Overzicht. De Psychologisch Impact van ICD implanta5e

Maat: px

Weergave met pagina beginnen:

Download "Overzicht. De Psychologisch Impact van ICD implanta5e"

Hans de Smet
10 jaren geleden
Aantal bezoeken:

1 De Psychologisch Impact van ICD implanta5e Center of Research on Psychology in Soma5c diseases Tilburg University Elisabeth TweeSteden Ziekenhuis Tilburg Overzicht De implanteerbare cardioverter- defibrillator (ICD) Psychologisch func5oneren van ICD pa5ënten Psychologische factoren en ritmestoornissen Verklaringsmechanismen Psychologische behandeling van ICD pa5ënten De prak5jk 1

cardioverter- defibrillator (ICD) Psychologisch func5oneren van ICD pa5ënten Psychologische

2 2

3 3

4 Overzicht De implanteerbare cardioverter- defibrillator (ICD) Psychologisch func5oneren van ICD pa5ënten Psychologische factoren en ritmestoornissen Verklaringsmechanismen Psychologische behandeling van ICD pa5ënten De prak5jk De implanteerbare cardioverter- defibrillator (ICD) 4

ritmestoornissen Verklaringsmechanismen Psychologische behandeling

5 ICD en CRT- D implanta7es NL (4283 in 2012) EHRA white book 2013 Indica5e primaire preven5e 70-80% primaire preven5e indica5e Miklós Fehér (24), Ginty Vrede (22), Rob Goris (30), Alexander Dale Oen (26) 5

6 Indica5e secundaire preven5e Na een harts7lstand als gevolg van een ritmestoornis, om een nieuwe plotse harts7lstand te voorkomen Overzicht De implanteerbare cardioverter- defibrillator (ICD) Psychologisch func5oneren van ICD pa5ënten Psychologische factoren en ritmestoornissen Psychologische behandeling van ICD pa5ënten Naar de prak5jk 6

cardioverter- defibrillator (ICD) Psychologisch func5oneren van ICD pa5ënten

7 De impact van een ICD volt Het voelt alsof je door een groot paard tegen je borst wordt getrapt! ICD shock - de paradox Shock Veiligheid? Gevaar? Braunschweig et al. Europace 2010;12:

8 Reac5e op shocks Geen shocks Shock con5nuüm Meerdere shocks Angst spectrum ICD stormen Gezonde angst Shock fobie Gegeneraliseerde angst Paniek stoornis PTSS Gedachten en gedrag De ICD houdt me veilig 5jdens inspanning Door de ICD durf ik mij niet meer in te spannen Ik kan nauwelijks veilig iets ondernemen met mijn ICD De ICD is een gevaar voor mij Sears et al. Heart 2002;87: Psychologisch func5oneren ICD pa5ënten Psychologische distress Angst Depressie PTSS Persoonlijkheid Type D 8

ik mij niet meer in te spannen Ik kan nauwelijks veilig iets ondernemen met mijn ICD De ICD is een gevaar voor mij Sears et

9 Psychologisch func5oneren ICD pa5ënten Type D persoonlijkheid Nega7ef Affect Sociaal Geïnhibeerd Vragenlijst DS 14 Denollet et al Vragenlijst DS Ik maak gemakkelijk contact met mensen 2. Ik maak me dikwijls druk over onbelangrijke zaken 3. Ik maak vaak een praatje met onbekenden 4. Ik voel me vaak ongelukkig 5. Ik ben vaak geïrriteerd 6. Ik voel me vaak geremd in de omgang met anderen 7. Ik zie de zaken somber in 8. Ik vind het moeilijk om een gesprek te beginnen 9. Ik ben vaak slecht gehumeurd 10.Ik ben een gesloten persoon 11.Ik houd andere mensen liefst wat op afstand 12.Ik maak me dikwijls zorgen 13.Ik zit vaak in de put 14.Ik weet niet waar ik over moet praten met anderen Denollet et al 9

Ik ben vaak geïrriteerd 6. Ik voel me vaak geremd in de omgang met anderen 7. Ik zie de zaken somber in 8. Ik vind het moeilijk om een gesprek te beginnen 9.

