Winkelmonitor Limburg 2013

Transcriptie

1 Winkelmonitor Limburg 2013 De Limburgse winkelmarkt in beeld

2

3 Colofon Provincie Limburg Postbus MA Maastricht Tel.: +31 (0) Fax.: +31 (0) Internet: Limburglaan GA Maastricht Ruud Schins Provincie Limburg Etil BV Postbus BA Maastricht Tel.: +31 (0) Fax.: +31 (0) Internet: Wilhelminasingel 68C 6221 BK Maastricht Roger Vaessens Etil, Ruimtelijke Economie & Vastgoed (RE&V) Bronverantwoording: - BAG (Basisregistratie Adressen en Gebouwen) - WOZ-monitor Limburg (monitor Waarde Onroerend Zaken) - VRL (Vestigingenregister Limburg) - BOG-monitor Limburg (monitor Bedrijfsonroerendgoed) Publicatiedatum: 10 december 2014

4

5 VOORWOORD De Provincie Limburg heeft in het kader van haar ruimtelijk-economische regiefunctie de taak om de programmering en planning van winkels en winkellocaties te sturen. Daartoe is inzicht nodig in de Limburgse winkelmarkt en welke ontwikkelingen hierin optreden. Naast inzicht in de aanbodzijde is het voor een totaalbeeld voor het functioneren van de winkelmarkt ook noodzakelijk dit met de marktdynamiek aan de vraagzijde te completeren. Om inzage te verkrijgen in de detailhandelssector en het winkelvastgoed in Limburg gebruikt de Provincie Limburg sinds 2012 de door Etil ontwikkelde (integrale) aanpak. Resultaat van deze aanpak is de Winkelmonitor Limburg en het daarin opgenomen 'Winkelregister Limburg'. Hierin zijn de basisgegevens voor het monitoren van de Limburgse winkelmarkt opgenomen. De monitor is in 2012 door Etil ontwikkeld en in het voorjaar van 2014 voor de tweede keer uitgevoerd. Op basis van deze monitor is de komende jaren een jaarlijkse herijking en vergelijking van de Limburgse winkelmarkt mogelijk. De winkelmonitor c.q. het winkelregister staat daarbij niet op zich zelf; het is integraal onderdeel van het het 'Centrale Vastgoedregister' (CVR Limburg) van Etil. Het is dé informatiebron op het gebied van ruimtelijk-economische ontwikkelingen in Limburg, waarbij branches en vastgoedmarkten vanuit verschillende perspectieven (bedrijfsleven, arbeidsmarkt, vastgoedmarkt) gemonitord worden. Het betreft een compleet bestand van het winkelvastgoed op adresniveau in Limburg en is tot stand gekomen op basis van de landelijke BAG (Basisregistratie Adressen en Gebouwen) en drie door Etil ontwikkelde inhoudelijke provinciale monitors: de WOZ-monitor (monitor Waarde Onroerend Zaken), het Vestigingenregister Limburg (bedrijvenregister) en de BOG-monitor (aanbod- en opnamemonitor bedrijfsvastgoed). Deze bronnen vormen niet alleen de input voor de afbakening van het winkelregister, maar liggen ook ten grondslag aan de afbakening van de sector. Op basis van deze bronnen wordt een geïntegreerd beeld van de provinciale winkelmarkt geschetst. Zo wordt niet alleen inzicht verkregen in de groot- en kleinschalige winkelvoorraad, maar ook in de omvang van nieuwbouw en sloop, het aanbod van en de vraag naar winkelvastgoed en de bedrijvigheid en werkgelegenheid in de detailhandelssector op diverse ruimtelijk -geografische schaalniveaus. Daarbij is bij de afbakening gebruik gemaakt van de provinciale monitor REBIS (monitor bedrijventerreinen) en het door Etil ontwikkelde geografische informatiesysteem 'Centrumgebieden in Kaart' (CiK). Op te merken is dat door deze integrale aanpak de gegevens in de monitor enigszins af kunnen wijken van de door Locatus gehanteerde gegevens die landelijk gebruikt worden om de omvang van winkelvloeroppervlakte in beeld te brengen. Daarentegen kan door de gekozen aanpak een integraal, compleet en gedetailleerd beeld gegevens worden van de sector en de ontwikkelingen die daarin plaatsvinden. De informatie uit de 'Winkelmonitor Limburg' is op een korte en bondige wijze weergegeven in de voorliggende monitorrraportage: 'Winkelmonitor Limburg 2013; de Limburgse winkelmarkt in Beeld'. In deze rapportage wordt ingegaan op het provinciale winkelvastgoed en de detailhandelssector in Limburg, met bijzondere aandacht voor de zeven Limburgse centrumgemeenten en de verschillende vestigingsmilieus c.q. winkellocaties. 1

6 2

7 INHOUD VOORWOORD 1 INHOUDSOPGAVE 3 SAMENVATTING 5 INLEIDING 9 Rapportage Winkelmonitor Limburg 9 Winkelregister Limburg 9 1 WINKELVOORRAAD 11 Provinciale winkelvoorraad 12 Centrumgemeenten 14 Winkellocaties 15 Indicatieve leegstand 16 2 NIEUWBOUW EN SLOOP 19 Nieuwbouw 20 Sloop 21 3 AANBOD VAN WINKELRUIMTE 23 Aanbodontwikkeling 24 Samenstelling 25 Centrumgemeenten 26 Winkellocaties 27 Vraagprijzen 28 4 VRAAG NAAR WINKELRUIMTE 29 Vraagontwikkeling 30 Samenstelling 31 Centrumgemeenten 32 Winkellocaties 33 5 DETAILHANDELSSECTOR 35 Vestigingen 36 Werkgelegenheid 37 Werkgelegenheid - benchmark 38 Detailhandel via internet/postorder 39 6 PLANNEN 39 Provinciale planomvang 40 Centrumgemeenten 41 Winkellocaties 42 BIJLAGEN 41 Bijlage 1 Winkelvoorraad regio's en gemeenten 42 Bijlage 2 Centrumgemeenten en winkellocaties 43 Bijlage 3 Regionale (stads)centra en retailparken 44 Bijlage 4 Planlijst 44 Bijlage 5 Bronregisters 45 Bijlage 6 Onderzoeksverantwoording 46 3

8 4

9 SAMENVATTING De Limburgse winkelmarkt De Limburgse winkelmarkt is voornamelijk regionaal van aard. Uitzondering hierop zijn de grotere winkelgebieden in Maastricht, Heerlen, Sittard-Geleen, Roermond en Venlo. Deze gemeenten overstijgen in hun aanbod het regionale niveau en trekken zelfs internationale bezoekers aan. In deze vijf winkelgebieden is 54% van het winkelaanbod te vinden. De overige 46% is regionaal of lokaal georiënteerd. De regionale aard van de Limburgse winkelmarkt uit zich in het feit dat een groot deel van de winkelvoorraad kleinschalig van aard is; 70% van het aantal winkelobjecten heeft een omvang van minder dan 250 m² wvo. De Limburgse winkelmarkt wordt dan ook grotendeels bepaald door het midden- en kleinbedrijf. Dit is ook in de vraag naar winkelruimte te zien; zo lag 72% van de vraag naar winkelobjecten vorig jaar onder de 250 m² vvo. Sinds 2008 is de vastgoedcrisis ook in de Limburgse winkelmarkt voelbaar. De afwachtende houding en dalende koopkracht van de consumenten hebben voor een dalende omzet voor de winkeliers gezorgd. Dat neemt niet weg dat enkele branches in de detailhandel nog floreren. Ondanks dit kan over het algemeen gezegd worden dat menig winkelier het lastig heeft. Naast de economische crisis die resulteert in minder bestedingen, verandert internet het koopgedrag van mensen. Internet heeft het mogelijk gemaakt dat men niet meer naar de fysieke winkel hoeft voor de aankoop van producten. Een andere oorzaak van de dalende omzet is de vergrijzing en krimp van de bevolking. 65-plussers geven minder (circa 30%) uit aan eten, kleding en persoonlijke verzorging. Deze trends hebben tot gevolg dat de aankopen in de winkels de afgelopen jaren is afgenomen. Dit heeft effect op het winkelvastgoed. Branches als videoteken en cd -zaken zijn nagenoeg uit het straatbeeld verdwenen. De verwachting is dat de internetaankopen de komende jaren nog verder zullen toenemen. Ondanks het succes van het internet zullen de winkelcentra niet geheel leeglopen, maar zal eerder sprake zijn van een concentratie en brancheverschuivingen in het aanbod. Veel mensen zijn toch op zoek naar beleving ('n dagje uit). De functie van stadscentra als recreatief centrum zal in de toekomst dan ook verder toenemen. Een integraal aanbod (omgeving, horeca, cultuur en detailhandel) is daarbij van groot belang. Daarnaast zal een deel van de consumenten de producten willen blijven voelen en passen, voordat ze tot de aankoop overgaan. In de hoogtijdagen, in de jaren negentig en in het eerste decennium van de 21ste eeuw, was sprake van een snel groeiende winkelmarkt. Jaarlijks werden in deze jaren gemiddeld meer dan 60 winkelobjecten toegevoegd aan de voorraad. Deze winkels werden vrijwel meteen opgenomen door de markt. Echter, de situatie is veranderd. Sinds de crisis is de nieuwbouwproductie gehalveerd. Ook worden de objecten niet meer zo snel opgenomen als voorheen. De crisis uit zich ook in een toenemend aanbod van winkels op de markt voor verhuur of verkoop. In de afgelopen vijf jaar is het aanbod van winkelobjecten, zowel in aantal als in vierkante meters, bijna verdubbeld. In dit licht is het goed om te bezien hoe de opname zich met het intreden van de crisis ontwikkeld heeft. Het aantal door de markt opgenomen vierkante meters laat de laatste jaren een afname zien, waarbij het aantal opgnomen winkelobjecten redelijk stabiel is ( ). Ook de leegstand staat onder invloed van de crisis. Eind 2013 staat m² wvo leeg in Limburg, oftewel bijna 11% van het aantal winkelobjecten. Dit is nagenoeg een verdubbeling sinds het begin van de crisis in De conclusie is dan ook gerechtvaardigd dat het niet alleen met de landelijke winkelsector, maar ook met de Limburgse winkelsector niet goed gaat. Een grotere sturing van de winkelmarkt lijkt dan ook noodzakelijk. De Provincie Limburg en de vijf Limburgse winkelsteden hebben dan ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid om meer sturing te geven aan de Limburgse winkelmarkt. De voorliggende winkelmonitor biedt hiervoor een eerste startpunt en basis voor het vormgeven van een provinciaal en regionaal winkelbeleid. De belangrijkste conclusies over de Limburgse winkelmarkt zijn hierna per onderdeel beknopt weergegeven, waarbij wordt ingegaan op de stand van zaken per en de ontwikkelingen in

