ZWEMWATERPROFIELEN WAAL

Transcriptie

1 ZWEMWATERPROFIELEN WAAL Waalboezem Wevershoek

2 2 DHV / Grontmij

3 DHV/Grontmij INHOUDSOPGAVE ZWEMWATERPROFIELEN WAALBOEZEM SAMENVATTING...5 I. ALGEMEEN...7 Voorwoord inleiding zwemwaterprofiel Zwemwaterprofiel Kwaliteitklassen en normen Routekaart zwemwaterprofiel Cyanobacteriën Aanpak Beschrijving waalboezem...17 II. ZWEMWATERPROFIELEN...19 A. ZWEMLOCATIE WAALBOEZEM gebiedsbeschrijving zwemlocatie noordzijde Algemeen Ecologie Begrenzing Gezondheidsrisico s Cyanobacteriën Historische data Normoverschrijdingen Historisch data-analyse in relatie tot weersomstandigheden Potentiële bronnen bacteriële verontreiniging Zwemprof Evaluatie en conclusies Aanbevelingen en maatregelen...36 B. ZWEMLOCATIE WEVERSHOEK gebiedsbeschrijving zwemlocatie wevershoek Algemeen Hydromorfologie en ecologie Begrenzing Gezondheidsrisico s Cyanobacteriën

4 DHV / Grontmij 2 Historische data Normoverschrijdingen Historisch data-analyse in relatie tot weersomstandigheden Potentiële bronnen bacteriële verontreiniging Zwemprof Evaluatie en conclusies Aanbevelingen en maatregelen...60 LITERATUUR...63 COLOFON...64 BIJLAGE 1 Verslag veldbezoek Waalboezem...65 BIJLAGE 2 Verslag verdbezoek Wevershoek...66 BIJLAGE 3 Betrokken Organisaties...67 BIJLAGE 4 Protocol voor begrenzing van zwemwater...68 BIJLAGE 5 Mogelijke routes door het stappenplan blauwalgen...69 BIJLAGE 6 Voorstel provincie Zuid-Holland zwemzonebegrenzing Waalboezem..71 4

5 DHV/Grontmij SAMENVATTING De nieuwe Europese Zwemwaterrichtlijn (2006/7/EG) heeft als doel het beschermen van de gezondheid van zwemmers in oppervlaktewateren. Eén van de eisen in deze richtlijn is dat risico s in kaart worden gebracht in een zwemwaterprofiel en maatregelen moeten worden uitgevoerd om minimaal een aanvaardbare kwaliteit te kunnen bereiken en blootstelling van zwemmers aan verontreiniging te voorkomen. De Waal is een dode rivierarm op het eiland IJsselmonde tussen Heerjansdam en Hendrik-Ido-Ambacht. Aan de Waal zijn meerdere zwemwaterlocaties gelegen. De beschouwde locaties Waalboezem en Wevershoek worden op een drukke zomerse dag door circa 100 bezoekers bezocht, die mogelijk niet allemaal zwemmen. De zwemwaterlocatie Waalboezem wordt sinds 2006 volgens de nieuwe Zwemwaterrichtlijn gemonitoord, de locatie Wevershoek is gemonitoord volgens deze richtlijn in 2004, 2006 en Uit de historische data-analyse komt naar voren dat in de afgelopen jaren er enkele malen sprake was van overschrijdingen. In 2003 is een overschrijding geconstateerd bij de locatie Wevershoek, in 2007 bij de locatie Waalboezem. In 2003 is een algeheel zwemverbod voor alle zwemwaterlocaties in provincie Zuid-Holland afgekondigd. Op basis van de waterkwaliteitsgegevens bleek daar voor de locaties Waalboezem en Wevershoek echter geen aanleiding voor te zijn. Uit de historische data-analyse blijkt dat er bij de overschrijding voor de locatie Waalboezem op 16 juli 2007 waarschijnlijk een directe relatie is met hevige of langdurige neerslag. De verwachting is dat op de locatie aanwezige verontreinigen (feces) zijn afgespoeld van onder meer de steigers. Voor de locatie Wevershoek is voor de overschrijding van 1 september 2003 geen relatie gevonden tussen geconstateerde meetwaarden en neerslag, temperatuur, zonne-uren of windrichting en snelheid. De geconstateerde potentiële verontreinigingsbronnen (zwemmers, vogels, honden, overstorten, recreatievaart, afspoeling terrein, steigers en bezoekers) zijn ingevoerd in ZWEMPROF. Hieruit is naar voren gekomen dat vogels en honden grote invloed hebben op de bacteriologische waterkwaliteit, indien de Waal beschouwd wordt als een stilstaand watersysteem. In praktijk zal er echter sprake zijn van een geringe stroming. Vogels en honden komen dan niet als bron naar voren. Op basis van de historische data-analyse en de resultaten van ZWEMPROF kan geconcludeerd worden dat de Waal geen problemen heeft met de bacteriologische waterkwaliteit. De waterkwaliteit voor beide locaties valt dan ook in de kwaliteitsklasse uitstekend. Vanuit waterkwaliteitsoogpunt is het niet noodzakelijk om maatregelen te nemen. Wel worden er enkele maatregelen en aanbevelingen voorgesteld die er voor zorgen dat de 5

6 DHV / Grontmij invloed van genoemde bronnen tot het minimum wordt beperkt. Tevens dragen de aanbevelingen bij aan een betere beleving van de zwemwaterlocatie. Voor de locatie Waalboezem worden onderstaande maatregelen/aanbevelingen geadviseerd: Onderzoek naar het verfraaien van de zwemwaterlocatie; Monsternamepunt verplaatsen naar de oostkant van de zwemzone; Zwemzone afscheiden met behulp van een ballenlijn. Voor de locatie Wevershoek worden onderstaande maatregelen/aanbevelingen geadviseerd: Handhaven van goede toiletvoorzieningen; Vogels uit de zwemzone weren; Uitvoeren van Campylobacter meting; Handhaven van het aanlijngebod voor honden; Voorlichting aan hondenbezitters; Voorlichting aan de recreatievaart; Afstemmen monsternamepunt conform nieuwe richtlijn; Saneren van overstorten op de Waal. 6

7 DHV/Grontmij I. ALGEMEEN 7

8 DHV / Grontmij VOORWOORD De voorliggende zwemwaterrapportage geeft de lezer informatie op het gebied van bacteriologische kwaliteit en de mate van blauwalgenoverlast in de twee verschillende zwemzones van de Waalboezem. Voor het gehele Waalboezem is een algemene beschrijving opgesteld. Voor de twee zwemzones zijn aparte zwemwaterprofielen opgesteld waarin specifiek ingegaan wordt op de aanwezige faciliteiten, waterkwaliteit en potentiële verontreinigingsbronnen per locatie. 8

