Zelfstandigheid mogelijk maken

Transcriptie

1 Zelfstandigheid mogelijk maken 1. De afspraken t.a.v. zelfstandig werken zijn helder Is zelfstandig werken geïntegreerd in de lessen, of een aparte activiteit? Worden in alle groepen dezelfde afspraken gehanteerd? Wordt er een symbool gebruikt? Wat moet dit aangeven? Weten de leerlingen hoe ze praktische probleempjes kunnen en mogen oplossen? Is de inrichting van het lokaal afgestemd op deze zelfstandigheid? Gedragen de leraren zich op die momenten zo dat zij zelf geen afhankelijk gedrag oproepen? 2. Leerlingen mogen middelen en materialen zelf kiezen. Wordt er gewerkt met een zg. afhangsysteem? Is er een dag- of weektaak? Is de vrijheid tot kiezen er in aanvulling op verplicht werk, of geldt die ook in andere gevallen? Geldt die vrijheid voor alle vakken? Is daarin verschil tussen leeftijdsgroepen? Op grond waarvan kiezen leerlingen? Worden ze daarin begeleid? 3. Het rooster biedt ruimte voor zelfstandig gedrag Is de planning van de instructies zo dat er ruimte is voor zelfstandige verwerking? Is er in het rooster voldoende gelegenheid om keuzeactiviteiten uit te voeren? Zijn er voor de zwakkere leerlingen ook keuzemomenten ingepland? Weten de leerlingen vooraf op welke momenten zij geacht worden zelfstandig te gaan werken? 1

2 Zelfstandigheid stimuleren en de effectiviteit vergroten 4. De leerlingen hebben invloed op het moment, de volgorde, en/of de werkplek. Hoeveel vrijheid hebben de leerlingen t.a.v. deze aspecten? Wat mogen ze niet? Is die vrijheid voor alle leerlingen even groot? (bezien per leeftijdsgroep of schoolbreed) Zijn specifieke werkplekken voor bepaalde typen activiteiten (bv. stiltezones) of typen leerlingen? Hebben de leerlingen in principe vaste (eigen) werkplekken of juist niet? Hoe worden de logistieke knelpunten rond het vinden en wisselen van werkplekken opgelost? Hoe worden de leerlingen begeleid bij het leren plannen en het maken van keuzes t.a.v. deze aspecten? (in/vanaf welke groep gebeurt dat?) Welke hulpmiddelen worden in de opeenvolgende groepen gebruikt bij de werkplanning? 5. Werkwijze, aanpak, strategie zijn afhankelijk van de behoefte en de mogelijkheden van de leerlingen. Welke verschillen in behoefte worden onderscheiden (bv. leerstrategie; voorkennis; executieve functies, denkvaardigheden (Sternberg), MI-profiel; human dynamics) Hoe worden leerlingen daarin begeleid? Weten de leerlingen zelf wat hun voorkeur(strategie) is en hoe ze daarvan gebruik maken? Hebben zij of bouwen zij aan een repertoire dat past bij verschillende typen leertaken? (Hoe) besteed je in de groep aandacht aan het leren leren (metacognitieve vaardigheden)? Worden er hierover reflectiegesprekken gehouden met leerlingen? 6. Samenwerking aan opdrachten is mogelijk / vanzelfsprekend. Is samenwerken een uitzondering of regel? Gaat het samenwerken verder dan elkaar desgewenst hulp vragen en geven? Wordt er gewerkt vanuit de principes van coöperatief leren (GIPS)? Waaruit blijkt dat concreet? Ervaren de leerlingen samenwerken als verrijkend (voor het resultaat)? Hoe leren leerlingen samenwerken, is daarin een opbouw? Is leergeruis normaal tijdens het werk? Hoe wordt dat aangegeven / bewaakt? Zijn de opdracht -en de eisen aan het resultaat- afgestemd op samenwerken? 2

3 Zelfstandigheid benutten en verantwoordelijk leren zijn 7. Doelen en opbrengst van de opdracht zijn bij de leerlingen concreet bekend. Hoe wordt vooraf aan de leerlingen bekend/bewust gemaakt wat het doel/de opbrengst van hun werk is/moet zijn? Hebben de leerlingen daarop zelf ook invloed? Zijn de doelen en opbrengsten (criteria) voor alle leerlingen gelijk? Op grond waarvan wordt er gedifferentieerd daarin? Ervaren de leerlingen dat hun doelen bepalend mogen zijn voor hun opdrachten (oefenwerk: inhoud en/of vorm) Worden de leerlingen inderdaad (alleen) op het bereiken van die doelen afgerekend? 8. Zich moeten verantwoorden (horizontaal: medeleerlingen; verticaal: leraren) over werkwijze en resultaat is vanzelfsprekend. Heeft controle plaatsgemaakt voor verantwoording laten afleggen? Zijn er momenten ingebouwd in de weekplanning, waarop leerlingen zich (moeten) verantwoorden over hoe ze werken en wat het oplevert? Welke consequenties heeft het als resultaten achterblijvend of de inspanning tekortschiet? Worden de leerlingen hierbij (vooraf) betrokken? Leren de leerlingen elkaar aan te spreken op en zich naar elkaar te verantwoorden over hun gedrag? Welk effect heeft de gekozen werkwijze op de sfeer in de groep/school en op het verantwoordelijkheidsbesef van de leerlingen? 9. Leerlingen hebben (regelmatig) keuzevrijheid en ruimte voor initiatief t.a.v. onderwerpen en activiteiten om te leren of het geleerde toe te passen Mogen leerlingen (naast het aanbod vanuit de leraar / de methode) zelf onderwerpen of leervragen inbrengen? Is dat aan regels of beperkingen gebonden? Geldt dat schoolbreed, of per groep (leraar)? Zijn het activiteiten die ertoe doen, of betreft het vooral marginale activiteiten (als je helemaal klaar bent mag je )? Geldt die ruimte voor alle leerlingen of met name voor bepaalde categorieën (bv. begaafde leerlingen) 3

4 (subjectwording) (kwalificatie) (socialisering) Effectiviteit is hier niet afgebeeld als een vijfde pijler. Effectiviteit is namelijk het resultaat van de vier kernwaarden: de mate waarin zij samen door vorm en inhoud bijdragen aan of leiden tot kwalificatie, socialisering en subjectwording (Gert Biesta). Daardoor dragen zij actief bij aan de ontwikkeling als mens-zonder-vrees / mens-met-lef. De borging daarvan vindt plaats op het moment dat dit een vanzelfsprekende houding en natuurlijk gedrag is geworden. Dit schema kan je zowel gebruiken voor leerlingen als voor leraren. 4

5 Zelfstandigheid mogelijk maken: Materiële randvoorwaarden Klassenmanagement Rooster Zelfstandigheid stimuleren en de effectiviteit vergroten: Planning door leerling Samenwerken Keuze van materiaal / opdracht Opdrachten spelen in op verschillen in leerstrategie e.d. Zelfstandigheid benutten en verantwoordelijk leren zijn Doel / opbrengst is bekend Verantwoording i.p.v. controle Keuze taken en onderwerpen 5