10 Winkelvoorraad Limburg telde eind 2013 ruim winkelobjecten met een omvang van 2,2 miljoen vierkante meter winkelvloeroppervlakte (wvo). Het overgrote deel van de winkelobjecten, 70%, bestaat uit winkelobjecten onder 250 m². Met name in Maastricht is een groot deel van de voorraad in Maastricht kleinschalig. Zo is in deze gemeente 20% van de winkelobjecten kleiner dan 50 m². In Heerlen daarentegen is de voorraad grootschaliger van aard, mede als gevolg van de daar gelegen woonboulevard. Het grootste deel van de winkelvloeroppervlakte is te vinden bij het grootschalige aanbod groter dan 250 m² (74%). Een groot deel van het Limburgse winkelvastgoed, bijna 1,4 miljoen m² wvo, is te vinden in de zeven centrumgemeenten. Circa 62% van het winkelvastgoed in Limburg is hier geconcentreerd. Heerlen is met ruim m² wvo de gemeente met de grootste winkelvoorraad, gevolgd door Venlo ( m²) en Maastricht ( m²). In Limburg worden verschillende soorten winkellocaties onderscheiden. Van de provinciale winkelvloeroppervlakte is 45%, ruim 1 mln m² wvo, te vinden in de Limburgse winkelgebieden (stadscentra, ondersteunende centra en kernverzorgende centra). Daarnaast is 17% van de winkelvloeroppervlakte te vinden op een van de Limburgse retailparken. Het overige deel van de winkelruimte in Limburg is op bedrijventerreinen (11%) of is solitair gelegen (27%). Om de leegstand 'indicatief' in beeld te kunnen brengen, wordt uitgegaan van die objecten die in het kader van de 'Winkelmonitor Limburg' als winkelobjecten zijn gedefinieerd en die op de markt voor verhuur/verkoop worden aangeboden. Op te merken is dat een klein deel van de aangeboden winkelobjecten aangeboden wordt in andersoortig vastgoed. Het betreft daarbij winkelruimte in productie-, groothandels- of kantoorvastgoed. Daarnaast bestaat er ook verborgen leegstand; dat wil zeggen niet in gebruik zijnde kantorenvastgoed dat niet op de markt wordt aangeboden en daardoor ook niet 'officieel' bekend is. Zo wordt een deel van de winkelruimte niet via makelaars aangeboden of staat leeg ten behoeve van herstructurering of sloop. Het betreft zodoende een indicatieve leegstand. Deze indicatieve leegstand bedroeg eind 2013 circa 11%. Dat wil zeggen dat 11% van de winkelobjecten in Limburg werd aangeboden (822 winkelobjecten) met een omvang van m² wvo. Met name de leegstand bij winkelobjecten tussen m² is relatief groot. Daarnaast betreft het relatief veel 'oudere' winkelobjecten. Indien in het bijzonder wordt gekeken naar de zeven centrumgemeenten staan relatief veel winkels leeg in de gemeenten Sittard-Geleen (16%) en Heerlen (14%). Ook in de gemeenten Nederweert, Onderbanken, Beesel, Landgraaf en Echt-Susteren is de leegstand relatief hoog; de omvang van het winkelvastgoed is echter in deze gemeenten in absolute zin beperkt. Daarentegen ligt de leegstand in Maastricht en Roermond met circa 10% onder het provinciaal gemiddelde. Nieuwbouw en sloop In 2013 is m² wvo aan winkelvastgoed opgeleverd (+0,4%); dit is nagenoeg gelijk aan de nieuwbouwproductie in De nieuwbouw vond overigens grotendeels plaats in Zuid-Limburg. Zo werd in Valkenburg in 2013 een tijdelijk winkelcentrum gerealiseerd op het Berkelplein in het kader van het centrumplan 'Aan de Kei' (tijdelijke vervanging van gesloopte winkels). Daarentegen is m² wvo vorig jaar gesloopt (-0,3%); hetgeen iets meer is dan in 2012 (4.800 m²). Zo is in Valkenburg in het kader van het bovengenoemde plan 'Aan de Kei' circa m² winkelruimte gesloopt. Per saldo is de winkelvooraad in Limburg in 2013, als gevolg van nieuwbouw en sloop, toegenomen met m² wvo, hetgeen een groei is van 0,1%. 6

11 Aanbod winkelvastgoed Eind 2013 werden bijna 840 winkelruimten met m² aan verhuurbare vloeroppervlakte (vvo) aangeboden op de Limburgse winkelmarkt. Hiermee is het aantal aangeboden winkelruimten ten opzichte van 2012 sterk toegenomen (+10%). Het grootste deel van de aangeboden winkelruimten is te vinden bij vastgoedobjecten tussen 100 en 250 m² vvo. Circa 44% van het aanbod valt in deze grootteklasse. Het aandeel ligt daarmee hoger dan het aandeel in de voorraad als geheel (35%). Een groot deel van de aangeboden winkelruimten staat al langer te huur /koop; zo wordt de helft van het aanbod al langer dan twee jaar aangeboden. Het is de vraag of deze vastgoedobjecten nog aansluiten bij de behoefte van de gebruiker. Ruim een kwart van het aanbod is namelijk solitair gelegen. De gemiddelde vraagprijs in 2013 voor winkelruimten bedroeg 118. Daarmee is de vraagprijs ten opzichte van een jaar eerder met 4% afgenomen. De vraagprijs in Maastricht ligt met 211 beduidend hoger dan in de overige centrumgemeenten waar de prijs tussen 100 en 130 ligt. Vraag naar winkelvastgoed In 2013 werden ruim 370 winkelruimten met m² aan verhuurbare vloeroppervlakte (vvo) door de markt opgenomen. De opname van het aantal winkelruimten in 2013 is daarmee ruim 10% hoger dan in Daarentegen is de opgenomen verhuurbare oppervlakte in 2013 verder afgenomen met maar liefst 35%. De opname is zodoende kleinschaliger van aard als in het voorgaande jaar. Een groot deel van de opgenomen winkelruimten betrof winkelruimten tussen 100 en 250 m² vvo. Circa 45% van de opname viel in 2013 in deze grootteklasse. Dit komt overigens nagenoeg overeen met de samenstelling van het aanbod. Detailhandelssector Begin 2013 bevonden zich in Limburg ruim winkelvestigingen, hetgeen 3,9% minder is dan het jaar er voor. Bijna 15% van de vestigingen in Limburg is in Maastricht te vinden. Deze gemeente is dan ook dé winkelstad in Limburg. Maastricht wordt gevolgd door Venlo, Sittard-Geleen en Heerlen met ieder een aandeel van 9 tot 10%. Op te merken is dat een deel van de detailhandelsvestigingen niet gelegen is in een winkelobject maar gebruik maakt van winkelruimten in andersoortig vastgoed (bijvoorbeeld winkelruimte dat ondergeschikt is aan productie-, groothandels- of kantoorvastgoed). De werkgelegenheid bij detailhandelsvestigingen betreft begin 2013 ruim personen. Dit is gelijk aan 9% van de totale werkgelegenheid in Limburg. Vergeleken met het landelijke beeld, blijkt dat er in Limburg in verhouding veel personen werkzaam zijn in deze sector (met name in de branches voedings- en genotmiddelen en kleding & mode). De werkgelegenheid in de detailhandelssector is in 2013 met bijna werkzame personen oftewel 2,5% afgenomen. De grootste afname vond plaats in de regio's Noord-Limburg en de Westelijke Mijnstreek waar de afname boven de 3% lag. In alle regio's is de werkgelegenheid in de sector afgenomen. 7

12 Plannen De Limburgse planomvang aan winkelruimte bedraagt eind 2013 ruim m² bvo, verdeeld over ruim 60 plannen. Op te merken is dat het hier meer of minder concrete plannen betreft en zodoende dus niet om in bestemmingsplannen vastgelegde planmogelijkheden. Bijna driekwart hiervan, bijna m² bvo (72%), is te vinden in een van de zeven Limburgse centrumgemeenten. Een groot deel van de planomvang is in Maastricht te vinden ( m²) en Sittard-Geleen ( m²). Ook Heerlen en Roermond hebben een grote planvoorraad; zij het met m² in iets mindere mate. In de overige drie centrumgemeenten is de planvoorraad beperkt. (< m²). Ook in de gemeente Stein is overigens sprake van een relatief grote planomvang ( m²). Hier gaat het deels om de vervanging van het door brand verwoeste winkelcentrum van Stein. Circa de helft van deze plannen is gelegen in de formele winkelcentra en retailparken. Zo is eind 2013 circa 30%, oftewel m² bvo, gelegen in een winkelgebied en 25% ( m² bvo) op een retailpark in Limburg. Daarnaast is m² van de geplande winkelruimte (20%) op bedrijventerreinen te vinden. De overige m² (25%) is solitair gelegen. De verwachting is dan ook dat de nieuwbouwomvang de komende jaren zal toenemen als gevolg van de realisatie van een aantal grootschalige winkelplannen, zoals het Maankwartier in Heerlen en de PDV-loactie Belvedere in Maastricht. De vraag blijft bestaan, welk effect de realisatie van de plannen zullen hebben op de bestaande voorraad. 8

13 Inleiding Rapportage Winkelmonitor Limburg 'Winkelmonitor Limburg' is de jaarlijkse monitorrapportage betreffende de ontwikkeling van het aanbod en vraag naar winkelvastgoed in Limburg. De voorliggende rapportage betreft de tweede monitorrapportage, welke naar verwachting jaarlijks wordt geactualiseerd. In de rapportage worden de ontwikkelingen met betrekking tot het Limburgse winkelvastgoed geanalyseerd. De basisgegevens zijn afkomstig van een viertal seperate registraties, te weten: de BAG (Basisregistratie Adressen en Gebouwen), de WOZ-monitor Limburg, de BOG-monitor Limburg en het Vestigingenregister Limburg (VRL). Tesamen vormen zij het door het Etil ontwikkelde CVR Limburg (Centraal Vastgoed Register Limburg). De voorliggende monitor betreft een tweede meting. De monitorresultaten zijn in de voorliggende rapportage geanalyseerd. Daarbij wordt bijzondere aandacht besteed aan de zeven Limburgse centrumgemeenten: Maastricht, Heerlen, Sittard-Geleen, Venlo, Roermond, Weert en Venray. De voorliggende rapportage 'Winkelmonitor Limburg 2013' gaat in op de stand van zaken per en de ontwikkelingen in Het Winkelregister Limburg De basis van de monitor vormt het 'Winkelregister Limburg', welke onderdeel is van het door Etil ontwikkelde CVR Limburg. In dit register is aan de hand van de bovengenoemde vier bronregisters het winkelvastgoed in Limburg op adresniveau afgebakend, waarbij de inhoudelijke gegevens uit de vier seperate registers in het winkelregister zijn opgenomen. Zo zijn voor ieder winkelobject gegevens over het bouwjaar, de leegstand, winkelvloeroppervlakte (wvo in m²), de locatie, het gebruik (bedrijfsvestigingen), de werkgelegenheidsomvang en het aanbod bekend. Het winkelregister is daarmee dé bron voor informatie over het winkelvastgoed en de detailhandels - sector in Limburg. In het register is ook de ligging van de winkelobjecten nader afgebakend. Daarbij is gebruik gemaakt van geografische afbakeningen zoals deze worden gehanteerd in een tweetal andere monitors: REBIS en Centrumgebieden in Kaart (CiK). REBIS is de provinciale monitor betreffende de werklocaties in Limburg. In opdracht van de Provincie Limburg brengt Etil sinds 1978 in samenwerking met terreinbeheerders de ontwikkelingen op de Limburgse werklocaties in beeld. Daarbij gaat het om bedrijventerreinen en stedelijke dienstenterreinen (grootschalige retail- en kantoorparken). In deze monitor worden alle terreinen op kavelniveau op kaart geregistreerd en gemonitord. Naast de ligging op bedrijventerreinen en kantoorparken is ook de ligging in centrum - en stationsgebieden relevant. Hiervoor is gebruik gemaakt van het door Etil ontwikkelde geografisch informatiesysteem 'Centrumgebieden in Kaart' (CiK). Hierin zijn alle centrumlocaties in Limburg opgenomen, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen stadscentra, ondersteunende centra, kernverzorgende centra en stationsgebieden. In de monitor is op basis van de bovengenoemde kaartsystemen de volgende afbakening van winkellocaties van toepassing: - Centrumgebieden - Stadscentra (van de zeven centrumgemeenten) - Ondersteunende centra in het stedelijke gebied - Kernverzorgende centra in het landelijke gebied - Stationsgebieden (IC-stations) - Retailparken - Bedrijventerreinen - Overige (solitaire) locaties 9

