Basisopleiding Riolering Module 1 Cursusboek Nieuwegein, 2013 w w w. w a t e r o p l e i d i n g e n. n l
Stichting Wateropleidingen, augustus 2013 Groningenhaven 7 3433 PE Nieuwegein Versie 1.1 Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van Stichting Wateropleidingen.
Inhoudsopgave 1 Doel en grondbeginselen riolering... 1 1.1 Leerdoelen... 1 1.2 Inleiding... 1 1.3 Doel van riolering en rioleringszorg... 1 1.4 Geschiedenis van riolering... 2 1.4.1 De oudheid... 2 1.4.2 De Romeinen... 3 1.4.3 De middeleeuwen en daarna... 4 1.4.4 De weg naar een gestructureerde inzameling... 6 1.5 Watersysteem & waterketen... 7 1.5.1 Hydrologische kringloop... 7 1.5.2 Het watersysteem en de waterketen... 8 1.6 Grondbeginselen van stelseltypen en elementen... 9 1.6.1 De basis van de riolering als systeem... 10 1.6.2 Stelseltypen... 10 1.7 Kengetallen van de riolering... 12 1.7.1 Aansluitingspercentages... 12 1.7.2 Lengte riolering... 13 1.7.3 Prijs... 13 1.7.4 Buitenland... 14 2 Context van de rioleringszorg... 17 2.1 Leerdoelen... 17 2.2 Inleiding... 17 2.3 Wie heeft welke taken?... 17 2.3.1 Taken in de afvalwaterketen... 18 2.3.2 Taken in het oppervlaktewatersysteem... 19 2.3.3 Taken in het grondwatersysteem... 20 2.4 De watertaken van de gemeente in wet en regelgeving... 21 2.4.1 Stedelijk afvalwater... 23 2.4.2 Afvloeiend hemelwater... 23 2.4.3 Grondwater... 25 2.5 Relatie tussen riolering en stedelijke omgeving... 28 2.5.1 Riolering en stedelijk watersysteem... 28 2.5.2 Riolering en openbare ruimte... 30 2.6 Samenwerking: Over relaties en mogelijke spanningen... 31 2.7 Samenwerking: Bestuur in de gemeente... 34 3 Wetgeving en beleid... 35 3.1 Leerdoelen... 35 3.2 Inleiding... 35 3.3 Rioleringsbeleid in Nederland, de geschiedenis... 35 3.4 Wetgeving... 40 3.4.1 Milieuwet- en regelgeving... 41 3.4.2 Waterwet- en regelgeving... 45
3.4.3 Ruimtelijke ordening en bouwregelgeving... 50 3.4.4 Overige wet- en regelgeving... 52 3.5 Planvormen... 53 3.6 Inhoud en consequenties bestuursakkoord water... 55 3.6.1 Financiële consequenties: 25% minder rioolinvesteringen... 56 3.6.2 Organisatievormen zijn vrij... 57 3.6.3 Het begrip doelmatigheid... 58 3.6.4 Uitvoering van taken: vergeet de lange termijn niet... 60 4 Riolering en stedelijk waterbeheer... 61 4.1 Leerdoelen... 61 4.2 Inleiding... 61 4.3 Kwantiteit- en kwaliteitstrits... 61 4.4 Neerslag en klimaatontwikkeling... 62 4.4.1 Neerslagstatistieken en herhalingstijd... 62 4.4.2 Klimaatontwikkeling... 63 4.5 Omvang waterstromen in bebouwd gebied... 64 4.6 Het afvalwatersysteem en onderdelen op hoofdlijnen... 64 4.6.1 Afvoerend oppervlak... 66 4.6.2 Berging... 66 4.6.3 Gemaal... 67 4.6.4 Pompovercapaciteit... 67 4.6.5 Ledigingstijd... 67 4.6.6 Bemalingsgebied... 68 4.6.7 Overstort... 68 4.6.8 Vuiluitworp... 68 4.6.9 DWA, HWA, RWA... 68 4.6.10 Buizen, putten en kolken... 69 4.6.11 RWZI... 69 4.7 Systemen en voor en nadelen... 69 4.7.1 Inleiding... 69 4.7.2 Gemengd stelsel... 70 4.7.3 Gescheiden stelsel... 71 4.7.4 Verbeterd gemengd stelsel... 71 4.7.5 Verbeterd gescheiden stelsel... 74 4.7.6 Mechanische riolering... 74 4.7.7 IBA... 75 4.7.8 Stelsel met beperkte afvoer van de neerslag... 75 4.7.9 Alternatieve sanitatie... 76 4.8 Systemen in het buitenland... 77 4.9 Afkoppelen van afvoerende oppervlakken... 80 4.9.1 Bronmaatregelen... 80 4.9.2 Systemen voor inzameling en transport... 80 4.9.3 Infiltratie van regenwater... 81 4.9.4 Kwaliteit en behandeling van regenwater... 84 4.10 Zuiveringsvoorzieningen voor regenwater... 86 5 Gemeentelijk Rioleringsplan Functie en inhoud... 89 5.1 Leerdoelen... 89
