarkt............ 107 1.3. Activiteiten gericht op de sociale huurmarkt............ 108 1.3.1. Afspraken tussen OCMW en SHM................... 108 1.3.2. Afspraken tussen OCMW en SVK................... 109 1.4. Een eigen sociaal woonaanbod...................... 109 2. De CAW s en thuislozenzorg............................ 110 2.1. Historiek..................................... 110 2.2. Het hulpverleningsaanbod......................... 111 VI Cahier Welzijnsgids Kluwer
2.2.1. Leven op straat................................ 112 2.2.2. Nachtopvang en inloopcentra....................... 112 2.2.3. Residentiële opvang............................. 112 2.2.4. Doorgangswoningen............................. 113 2.2.5. Gemeenschapswonen............................ 113 2.2.6. Begeleid wonen................................ 114 2.2.7. Zorgwonen................................... 114 2.2.8. Begeleid zelfstandig wonen........................ 114 2.2.9. Buiten wonen.................................. 115 2.3. Enkele cijfers.................................. 115 3. Sociale verhuurkantoren................................ 116 3.1. Historiek..................................... 116 3.2. Wat doen SVK s?.............................. 117 3.3. Enkele gegevens................................ 118 4. Enkele slotbeschouwingen............................... 121 Referenties.............................................. 121 Hoofdstuk 7. Doelgroepenwerking in de sociale huisvesting: twee complementaire sporen... 125 door Gerd De Keyser Inleiding............................................... 127 1. Aandacht voor bijzondere doelgroepen doorheen de geschiedenis van de sociale huisvesting.................................... 127 2. Een wijzigende visie op zorgbehoefte als achtergrond voor de recente ontwikkelingen...................................... 129 3. De nieuwste ontwikkelingen in Vlaanderen volgen een aantal steeds terugkerende uitgangsprincipes............................ 130 4. Motieven voor SHM s om in te spelen op deze ontwikkeling...... 131 5. De nieuwe doelgroepen van de sociale huisvesting............. 132 6. Toenemende nood aan woonbegeleiding..................... 133 7. Mens of/en baksteen................................... 135 8. De eerste proefprojecten van woonbegeleiding................ 136 9. Besluit............................................ 141 Referenties.............................................. 142 Hoofdstuk 8. De maakbaarheid van de buurt.... 143 door Katrien Tratsaert, Kristof Heylen 1. Eerst klaarheid scheppen................................ 145 2. Wat is leefbaarheid?................................... 146 3. Vier dimensies van leefbaarheid.......................... 146 4. Het onderzoek....................................... 147 5. Leefbaarheidsproblemen................................ 147 6. Objectivering van leefbaarheid........................... 148 7. Gegevens verzamelen.................................. 149 8. Twee wegen leiden naar leefbaarheid....................... 150 9. Bewoners hebben de sleutel............................. 150 10. Beter mixen........................................ 151 11. Magische of mythische mix?............................. 152 12. Homogeniteit werkt ook................................ 153 Sociaal Wonen vandaag VII
13. Sociale mix in de praktijk............................... 153 14. Is sociale mix wel uitvoerbaar?........................... 154 15. Niet zo simpel....................................... 154 16. Afwijken kan......................................... 155 17.... maar is niet evident................................. 156 Referenties.............................................. 156 Hoofdstuk 9. Hoe ver reikt de participatieladder voor huurders in de sociale huisvesting?... 159 door Brecht Vandekerckhove, Gerard van Bortel Inleiding en methodologie................................... 161 1. Wetgevend kader..................................... 162 2. Huurdersparticipatie: wat is dat nu eigenlijk?................. 163 3. Bevindingen........................................ 164 3.1. Wie? Doelgroepen.............................. 164 3.1.1. Afbakening van de doelgroep...................... 164 3.1.2. Representatieve vertegenwoordiging.................. 164 3.2. Waarom? Motieven en rechten...................... 165 3.3. Hoe? Participatieprocessen........................ 165 3.4. Hoever? Grenzen van participatie.................... 167 4. Randvoorwaarden.................................... 168 4.1. Kwaliteitsvolle dienstverlening...................... 169 4.2. Vertrouwen................................... 169 4.3. Continuïteit................................... 169 4.4. Vorming en ondersteuning......................... 170 4.5. Informatie en communicatie....................... 170 4.6. Kwaliteitsvol overleg met duidelijke afspraken.......... 171 4.7. Voldoende budget.............................. 172 5. Wat kan Vlaanderen doen?.............................. 173 Referenties.............................................. 174 Bijlage. Organisaties actief op het domein van wonen.... 175 VIII Cahier Welzijnsgids Kluwer