14 10

15 Winkelmonitor Limburg winkelvoorraad 1 Omvang winkelvoorraad in Limburg Limburg telde eind 2013 ruim winkelobjecten met een omvang van 2,2 miljoen vierkante meter winkelvloeroppervlakte (wvo). Het overgrote deel van de winkelobjecten, 70%, bestaat uit winkelobjecten onder 250 m². Met name in Maastricht is een groot deel van de voorraad in Maastricht kleinschalig. Zo is in deze gemeente 20% van de winkelobjecten kleiner dan 50 m². In Heerlen daarentegen is de voorraad grootschaliger van aard, mede als gevolg van de daar gelegen woonboulevard. Het grootste deel van de winkelvloeroppervlakte is te vinden bij het grootschalige aanbod groter dan 250 m² (74%). Een groot deel van het Limburgse winkelvastgoed, bijna 1,4 miljoen m² wvo, is te vinden in de zeven centrumgemeenten. Circa 62% van het winkelvastgoed in Limburg is hier geconcentreerd. Heerlen is met ruim m² wvo de gemeente met de grootste winkelvoorraad, gevolgd door de gemeenten Venlo ( m²) en Maastricht ( m²). In Limburg worden verschillende soorten winkellocaties onderscheiden. Van de provinciale winkelvloeroppervlakte is 45%, ruim 1 mln m² wvo, te vinden in de Limburgse winkelgebieden (stadscentra, ondersteunende centra en kernverzorgende centra). Daarnaast is 17% van de winkelvloeroppervlakte te vinden op een van de Limburgse retailparken. Het overige deel van de winkelruimte in Limburg is op bedrijventerreinen (11%) of is solitair gelegen (27%). Leegstand Om de leegstand 'indicatief' in beeld te kunnen brengen, wordt uitgegaan van die objecten die in het kader van de 'Winkelmonitor Limburg' als winkelobjecten zijn gedefinieerd en die op de markt voor verhuur/verkoop worden aangeboden. Op te merken is dat een klein deel van de aangeboden winkelobjecten aangeboden wordt in andersoortig vastgoed. Het betreft daarbij winkelruimte dat ondergeschikt is aan productie-, groothandels- of kantoorvastgoed. Daarnaast bestaat er ook verborgen leegstand; dat wil zeggen niet in gebruik zijnde kantorenvastgoed dat niet op de markt wordt aangeboden en daardoor ook niet 'officieel' bekend is. Zo wordt een deel van de winkelruimte niet via makelaars aangeboden of staat leeg ten behoeve van herstructurering of sloop. Het betreft zodoende een indicatieve leegstand. Deze indicatieve leegstand bedroeg eind 2013 circa 11%. Dat wil zeggen dat 11% van de winkelobjecten in Limburg werd aangeboden (822 winkelobjecten) met een omvang van m² wvo. Met name de leegstand bij winkelobjecten tussen m² is relatief groot. Daarnaast betreft het relatief veel 'oudere' winkelobjecten. Indien in het bijzonder wordt gekeken naar de zeven centrumgemeenten staan relatief veel winkels leeg in de gemeenten Sittard -Geleen (16%) en Heerlen (14%). Ook in de gemeenten Nederweert, Onderbanken, Beesel, Landgraaf en Echt- Susteren is de leegstand relatief hoog; de omvang van het winkelvastgoed is echter in deze gemeenten in absolute zin beperkt. Daarentegen ligt de leegstand in Maastricht en Roermond met circa 10% onder het provinciaal gemiddelde. 11

16 Winkelvoorraad provinciale winkelvoorraad Winkelvoorraad naar regio, aantal objecten Winkelvoorraad naar regio, wvo in m² Aantal In % WVO In % Noord-Limburg % Midden-Limburg % Zuid-Limburg % waarvan: Westelijke Mijnstreek % Parkstad Limburg % Maastricht en Mergelland % Anders % Noord-Limburg % Midden-Limburg % Zuid-Limburg % waarvan: Westelijke Mijnstreek % Parkstad Limburg % Maastricht en Mergelland % Anders % Totaal % Totaal % wvo = winkelvloeroppervlakte in m² Winkelvoorraad naar grootteklasse wvo, aantal objecten winkelvloeroppervlakte (wvo) in m² Aantal In % WVO In % < 50 m² % % m² % % m² % % m² % % m² 670 9% % m² en meer 471 6% % Totaal % % Winkelvoorraad naar grootteklasse wvo, aantal objecten Winkelvoorraad naar grootteklasse wvo, wvo in m² < 50 m² 11,5% m² 24,1% m² 35,1% m² 14,8% m² 8,6% m² e.m. 6,0% Totaal: 100,0% < 50 m² 1,4% m² 6,1% m² 18,4% m² 16,2% m² 19,1% m² e.m. 38,7% Totaal: 100,0% 12

17 Winkelvoorraad provinciale winkelvoorraad Winkelvoorraad naar bouwjaar, aantal objecten Winkelvoorraad naar bouwjaar, wvo in m² Aantal In % WVO In % < % % % % % % % 2010 en jonger 212 3% Onbekend 43 1% Totaal % < % % % % % % % 2010 en jonger % Onbekend % Totaal % wvo = winkelvloeroppervlakte in m² Winkelvoorraad naar bouwjaar, aantal objecten Winkelvoorraad naar bouwjaar, wvo in m² < ,2% ,4% ,9% ,7% ,2% ,5% ,8% 2010 en jonger 2,7% Onbekend 0,5% Totaal: 100,0% < ,1% ,5% ,0% ,9% ,7% ,1% ,6% 2010 en jonger 3,5% Onbekend 0,6% Totaal: 100,0% Top 15 gemeenten winkelvoorraad Gemeente Regio Aantal WVO WVO per inwoners Heerlen Parkstad Limburg ,0 Venlo Noord-Limburg ,6 Maastricht Maastricht & Mergelland ,5 Roermond Midden-Limburg ,8 Sittard-Geleen Westelijke Mijnstreek ,6 Weert Midden-Limburg ,5 Kerkrade Parkstad Limburg ,2 Venray Noord-Limburg ,3 Horst aan de Maas Noord-Limburg ,8 Peel en Maas Noord-Limburg ,7 Echt-Susteren Midden-Limburg ,4 Landgraaf Parkstad Limburg ,5 Leudal Midden-Limburg ,4 Beek Westelijke Mijnstreek ,1 Brunssum Parkstad Limburg ,4 13

18 Winkelvoorraad Centrumgemeenten Centrumgemeenten en overige gemeenten Centrumgemeenten en overige gemeenten Aantal In % WVO in m² In % Maastricht % Heerlen % Sittard-Geleen % Venlo % Roermond 666 9% Weert 379 5% Venray 265 3% Overige gemeenten % Totaal % Maastricht % Heerlen % Sittard-Geleen % Venlo % Roermond % Weert % Venray % Overige gemeenten % Totaal % wvo = winkelvloeroppervlakte in m² Centrumgemeenten, wvo in m² Centrumgemeenten versus overige gemeenten Maastricht Heerlen Sittard-Geleen 38% Venlo 62% Roermond Weert Venray Centrumgemeenten Overige gemeenten Centrumgemeenten en overige gemeenten naar grootteklasse wvo, aandeel objecten in % < 50 m² m² m² m² m² m² e.m. Maastricht 20% 32% 32% 10% 4% 3% Heerlen 10% 27% 31% 13% 10% 7% Sittard-Geleen 13% 25% 38% 13% 7% 5% Venlo 13% 23% 37% 13% 9% 4% Roermond 11% 27% 38% 10% 7% 6% Weert 11% 27% 34% 13% 9% 6% Venray 5% 24% 39% 16% 11% 6% Overige gemeenten 14% 24% 35% 15% 8% 4% Totaal 13% 26% 35% 13% 8% 5% Aandeel centrumgemeenten in de regionale winkelvoorraad Venlo Venray. Noord-Limburg Roermond Weert.. Midden-Limburg Sittard-Geleen... Westelijke Mijnstreek Heerlen... Parkstad Limburg Maastricht... Maastricht & Mergelland 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 14

19 Winkelvoorraad winkellocaties Winkellocaties en overige locaties Winkellocaties en overige locaties Aantal In % WVO in m² In % Stadscentra % Ondersteunende centra % Kernverzorgende centra % Retailparken 383 5% Bedrijventerreinen 257 3% Overige locaties % Totaal % Stadscentra % Ondersteunende centra % Kernverzorgende centra % Retailparken % Bedrijventerreinen % Overige locaties % Totaal % Stadscentra; het betreft de stadscentra (inclusief stationsgebieden) in de zeven Limburgse centrumgemeenten. Ondersteunende centra; betreft centrumgebieden c.q. winkelcentra in het stedelijke gebied. Kernverzorgende centra: betreft centrumgebieden c.q. winkelcentra in het landelijke gebied. Bedrijventerreinen: betreft bedrijventerreinen en kantoorparken Winkellocaties in de centrumgemeenten, aandeel wvo in % 36% 18% 1% 17% 5% 23% Venlo 43% 4% 12% 14% 26% Venray 45% 4% 4% 23% 5% 18% Weert 25% 29% 32% 5% 1% 24% 13% 10% 50% 36% 19% 2% 13% 22% 5% 14% Roermond Sittard-Geleen Heerlen Stadscentra Ondersteunende centra Kernverzorgende centra Retailparken Bedrijventerreinen Overige locaties 48% 18% 4% 8% 21% Maastricht 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Winkellocaties in de centrumgemeenten, wvo in m² Maastricht Heerlen Sittard- Geleen Venlo Roermond Weert Venray Stadscentra Ondersteunende centra Kernverzorgende centa Retailparken Bedrijventerreinen Overige locaties Totaal Top 10 retailparken, wvo in m² Woonboulevard Heerlen Nijmeegseweg Rodaboulevard II Huis- en Tuinboulevard Roermondseweg - Moesdijk Makado e.o. Retailpark Roermond Vrijveld Designer Outlet Roermond Gardenz Bedrijvenstrook Heerlerbaan De Brier Cabergerweg Broekhin Outdoor Center Roermond

20 Winkelvoorraad Indicatieve leegstand Indicatieve winkelleegstand naar regio Aantal WVO in m² In % Indicatieve winkelleegstand naar regio, aandeel in % Noord-Limburg ,3% Midden-Limburg ,9% Zuid-Limburg ,5% waarvan: Westelijke Mijnstreek ,8% Parkstad Limburg ,2% Maastricht & Mergelland ,2% Anders ,6% Totaal ,5% Noord-Limburg 23,5% Midden-Limburg 22,2% Westelijke Mijnstreek 14,7% Parkstad Limburg 23,4% Maastricht & Mergelland 16,3% Totaal: 100,0% Indicatieve leegstand: betreft het aanbod op de winkelmarkt van winkelvastgoed (per 31 december 2013), zijnde vastgoedobjecten die in het kader van de voorliggende winkelmonitor als winkelvastgoed zijn gedefinieerd. Leegstandspercentage: op basis van aantal winkelobjecten Indicatief winkelleegstandspercentage centrumgemeenten Indicatief winkelleegstandspercentage winkellocaties 9,7 Maastricht Stadscentra 11,8 13,7 15,6 Heerlen Sittard-Geleen Ondersteunende centra 11,6 12,4 Venlo Kernverzorgende centra 6,9 10,2 Roermond Retailparken 10,8 11,9 11,3 Weert Venray Bedrijventerrein 10,5 8,0 Overige gemeenten Anders 9,9 0,0 2,0 4,0 6,0 8,0 10,0 12,0 14,0 16,0 0,0 2,0 4,0 6,0 8,0 10,0 12,0 Indicatieve winkelleegstand naar grootteklasse wvo, aantal objecten winkelvloeroppervlakte (wvo) in m² Aantal In % WVO In % < 50 m² 94 11% % m² % % m² % % m² % % m² 48 6% % m² e.m. 20 2% % Totaal % % 16

21 Winkelvoorraad Indicatieve leegstand Indicatieve winkelleegstand naar bouwjaar, aantal objecten Indicatieve winkelleegstand naar bouwjaar, wvo in m² Aantal In % WVO in m² In % < % % % % % % % 2010 en jonger 17 2% Onbekend 16 2% Totaal % < % % % % % % % 2010 en jonger % Onbekend % Totaal % wvo = winkelvloeroppervlakte in m² Indicatieve winkelleegstand naar bouwjaar, aantal objecten Indicatieve winkelleegstand naar bouwjaar, wvo in m² < ,3% ,0% ,7% ,8% ,3% ,4% ,4% 2010 en jonger 2,1% Onbekend 1,9% Totaal: 100,0% < ,2% ,7% ,0% ,9% ,8% ,6% ,2% 2010 en jonger 1,2% Onbekend 2,4% Totaal: 100,0% Top 15 gemeenten; indicatieve winkelleegstand Gemeente Regio WVO in m² Leegstandspercentage Maastricht Maastricht & Mergelland ,7% Sittard-Geleen Westelijke Mijnstreek ,6% Heerlen Parkstad Limburg ,7% Venlo Noord-Limburg ,4% Roermond Midden-Limburg ,2% Kerkrade Parkstad Limburg ,0% Weert Midden-Limburg ,9% Venray Noord-Limburg ,3% Beesel Noord-Limburg ,1% Echt-Susteren Midden-Limburg ,9% Landgraaf Parkstad Limburg ,8% Peel en Maas Noord-Limburg ,6% Stein Westelijke Mijnstreek ,8% Nederweert Midden-Limburg ,8% Horst aan de Maas Noord-Limburg ,5% 17