5.2 Inleiding... 89 5.3 Kader en uitgangspunten GRP... 89 5.3.1 Historie onstaan GRP... 89 5.3.2 GRP en zorgplicht... 91 5.3.3 GRP in de Leidraad Riolering... 92 5.4 Functies Gemeentelijk Rioleringsplan... 92 5.4.1 Functie 1: Kader voor rioleringszorg... 93 5.4.2 Functie 2: Interne afstemming met andere beleidsvelden en taken... 94 5.4.3 Functie 3: Externe afstemming met andere overheden... 95 5.4.4 Functie 4: Continuïteit en voortgangsbewaking... 97 5.5 Doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden... 98 5.5.1 Doelen... 98 5.5.2 Functionele eisen en maatstaven... 99 5.5.3 Meetmethoden... 100 5.5.4 Voorwaarden voor effectief rioleringsbeheer... 101 5.6 Inhoud Gemeentelijk Rioleringsplan... 102 5.6.1 Inhoud op hoofdlijn... 102 5.6.2 Korte karakterisering per hoofdstuk... 103 6 Gemeentelijk Rioleringsplan Proces en personele middelen... 109 6.1 Leerdoelen... 109 6.2 Inleiding... 109 6.3 Hoe kom je tot een Gemeentelijk Rioleringsplan... 109 6.3.1 Stap 1: Start... 110 6.3.2 Stap 2: Evaluatie en verkenning omgeving... 110 6.3.3 Stap 3: Mogelijke beleidskeuzes... 111 6.3.4 Stap 4: Het opstellen van een Ontwerp-GRP... 112 6.3.5 Stap 5: Adviesvraag... 113 6.3.6 Stap 6: Besluitvorming... 113 6.3.7 Stap 7: Operationalisering... 114 6.4 Politieke implicaties van een GRP... 114 6.5 Personele middelen... 115 6.5.1 Inleiding... 115 6.5.2 Taken en activiteiten... 116 6.5.3 Hoeveel personeel is nodig?... 117 6.5.4 Wat voor personeel is nodig?... 121 6.5.5 Afweging en keuze... 123 7 Gemeentelijk Rioleringsplan - Financiele middelen... 125 7.1 Leerdoelen... 125 7.2 Financiele middelen... 125 7.3 Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV)... 126 7.4 Begrippen... 127 7.4.1 Uitgaven en kosten... 127 7.4.2 Prijspeil en nominaal... 128 7.4.3 Investeringskosten... 128 7.4.4 Afschrijving/Boekwaarde... 130 7.4.5 Onderhoudskosten... 131 7.4.6 Voorziening en reserve... 131
7.4.7 Directe en indirecte kosten... 133 7.4.8 BTW-compensatiefonds... 134 7.5 Kostentoedeling... 134 7.5.1 Kostentoedeling vuilwater-schoonwater... 134 7.5.2 Kostentoedeling gemengde en gezamenlijke kosten... 136 7.6 Meerjarenkostenoverzicht... 138 7.7 Kostendekking... 138 7.7.1 Inleiding... 138 7.7.2 Rioolheffing... 139 7.8 Heffingsmaatstaven algemeen... 141 7.8.1 Heffingsmaatstaven voor gebruikers... 142 7.8.2 Heffingsmaatstaven voor eigenaren... 143 7.9 Kostendekkingsberekening... 143 7.9.1 Nominale berekening... 143 7.9.2 Contante waarde-methode: Wat is het?... 144 7.9.3 Opzet contante waardeberekening... 144 7.9.4 Contant maken van uitgaven... 145 7.9.5 Rioolheffingsberekening met de contante waarde methode... 146 7.10 Aandachtspunten... 148