9 DHV/Grontmij 1 INLEIDING ZWEMWATERPROFIEL De nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn is begin 2006 vastgesteld. Het doel van deze richtlijn is het beschermen van de gezondheid van zwemmers in oppervlaktewateren. In de nieuwe richtlijn worden bepalingen neergelegd met betrekking tot de monitoring en de indeling van de zwemwaterkwaliteit in kwaliteitsklassen (uitstekend, goed, aanvaardbaar en slecht) alsmede de verstrekking van informatie daarover aan het publiek en de Europese Commissie. Een pro-actief beheer van de zwemwaterkwaliteit wordt voorgeschreven, risico s moeten in kaart worden gebracht in een zwemwaterprofiel en maatregelen moeten worden uitgevoerd om een aanvaardbare kwaliteit te kunnen bereiken. 1.1 Zwemwaterprofiel De beheerder van de zwemwaterlocatie zal een inschatting moeten maken welke emissiebronnen via welke verspreidingsroutes de zwemwaterkwaliteit negatief beïnvloeden. Hierbij spelen de locatiespecifieke eigenschappen van het zwemwater een belangrijke rol. Alle bevindingen komen samen in een zwemwaterprofiel van de desbetreffende zwemwaterlocatie. Op basis hiervan kan de beheerder maatregelen nemen om de kans op besmetting van de zwemmer (verder) te reduceren. Op het ogenblik wordt hoofdzakelijk op basis van expert judgement geredeneerd. Het zwemwaterprofiel, eventueel aangevuld met een aantal extra metingen, maakt het mogelijk om eventuele beheersmaatregelen beter te onderbouwen. Financiële middelen worden hierdoor effectiever ingezet. Tevens kan het zwemwaterprofiel ingezet worden voor communicatie over de kwaliteit van de zwemwater(locatie) en de genomen beheersmaatregelen naar de maatschappij/burger. Een zwemwaterprofiel is in eerste instantie bedoeld om inzicht te verkrijgen in de fecale verontreinigingsbronnen en routes en richt zich op de indicatoren voor fecale verontreinigingen (Escherichia coli en intestinale enterococcen). In deze zwemwaterprofielen worden echter ook de risico s met betrekking tot cyanobacteriën meegenomen. 9

10 DHV / Grontmij 1.2 Kwaliteitklassen en normen In de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende kwaliteitsklassen. De indeling én de normen hierbij is weergegeven in tabel 1.1. Tabel 1.1 Parameter Normen voor de verschillende kwaliteitsklassen voor zoet binnenwater wat betreft intestinale enterococcen en Escherichia coli Uitstekende kwaliteit Intestinale enterococcen (kve/100 ml) Escherichia coli (kve/100 ml) * gebaseerd op een 95-percentiel ** gebaseerd op een 90-percentiel Goede kwaliteit* Bevredigende/aan -vaardbare kwaliteit** Referentiemethod en voor de analyse ISO of ISO ISO of ISO Als een fecale verontreiniging via oppervlaktewater naar een zwemwater wordt getransporteerd treedt verdunning op. De locatiespecifieke eigenschappen van het ontvangende zwemwater zijn van belang bij een beoordeling van de invloed van diverse routes op de bacteriologische kwaliteit van het zwemwater. Een belangrijke onderverdeling hierin is de verdeling tussen geïsoleerd of doorstroomd zwemwater. 1.3 Routekaart zwemwaterprofiel Het RIZA heeft een aantal pilot-onderzoeken laten uitvoeren en is gekomen tot een algemeen protocol voor het opstellen van een zwemwaterprofiel. Dit heeft geleid tot een routekaart (zie onderstaand schema) die voor het opstellen van de zwemwaterprofielen is gebruikt. Deze aanpak volgens de routekaart resulteert in een algemeen beeld van de zwemwaterlocatie, zijn omgeving en de mogelijke bronnen, met een indicatie van de grootte van bijdrage van deze bronnen op de waterkwaliteit in de zwemlocatie. 10

11 DHV/Grontmij Beschrijving gebied/hydromorfologie Veldbezoek Historische waterkwaliteit Lijst: bronnen routes Meetprogramma Richtgetallen Analyseren Evalueren Zwemwater profiel Evalueren? Actieprogramma Figuur 1 Algemene routekaart om te komen tot een zwemwaterprofiel Het Waterschap Hollandse Delta heeft Grontmij en DHV gevraagd een zwemwaterprofiel op te stellen voor de zwemlocaties Waalboezem en Wevershoek met gebruikmaking van de Handreiking voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (Grontmij, RWS-RIZA, 2005). 1.4 Cyanobacteriën Algemeen De Europese Zwemwaterrichtlijn vraagt behalve om aandacht voor de bacteriële verontreiniging ook nadrukkelijk aandacht voor de risico s van cyanobacteriën. Ter ondersteuning bij het opstellen van het cyanobacteriedeel van een Zwemwaterprofiel is de Handreiking Zwemwaterprofiel Blauwalgen opgesteld (DHV, 2007). De hierin voorgeschreven aanpak vindt plaats op basis van het stappenplan zoals weergegeven in figuur 3. Het aantal stappen is afhankelijk van de hoeveelheid beschikbare informatie en het oordeel over de kans op toxische bloei. De mogelijke routes staan aangegeven in bijlage 5. Voor locaties die nooit problemen kennen met blauwalgen is het profiel eenvoudig. Voor locaties waar een aanzienlijke kans bestaat op een toxische bloei, is het profiel uitgebreider. 11

12 DHV / Grontmij Basale beschrijving Analyse toestandsvariabelen Aanwezigheidscheck gegevens cyanobacteriën Is informatie voldoende? ja nee Toestandsvariabelen alarmerend en/of onvoldoende? ja nee Inschatting kans op cyanobacteriën Cyanobacterie analyse Nadere beschrijving Inzi cht in oor zaken ja Is er een aanzienlijke kans op toxische bloei in komende vijf jaar? nee geen verdere actie Maatregelen Monitoring - informatie naar publiek - maatregelen ter vermindering van de kans op toxische bloei en drijflagen Figuur 2. Stappenplan uit de handreiking Zwemwaterprofielen Blauwalgen Uit het stappenplan blijkt dat er voor elk zwemwater een basale beschrijving van het systeem gegeven wordt. Vervolgens dient er een historisch databestand te worden aangemaakt. Zo n historisch databestand is noodzakelijk om een beoordeling te kunnen geven over de mogelijke proliferatie van toxische cyanobacteriën in de komende jaren. Een gedegen beoordeling kan alleen plaats vinden als er voldoende informatie beschikbaar is. Daarom is een stap ingebouwd waarin dit wordt beoordeeld. Bij onvoldoende beschikbare informatie kan op basis van de analyse van toestandsvariabelen een inschatting worden gemaakt van eventuele cyanobacteriebloeien in het verleden. Als uit deze analyse blijkt dat mogelijk dominantie van cyanobacteriën is opgetreden, dan dient een passende monitoring te worden uitgevoerd in het komende seizoen. Indien er voldoende informatie verzameld is volgt de uiteindelijke beoordeling. Het cyanobacteriedeel van het Zwemwaterprofiel is gereed als de beoordeling luidt dat er geen aanzienlijke kans op een toxische bloei is in de komende vijf jaar. Dit oordeel en de onderbouwing maken deel uit van het Zwemwaterprofiel. Wanneer echter op basis van de historische data-analyse blijkt de kans op een toxische bloei in de komende vijf jaar wel aanzienlijk is, dan dient een nadere beschrijving van het systeem te worden gemaakt. Een nadere beschrijving van het systeem waarin de zwemlocatie zich bevindt, heeft tot doel inzicht te geven in de mogelijke werking van het systeem met betrekking tot het ontstaan van toxische cyanobacteriebloeien. Dit betekent dat de achterliggende oorzaken/factoren worden beschreven die mogelijk leiden tot de bloei van toxische blauwalgen. De nadere beschrijving maakt het mogelijk een oordeel te vormen over de meest effectieve maatregelen om de kans op cyanobacteriebloei te doen afnemen. 12