22 18

23 Winkelmonitor Limburg nieuwbouw en sloop 2 In 2013 is m² wvo aan winkelvastgoed opgeleverd (+0,4%); dit is nagenoeg gelijk aan de nieuw- bouwproductie in De nieuwbouw vond overigens grotendeels plaats in Zuid-Limburg. Zo werd in Valkenburg in 2013 een tijdelijk winkelcentrum gerealiseerd op het Berkelplein in het kader van het centrumplan 'Aan de Kei' (tijdelijke vervanging van gesloopte winkels). Daarentegen is m² wvo vorig jaar gesloopt (-0,3%); hetgeen iets meer is dan in 2012 (4.800 m²). Zo is in Valkenburg in het kader van het bovengenoemde plan 'Aan de Kei' circa m² winkelruimte gesloopt. Per saldo is de winkelvooraad in Limburg in 2013, als gevolg van nieuwbouw en sloop, toegenomen met m² wvo, hetgeen een groei is van 0,1%. 19

24 Nieuwbouw en sloop nieuwbouw Nieuwbouw winkelvastgoed in 2013, naar regio Aantal WVO in m² Aandeel in % in % voorraad Aantal WVO Aantal WVO Noord-Limburg % 4% 0,1% 0,1% Midden-Limburg % 11% 0,1% 0,2% Zuid-Limburg % 85% 0,3% 0,7% waarvan: Westelijke Mijnstreek % 24% 0,1% 0,8% Parkstad Limburg % 18% 0,5% 0,3% Maastricht & Mergelland % 43% 0,4% 1,2% Anders % 15% 0,1% 0,1% Totaal % 100% 0,2% 0,4% wvo = winkelvloeroppervlakte Nieuwbouw winkelvastgoed in 2013, centrumgemeenten (vvo in m²) Nieuwbouw winkelvastgoed in 2013, centrumgemeenten versus overige % 58% Sittard-Geleen ,2% Maastricht ,9% Roermond ,5% Venlo 360 6,4% Heerlen 0 0,0% Weert 0 0,0% Venray 0 0,0% Totaal: ,0% Centrumgemeenten Overige gemeenten Nieuwbouw winkelvastgoed in 2013, naar winkellocatie Aantal WVO in m² Aandeel in % in % voorraad Aantal WVO Aantal WVO Stadscentra 0 0 0% 0% 0,0% 0,0% Ondersteunende centra % 31% 0,7% 0,9% Kernverzorgende centra 0 0 0% 0% 0,0% 0,0% Retailparken % 24% 0,3% 0,6% Bedrijventerreinen % 22% 0,8% 0,8% Overige locaties % 23% 0,2% 0,4% Totaal % 100% 0,2% 0,4% Nieuwbouw winkelvastgoed in 2013, top Geleen Egelantier Vlakenburg Berkelplein Maastricht Watermolen Landgraaf Hoofdstraat Roermond Kasteel Hornstraat

25 Nieuwbouw en sloop sloop Sloop winkelvastgoed in 2013, naar regio Aantal WVO in m² Aandeel in % in % voorraad Aantal WVO Aantal WVO Noord-Limburg % 22% 0,1% 0,2% Midden-Limburg 0 0 0% 0% 0,0% 0,0% Zuid-Limburg % 78% 0,2% 0,4% waarvan: Westelijke Mijnstreek % 30% 0,2% 0,6% Parkstad Limburg % 1% 0,1% 0,0% Maastricht & Mergelland % 47% 0,4% 0,8% Anders % 22% 0,0% 0,1% Totaal % 100% 0,1% 0,3% wvo = winkelvloeroppervlakte Sloop winkelvastgoed in 2013, centrumgemeenten (vvo in m²) Sloop winkelvastgoed in 2013, centrumgemeenten versus overige 30% Sittard-Geleen ,0% Maastricht 0 0,0% Heerlen 0 0,0% Venlo 0 0,0% Roermond 0 0,0% Weert 0 0,0% Venray 0 0,0% Totaal: ,0% 70% Kantoorsteden Overige gemeenten Sloopwinkelvastgoed in 2013, naar winkellocatie Aantal WVO in m² Aandeel in % in % voorraad Aantal WVO Aantal WVO Stadscentra 0 0 0% 0% 0,0% 0,0% Ondersteunende centra 0 0 0% 0% 0,0% 0,0% Kernverzorgende centra % 48% 0,8% 1,7% Retailparken 0 0 0% 0% 0,0% 0,0% Bedrijventerreinen 0 0 0% 0% 0,0% 0,0% Overige locaties % 52% 0,1% 0,5% Totaal % 100% 0,1% 0,3% Sloop winkelvastgoed in 2013, top Valkenburg De Kei Siebengewld Gochsedijk Sittard Rijksweg Noord

26 22

27 Winkelmonitor Limburg aanbod van winkelruimte 3 Dit hoofdstuk besteedt aandacht aan het aanbod van winkelruimte in Limburg; dat wil zeggen het te koop c.q. te huur staand deel van de winkelvoorraad. De gegevens zijn afkomstig uit de BOG-monitor Limburg van Etil. In deze monitor wordt het aanbod en de opname van bedrijfs - vastgoed ieder kwartaal gevolgd. Op te merken is dat het aanbod het totaal aan aangeboden winkelruimte betreft, inclusief het aanbod van winkelruimten in niet-winkelvastgoed (bijvoorbeeld winkelruimte dat ondergeschikt is aan productie-, groothandels- of kantoorvastgoed). Eind 2013 werden bijna 840 winkelruimten met m² aan verhuurbare vloeroppervlakte (vvo) aangeboden op de Limburgse winkelmarkt. Hiermee is het aantal aangeboden winkelruimten ten opzichte van 2012 sterk toegenomen (+10%). Het grootste deel van de aangeboden winkelruimten is te vinden bij vastgoedobjecten tussen 100 en 250 m² vvo. Circa 44% van het aanbod valt in deze grootteklasse. Het aandeel ligt daarmee hoger dan het aandeel in de voorraad als geheel (35%). Een groot deel van de aangeboden winkelruimten staat al langer te huur /koop; zo wordt de helft van het aanbod al langer dan twee jaar aangeboden. Het is de vraag of deze vastgoedobjecten nog aansluiten bij de behoefte van de gebruiker. Ruim een kwart van het aanbod is namelijk solitair gelegen. De gemiddelde vraagprijs in 2013 voor winkelruimten bedroeg 118. Daarmee is de vraagprijs ten opzichte van een jaar eerder met 4% afgenomen. De vraagprijs in Maastricht ligt met 211 beduidend hoger dan in de overige centrumgemeenten waar de prijs tussen 100 en 130 ligt. 23

28 Aanbod van winkelruimte aanbodontwikkeling Aanbodontwikkeling winkelruimte, aantal objecten Aanbodontwikkeling winkelruimte vanaf 2005, aantal objecten 900 Aantal per 31 dec Verandering Abs In % ,4% 14,4% 1,1% 10,0% jan jan 2014 Aanbodontwikkeling winkelruimte, VVO in m² Aanbodontwikkeling winkelruimte VVO per 31 dec Verandering Abs In % ,3% 11,8% -5,0% 11,7% jan jan 2014 Aanbod- versus opname-ontwikkeling winkelruimte vanaf 2005, vvo in m² Aanbod Opname 24

29 Aanbod van winkelruimte samenstelling Aanbod winkelruimte naar grootteklasse per 1 jan 2014 Klasse in m² Abs. Aantal objecten VVO-totaal in m² In % Abs. In % < 50 m² 39 5% % m² % % m² % % m² % % % % > % % Onbekend 11 1% 0 0% Totaal % % Aanbod winkelruimte naar regio per 1 jan 2014 Aantal objecten VVO in m² Abs. In % Abs. In % Noord-Limburg % % Midden-Limburg % % Zuid-Limburg % % waarvan: Westelijke Mijnstreek % % Parkstad Limburg % % Maastricht & Mergelland % % Anders % % Totaal % % Top 15 aanbod winkelruimte gemeenten per 1 jan 2014 Aanbod winkelruimte: VVO in m² naar startjaar aanbod per 1 jan 2014 VVO in m² Sittard-Geleen Venlo Heerlen Maastricht Roermond Kerkrade Weert Venray Beesel Echt-Susteren Landgraaf Peel en Maas Leudal Nederweert Horst aan de Maas ,2% ,2% ,1% ,2% ,5% ,8% ,8% ,0% ,8% ,0% ,3% ,1% ,2% Totaal: ,0% 25

30 Aanbod van winkelruimte centrumgemeenten Aanbod winkelruimte centrumgemeenten, per 1 jan 2014 Aantal objecten VVO in m² Abs. In % Abs. In % Maastricht % % Heerlen 97 12% % Sittard-Geleen % % Venlo % % Roermond 73 9% % Weert 51 6% % Venray 29 3% % Overige gemeenten % % Totaal % % Aanbodontwikkeling winkelruimte centrumgemeenten, vanaf januari Maastricht Heerlen Sittard-Geleen Venlo Roermond Weert Venray Overige gemeenten 26

31 Aanbod van winkelruimte winkellocaties Aanbod winkelruimte naar soort winkellocatie, per 1 jan 2014 Aantal objecten VVO in m² Abs. In % Abs. In % Stadscentra % % Ondersteunende centra % % Kernverzorgende centra 67 8% % Retailparken 15 2% % Bedrijventerreinen 27 3% % Overige locaties % % Totaal % % Stadscentra; het betreft de stadscentra in de zeven Limburgse centrumgemeenten. Ondersteunende centra; betreft centrumgebieden c.q. winkelcentra in het stedelijke gebied. Kernverzorgende centra: betreft centrumgebieden c.q. winkelcentra in het landelijke gebied. Bedrijventerreinen: betreft bedrijventerreinen en kantoorparken Aanbodontwikkeling winkelruimte naar soort winkellocatie, vanaf januari Stadscentra Ondersteunende centra Kernverzorgende centra Retailparken Bedrijventerreinen Overige locaties 27

32 Aanbod van winkelruimte vraagprijzen De gemiddelde prijs (=vraagprijs) per m² verhuurbaar vloeroppervlak is exclusief BTW, servicekosten, goodwill en overnamekosten. Uitgegaan wordt van het totale verhuurbare oppervlak. Bij de berekening van de gemiddelde prijs worden objecten waarvan de oppervlakte en/of prijs niet bekend is, niet meegenomen. Het gemiddelde wordt vastgesteld op basis van het huidige aanbod en de transacties die gedurende één jaar voorafgaand aan de peildatum hebben plaatsgevonden. Op te merken is dat het prijsniveau niet alleen afhankelijk is van marktomstandigheden, maar ook van de kwaliteit en locatie van het aanbod. Indien de prijs wordt berekend op basis van een beperkt aantal objecten, kunnen daardoor grote schommelingen ontstaan en is de representativiteit beperkt. Gemiddelde huurprijs winkelruimte per m² in Gemiddelde huurprijs winkelruimte per m² in 31 dec dec 2013 Limburg 123 Limburg 118 De gemiddelde huurprijs in Limburg is berekend op basis van 684 objecten. De gemiddelde huurprijs in Limburg is berekend op basis van 740 objecten. Gemiddelde huurprijs winkelruimte per m² in, 31 dec 2013, regio's 104 Noord-Limburg 104 Midden-Limburg 109 Westelijke Mijnstreek 121 Parkstad Limburg 196 Maastricht & Mergelland Gemiddelde huurprijs winkelruimte per m² in, 31 dec 2013, centrumgemeenten 211 Maastricht 127 Heerlen 110 Sittard-Geleen 128 Venlo 117 Roermond Weert Venray 95 Overige gemeenten Gemiddelde huurprijs winkelruimte per m² in, 31 dec 2013, winkellocaties 174 Stadscentra 126 Ondersteunende centra 113 Kernverzorgende centra 65 Retailparken 57 Bedrijventerreinen 90 Overige locaties

33 Winkelmonitor Limburg vraag naar winkelruimte 4 In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de vraagzijde van de winkelmarkt ofwel de opname van winkelruimten in Limburg door bedrijven en instellingen. Evenals de aanbodgegevens zijn de opnamegegevens afkomstig uit de BOG-monitor Limburg. In 2013 werden ruim 370 winkelruimten met m² aan verhuurbare vloeroppervlakte (vvo) door de markt opgenomen. De opname van het aantal winkelruimten in 2013 is daarmee ruim 10% hoger dan in Daarentegen is de opgenomen verhuurbare oppervlakte in 2013 verder afgenomen met maar liefst 35%. De opname is zodoende kleinschaliger van aard als in het voorgaande jaar. Een groot deel van de opgenomen winkelruimten betrof winkelruimten tussen 100 en 250 m² vvo. Circa 45% van de opname viel in 2013 in deze grootteklasse. Dit komt overigens nagenoeg overeen met de samenstelling van het aanbod. 29

