Rijksuniversiteit Groningen

Transcriptie

1 De adolescentiefase: over puberen, hersenontwikkeling, studiekeuze, risicogedrag en de relatie met ouders. Dr. Saskia Kunnen i.s.m. Dr. Anna Lichtwarck-Aschoff Afdeling Ontwikkelingspsychologie Rijksuniversiteit Groningen Copyright. Niets uit deze presentatie mag worden overgenomen of openbaar gemaakt zonder voorafgaande toestemming van de auteur

2 Programma In het algemeen: over onderzoek bij adolescenten Hersenonderzoek Waar zijn ze goed in en waarin niet? De rol van ouders en docenten Studiekeuze Risicogedrag Relatie met ouders en conflicten

3 Historische, politieke & culturele context Biologische, cognitieve en relationele veranderingen Directe omgeving, sociaal economische status, etniciteit Tijd

4 Levensomstandigheden Historisch beeld van de adolescentie Verlenging van de adolescentie voor de hogere klassen Verschillen in klasse, geslacht en etniciteit Leiden tot verschillen in woonsituatie, onderwijsparticipatie, arbeidsmarktkansen en beroepsperspectief Rolverwachtingen in de maatschappij

5 Biologische ontwikkeling in de... Lichamelijke ontwikkelingen Problematische verhouding met lichamelijke verandering > vooral meisjes Hormonale veranderingen Stemmingswisselingen Hersenontwikkeling! Omgang met alcohol en drugs Invloed op de cognitieve ontwikkeling

6 Hersenontwikkeling In de adolescentie verandert er heel veel in de hersenen. Er is nog heel weinig bekend over de relatie tussen hersenontwikkeling en bepaald gedrag. Niet alles ontwikkelt tegelijk, daardoor tijdelijke wanverhouding tussen vaardigheden De gebieden die emotionele ervaring sturen gaan vaak vooraf aan de gebieden die emoties reguleren. De verschillen tussen adolescenten zijn heel groot. Hersenontwikkeling en ervaringen beïnvloeden elkaar.

7 Waar zijn jongeren goed in? Cognitieve ontwikkeling Abstract denken Niet meer gebonden aan de concrete realiteit: wat zou er gebeuren als? Onderscheid: realiteit - ideeën/fantasie Metacognities Denken over het denken Zichzelf bekijken met de ogen van de ander Egocentrisme (aanvankelijk) denkbeeldig publiek, persoonlijke mythe

8 En waar zijn ze nog niet zo goed in? In de hersenen ontwikkelen de emotiegebieden zich snel. De emotie- regulerende gebieden komen daarna pas. Positieve emoties bij aantrekkelijke dingen zijn sterker dan negatieve emoties bij negatieve consequenties.

9 Dus: wat kost moeite? Lange termijn plannen maken Zelfstandig vervelende of saaie taken uitvoeren Langdurige verplichtingen aangaan Consequenties overzien over langere termijn Afwegingen maken bij emotioneel beladen onderwerpen

10 Wat kan je doen, als ouder of docent? Structuur bieden Voorbeeld geven van hoe je afgewogen oordeelt. Negatieve consequenties van keuzes naar voren halen Grenzen stellen Positieve consequenties koppelen aan zaken die van zichzelf niet aantrekkelijk zijn

11 Hersenontwikkeling, identiteit en studiekeuze Lange termijn beslissing, met positieve en negatieve aspecten aan veel verschillende mogelijke keuzes Studiekeuzelessen vaak een verplicht nummer: jongeren zien de noodzaak niet. Afwegen van opties die beide positieve en negatieve kanten hebben is lastig Er is kennis nodig over wie je bent, terwijl je dat vaak nog helemaal niet weet.