13 DHV/Grontmij In paragraaf 1.5 van het Zwemwaterprofiel worden de resultaten van het doorlopen van de handreiking voor de Waalboezem en Wevershoek beschreven. Voor het doorlopen van de handreiking wordt het stappenplan uit figuur 3 gebruikt. 13

14 DHV / Grontmij 2 AANPAK Voor het opstellen van het zwemwaterprofiel zijn, aan de hand van de Handreiking voor het opstellen van Zwemwaterprofiel, alle stappen doorlopen. Hieronder is aangegeven in welke onderwerpen deze stappen terugkomen en waar in de rapportage deze zijn terug te vinden. De gepresenteerde aanpak kan dan ook worden gezien als leeswijzer. Deel I. Algemeen Algemene Gebiedsbeschrijving Hierin wordt het gebied en de ligging van de zwemlocaties in dit gebied beschreven. De algemene, voor alle zwemlocaties geldende beschrijvingen worden hier benoemd. Deel II. Zwemwaterprofielen Hoofdstuk 1 Gebiedsbeschrijving per zwemlocatie Hierin wordt de zwemlocatie meer in detail beschreven op basis van de in de handreiking genoemde stappen locatiebeschrijving, gebiedsbeschrijving en veldbezoek. Hydromorfologie en ecologie. Deze paragraaf omvat de benodigde informatie over stromingen, peilen, flora en fauna (veldbezoek, hydromorfologie, gebiedsbeschrijving). Begrenzing. Het protocol binnenwater uit het rapport KRW en oppervlaktewater: Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water (DHV, 2005) is gebruikt om de begrenzing van een zwemzone voor te stellen. Gezondheidsrisico s. In deze paragraaf wordt gemeld of er meldingen van gezondheidsklachten (zwemmersjeuk, botulisme, enz) zijn geweest op deze locatie en/of bloeien van cyanobacteriën. Cyanobacteriën. Hierin wordt ingegaan op het vóórkomen van blauwalgen in de voorgaande jaren. Aan de hand van de Handreiking Zwemwaterprofiel Blauwalgen wordt beoordeeld of er in de komende jaren een aanzienlijke kans bestaat op overlast door aanwezigheid van blauwalgen. Hoofdstuk 2 Historische data Analyse historische data. De microbiologische data van de zwemwaterbemonsteringen van de laatste drie tot vijf jaar vormen de basis voor de analyse van de historische waterkwaliteit. Deze historische databestanden worden gebruikt om te zien of er een bepaalde trend zichtbaar is die wijst op: 14

15 DHV/Grontmij invloed van weersomstandigheden, bijvoorbeeld indien overschrijdingen of verhogingen altijd optreden na hevige neerslag; een relatie met bepaalde bronnen, bijvoorbeeld wanneer alleen hoge waarden gevonden worden bij een hoge recreatiedruk; de relatie met een bepaalde periode in het jaar waarop verhogingen plaatsvinden; verhogingen kunnen van jaar tot jaar plaatsvinden op verschillende tijdsstippen, maar ze kunnen ook altijd in dezelfde periode plaatsvinden. De historische databestanden zijn deels gebaseerd op de huidige zwemwaterrichtlijn en bevatten dus de daarin opgenomen indicatoren van fecale verontreinigingen (thermotolerante bacteriën van de coligroep). Totaal bacteriën van de coligroep zijn niet meegenomen in deze analyse, omdat deze parameters geen duidelijke relatie heeft met fecale besmetting. Daarnaast zijn voor 2006 en 2007 de parameters intestinale enterococcen en Escherichia coli geanalyseerd. Hoofdstuk 3 Potentiële bronnen van bacteriële verontreiniging Potentiële bronnen van verontreiniging. Op basis van het veldbezoek, de analyse van de historische data, de gegevens van de waterkwaliteitsbeheerder en de plattegronden is een lijst van alle potentiële verontreinigingsbronnen en routes voor fecale verontreiniging opgesteld. Alle potentiële bronnen en routes zijn op deze lijst gezet ook al lijken ze niet van belang. Soms blijkt dat juist een bron die vooraf niet als relevant werd beschouwd toch verhoogde waarden veroorzaakt óf dat door samenloop van omstandigheden meerdere bronnen samen verantwoordelijk zijn voor verhoogde waarden. Elke bron kan dan meetellen. Hoofdstuk 4 ZWEMPROF Invullen richtgetallen. Na inventarisatie van bronnen en routes is met behulp van een eenvoudig spreadsheetmodel (ZWEMPROF) geschat in hoeverre een bepaalde bron of bronnen een bijdrage leveren aan fecale verontreiniging van het betreffende water. Het model geeft als resultaat aan of er a) geen invloed, b) geringe invloed, c) wezenlijke invloed of d) grote invloed is van belangrijke fecale verontreinigingen. Hoofdstuk 5 Evaluatie en conclusies Analyse en evaluatie van gegevens. Alle gegevens die afkomstig zijn uit de voorgaande stappen zijn naast elkaar gelegd en bekeken. Hierbij is vooral onderzocht welke potentiële bronnen die uit de analyse van de data van de waterkwaliteitsbeheerders, het veldbezoek en de plattegronden volgen, relevant zijn voor de zwemwaterkwaliteit op de locatie en zijn de resultaten van de spreadsheet modellering (ZWEMPROF) gebruikt. Daarnaast is een soort rangschikking van belangrijke bronnen gemaakt. Op deze manier is duidelijk waar de mogelijke knelpunten zitten en waar eventueel maatregelen genomen zouden moeten worden. 15

16 DHV / Grontmij Conclusies. De belangrijkste bevindingen en de (mogelijke) consequenties hiervan zijn op een rij gezet. Hoofdstuk 6 Aanbevelingen en maatregelen Maatregelen en bevindingen. Indien er geen problemen zijn geconstateerd bestaat er in beginsel weinig aanleiding om maatregelen te nemen. Indien er wel relevante verontreinigingsbronnen zijn gevonden of indien er onduidelijkheid is over de betrouwbaarheid van (enkele) resultaten, wordt in deze paragraaf een doorkijk gegeven naar mogelijke maatregelen. 16