34 Vraag naar winkelruimte vraagontwikkeling Opname winkelruimte per jaar, aantal Opname winkelruimte per kwartaal, aantal objecten 140 Aantal objecten Verandering Abs In % ,0% -16,6% 10,4% e kw e kw 2013 Opname winkelruimte per jaar, VVO in m² Opname winkelruimte per kwartaal, VVO in m² VVO in m² Verandering Abs In % ,3% -11,7% -35,1% e kw e kw 2013 Opname van bestaand winkelvastgoed versus nieuwbouw per kwartaal, VVO in m² e kw e kw 2013 nieuwbouw bestaand vastgoed 30

35 Vraag naar winkelruimte samenstelling Opname winkelruimte naar grootteklasse in 2013 Klasse in m² Aantal objecten VVO-totaal in m² Abs. In % Abs. In % < 50 m² 18 5% 690 1% m² 80 22% % m² % % m² 66 18% % % % m² e.m. 9 2% % Onbekend 8 2% 0 0% Totaal % % Opname winkelruimte in 2013 naar regio Abs. Aantal objecten VVO in m² In % Abs. In % Noord-Limburg 85 23% % Midden-Limburg 78 21% % Zuid-Limburg % % waarvan: Westelijke Mijnstreek 60 16% % Parkstad Limburg 71 19% % Maastricht & Mergelland 78 21% % Anders % % Totaal % % Top 15 gemeenten, opname winkelruimte in 2013 VVO in m² Opname winkelruimte in 2013 VVO in m² naar startjaar aanbod Maastricht Heerlen Sittard-Geleen Venlo Weert Roermond Peel en Maas Echt-Susteren Gennep Venray Landgraaf Brunssum Kerkrade Maasgouw Horst aan de Maas ,1% ,5% ,9% ,0% ,0% ,2% ,8% ,6% ,4% ,0% ,5% ,1% Totaal: ,0% 31

36 Vraag naar winkelruimte centrumgemeenten Opname winkelruimte centrumgemeenten in 2013 Aantal objecten VVO in m² Abs. In % Abs. In % Maastricht 67 18% % Heerlen 35 9% % Sittard-Geleen 50 13% % Venlo 47 13% % Roermond 25 7% % Overige gemeenten % % Totaal % % Opname winkelruimte centrumgemeenten vanaf 2005 (per jaar) Maastricht Heerlen Sittard-Geleen Venlo Roermond Overige gemeenten 0 32

37 Vraag naar winkelruimte winkellocaties Opname winkelruimte naar soort winkellocatie in 2013 Aantal objecten VVO in m² Abs. In % Abs. In % Stadscentra % % Ondersteunende centra 86 23% % Kernverzorgende centra 34 9% % Bedrijventerreinen 14 4% % Overige locaties % % Totaal % % Stadscentra; het betreft de stadscentra in de zeven Limburgse centrumgemeenten. Ondersteunende centra; betreft centrumgebieden c.q. winkelcentra in het stedelijke gebied. Kernverzorgende centra: betreft centrumgebieden c.q. winkelcentra in het landelijke gebied. Bedrijventerreinen: betreft bedrijventerreinen en kantoorparken Opname winkelruimte naar soort winkellocatie vanaf 2005 (per jaar) Stadscentra Ondersteunende centra Kernverzorgenda centra Retailparken Bedrijventerreinen Overige locaties 0 33

38 34

39 Winkelmonitor Limburg detailhandelssector 5 Om uitspraken te kunnen doen over de Limburgse detailhandelssector wordt gebruik gemaakt van gegevens uit het Vestigingenregister Limburg (VRL) dat Etil sinds begin jaren negentig beheert. Dit register volgt de ontwikkelingen van het Limburgse bedrijfsleven. In dit register wordt voor de momenteel ruim geregistreerde vestigingen van bedrijven en instellingen in Limburg onder andere vastgoed- en werkgelegenheidsontwikkelingen en -structuren in beeld gebracht. In dit hoofdstuk wordt de detailhandelssector geanalyseerd betreffende de stand van zaken april 2013 en de ontwikkelingen in Dit betekent dat ook detailhandelsvestigingen die in niet-winkelvastgoed zijn gevestigd in de analyses zijn opgenomen. Zodoende kan in het kader van de voorliggende nul-meting ook de ontwikkeling van de sector in beeld gebracht worden. Op te merken is dat markthandel buiten beschouwing is gelaten en dat detailhandel via internet in dit hoofdstuk indicatief in beeld wordt gebracht op basis van vestigingen die als hoofdactiviteit 'verkoop via internet hebben'. Op te merken is dat dit slechts een deel van de internet-detailhandel betreft. Een groot deel van de winkelbedrijven is namelijk ook actief op dit gebied. Gegevens over dit deel ontbreken echter. In bijlage vijf is de afbakening 'detailhandel in winkels' weergegeven. Vestigingen Begin 2013 bevonden zich in Limburg ruim winkelvestigingen, hetgeen 3,9% minder is dan het jaar er voor. Bijna 15% van de vestigingen in Limburg is in Maastricht te vinden. Deze gemeente is dan ook dé winkelstad in Limburg. Maastricht wordt gevolgd door Venlo, Sittard-Geleen en Heerlen met ieder een aandeel van 9 tot 10%. Op te merken is dat een deel van de detailhandelsvestigingen niet gelegen is in een winkelobject maar gebruik maakt van winkelruimten in andersoortig vastgoed (bijvoorbeeld winkelruimte dat ondergeschikt is aan productie-, groothandels- of kantoorvastgoed). Werkgelegenheid De werkgelegenheid bij detailhandelsvestigingen betreft begin 2013 ruim personen. Dit is gelijk aan 9% van de totale werkgelegenheid in Limburg. Vergeleken met het landelijke beeld, blijkt dat er in Limburg in verhouding veel personen werkzaam zijn in deze sector (met name in de branches voedings- en genotmiddelen en kleding & mode). De werkgelegenheid in de detailhandelssector is in 2013 met bijna werkzame personen oftewel 2,5% afgenomen. De grootste afname vond plaats in de regio's Noord-Limburg en de Westelijke Mijnstreek waar de afname boven de 3% lag. In alle regio's is de werkgelegenheid in de sector afgenomen. 35

40 Detailhandelssector vestigingen Vestigingen naar regio Aandeel in % Ontwikkeling Abs. In % Noord-Limburg % -65-3,9% Midden-Limburg % -74-4,4% Zuid-Limburg % ,7% waarvan: Westelijke Mijnstreek % -44-4,2% Parkstad Limburg % -59-4,1% Maastricht & Mergelland % -50-3,1% Totaal % ,9% Vestigingen 2013 naar centrumgemeente Vestigingen 2013 naar winkellocatie Maastricht 14,8% Heerlen 9,1% Sittard-Geleen 9,3% Venlo 9,8% Roermond 8,7% Weert 4,7% Venray 3,4% Overige gemeenten 40,3% Totaal: 100,0% Stadscentra 27,8% Ondersteunende centra 19,6% Kernverzorgende centra 10,7% Retailparken 5,4% Bedrijventerreinen 4,6% Overige locaties 31,9% Totaal: 100,0% Vestigingen naar branche Aandeel in % Ontwikkeling Abs. In % Voedings- en genotmiddelen % -47-2,6% Kleding, mode art. en textiel % -65-4,3% Schoenen, lederwaren en reisart % -4-1,2% Persoonlijke verzorging % -12-2,1% Wonen en wooninrichting % -40-6,2% Huishoudelijke artikelen % -11-5,5% Consumentenelectronica % -19-5,1% Doe-het-zelf % -12-5,3% Vrije tijd en educatie % -90-5,8% Warenhuizen % 1 2,6% Overige detailhandel non food n.e.g % 7 3,8% Totaal % ,9% 36

41 Detailhandelssector werkgelegenheid Werkgelegenheid naar regio Aandeel in % Ontwikkeling Abs. In % Noord-Limburg % ,4% Midden-Limburg % ,2% Zuid-Limburg % ,2% waarvan: Westelijke Mijnstreek % ,4% Parkstad Limburg % ,3% Maastricht & Mergelland % ,2% Totaal % ,5% Werkgelegenheid 2013 naar centrumgemeente Werkgelegenheid 2013 naar winkellocatie Maastricht 22,3% Heerlen 16,4% Sittard-Geleen 13,2% Venlo 16,8% Roermond 15,9% Weert 8,9% Venray 6,5% Totaal: 100,0% Stadscentra 24,5% Ondersteunende centra 22,7% Kernverzorgende centra 12,2% Retailparken 10,8% Bedrijventerreinen 5,1% Overige locaties 24,6% Totaal: 100,0% Werkgelegenheid naar branche Aandeel in % Ontwikkeling Abs. In % Voedings- en genotmiddelen % ,6% Kleding, mode art. en textiel % ,9% Schoenen, lederwaren en reisart % -49-2,7% Persoonlijke verzorging % -19-0,7% Wonen en wooninrichting % -91-3,1% Huishoudelijke artikelen % -33-2,6% Consumentenelectronica % ,0% Doe-het-zelf % -60-3,0% Vrije tijd en educatie % ,5% Warenhuizen % -62-3,8% Overige detailhandel non food n.e.g % -6-1,2% Totaal % ,5% 37

42 Detailhandelssector werkgelegenheid - benchmark Werkgelegenheid detailhandelssector, Limburg versus Nederland Limburg Nederland , abs , in % ,9% ,4% Aandeel detailhandel in totale werkgelegenheid Limburg Aandeel detailhandel in totale werkgelegenheid Nederland 8,6% 7,6% 91,4% Detailhandel Overige sectoren 92,4% Werkgelegenheid detailhandelssector, gemeenten versus Nederland 4,7 3,9-1,5-1,9-2,0-2,1-2,4-2,4-3,3-3,4-3,8-3,8-3,9-4,0-4,1-4,3-4,4-4,8-4,8-5,0-5,5-5,6-6,0-6,2-6,4-6,5-6,5-6,6-6,7-7,4 Simpelveld Meerssen Horst aan de Maas Roermond Bergen (L) Nederweert Nederland Maastricht Werkgelegenheid naar branche Heerlen Kerkrade Sittard-Geleen Venlo Eijsden-Margraten Venray Beek Beesel Peel en Maas Echt-Susteren Landgraaf Onderbanken Leudal Gennep Brunssum Schinnen Weert Voerendaal Stein Valkenburg Roerdalen Gulpen-Wittem Maasgouw -9,1-9,4-12,0-17,4 Vaals Nuth Mook en Middelaar Aandeel 2013 in % Ontwikkeling in % 8,0 4,0 0,0-4,0-8,0-12,0-16,0-20,0 Limburg Nederland Limburg Nederland Voedings- en genotmiddelen 25% 22% Kleding, mode art. en textiel 20% 18% Schoenen, lederwaren en reisart. 5% 4% Persoonlijke verzorging 8% 8% Wonen en wooninrichting 8% 10% Huishoudelijke artikelen 3% 3% Consumentenelectronica 5% 6% Doe-het-zelf 3% 3% Vrije tijd en educatie 20% 22% Warenhuizen 1% 1% Overige detailhandel non food n.e.g. 3% 3% -2,6% -1,3% -4,3% -3,3% -1,2% -4,4% -2,1% -0,7% -6,2% -4,5% -5,5% -1,2% -5,1% -5,0% -5,3% -2,5% -5,8% -2,2% 2,6% 6,1% 3,8% 2,3% Totaal 100% 100% -3,9% -2,4% 38