10 Survival ICD pa7ënten in rela7e tot Type D (< 70 jaar) Denollet et al. BioMed Research interna7onal 2013 Psychologisch func5oneren ICD pa5ënten Sears S F et al. Circ Arrhythm Electrophysiol. 2011;4:

11 Psychologisch func5oneren ICD pa5ënten Sears S F et al. Circ Arrhythm Electrophysiol. 2011;4: Rela7e PTSS en mortaliteit bij ICD pt 11

12 Psychologisch func5oneren ICD pa5ënten Klinisch significante niveaus van angst en depressie in een subgroep pa7ënten (20-35%) Angst speelt vooral een belangrijke rol in deze pa7ëntenpopula7e Tung et al. J Am Coll Cardiol 2008;52: ; Sears & Con5. Heart 2002;87: PTSS symptomen bij ICD pa5ënten Erns7ge PTSS symptomen bij 13-25% 1/3 nog steeds PTSS symptomen na 4 jaar Predictoren PTSS in ICD pa5ënten: Angst en depressie vóór implanta7e Type D persoonlijkheid Shocks 7jdens follow- up Vrouwelijk geslacht Gevoelens van hulpeloosheid Versteeg et al. Int J Cardiol 2011;146:438-39; Ladwig et al. Arch Gen Psychiatry 2008;65: ; Von Kanel et al. J Affect Disord 2011;131:

Heart 2002;87:488-493 PTSS symptomen bij ICD pa5ënten Erns7ge PTSS symptomen bij 13-25% 1/3 nog steeds PTSS symptomen na 4 jaar Predictoren PTSS in ICD pa5ënten: Angst en

13 Vergeet de partner niet p =.048 p =.901 N = 182 Pedersen et al. Psychosom Med 2004;66: Symptomen angst en depressie per geslacht % p =.040 N = 182 p =.99 Pedersen et al. Psychosom Med 2004;66:

Psychosom Med 2004;66:714-19 Symptomen angst en

14 Psychologisch func5oneren ICD pa5ënten Psychologische problema5ek leidt tot: Lagere kwaliteit van leven Hoger risico op ritmestoornissen Slechtere prognose (?) Welke pa5ënten lopen een verhoogd risico? Voorspellers van psychologische problema5ek Klinisch: Shocks, comorbiditeiten, medica7e Demografisch: Vrouwelijk geslacht, leejijd, geen partner Psychologisch: Type D persoonlijkheid, psychologische distress vóór ICD implanta7e, gebrek aan sociale steun, clusteren van psychosociale risicofactoren Hoogwegt et al. Europace 2012;14:74-80; Hoogwegt et al. Am J Cardiol 2013;111: ; Pedersen et al. CCQO 2012;5:

Voorspellers van psychologische problema5ek Klinisch: Shocks, comorbiditeiten, medica7e Demografisch: Vrouwelijk geslacht, leejijd, geen partner

15 Overzicht De implanteerbare cardioverter- defibrillator (ICD) Psychologisch func5oneren van ICD pa5ënten Psychologische factoren en ritmestoornissen Verklaringsmechanismen Psychologische behandeling van ICD pa5ënten De prak5jk Depressie, angst en ritmestoornissen Depressie ± 3 keer hoger risico op shocks! Angst Geassocieerd met optreden ritmestoornissen Geassocieerd met depressie Combina7e angst en depressie zorgt voor een nog hoger risico Whang, Sears et al. J Am Coll Cardiol 2005;45: ; Watkins et al. Psychosom Med 2006;68:

Depressie ± 3 keer hoger risico op shocks!

16 Persoonlijkheid en ritmestoornissen Rol van persoonlijkheid bij ritmestoornissen weinig onderzocht Wel: onderzoek naar Type D persoonlijkheid Angs5ge Type D pa5ënten en ritmestoornissen ± 2 keer hoger risico op shocks! Van den Broek et al. J Am Coll Cardiol 2009;54:

persoonlijkheid Angs5ge Type D pa5ënten en ritmestoornissen ± 2 keer

17 Depressie, angst en mortaliteit Depressie en angst: risico overlijden 2 keer zo hoog Soma7sche symptomen depressie belangrijker dan cogni7ef- affec7eve symptomen ICD specifieke angst belangrijk Van den Broek et al. Int J Cardiol 2012; doi: /j.ijcard ; Pedersen et al. Europace 2010;12: Rela5e met prognose - conclusies Psychologische factoren van invloed op zowel de ontwikkeling van ritmestoornissen als op het risico te overlijden Risico tot >3 keer zo hoog Hoe kan dit verklaard worden? Pedersen et al. Expert Rev Med Devices 2012; 9:

Europace 2010;12:1446-52 Rela5e met prognose - conclusies Psychologische factoren van invloed op zowel de ontwikkeling van ritmestoornissen