17 DHV/Grontmij 3 BESCHRIJVING WAALBOEZEM De Waalboezem is een langzaam stromend waterlichaam dat gevoed wordt door de Oude Maas. De aanliggende polders worden door de Waalboezem van voldoende water voorzien. Er wordt geen water vanuit de polders de Waalboezem ingelaten. In de Waalboezem zijn acht rioolwateroverstorten aanwezig. Figuur 4 geeft met de gele punaises aan waar de zwemlocaties zich bevinden. De rode stippen geven de rioolwateroverstorten weer. De laatste twee bevinden zich verder benedenstrooms van de Waalboezem. A15/ A16 Waal Oude Maas Figuur 4. zwemwaterlocaties Waalboezem Hydromorfologie. De Waalboezem is een breed, langzaam stromend waterlichaam. Naar schatting is het debiet ongeveer 25 m 3 /s, dit komt overeen met 0,1 m/s bij een natte doorsnede van 270 m 2. De waterdiepte varieert behoorlijk in de Waalboezem als gevolg van zandwinning, van enkele meters tot een halve meter. De Waalboezem heeft een gemiddelde diepte van 17

18 DHV / Grontmij 2 meter. Ter hoogte van de zwemzone is de Waalboezem ongeveer 135 m breed. Het waterpeil van de Waalboezem wordt het hele jaar gehandhaafd op -1,0 meter t.o.v. NAP. Door de constante watertoevoer uit de Oude Maas kan de Waalboezem aanliggende polders voorzien van de gewenste hoeveelheid water. Bij een lage rivierwaterstand (droge perioden) is alleen inlaat mogelijk vanuit de Oude Maas bij vloed. Ecologie. De ecologische waarden in de Waalboezem zijn vrij laag. Aan beide oevers is oeverbeschoeiing aangebracht. Het talud ontbreekt waardoor er weinig variatie is in de aanwezige flora en fauna. Eind 2003 is in opdracht van Visstandbeheercommissie IJsselmonde door Tauw bv een visstandonderzoek uitgevoerd. Ten zuiden van Rijsoord is met behulp van een elektrovisapparaat polderwater, gevoed door de Waalboezem, bemonsterd. In het polderwater zijn in totaal acht vissoorten gevangen. Qua aantal domineren vooral Blankvoorn en Brasem (respectievelijk 48% en 45%). Overige soorten die zijn gevangen zijn Baars, Roofblei, Ruisvoorn, Snoek, Zeelt en een enkele Winde. Door de aanwezigheid van veel grote Brasems, domineert Brasem qua gewicht over Blankvoorn (71% tegen 6%). Snoek maakt 16% deel uit van het totale gevangen gewicht. 18

19 DHV/Grontmij II. ZWEMWATERPROFIELEN 19

20 DHV / Grontmij A. ZWEMLOCATIE WAALBOEZEM 20

21 DHV/Grontmij 1 GEBIEDSBESCHRIJVING ZWEMLOCATIE NOORDZIJDE 1.1 Algemeen Zoals genoemd zijn er acht overstorten op de Waalboezem aanwezig. Eén overstort, t Zwaantje genaamd, ligt recht tegenover de zwemlocatie, de andere zeven liggen benedenstrooms en zullen dus vrijwel geen invloed hebben. Figuur 5 laat de situatie nabij de zwemzone zien. Overstort t Zwaantje Waalboezem Boothelling Zwemzone Figuur 5. Zwemwaterlocatie in de omgeving Er zijn geen overstortfrequenties bekend van t Zwaantje. Gemeente Ridderkerk heeft op basis van het nabij gelegen gemaal (TP22) afgeleid dat de overstort in de maanden juni en juli 2007 vijf maal gewerkt heeft. In deze maanden is in totaal 273,3 mm neerslag gevallen. De langjarige gemiddelde neerslaghoeveelheden ( ) in juni en juli zijn 71,8 mm en 67,6 mm, in totaal 139,4 mm. Dat is ongeveer de helft van de neerslaghoeveelheid in de maanden juni en juli van

22 DHV / Grontmij Bij gebrek aan gegevens van overstortfrequenties en volume wordt aangenomen dat overstort t Zwaantje per maand gemiddeld 1,25 maal ongezuiverd overstort met een volume van 550 m 3. Door Gemeente Ridderkerk is aangegeven dat naar verwachting komend jaar aanpassingen gebeuren aan het rioolstelsel, zo wordt vrijwel de gehele Noldijk afgekoppeld. Naar verwachting zal er dan geen DWA meer overstorten. DWA staat voor Droog Weer Afvoer. Overstortwater is in deze situatie niet verdund met regenwater. Voor overstort t Zwaantje zijn op korte termijn geen concrete saneringsplannen. Gemeente Ridderkerk wil echter het afkoppelen ter plaatse van overstort 't Zwaantje ook stimuleren om DWA overstorten tot het minimum te beperken. De gemeente erkend immers dat er problemen zijn met de overstort. Gezien het feit dat deze overstort gelegen is tegen over de zwemzone dient hieraan wellicht extra aandacht te worden besteed. Bezoekersaantal. De Waalboezem is geen typische zwemlocatie. Het zwemstrand ontbreekt en de openbare weg ligt slechts op 8 meter afstand van de oever. Om deze reden is het bezoekersaantal laag, maximaal 100 bezoekers op een mooie zomerse dag. Het grootste deel van de recreanten komt naar de Waalboezem vanwege de aanwezige boothelling. Daadwerkelijke badgasten zijn er slechts tientallen. Faciliteiten. De zwemlocatie aan de Waalboezem is voorzien van verschillende faciliteiten. Er zijn prullenbakken, parkeerplaatsen, een dixitoilet en een boothelling aanwezig. Op een drukke zomerse dag worden er maximaal 25 boten via de boothelling te water gelaten. Een drijflijn ontbreekt waardoor de zwemmers niet beschermt worden door de aanwezige pleziervaart. Er is geen verbod op honden als paarden bij de zwemlocatie. Naar schatting komen er 10 tot 15 honden per dag. Ze betreden het water niet vanwege de aanwezige oeverbeschoeiing. Paarden komen niet bij deze zwemlocatie. Figuur 6A geeft een algehele indruk van de zwemlocatie. Figuur 6B geeft de boothelling weer. A B Figuur 6A. Algemene indruk zwemlocatie Figuur 6B. Boothelling bij Waalboezem Beheer. 22