43 Detailhandelssector detailhandel via internet/postorder De onderstaande cijfers komen uit het Vestigingenregister Limburg. Deze cijfers over de detailhandel via internet/postorder geven een beeld over de vestigingen- en werkgelegenheidsontwikkelingen van bedrijven die voornamelijk via postorder en internet verkopen. De cijfers geven zodoende geen beeld over de totale verkoop via internet. Detailhandel via internet bij reguliere winkelbedrijven wordt niet bij de detailhandel via postorder en internet geregistreerd, maar bij de desbetreffende branches die aansluiten op de hoofdactiviteiten van deze winkelbedrijven. Vestigingen detailhandelsbedrijven via internet/postorder naar regio Aandeel in % Ontwikkeling Abs. In % Noord-Limburg % -2-0,5% Midden-Limburg % 11 2,6% Zuid-Limburg % 40 5,0% waarvan: Westelijke Mijnstreek % 2 0,9% Parkstad Limburg % 37 10,9% Maastricht & Mergelland % 1 0,4% Totaal % 49 2,9% Vestigingendetailhandelsbedrijven via internet/postorder Benchmark werkgelegenheid detailhandel via postorder/internet, Limburg versus Nederland Limburg Nederland Maastricht 7,8% Heerlen 8,3% Sittard-Geleen 8,6% Venlo 10,2% Roermond 6,4% Weert 4,6% Venray 3,6% Overige gemeenten 50,6% Totaal: 100,0% , abs , in % ,9% ,3% Detailhandelsbedrijven via internet/postorder naar branche, vestigingen en werkgelegenheid Vestigingen Werkgelegenheid 2013 Aandeel in % Ontwikkeling Aandeel in % Ontwikkeling Dh. po/int. voeding/drogisterij 53 3% 19 Dh. po/int. consumentenelecktronica 41 2% 10 Dh. po/int. boek/tijdschriften/cd/dvd 14 1% 5 Dh. po/int. kleding/mode-artikelen % -157 Dh. po/int. huis- en tuinartikelen 107 6% 36 Dh. po/int. vrijetijdsartikelen 116 7% 23 Dh. po/int. overige non-food % 76 Dh. po/int. alg. ass. non-food 78 5% % % % % % % % % 40 Totaal % %

44 40

45 Winkelmonitor Limburg plannen 6 Om uitspraken te kunnen doen over de aanwezige planomvang in Limburg is in het voorjaar van 2014 voor het eerst een planenquete onder de Limburgse gemeenten uitgevoerd. Op basis van de uitkomsten uit deze enquête blijkt dat de Limburgse planomvang aan winkelruimte momenteel bijna m² bvo bedraagt, verdeeld over ruim 60 plannen. Op te merken is dat het hier om meer of minder concrete plannen betreft en zodoende niet om in bestemmingsplannen vastgelegde plancapaciteiten. In de planomvang zijn zowel plannen opgenomen betreffende toevoegingen (nieuwbouwplannen) alsook onttrekkingen (sloopplannen). Indien niet anders aangegeven heeft de planomvang betrekking op de netto toevoeging (toevoegingen minus onttrekkingen). In de plannen zijn overigens niet alleen nieuwbouw- en sloopplannen opgenomen, maar ook grootschalige herontwikkelingsplannen. Bijna driekwart hiervan, bijna m² bvo (72%), is te vinden in een van de zeven Limburgse centrumgemeenten. Een groot deel van de planomvang is in Maastricht te vinden ( m²) en Sittard-Geleen ( m²). Ook Heerlen en Roermond hebben een grote planvoorraad; zij het met m² in iets mindere mate. In de overige drie centrumgemeenten is de planvoorraad beperkt. (< m²). Ook in de gemeente Stein is overigens sprake van een relatief grote planomvang ( m²). Hier gaat het deels om de vervanging van het door brand verwoeste winkelcentrum van Stein. Circa de helft van deze plannen is gelegen in de formele winkelcentra en retailparken. Zo is eind 2013 circa 30%, oftewel m² bvo, gelegen in een winkelgebied en 25% ( m² bvo) op een retailpark in Limburg. Daarnaast is m² van de geplande winkelruimte (20%) op bedrijventerreinen te vinden. De overige m² (25%) is solitair gelegen. De verwachting is dan ook dat de nieuwbouwomvang de komende jaren zal toenemen als gevolg van de realisatie van een aantal grootschalige winkelplannen, zoals het Maankwartier in Heerlen en de PDV-loactie Belvedere in Maastricht. De vraag blijft bestaan, welk effect de realisatie van de plannen zullen hebben op de bestaande voorraad. 41

46 Plannen (saldo van nieuwbouw en sloop) provinciale planomvang Plannen naar regio, aantal objecten Plannen naar regio, bvo in m² Aantal In % BVO in m² In % Noord-Limburg 11 18% Midden-Limburg 12 20% Zuid-Limburg 38 62% waarvan: Westelijke Mijnstreek 14 37% Parkstad Limburg 12 32% Maastricht en Mergelland 12 32% Noord-Limburg % Midden-Limburg % Zuid-Limburg % waarvan: Westelijke Mijnstreek % Parkstad Limburg % Maastricht en Mergelland % Totaal % Totaal % bvo = bruto vloeroppervlakte Geplande toevoegingen Geplande onttrekkingen Aantal BVO in m² Aantal BVO in m² Nieuwbouw Overige toevoegingen Totaal Sloop Totaal Nieuwbouw naar bestemmingsplanfase BVO in m² Nieuwbouw naar bestemmingsplanfase BVO in m² Nieuwbouw naar bestemmingsplanfase BVO in m² onherroepelijk 57,5% vastgesteld 9,8% ontwerp 8,3% ideefase 14,1% onbekend 10,3% Totaal: 100,0% eigenbouw 1,3% multi tennant 98,7% Onbekend 0,0% Totaal: 100,0% In aanbouw 30,3% niet in aanbouw 69,7% Totaal: 100,0% Top 10 winkelplannen (BVO in m²) Maastricht; Belvedere PDV fase 2+3 Maastricht; Belvedere PDV fase 1 Roermond; Jazz City Heerlen; Maankwartier Heerlen; Schinkelkwadrant-Zuid Sittard-Geleen; Ligne Sittard-Geleen; Gardenz - Pey / Berden Roermond; Woonatrium Sittard-Geleen; Afbouw stadion Maastricht; Brusselsepoort - uitbreiding

47 Plannen (saldo van nieuwbouw en sloop) centrumgemeenten Winkelplannen; centrumgemeenten en overige gemeenten Winkelplannen; centrumgemeenten en overige gemeenten Aantal In % BVO in m² In % Maastricht 6 10% Sittard-Geleen 7 11% Venlo 3 5% Heerlen 5 8% Roermond 2 3% Weert 3 5% Venray 3 5% Overige gemeenten 32 52% Totaal % Maastricht % Heerlen % Venlo % Sittard-Geleen % Roermond % Weert % Venray % Overige gemeenten % Totaal % bvo = bruto vloeroppervlakte Winkelplannen; centrumgemeenten, BVO in m² Maastricht Winkelplannen; centrumgemeenten versus overige gemeenten Heerlen Sittard-Geleen 28% Venlo Roermond 72% Weert Venray Centrumgemeenten Overige gemeenten Winkelplannen; centrumgemeenten en overige gemeenten naar grootteklasse bvo, aandeel objecten in % < m² m² m² m² en meer Maastricht 17% 17% 0% 67% Heerlen 20% 40% 0% 40% Sittard-Geleen 0% 29% 29% 43% Venlo 0% 67% 33% 0% Roermond 0% 0% 0% 100% Weert 0% 100% 0% 0% Venray 33% 67% 0% 0% Overige gemeenten 19% 59% 19% 3% Totaal 15% 51% 15% 20% Winkelplannen; aandeel centrumgemeenten in de regionale planvoorraad Venlo Venray. Roermond Weert.. Sittard-Geleen... Heerlen... Maastricht... Noord-Limburg Midden-Limburg Westelijke Mijnstreek Parkstad Limburg Maastricht en Mergelland 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 43

48 Plannen (saldo van nieuwbouw en sloop) winkellocaties Winkelplannen; winkellocaties en overige locaties Winkelplannen; winkellocaties en overige locaties Aantal In % BVO in m² In % Stadscentra 5 8% Ondersteunende centra 8 13% Kernverzorgende centra 8 13% Retailparken 12 20% Bedrijventerreinen 6 10% Overige locaties 22 36% Totaal % Stadscentra % Ondersteunende centra % Kernverzorgende centra % Retailparken % Bedrijventerreinen % Overige locaties % Totaal % Winkelplannen; winkellocaties in de centrumgemeenten, aandeel bvo in % 13% 50% 37% Maastricht 7% 81% 12% Heerlen 6% 23% 71% Sittard-Geleen 100% Venlo 63% 37% Roermond 45% 55% Weert 37% 63% Venray 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Ondersteunende centra Bedrijventerreinen Overige locaties Stadscentra Retailparken Winkelplannen; winkellocaties in centrumgemeenten, bvo in m² Maastricht Heerlen Sittard- Geleen Venlo Roermond Weert Venray Stadscentra Ondersteunende centra Retailparken Bedrijventerreinen Overige locaties Totaal Winkelplannen; Top 10 retailparken, bvo in m² Gardenz Huis- en Tuinboulevard Sportzone Fortuna Sittard Stadion Makado e.o. Hotel Gronsveld Rodaboulevard II Woonboulevard Heerlen Roermondseweg - Moesdijk

49 Winkelmonitor Limburg bijlagen 45

50 Bijlage 1 Winkelvoorraad regio's en gemeenten Winkelvoorraad en indicatieve leegstand; regio's en gemeente, per Regio Gemeente Winkelvoorraad wvo in m² Leegstand aantal Leegstand wvo in m² Leegstand % Noord-Limburg Beesel ,1% Venlo ,4% Venray ,3% Gennep ,1% Peel en Maas ,6% Bergen ,2% Mook en Middelaar ,8% Horst aan de Maas ,5% Totaal ,3% Midden-Limburg Nederweert ,8% Echt-Susteren ,9% Weert ,9% Roermond ,2% Roerdalen ,4% Maasgouw ,3% Leudal ,0% Totaal ,9% Westelijke Mijnstreek Sittard-Geleen ,6% Beek ,6% Schinnen ,0% Stein ,8% Totaal ,8% Parkstad Limburg Onderbanken ,3% Landgraaf ,8% Heerlen ,7% Simpelveld ,9% Kerkrade ,0% Brunssum ,5% Nuth ,6% Voerendaal ,5% Totaal ,2% Maastricht en Mergelland Maastricht ,7% Gulpen-Wittem ,0% Meerssen ,7% Eijsden-Margraten ,7% Vaals ,2% Valkenburg aan de Geul ,8% Totaal ,2% Zuid-Limburg ,9% Anders ,4% Totaal Limburg ,7% Leegstand = Indicatieve leegstand: betreft het aanbod op de winkelmarkt van winkelvastgoed (per 31 december 2013), zijnde vastgoedobjecten die in het kader van de voorliggende winkelmonitor als winkelvastgoed zijn gedefinieerd. Leegstandspercentage: op basis van aantal winkelobjecten WVO = winkelvloeroppervlakte Bron: Etil; CVR Limburg

51 Bijlage 2 Centrumgemeenten en winkellocaties Winkelvoorraad en indicatieve leegstand; centrumgemeenten en winkellocaties, per Regio Gemeente Winkelvoorraad wvo in m² Leegstand wvo in m² Leegstand in % voorraad Maastricht Stadscentrum ,0% Stationsgebied ,2% Kantoorparken ,6% Bedrijventerreinen ,5% Overige locaties ,6% Totaal ,7% Heerlen Stadscentrum ,4% Stationsgebied ,0% Bedrijventerreinen ,8% Overige locaties ,9% Totaal ,3% Sittard-Geleen Stadscentrum ,2% Stationsgebied ,5% Bedrijventerreinen ,1% Overige locaties ,5% Totaal ,9% Venlo Stadscentrum ,0% Stationsgebied ,4% Bedrijventerreinen ,8% Overige locaties ,1% Totaal ,7% Roermond Stadscentrum ,7% Stationsgebied ,0% Bedrijventerreinen ,1% Overige locaties ,4% Totaal ,7% Overige gemeenten Stadscentrum ,2% Stationsgebied ,4% Bedrijventerreinen ,8% Overige locaties ,1% Totaal ,2% Totaal Limburg ,8% Leegstand = indicatieve leegstand c.q. aanbod winkelruimte in vastgoedobjecten die in het kader van de 'Winkelmonitor Limburg' als winkelvastgoed zijn gedefinieerd. Op te merken is dat het een deel betreft van de aangeboden winkelruimten. Een deel van de aangeboden winkelruimten wordt namelijk aangeboden in andersoortig vastgoed. WVO = winkelvloeroppervlakte Bron: Etil; CVR Limburg,