12 Wat kan je doen? Belangstelling tonen, mee gaan naar open dagen e.d. Helpen uitzoeken informatie Helpen alles op een rijtje te zetten De jongere helpen scherp krijgen wat hij of zij zelf fijn, interessant en belangrijk vindt Eigen mening over wat goede keuze zou zijn ondergeschikt maken aan zoektocht jongere

13 Ontwikkeling en risicogedrag Risicogedrag wordt in de hand gewerkt door de manier waarop hersenen zich ontwikkelen: Aantrekking van leuke dingen weegt zwaarder dan afstotende werking van negatieve gevolgen Lange termijnconsequenties wegen minder zwaar mee

14 Alcohol en hersenontwikkeling Alcohol sloopt hersencellen En dat is niet herstelbaar. Bij hersenen in de groei worden niet alleen de bestaande cellen kapot gemaakt, maar ook alle verdere verbindingen die nog hadden moeten groeien. De kans op levenslange verslaving is groter als je vroeg begint. Tot 18 jaar is alcohol geen goed idee.

15 Risico gedrag Risico gedrag is NIET alleen maar slecht Experimenteren heeft belangrijke functie Oefenen met nieuwe rollen & gedragingen, uittesten van grenzen, nieuwsgierigheid Helemaal niet experimenteren slechter af Limits: wanneer wordt het gevaarlijk? Rol van vrienden: belangrijk bij het initiëren

16 Wat kan je doen, als docent of ouder? Wees duidelijk over wat je goed en niet goed vindt. Geef grenzen aan. Heb begrip voor de behoefte en de noodzaak om te exploreren. Geef ruimte. Kijk naar je eigen risico gedrag! (bv. roken, alcohol, agressie)

17 Ontwikkeling en de relatie met de ouders De relatie met ouders blijft belangrijk! Weten wat uw kind doet (Monitoring)! Vertrouwensband waarin het kind zich kan openen (Disclosure en respect voor eigenheid)! Ouders blijven een grote invloed hebben! Afhankelijk van het domein School & werk, levenskeuzes,... Maar ook: Veranderingen in de relatie tussen ouders en kind Leren omgaan met het opgroeien van uw kind Rollen & grenzen worden opnieuw bepaald Verandering in machtsverhouding Relatie wordt gelijkwaardiger

18 Relatie met ouders: eigenheid & verbondenheid Mythe: verbondenheid met ouders moet afnemen om zelfstandigheid te bereiken De balans: autonoom & zelfstandig worden en tegelijkertijd verbonden blijven (Identiteitsontwikkeling) Conflicten goed voor de autonomie ontwikkeling van de jongere! Alleen in steunende omgeving: Verzoening, uitpraten en leuke dingen doen

19 Dagelijkse conflicten We zien vaak een toename aan conflicten Waarom? Jongeren moet omgaan met veel veranderingen dit kan leiden tot onzekerheid, stemmingswisselingen,... Het streven naar autonomie en zelfstandigheid Herdefiniëren van rollen en grenzen, uitdagend gedrag,... Nieuwe onderwerpen komen erbij Voorbeeld: hoe laat thuiskomen van feest? De intensiteit neemt toe Vaak heftige negatieve emoties Conflicthantering Veranderingen in de manier waarop conflicten opgelost worden

20 Positieve gevolgen van conflicten Verzoening! Elkaar beter leren kennen Standpunten worden duidelijk gemaakt Relaties worden hergedefinieerd Een teken van belangstelling Leren omgaan met conflicten Conflicten horen bij het leven!

21 Puberteit: eencrisisperiode? Turbulentie Crises Generatiekloven Identiteitsproblemen Het traditionele beeld

22 Het valt mee... Weinig empirische evidentie voor crisis Hangt af van veel verschillende factoren De ene jongere is de andere niet! Veel veranderingen & ontwikkelingen te ondergaan Coping & protectieve factoren! Als het maar niet allemaal tegelijkertijd gebeurt!

23 Vragen? Opmerkingen? Kritiek? Instemming? Aanvullingen? Dank je wel Ik hoor het graag.na de pauze