23 DHV/Grontmij Het Recreatieschap IJsselmonde is verantwoordelijk voor het beheer van (de faciliteiten van) de Waalboezem. De gemeenten Zwijndrecht, Hendrik-Ido-Ambacht, Rotterdam, Ridderkerk, Barendrecht, Albrandswaard en de provincie Zuid-Holland zijn deelnemers in het Recreatieschap. De ambtelijke werkzaamheden worden uitgevoerd door Groenservice Zuid-Holland (G.Z-H). G.Z-H maait de ligweide aan de Waalboezem 18 maal per jaar. In het zwemseizoen worden wekelijks de prullenbakken geleegd, het zwerfvuil verwijderd en het toilet gereinigd. In het hoogseizoen kan de frequentie desgewenst verhoogd worden. Waterkwaliteitsbemonstering. Het zwemwater op de locatie Waalboezem wordt tijdens de zomermaanden minimaal eens per veertien dagen gecontroleerd door het Waterschap Hollandse Delta. De meetlocatie wordt aan de hand van algemene fysisch-chemische en bacteriologische parameters de kwaliteit van het zwemwater vastgesteld. Dichtheden van blauwalgen worden in het laboratorium bepaald. Bij het vaststellen van de zwemwaterkwaliteit wordt tevens rekening gehouden met de geur en kleur van het water en de aanwezigheid van olie, schuim en vuil. Meteorologische parameters worden eveneens op de meetlocatie bepaald. Tevens wordt het aantal bezoekers geregistreerd. Gedurende de zomermaanden juni tot en met september bestaat er extra aandacht voor cyanobacteriedichtheden door middel van het uitvoeren van cyanobacteriescreeningen. De provincie Zuid-Holland is officieel toezichthouder op de waterkwaliteit van het oppervlaktewater op deze en overige zwemwaterlocaties in Zuid-Holland. De kwaliteit van de plas wordt bekendgemaakt via de zwemwatersite van de provincie ( en op teletekst pagina 725. Daarnaast kunnen recreanten de zwemwatertelefoon bellen voor informatie over de kwaliteitstoestand van zwemwateren. In de zwemzone bevindt zich 1 monsternamepunt (YO 05). Figuur 5 geeft de exacte locatie van het monsternamepunt weer. Op dit punt worden monsters genomen voor bepaling van de zwemwaterkwaliteit en voor de bepaling van andere parameters zoals nutriënten, metalen en chlorofyl. Maatregelen. Er is in het recente verleden geen aanleiding geweest om maatregelen te nemen. Tot op heden bestaan er ook geen plannen om de zwemlocatie aantrekkelijker te maken voor de badgasten. 1.2 Ecologie De ecologische waarden zijn zeer laag. Door de oeverbeschoeiing zijn de gradiënten, en daardoor variatie in flora en fauna, minimaal. Door het steile talud onder water zijn daar ook de ecologische waarden zeer beperkt. De ligweide bestaat hoofdzakelijk uit Gladde witbol. Tijdens het veldbezoek zijn een aantal wilde eenden en meerkoeten aangetroffen. Op de ligweide was redelijk veel feces aanwezig. Naar verwachting zijn er 50 vogels per dag aanwezig. 23

24 DHV / Grontmij 1.3 Begrenzing Er is geen begrenzing voor de zwemzone aangegeven bij de zwemlocatie aan de Waalboezem. Conform het algemeen protocol voor zwemwaterlocaties in binnenwater dient de zwemzone gemarkeerd te worden bij een waterdiepte van 1,50 meter of 50 meter uit de oever. Zie bijlage 3 voor meer informatie over het genoemde protocol. Gezien de geringe diepte van de Waalboezem, gemiddeld 2 meter, is de zwemzone op 50 meter uit de oever ingetekend op figuur 5. Provincie Zuid-Holland heeft ook een voorstel gedaan voor de begrenzing van de zwemzone, deze wijkt af van de voorgestelde begrenzing op figuur 7. De zwemzone is kleiner. Bijlage 6 geeft de voorgestelde begrenzing van provincie Zuid-Holland weer. De daadwerkelijke vaststelling van de zwemwaterzone dient nog plaats te vinden. Overstort t Zwaantje YO 05 Figuur 7. Voorstel begrenzing zwemzone op de locatie Waalboezem 1.4 Gezondheidsrisico s Cyanobacteriën. Drijflagen van cyanobacteriën, beter bekend als blauwalgen, kunnen een probleem op deze locatie zijn. De optimale omstandigheden voor een algenbloei zijn een temperatuur tussen de 20 C en 30 C, lichtarme en luwe (wind en stroming) omstandigheden, relatief ondiep, helder en mineraalrijk water. Tot op heden zijn in 1998 en 1999 hoge dichtheden cyanobacteriën geconstateerd en gemeld bij de provincie. In 1998 heeft dit 24

25 DHV/Grontmij geresulteerd in een drijflaag. Van 2002 tot op heden zijn geen cyanobacteriën geconstateerd. Voor meer informatie over cyanobacteriën wordt verwezen naar paragraaf 1.5. Doorzicht, ph en zwerfvuil. Vanuit veiligheid oogpunt is het na te streven doorzicht minimaal 1 meter. In principe kan minder doorzicht gevaar opleveren voor zwemmers, omdat zij gevaarlijk scherpe voorwerpen op de bodem niet kunnen zien, ingeval van duiken de waterdiepte niet kunnen inschatten of omdat zij in geval van nood niet snel teruggevonden kunnen worden. In de Waalboezem is regelmatig een doorzicht van minder dan 1 meter geconstateerd. Van 1994 tot en met 2006 varieerde het doorzicht tussen 30 cm en 1,5 m. Vanaf 2002 betreffen de meetresultaten bodemzicht. Naar verwachting voldoet het doorzicht van deze zwemlocatie over het algemeen aan de norm (doorzicht > 1m). Indien de ph-waarde (een maat voor de zuurgraad van het water) hoger is dan 10, bestaat er een gerede kans op gezondheidsrisico s, met name huidirritaties. In de Waalboezem is dit tot op heden niet geconstateerd. De kritische grens van 9, uit de oude zwemwaterrichtlijn, is tevens nog nooit overschreden. Tussen 1995 en 2006 varieerde de ph waarde tussen 7,2 en 9. De gemiddelde waarde bedraagt 8,5. Hoewel de ligweide tijdens het veldbezoek schoon was is er regelmatig zwerfvuil aanwezig. Zwemlocatie Waalboezem is een populaire ontmoetingsplaats voor jongeren die regelmatig afval achterlaten op de ligweide. G.Z-H verwijderd dit regelmatig. Zwemmersjeuk en botulisme. Er zijn geen gevallen van botulisme en zwemmersjeuk bekend bij zwemlocatie Waalboezem. Gezondheidsklachten gemeld bij de provincie Zuid-Holland. In 2003 heeft de provincie, wegens gezondheidsklachten met betrekking tot diverse zwemlocaties in heel Zuid-Holland, besloten een negatief zwemadvies uit te vaardigen voor alle zwemlocaties in de provincie. Op basis van de waterkwaliteitsgegevens van beide locaties bleek hier echter geen aanleiding voor te zijn. Daarnaast zijn geen gezondheidsklachten bekend bij provincie Zuid-Holland. 1.5 Cyanobacteriën Van de Waalboezem zijn cyanobacteriële gegevens aanwezig van de jaren 2003 t/m De tellingen zijn in opdracht van het Waterschap Hollandse Delta uitgevoerd door Aquasense. Bij de tellingen is het percentage cyanobacteriën ten opzichte van het overige fytoplankton bepaald. Op alle dagen dat cyanobacteriële tellingen zijn uitgevoerd zijn in 2007 vier weken toxische cyanobacteriën in zeer lage concentraties waargenomen (zie figuur 8). De hoeveelheid was minder dan 50% van het totale fytoplankton. In deze gevallen worden de toxische cyanobacteriën niet gedetermineerd. De waarnemingen werd geclassificeerd als zeer weinig. Tijdens het veldbezoek zijn geen cyanobacteriën waargenomen. 25