52 Bijlage 3 Regionale (stads)centra en retailparken Winkelvoorraad en indicatieve leegstand; retailparken, per Regio Gemeente Retailpark Winkelvoorraad wvo in m² Leegstand wvo in m² Leegstand in % voorraad Noord- Limburg Venlo Nijmeegseweg (SD) ,3% Totaal ,3% Venray De Brier (SD) ,0% Totaal ,0% Midden- Limburg Roermond Broekhin (SD) ,0% Designer Outlet Roermond (SD) ,2% Huis- en Tuinboulevard (SD) ,6% Outdoor Center Roermond (SD) ,0% Retailpark Roermond (SD) ,0% Vrijveld (SD) ,3% Totaal ,8% Weert Roermondseweg - Moesdijk ,7% Vrakker (SD) ,0% Totaal ,3% Zuid-Limburg: Westelijke Mijnstreek Beek Makado e.o. (SD) ,0% Totaal ,0% Sittard-Geleen Gardenz (SD) ,8% Totaal ,8% Parkstad Limburg Heerlen Bedrijvenstrook Heerlerbaan (SD) ,4% Schelsberg (SD) ,0% Woonboulevard Heerlen (SD) ,1% Totaal ,9% Kerkrade Rodaboulevard II (SD) ,1% Totaal ,1% Maastricht en Mergelland Eijsden-Margraten Hotel Gronsveld ,0% Totaal ,0% Maastricht Cabergerweg (SD) ,6% Totaal ,6% Leegstand = indicatieve leegstand c.q. aanbod winkelruimte in vastgoedobjecten die in het kader van de 'Winkelmonitor Limburg' als winkelvastgoed zijn gedefinieerd. Op te merken is dat het een deel betreft van de aangeboden winkelruimten. Een deel van de aangeboden winkelruimten wordt namelijk aangeboden in andersoortig vastgoed. WVO = winkelvloeroppervlakte Bron: Etil; CVR Limburg

53 Bijlage 4 Planlijst Plannen, per (planlijst) Regio Gemeente Plannaam Deelplan BVO in m² Noord- Limburg Bergen (L) Centrumplan Mosa que Totaal Gennep Centrum Centraal Totaal Horst aan de Maas Heren van Zaerum Op Santfort Totaal Peel en Maas Centrumplan Meijel Totaal Venlo Plus Benders Trefcenter - uitbreiding Uitbreiding Berden / Albert Heijn Totaal Venray Gouden Leeuw - fase 2 (Albert Heijn) Winkelcentrum Brukske Nieuwbouw Sloop Totaal Midden- Limburg Echt-Susteren Aldi Markt Palmbrugweg Boerenbond Centrumplan Susteren Totaal Leudal Action Heythuysen Aldi Neer 800 Uitbreiding Jumbo 500 Totaal Nederweert Centrumplan Nederweert Totaal Roermond Jazz City Woonatrium Totaal Weert PDV-locatie Roermondseweg - locatie PDV-locatie Roermondseweg - locatie Stationskwartier Weert Totaal Westelijke Mijnstreek Beek Makado uitbreiding Totaal Sittard-Geleen Afbouw stadion Gardenz - Locatie III Gardenz - Locatie IV Gardenz - Pey / Berden Hornbach uitbreiding Ligne Winkelcentrum Stadbroek-Centrum Totaal Stein Centrumplan Stein Nieuwbouw - fase Nieuwbouw - fase Sloop tijdelijk winkelcentrum Poort van Stein Supermarktlocatie Heerstraat-noord Nieuwbouw Jan Linders Nieuwbouw Lidl Totaal

54 Bijlage 4 Planlijst (vervolg) Plannen, per (planlijst), vervolg Regio Gemeente Plannaam Deelplan BVO in m² Parkstad Limburg Maastricht & Mergelland Brunssum Winkelcentrum Treebeek Winkelhart Brunssum (Het Ei) Nieuwbouw Sloop Totaal Heerlen Herbouw 't Loon Maankwartier Schinkelkwadrant-Zuid Nieuwbouw Sloop Woonboulevard vlek D Totaal Kerkrade Centrumplan Kerkrade Roda Stadion - Albert Heyn XL Totaal Landgraaf Centrumplan Waubach Fase Totaal Voerendaal Centrumplan Voerendaal Kerkplein Totaal Eijsden-Margraten Centrumplan Eijsden Hotel Gronsveld fase 2: zuidelijk deel Totaal Gulpen-Wittem Harlekino 100 Totaal 120 Maastricht Belvedere PDV fase Belvedere PDV fase 2+3 fase fase Brusselsepoort - uitbreiding De Leim - uitbreiding Totaal Vaals Lidl Nieuwbouw Sloop -900 Totaal 600 Valkenburg Winkelcentrum Aan de Kei Totaal Bron: Etil; Vastgoed Planenquête Limburg

55 Bijlage 5 Bronregisters Om de Limburgse winkelmarkt (vanaf adresniveau) in beeld te brengen, heeft Etil gebruik gemaakt van een viertal bronregisters die tot haar beschikking staan. Afzonderlijk geven de registers namelijk kwalitatief onvoldoende informatie om de winkelvoorraad en de dynamiek daarbinnen in beeld te brengen. Door een combinatie van deze registers (het Centraal Vastgoed Register Limburg; CVR) is een kwalitatief verantwoord basisbestand van winkelobjecten samen te stellen; het zogenaamde Winkelregister Limburg. Het betreft de volgende vier registers: - BAG (Basisregistratie Adressen en Gebouwen) - WOZ (Waarde onroerend Zaken) - BOG (BOG-monitor Limburg) - VRL (Vestigingenregister Limburg) BAG (Basisregistratie Adressen en Gebouwen) De BAG is een landelijk openbare registratie waarin basisgegevens van alle gebouwen en adressen in Nederland zijn verzameld. De BAG is een belangrijk onderdeel van het landelijke stelsel van basisregistraties. De BAG biedt inzicht in alle vastgoedobjecten in Nederland en bevat een adressenbestand van heel Nederland. De BAG is vastgelegd in een wettelijke regeling, waarin onder andere kwaliteitsborging en privacybescherming zijn vastgelegd. Ook zijn de taken en bevoegdheden van de betrokken partijen in de wet omschreven. Gemeenten realiseren de opbouw en het beheer van de BAG; het Ministerie van I&M is verantwoordelijk voor de wet en de realisatie van de landelijke voorziening. Alle organisaties met een publieke taak zijn vanaf 1 juli 2011 verplicht tot afname van de gegevens uit de BAG en hebben een terugmeldplicht als zij op eventuele fouten in de gegevens stuiten. Hoewel weliswaar enkele vastgoedkenmerken (functie, bouwjaar, oppervlakte) in de BAG zijn opgenomen, is het doel van de BAG niet de registratie van vastgoedkenmerken, maar dient het als basisbestand voor adressen en gebouwen. WOZ (WOZ-monitor Limburg) De WOZ-monitor is in 2008 door Etil ontwikkeld op basis van gemeentelijke WOZ -gegevens. In deze monitor worden op adresniveau een groot aantal kenmerken van het Limburgse vastgoed op basis van de gemeentelijke WOZ -registraties (Waardering Onroerende Zaken) gemonitord. Sinds een aantal jaren is de WOZ-monitor geïntegreerd in de Woonmonitor Limburg die Etil in opdracht van de Provincie Limburg jaarlijks uitvoert c.q. actualiseert. Op basis van de monitor wordt in het kader van dit onderzoek de woningvoorraad in beeld gebracht. In de monitor zijn echter naast woningen ook bedrijfsobjecten opgenomen, waaronder winkelobjecten. De gegevens worden via de intergemeentelijke organisatie DataLand of direct door gemeenten ter beschikking gesteld. DataLand verzorgt in opdracht van een groot aantal Nederlandse gemeenten de distributie van WOZ-gegevens. Op te merken is dat geen exacte peildatum aan te geven is. De gegevens van DataLand worden twee maal per jaar door de gemeenten geactualiseerd. In het kader van de WOZ -monitor worden voor de Woonmonitor Limburg één maal per jaar (einde van het jaar) de WOZ-gegevens voor de Limburgse gemeenten aangeleverd. Deze gegevens worden door Etil bewerkt en aangevuld. Zo worden de adreskenmerken met de gemiddelde WOZ-waarde (gemiddelde per postcode en type object) gekoppeld, zodat een vastgoedbestand ontstaat. Daarnaast wordt op basis van het Geografische Basisregister van Etil het bestand gelinkt aan verschillende ruimtelijk-administratieve schaalniveaus (buurten/wijken, bedrijventerreinen, winkelgebieden, gemeenten, WGR/COROPregio s, woonregio s). Ten slotte worden de leegstandsgegevens van woningen die direct afkomstig zijn van de afzonderlijke Limburgse gemeenten jaarlijks door Etil in het bestand geïntegreerd ( onderdeel van de Woonmonitor Limburg). BOG (BOG-monitor Limburg) In de BOG-monitor Limburg van Etil (BedrijfsOnroerendGoed monitor) wordt het aanbod (te huur of te koop staand bedrijfsvastgoed) en de opname daarvan door de markt op de Limburgse vastgoedmarkt geregistreerd. Deze monitor is in 2003 door Etil ontwikkeld en wordt door Etil sindsdien ieder kwartaal geactualiseerd. De monitor volgt de ontwikkelingen op de vastgoedmarkt in Limburg, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen winkel -, kantoor en bedrijfsobjecten. Bij circa 200 bronnen, met name (bedrijfs)makelaars, wordt per kwartaal het aanbod gecontroleerd en geactualiseerd. De BOG -monitor is onderdeel van het Vestigingenregister Limburg (VRL), waar de ontwikkelingen bij Limburgse bedrijven en instellingen op het gebied van werkgelegenheid en ruimtegebruik worden gevolgd. In de BOG -monitor worden diverse gegevens geregistreerd, zoals; aanbod, transacties, verhuurbaar oppervlak, soort oppervlak, aanbieder, adres, vastgoedtype, (vraag) prijzen en aanbodduur. Daarbij worden verschillende ruimtelijke niveaus onderscheiden. Zo is de monitor gekoppeld met het Geografisch Basisregister van Etil, waardoor ook informatie beschikbaar is voor bijvoorbeeld de verschillende vestigingsmilieus en winkellocaties (bedrijventerreinen, stedelijke dienstenterreinen (kantoor- en retailparken), centrum- c.q. winkelgebieden) en stationsgebiedn. Ook worden in het kader van de monitor plannen geregistreerd. De monitor wordt vier keer per jaar, aan het begin van ieder kwartaal, geactualiseerd. VRL (Vestigingenregister Limburg) In het Vestigingenregister Limburg (VRL) van Etil zijn alle vestigingen van bedrijven en instellingen in Limburg op adresniveau geregistreerd en worden deze doorlopend op maandelijkse basis geactualiseerd. Daarnaast wordt jaarlijks de werkgelegenheid geactualiseerd en het vestigingenbestand gecontroleerd door middel van een werkgelegenheidsenquête, met als peildatum 1 april (vanaf 2013 per 1 januari). Op te merken is dat de BAG en de BOG-monitor in het VRL-systeem zijn geïntegreerd, zodat het VRL niet alleen als werkgelegenheidsregister dient, maar veel meer als ruimtelijk -economisch bedrijfsregister voor Limburg. 51