18 Overzicht De implanteerbare cardioverter- defibrillator (ICD) Psychologisch func5oneren van ICD pa5ënten Psychologische factoren en ritmestoornissen Verklaringsmechanismen Psychologische behandeling van ICD pa5ënten De prak5jk De rela5e tussen psyche en hart biopsychosociaal model Stress/distress Acuut: acute stress Episodisch: depressie, angst Chronisch: werkstress, persoonlijkheid, hos5liteit Genen Gedragsmechanismen Roken en alcohol Fysieke inac5viteit Therapietrouw Biologische mechanismen Ontregeling autonome zenuwstelsel Immuunsysteem Func5oneren bloedplaatjes HPA- as hyperac5viteit Oxida5eve stress Ritmestoornissen, mortaliteit 18

acute stress Episodisch: depressie, angst Chronisch: werkstress, persoonlijkheid, hos5liteit Genen Gedragsmechanismen Roken en alcohol Fysieke inac5viteit

19 Overzicht De implanteerbare cardioverter- defibrillator (ICD) Psychologisch func5oneren van ICD pa5ënten Psychologische factoren en ritmestoornissen Verklaringsmechanismen Psychologische behandeling van ICD pa5ënten De prak5jk Wie wordt behandeld? N (totaal = 352) 64% 14% 12% 10% Hoogwegt et al. Health Psychol 2012;31:

Verklaringsmechanismen Psychologische behandeling van ICD pa5ënten De prak5jk Wie

20 Sprake van onderbehandeling? 2/3 van de pa7ënten met significante distress krijgt geen behandeling Lage respons op behandeling in distressed pa7ënten die wél behandeld worden Belangrijk: psychologische behandeling meestal psychofarmaca Hoogwegt et al. Health Psychol 2012;31: Conclusies psychologische interven5estudies Effec7ef in verminderen van angst Resultaten depressie, kwaliteit van leven en lichamelijk func7oneren wisselend! aanslui7ng bij de pa7ënt! Vooral combina7e CGT & lichaamsbeweging effec7ef Maar meer onderzoek nodig Weinig studies Kleine sample sizes Methodologische tekortkomingen Pedersen et al. Pacing Clin Electrophysiol 2007;30: ; Salmoraga- Blotcher et al. BMC Cardiovasc Disorders 2009;9:56 20

behandeling meestal psychofarmaca Hoogwegt et al.

21 Overzicht De implanteerbare cardioverter- defibrillator (ICD) Psychologisch func5oneren van ICD pa5ënten Psychologische factoren en ritmestoornissen Verklaringsmechanismen Psychologische behandeling van ICD pa5ënten De prak5jk Aanbevelingen t.a.v. psychodiagnos5ek Screening naar belangrijkste psychosociale componenten " Angst " Depressie " PTSS " Sociale steun, systeem " Copingmechanismen " Persoonlijkheid 21

22 Aanbevelingen t.a.v. behandeling (1) " Te weten komen wie hoogrisico pa7ënt is screenen en monitoren " CGT + lichaamsbeweging " Psychofarmaca: SSRI s " Psycho- educa7e, relaxa7e en stress management " Groepstherapie: sociale steun Aanbevelingen t.a.v. behandeling (2) Dagelijkse prak5jk: " Aandacht voor pa7ënt- partner interac7e " Uitleg beperkingen autorijden " Ontwikkel een shock plan met de pa7ënt Voorkeur pa7ënt belangrijk voordeel bij behandeling Mergl et al. Psychother Psychosom 2011;80:

23 Tot slot De ICD wordt door de meeste pa7ënten beschreven als een levensreddend middel De meerderheid van pa7ënten doet het goed, ondanks ICD shocks of complica7es Contactgegevens Jos Widdershoven - Center of Research on Psychology in Soma7c diseases, Tilburg University Afdeling Cardiologie, Elisabeth- TweeSteden ziekenhuis Tilburg Telefoon: E- mail: [email protected] 23

Vergelijkbare documenten

Schrik om het hart! CoRPS. Dr. Annelieke Roest. Promotoren: Peter de Jonge, PhD. Johan Denollet, PhD

Schrik om het hart! CoRPS. Dr. Annelieke Roest. Promotoren: Peter de Jonge, PhD. Johan Denollet, PhD Schrik om het hart! Center of Research on Psychology in Somatic diseases Promotoren: Peter de Jonge, PhD Johan Denollet, PhD Dr. Annelieke Roest Anxiety and Depression In Coronary Heart Disease: Annelieke