26 DHV / Grontmij Cyanobacterien Drijflaag 7 zeer veel, bloei 6 zeer veel 5 veel 4 algemeen 3 weinig 2 zeer weinig 1 geen 0 Figuur jun-03 7-jul jul-03 4-aug aug-03 1-sep sep-03 5-jul jul-04 2-aug aug aug sep jun jul jul-05 8-aug aug-05 5-sep sep-05 3-jul jul jul aug aug sep-06 2-jul jul jul jul aug aug-07 Aanwezigheid van toxische cyanobacteriën en drijflagen in de Waalboezem per controledatum van 2003 t/m Toepassing van de Handreiking Zwemwaterprofiel Blauwalgen (DHV, 2007) leert dat er voldoende gegevens aanwezig zijn over blauwalgen. Uit de quickscan van deze gegevens blijkt dat sinds 2003 geen van de cyanobacterie geslachten Microcystis, Planktothrix, Anabaena en Aphanizomenon in hoge concentraties aanwezig is geweest. Bij de waarnemingen in 2007 waren de toxische cyanobacteriën in lage concentraties aanwezig. Er zijn geen drijflagen geconstateerd de afgelopen vijf jaar. Microcystine concentraties in de waterfase zijn niet bekend. In de Waalboezem zijn de afgelopen jaren geen gezondheidsklachten bij de provincie ingediend. Op basis van bovenstaande gegevens kan worden geconcludeerd dat er geen aanzienlijke kans op toxische cyanobacterie bloei is in de Waalboezem. Verdere actie (in de vorm van een nadere beschrijving) is, volgens het stappenplan van de Handreiking Zwemwaterprofiel Blauwalgen, dan ook niet nodig. 26

27 DHV/Grontmij 2 HISTORISCHE DATA Waterschap Hollandse Delta bemonstert de zwemwaterkwaliteit gedurende het zwemwaterseizoen minimaal tweewekelijks op het monsterpunt (YO 05). De monsters zijn tot en met 2006 geanalyseerd conform de parameters van de oude richtlijn. Bij de onderstaande analyse worden de thermotolerante bacteriën van de coligroep gebruikt. Er vond geen analyse van de aantallen fecale streptococcen plaats. Sinds 2006 worden, conform de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn, Escherichia coli en intestinale enterococcen ook gemeten. In de grafieken wordt met een lijn klasse (goed) aangegeven. In de onderstaande historische data-analyse zijn de jaren meegenomen. Voor wat betreft de data van 2007 is er gekeken of er overschrijdingen/hogere meetwaarden zijn geweest en of deze in het beeld passen van de uitgevoerde historische data-analyse Tevens is globaal gekeken (op basis van KNMI data van 2007) of er een relatie is tussen de meetwaarden en neerslag/winderichting e.d. 2.1 Normoverschrijdingen In deze paragraaf zijn de analyseresultaten van de thermotolerante bacteriën van de coligroep voor de jaren 2002 tot en met 2006 in grafiekvorm weergegeven, zie figuur 8. Voor de Escherichia coli en intestinale enterococcen zijn de data van 2006 gepresenteerd in figuur 9. Jaartrends van thermotolerante bacteriën van de coligroep Klasse (goed) Thermotolerante bacteriën van de coligroep [kve/100ml] Figuur apr mei jun jul aug sep Thermotolerante bacteriën op locatie Waalboezem 27

28 DHV / Grontmij Op basis van de oude norm zijn er in 2006 geen overschrijdingen geweest van de richtlijn voor thermotolerante bacteriën van de coligroep van 2000 kve/100 ml. Op 29 juli 2002 is er een verhoging geconstateerd van 730 kve/100 ml. In de overige jaren 2003, 2004, 2005 en 2006 zijn er geen verhogingen geconstateerd. Over het algemeen liggen de meetwaarden ruim onder de 500 kve/100 ml. Indien we de data van thermotolerante bacteriën van de coligroep van de jaren 2003 tot en met 2006 nemen en aannemen dat dit vergelijkbaar is met E.coli dan kan de kwaliteitsklasse volgens de nieuwe richtlijn bepaald worden. Deze locatie valt dan in de kwaliteitsklasse uitstekend. Figuur 9 presenteert de meetdata voor de Escherichia coli en intestinale enterococcen van meetpunt YO 05 in de Waalboezem. Escherichia-coli [kve/100 ml] E. coli en Intestinale enterococcen E. coli Extremen E. coli E. coli - klasse (goed) Intestinale enterococcen Extremen Intestinale enterococcen Intestinale enterococcen - klasse (goed) meetpunt YOP Plas Vaanbos; Intestinale enterococcen [kve/100 ml] 0 apr mei jun jul aug sep 0 Figuur 9. Intestinale enterococcen en E. coli op locatie Waalboezem In 2006 werd de norm voor Escherichia coli en intestinale enterococcen niet overschreden. Tevens zijn er geen noemenswaardige verhogingen geconstateerd. Op basis van de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn viel de zwemwaterkwaliteit voor zowel intestinale enterococcen als Escherichia coli dit jaar in de klasse uitstekend. Om een goede kwaliteitsklasse te bepalen zijn echter data over minimaal drie jaar nodig. Wanneer voor de drie jaren waarin geen Escherichia coli gemeten is de waarden van de thermotolerante bacteriën van de coligroep worden gebruikt uit 2006, zoals toegestaan is volgens de nieuwe richtlijn, dan is de kwaliteitsklasse voor Escherichia coli ook uitstekend. 28

29 DHV/Grontmij Uit de data van 2007 is naar voren gekomen dat er op 16/7/07 een overschrijding is geweest van de klasse goed van Escherichia coli ( kve/100 ml) en intestinale enterococcen (2.019 kve/100 ml). Op deze datum was er tevens een verhoging van de thermotolerante bacteriën van de coligroep (1.000 kve/100 ml). Op 16 juli is veel neerslag gevallen, 259 mm. Naar verwachting is door de neerslag de aanwezige verontreinigen op de locatie afgespoeld en in het water terecht gekomen. Tevens bestaat er een grote kans dat rioolwateroverstort t Zwaantje heeft gewerkt. 29