56 Bijlage 6 Onderzoeksverantwoording Zowel de aanbod- alsook de vraagzijde zijn door de combinatie van de vier eerder genoemde bronregisters (zie bijlage 4) in beeld gebracht. Daarbij heeft Etil de volgende onderzoeksaanpak ontwikkeld, waarbij zeven stappen zijn doorlopen: - Stap 1: Afbakeningen en definities - Stap 2: Samenstellen basisbestand - Stap 3: Basiscontrole vastgoedfunctie - Stap 4: Handmatige functiecontrole - Stap 5: Oppervlaktegegevens - Stap 6: Winkelregister Limburg - Stap 7: Analyse en rapportage Basis voor de monitor vormt het voorraadbestand c.q. winkelregister ten aanzien van winkelobjecten in Limburg (resultaat van stap 1-6). Op basis van dit register is vervolgens de Limburgse winkelmarkt in beeld gebracht (resultaat van stap 7). Stap 1: Afbakeningen en definities Voordat de winkelregister en de daaraan verbonden rapportage samengesteld kan worden, zijn eerst de relevante definities en afbakeningen vastgesteld. Daarbij is enerzijds de detailhandelssector op basis van SBI -codes (Standaard Bedrijfsindeling CBS) afgebakend en anderzijds de verschillende vestigingsmilieus c.q. winkellocaties afgebakend. Bij deze laatste afbakening is gebruik gemaakt van de afbakeningen zoals deze in REBIS ( alsook in CiK (Centrumgebieden in Kaart) zijn vastgesteld. Sectorale afbakening Etil gebruikt van oudsher in het kader van het VRL voor de omschrijving van de economische activiteit de zogenaamde SBI-codering van het CBS. Voor het indelen van de economie in categorieën wordt gebruik gemaakt van de standaardbedrijfsindeling (5-cijferige coderingssysteem) van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De gehanteerde SBI2008 is gebaseerd op een Europees systeem, Nomenclature générale des Activités économique dans les Communautés Européennes (NACE) die een door de Verenigde Naties gehanteerde codering (ISIC) als basis kent. Dit betekent dat statistieken op basis van SBI2008 vergelijkbaar zijn met internationale statistieken op basis van NACE of ISIC (International Standard Industrial Classification). In de detailhandelsmonitor wordt de term economische activiteit toegespitst op detailhandels- activiteiten. Daarbij is de hoofdactiviteit van een vestiging bepalend of een vestiging in de detailhandelsector valt of niet. Ook is de hoofdactiviteit bepalend voor de toedeling van de vestiging naar een bepaalde detailhandelsbranche. Voor de voorliggende winkelmonitor is uitgegaan van de volgende branches : Detailhandel in auto-onderdelen en -accessoires Detailhandel in en reparatie van motorfietsen en accessoires Detailhandel Daarbij wordt uitgegaan van branches die voornamelijk vanuit in winkels actief zijn. Niet alle branches vallen zodoende in de detailhandelssector zoas deze in de winkelmonitor wordt gehanteerd. De branches markthandel, straathandel/colportage en apotheken vallen in het kader van de voorliggende winkelmonitor buiten de detailhandelssector. Benzinestations vallen daarentegen wel in de detailhandelssector Videotheken Interne branchering Ook voor de interne branchering van de detailhandelssector sluit Etil aan bij de SBI -indeling. Het hanteren van zowel de SBI-indeling heeft als voordeel dat de monitor op flexibele wijze is opgebouwd, zodat te allen tijde vergelijkingen mogelijk zijn met landelijke gegevens. De volgende detailhandelbranches worden onderscheiden: - Voedings- en genotmiddelen - Kleding, mode artikelen en textiel - Schoenen, lederwaren en reisartikelen - Persoonlijke verzorging - Wonen en wooninrichting - Huishoudelijke artikelen - Consumentenelectronica - Doe-het-zelf - Vrije tijd en educatie - Warenhuizen - Overige detailhandel non food Vestiging Onder een vestiging wordt in het kader van het Vestigingenregister Limburg (VRL) c.q. detailhandelsmonitor verstaan: Een locatie van een onderneming, instelling of zelfstandige beroepsbeoefenaar; dat wil zeggen elke fabriek, werkplaats, winkel of andere bedrijfsruimte, dan wel elk complex daarvan, waarin of van waaruit een economische activiteit, andere (niet-economische) activiteit of zelfstandig (vrij) beroep ter verkrijging van inkomsten wordt uitgeoefend. 52

57 Bijlage 6 Onderzoeksverantwoording (vervolg) Werkgelegenheid Onder werkzame personen (WP) worden verstaan: meewerkende eigenaren (directie, bedrijfshoofden) en meewerkende gezinsleden, zelfstandige beroepsbeoefenaren, werknemers in loondienst, personen op bedrijfsscholen en thuiswerk (st)ers voor zover zij voorkomen op de loonlijst van de vestiging, op-/afroepkrachten voor zover feitelijk werkzaam op de vestiging. Het VRL maakt onderscheid in fulltime, parttime werkgelegenheid en uitzendkrachten. Onder fulltime werkgelegenheid worden geteld alle werkzame personen die 12 uur of meer per week bij de vestiging werkzaam zijn. Parttimers zijn dus minder dan 12 uur per week werkzaam. Uitzendkrachten worden geregistreerd bij de inlenende bedrijven /instellingen als uitzendkracht als fulltime of parttime werkzame persoon. In de voorliggende rapportage wordt onder werkgelegenheid het totaal aantal arbeidsplaatsen verstaan (het totaal van fulltime, parttime en uitzendkrachten). Verhuurbare vloeroppervlakte (vvo) Onder verhuurbare vloeroppervlakte wordt verstaan: Het totaal van de verhuurbare bedrijfsvloeroppervlakte van een vastgoedobject in vierkante meters. Het is zodoende de winkelvloeroppervlakte van een object inclusief kantoor -, productieen magazijnruimten en overige ruimten die bedrijfsmatig worden gebruikt. Winkelvloeroppervlakte (wvo) Onder winkelvloeroppervlakte wordt verstaan: Dat deel van de verhuurbare vloeroppervlakte (vvo) van een vastgoedobject in vierkante meters dat dient voor de verkoop van producten aan particuliere consumenten en zodoende ook voor deze consument toegankelijk is. Het is zodoende de verhuurbare vloeroppervlakte van een object exclusief kantoor -, productieen magazijnruimten en overige ruimten die niet bedrijfsmatig worden gebruikt (zoals woonruimten). Vraagprijs De vraagprijs betreft de gemiddelde huurprijs per vierkante meter. De gemiddelde vraagprijs wordt berekend op basis van het actuele aanbod en de transacties in de afgelopen vier kwartalen. Op te merken is dat de vraagprijs niet hetzelfde hoeft te zijn als de daadwerkelijk overeengekomen huurprijs. Winkellocaties Bij de indeling in winkellocaties wordt op basis van de provinciale monitor werklocaties (REBIS) ten aanzien van bedrijventerreinen en stedelijke dienstenterreinen en het Etil informatieproduct 'Centrumgebieden in Kaart' (CiK) onderscheid gemaakt tussen centrumgebieden, stationsgebieden, retailparken en bedrijventerreinen. Voor centrum- en stationsgebieden wordt gebruik gemaakt van de CiK-afbakening van Etil. Voor bedrijventerreinen en retailparken wordt aangesloten bij het provinciale beleid ten aanzien van bedrijventerreinen en stedelijke dienstenterreinen. Centrumgebieden: - Stadscentra: Centra van de stedelijke POL-regio s in Limburg. In Limburg worden zeven stadscentra onderscheiden. - Ondersteunende centra: Het betreft stadsdeelcentra, wijk- en buurtwinkelcentra in de stedelijke gebieden. - Kernverzorgende centra: Het betreft winkelgebieden in de verschillende dorpscentra in het landelijk gebied. Stationsgebieden: - Het betreft afzonderlijk afgebakende delen van centrumgebieden in de nabijheid van intercity -stations (alleen in Maastricht, Heerlen, Sittard-Geleen, Roermond, Venloen en Weert zijn stationsgebieden afgebakend). In de voorliggende rapportage worden de stationsgebieden tot de stadscentra geteld. Retailparken: Het betreft planmatig aangelegde terreinen met een nadruk op retail c.q. grootschalige detailhandel. Bedrijventerreinen: Bij bedrijventerreinen wordt de afbakening gehanteerd zoals deze in het kader van de provinciale monitor werklocaties REBIS is vastgelegd (zie ook: Solitaire locaties: Het betreft verspreid liggende locaties; dat wil zeggen locaties die buiten de bovengenoemde winkellocaties liggen. Stap 2: Basisbestand Startpunt is de BAG (Basisregistratie Adressen en Gebouwen, zie bijlage 4). Op te merken is dat de BAG nog enkele kinderziektes vertoont en nog niet 100% volledig is. In het kader van de winkelmonitor is de BAG aangevuld met actieve adressen (adressen met een bedrijfsvestiging) uit het Vestigingenregister Limburg die (nog) niet in de BAG zijn opgenomen. Het resultaat is een basisbestand van het totale vastgoed in Limburg, op basis waarvan in de vervolgstappen de winkelvoorraad bepaald wordt. Stap 3: Basiscontrole vastgoedfunctie Belangrijk gegeven is dat de BAG omtrent vastgoedfunctie en vloeroppervlakte niet bruikbaar is zonder extra controle en bewerking. Dit, terwijl juist een juiste afbakening en de omvang van het vastgoed (vierkante meters vloeroppervlakte) cruciaal zijn voor een kwalitatief verantwoord winkelregister c.q. -monitor. In de BAG is sprake van zogenaamde gebruiksdoelen die zijn afgeleid uit de bouwkundige gebruiksfunctie conform de categorisering van het Bouwbesluit 2003 zoals deze in de bouwvergunning als zodanig is aangemerkt. Het gebruiksdoel in de BAG is zodoende niet gelijk aan de planologische bestemming of het feitelijk gebruik. De basiscontrole van de vastgoedfunctie (afbakening winkelobjecten) heeft plaatsgevonden op basis van een vergelijking van vier bronregisters; BAG, WOZ, BOG, VRL (zie bijlage vier voor een nadere beschrijving). Door deze vier bestanden aan elkaar te koppelen (het CVR Limburg), is inzicht verkregen welke van de vier bronnen een winkelobject bevestigen. Voor winkelobjecten die alleen door de BAG en /of WOZ als winkelobject werden gecategoriseerd is vervolgens een nadere (handmatige) controle uitgevoerd. 53

58 Bijlage 6 Onderzoeksverantwoording (vervolg) Stap 4: Handmatige controle vastgoedfunctie De handmatige controle is uitgevoerd op basis van beschikbare additionele bronnen (Vestigingenregister Limburg, luchtfoto s, streetview, internetresearch). In het winkelregister is overigens per adres een opmerkingenveld opgenomen met de resultaten van deze controle. In dit veld is informatie opgenomen indien een adres onderdeel is van een ander adres ; bijvoorbeeld: Akerstraat 39 en Akerstraat 41 = Onderdeel Akerstraat 39-41). Deze informatie is namelijk relevant voor de bepaling van het aantal winkelobjecten. Stap 5: Oppervlaktegegevens Ten aanzien van de oppervlaktegegevens is in eerste instantie gebruik gemaakt van de geregistreerde oppervlakte - gegevens in de WOZ-monitor. Hiervoor is gekozen, omdat de in de BAG opgenomen oppervlaktegegevens veelal niet correct is. Uitgaande van de bruto vloeroppervlakte (bvo) van een vastgoedobject is vervolgens de verhuurbare vloeroppervlakte (vvo) berekend. Deze gegevens zijn vervolgens gecontroleerd en aangevuld met gegevens omtrent de winkelvloeroppervlakte (wvo) zoals deze in het Vestigingenregister Limburg en de BOG-monitor Limburg zijn geregistreerd. Stap 6: Winkelregister Limburg Resultaat van de bovengenoemde onderzoeksfasen (1-5) is het 'Winkelregister Limburg'. In dit register zijn een groot aantal inhoudelijke gegevens en kenmerken van de winkelobjecten (op adresniveau) opgenomen, zoals: - Adres (straatnaam - huisnummer - huisletter - huisnummertoevoeging - postcode - plaatsnaam) - Objectstatus (niet gerealiseerd verblijfsobject, plaats aangewezen, verblijfsobject buiten gebruik, verblijfsobject gevormd, verblijfsobject in gebruik, verblijfsobject in gebruik, verblijfsobject ingetrokken) - Pandstatus (bouw gestart, bouwvergunning verleend, niet gerealiseerd pand, pand buiten gebruik, pand gesloopt, pand in gebruik, sloopvergunning verleend) - Gebiedseenheden (regio, gemeente, wijk/buurt, winkellocatie, REBIS/CiK-terreinnaam) - Oppervlakte (bruto vloeroppervlakte, verhuurbare vloeroppervlakte, winkelvloeroppervlakte in vierkante meters) - Leegstandsindicator (object wordt op de markt aangeboden) - Benuttingsindicator (object is in gebruik door een detailhandelsbedrijf) - Werkgelegenheidsindicator (aantal werkzame personen die op of vanuit het object werkzaam is) - X/Y-coördinaten - Bouwjaar Op basis van gegevens uit dit register in combinatie met gegevens uit de BOG -monitor-limburg, het Vestigingenregister Limburg en de door Etil samengestelde BAG-mutatiebestanden ten aanzien van nieuwbouw en sloop (middels een integrale koppeling op basis van het zogenaamde perceelnummer uit het VRL en het verblijfsobject -ID uit de BAG) is de voorliggende rapportage samengesteld. Opgemerkt dient te worden dat het een een eerste nul -meting betreft en dat de conclusies ten aanzien van de ontwikkelingen in 2012 en de stand van zaken per uit deze eerste rapportage de komende jaren een breder perspectief geplaatst kunnen worden en zodoende beter geduid kunnen worden. 54