30 DHV / Grontmij 2.2 Historisch data-analyse in relatie tot weersomstandigheden De historische data-analyse is uitgevoerd voor de periode Gedurende deze jaren is er geen normoverschrijding of noemenswaardige verhoging geconstateerd. In vergelijking met de andere zwemlocaties in het beheersgebied van waterschap Hollandse delta is dat opvallend te noemen. Op 14 augustus 2006 is vrijwel in iedere zwemlocatie een verhoging, dan wel een normoverschrijding geconstateerd. De historische data-analyse is uitgevoerd om een mogelijk verband tussen weersomstandigheden en de overschrijding en verhogingen vast te kunnen stellen. Weersomstandigheden kunnen in verband worden gebracht met recreatiedruk, met name ten tijde van zonnige dagen kan de recreatiedruk toenemen. In geval van neerslag kan er afspoeling van oevers plaats vinden waardoor de concentraties fecale bacteriën een negatieve invloed op de zwemwaterkwaliteit kunnen hebben. Windgegevens kunnen een indruk geven van menging van wateren bij de zwemlocaties. Weersinvloeden die mogelijk verband houden met de recreatiedruk zijn de luchttemperatuur en het aantal zonne-uren op de dagen voorafgaand aan de monstername. Regenval in de vorm van neerslag per uur en de windsnelheid en richting geven een indruk van de afspoeling, mogelijke overstorten en menging. In deze paragraaf worden enkele grafieken gepresenteerd waarin de concentraties van intestinale enterococcen uitgezet zijn tegen weersomstandigheden afkomstig van het KNMI weerstation Rotterdam. Er is gekozen voor Escherichia coli voor de Waalboezem. Voor Wevershoek zijn de thermotolerante bacteriën uitgezet tegen de weersomstandigheden. Neerslag en Escherichia coli 2006 Escherichia coli en weergegevens Rotterdam E. coli Extremen E. coli E. coli - klasse (goed) Neerslag intensiteit (mm/h) meetpunt YOP Plas Vaanbos; E. coli [kve/100 ml] Neerslag intensiteit (mm/h) apr mei jun jul aug sep 0 Figuur 10. Neerslag en Escherichia coli op locatie Waalboezem 30

31 DHV/Grontmij Ondanks de extreem droge maand juli, gevolgd door zeer natte periode in augustus 2006 is er nauwelijks een verhoogde concentratie van Escherichia coli gemeten. Naar alle waarschijnlijkheid heeft dit te maken met de aanwezige oeverbeschoeiing van de zwemlocatie, zie figuur 11A en B. Feces en andere mogelijk aanwezige verontreinigen op de locatie spoelen beduidend minder af dan bij zwemlocaties waarbij een strandje aanwezig is. Daarnaast moet worden meegenomen dat de monstername halverwege de zwemzone plaatsvindt. Verontreinigingen, afkomstig van badgasten, of afspoeling blijven gedeeltelijk onopgemerkt. A B Figuur 11. Oeverbeschoeiing bij zwemlocatie Waalboezem Andere mogelijke verbanden tussen weersomstandigheden en de meetgegevens kunnen niet gelegd worden omdat er geen verhogingen geconstateerd zijn van de parameters Escherichia coli en intestinale enterococcen. 31

32 DHV / Grontmij 3 POTENTIËLE BRONNEN BACTERIËLE VERONTREINIGING Op basis van veldbezoek, historische data-analyse en bestudering van hydrografische kaarten kunnen voor Oostvoornse Meer noord een aantal mogelijke bronnen voor verontreiniging worden aangemerkt: Overstort t Zwaantje. Op de Waalboezem storten volgens gemeente Ridderkerk acht rioolsystemen over. Eén overstort, t Zwaantje genaamd, ligt recht tegenover de zwemlocatie, de andere zeven liggen benedenstrooms en hebben dus geen invloed. t Zwaantje is een gemengd rioolstelsel. Er zijn geen overstortfrequenties bekend. Op basis van schattingen van gemeente Ridderkerk en extrapolatie wordt aangenomen dat rioolwateroverstort t Zwaantje 15 maal per jaar overstort. Per keer wordt naar schatting 400 m 3 overgestort. Dit komt neer op een totaalvolume per jaar van 6000 m 3. Watervogels op de ligweide. Ten tijde van het veldbezoek zijn redelijk grote hoeveelheden feces afkomstig van ganzen en eenden aangetroffen op ligweide. Dit kan als bron aangemerkt worden. Het totaal aantal vogels wordt geschat op 50. Als worst-case scenario worden tevens 70 vogels meegenomen in ZWEMPROF. Honden op de ligweide. Af en toe worden er honden uitgelaten bij de ligweide. Vanwege de aanwezige oeverbeschoeiing betreden ze het water niet. Voor ZWEMPROF wordt uitgegaan van 10 honden per dag die de plas bezoeken. Als worst-case scenario worden tevens 15 honden in de beschouwing meegenomen. Recreatievaart. De Waalboezem is een druk bevaren water. Exacte gegevens van het aantal vaarbewegingen is niet bekend. Door GZH is een inschatting gemaakt van het aantal vaarbewegingen. Ingeschat wordt dat dagelijks circa 15 boten de zwemwaterlocatie passeren. Als worse-case situatie wordt uitgegaan van circa 25 boten. Bezoekers. Het bezoekersaantal is relatief laag langs de Waalboezem. Voor ZWEMPROF wordt uitgegaan van gemiddeld 40 bezoekers met uitschieters van maximaal 100 bezoekers per dag. 32

33 DHV/Grontmij 4 ZWEMPROF In een eenvoudig spreadsheetmodel (ZWEMPROF) zijn dimensies van de zwemplas en omvang van potentiële bronnen ingevuld. Aan de hand van kengetallen is de invloed van de potentiële bronnen op de bacteriële waterkwaliteit kwantitatief geschat. Bij de onderstaande analyse is gebruikt gemaakt van het spreadsheetprogramma ZWEMPROF. De uitkomsten van ZWEMPROF zijn erg afhankelijk van de hydrologische/morfologische parameters welke worden ingevoerd. Hierbij valt te denken aan waterdiepte, breedte en het verversingsdebiet. Figuur 12 geeft de resultaten weer van een situatie waarbij uitgegaan is van lage stroomsnelheid van 0,1 m/s. Figuur 12. Resultaatsheet ZWEMPROF Overstort t Zwaantje. Overstort t Zwaantje heeft volgens ZWEMPROF een grote invloed op de bacteriologische kwaliteit van het zwemwater. Dit heeft te maken met de zeer geringe afstand tussen de overstort en de zwemzone en de hoeveelheid m 3 die in het water komen. Naar verwachting is dit gemiddeld 400 m 3 per keer. Watervogels op de ligweide. Vogels op de ligweide hebben geen invloed op de bacteriologische kwaliteit van het zwemwater. Honden op de ligweide. Honden hebben geen invloed op de bacteriologische kwaliteit van het zwemwater. 33

34 DHV / Grontmij Alle dieren gezamenlijk. (Water)vogels en honden tezamen hebben geen invloed de bacteriologische kwaliteit van het zwemwater.. Recreatievaart. De recreatievaart heeft geen invloed op de bacteriologische kwaliteit van het zwemwater. Bezoekers. Bezoekers hebben geen invloed op de bacteriologische kwaliteit van het zwemwater. 34

35 DHV/Grontmij 5 EVALUATIE EN CONCLUSIES De Waalboezem wordt amper bezocht door badgasten. Het zwemstrand ontbreekt en de openbare weg ligt op slechts 8 meter afstand van de oever. Op een mooie dag wordt de locatie door maximaal 100 badgasten bezocht. Op 10 meter afstand van de zwemzone is een boothelling aanwezig. Op een mooie dag worden tot maximaal 25 boten te water gelaten. Sinds 2006 zijn ook de volgens de nieuwe Zwemwaterrichtlijn verplichte parameters Escherichia coli en intestinale enterococcen gemeten. Uit de historische data-analyse blijkt dat er geen normoverschrijdingen zijn geconstateerd. In 2003 is een algeheel zwemverbod voor alle zwemwaterlocaties in provincie Zuid-Holland afgekondigd. Uit de historische data-analyse blijkt dat er geen directe relatie is tussen de klimatologische omstandigheden. In vergelijking met de andere zwemlocaties in het beheersgebied van waterschap Hollandse Delta is dat opvallend te noemen. Op 14 augustus 2006 is vrijwel in iedere zwemlocatie een verhoging, dan wel een normoverschrijding van de thermotolerante bacteriën geconstateerd, behalve bij de Waalboezem. Naar alle waarschijnlijkheid heeft dit te maken met de aanwezige oeverbeschoeiing van de zwemlocatie. In 2007 is op 16/7/07 een overschrijding geweest van de klasse goed van Escherichia coli en intestinale enterococcen. Op deze datum was er tevens een verhoging van de thermotolerante bacteriën van de coligroep. De geconstateerde potentiële verontreinigingsbronnen (overstort t Zwaantje, vogels, honden, recreatievaart en bezoekers) zijn ingevoerd in ZWEMPROF. Hieruit is naar voren gekomen dat overstort t Zwaantje een zeer grote invloed heeft op de bacteriologische kwaliteit van het zwemwater. Aangezien uit de historische analyse blijkt dat er in het verleden nauwelijks verhogingen zijn geconstateerd van Escherichia coli, intestinale enterococcen of thermotolerante bacteriën wordt geadviseerd de waterkwaliteit tevens te meten nadat overstort t Zwaantje heeft gewerkt. Op deze manier krijgt men meer inzicht in de relatie tussen waterkwaliteit en hevige neerslag. 35

36 DHV / Grontmij 6 AANBEVELINGEN EN MAATREGELEN De locatie Waalboezem heeft geen problemen met de bacteriologische waterkwaliteit. Alleen onder extreme neerslagomstandigheden in juli 2007 zijn overschrijdingen van intestinale enterococcen en Escherichia coli geconstateerd. Over het algemeen valt de waterkwaliteit in de klasse uitstekend. Vanuit waterkwaliteitsoogpunt is het niet noodzakelijk om maatregelen te nemen. Wel worden er enkele maatregelen en aanbevelingen voorgesteld die er voor zorgen dat de benoemde bronnen een geringere invloed krijgen op de waterkwaliteit. Tevens dragen de aanbevelingen bij aan een betere beleving van de zwemwaterlocatie: Waterkwaliteitsmetingen verrichten na hevige regenbuien De historische data-analyse en de resultaten uit ZWEMPROF komen niet met elkaar overeen. Om de daadwerkelijke invloed van overstort t Zwaantje vast te stellen wordt geadviseerd ook de parameters Escherichia coli en intestinale enterococcen direct na hevige regenbuien te bemonsteren. Onderzoek naar verfraaien zwemlocatie De zwemwaterlocatie Waalboezem heeft geen zwemstrand en ligt op enkele meters afstand van de openbare weg. Het bezoekersaantal is dan ook relatief laag. Een onderzoek naar de potenties van de zwemwaterlocatie moet uitwijzen of een investering in het verfraaien van de locatie aan te bevelen is. Monsternamepunt verplaatsen naar oostkant zwemzone. Het monsternamepunt bevindt zich in het midden van de zwemzone. Eventuele verontreinigingen, afkomstig van badgasten, worden op deze manier niet geheel meegenomen. Voor een representatief beeld wordt geadviseerd het monsternamepunt te verplaatsen naar de oostkant van de zwemzone. Zwemzone afscheiden mbv een ballenlijn De zwemzone bij zwemlocatie Waalboezem is niet gemarkeerd met behulp van een ballenlijn of op een andere manier. Ten behoeve van de veiligheid van de zwemmers wordt geadviseerd een ballenlijn te plaatsen bij een waterdiepte van 1,50 meter of 50 meter uit de oever. Deze maatregel heeft geen direct effect op de waterkwaliteit maar voorkomt eventueel conflicterende situaties tussen recreatievaart en badgasten en draagt bij aan de veiligheid van de badgasten. Voorlichting recreatievaart. Op de Waal vindt wat recreatievaart plaats. Recreatievaart kan een potentiële bron van verontreinigingen zijn, aangezien de locatie Wevershoek in verbinding staat met de Waal. Vandaar dat aanbevolen wordt om door middel van voorlichting aan de recreatievaart dit te voorkomen. Met ingang van 2009 dienen de boten uitgerust te zijn met een vuilwatertank. Naar verwachting is de kans op lozingen dan kleiner, mits er goede voorzieningen aanwezig zijn. Van belang is ook om hierover 36

37 DHV/Grontmij voorlichting te geven aan de booteigenaren. Ook voor de booteigenaren is het van belang dat er bij de zwemwaterzone goede toiletvoorzieningen aanwezig zijn. Afstemmen officiële zwemzone met provincie Zuid-Holland In dit zwemwaterprofiel is een begrenzing voor de zwemzone voorgesteld conform het protocol binnenwater uit het rapport KRW en oppervlaktewater: Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water (DHV, 2005). Provincie Zuid-Holland heeft ook een voorstel gedaan voor de begrenzing van de zwemzone, zie bijlage 5. De voorstellen komen niet overeen met elkaar. Aanbevolen wordt om in overleg met provincie Zuid- Holland een eenduidige begrenzing van de zwemzone vast te stellen. 37

38 DHV / Grontmij B. ZWEMLOCATIE WEVERSHOEK 38

39 DHV/Grontmij 1 GEBIEDSBESCHRIJVING ZWEMLOCATIE WEVERSHOEK 1.1 Algemeen De zwemwaterlocatie Wevershoek is gelegen aan de noordzijde van de Waal (gelegen tussen Heerjansdam en Hendrik-Ido-Ambacht). De zwemlocatie is genoemd naar het nabij gelegen wijk Wevershoek. Wevershoek is dan ook een locatie die met name een regionale functie heeft. De zwemlocatie is gelegen in een parkachtige omgeving, aan een uitloper van de Waal. De zwemwaterzone is gelegen aan een zandstrand en recreatieweide. Figuur 13 geeft een indruk van de zwemlocatie en de directe omgeving. Ten zuiden van de zwemwaterzone is een glastuinbouwgebied gelegen, de afwatering van het gebied vindt niet plaats op de Waal of de zwemwaterzone. Op het terrein Wevershoek zijn toiletten aanwezig. Nabij de zwemwaterzone zijn speeltoestellen gelegen. Het gebied staat er bekend om dat er veel honden uitgelaten worden. Aan de zijde van de Waal is een speciaal hondenstrandje aangelegd, hier mogen de honden los zwemmen. Bij de ingang van het terrein is een pannenkoekenrestaurant aanwezig. zwemlocatie doorgang steiger doorgang glastuinbouw Figuur 13. Wevershoek en omgeving. De locatie is gelegen in een parkachtige omgeving. Ten zuiden van de locatie is een glastuinbouwgebied gelegen. Op de foto zijn de twee doorgangen met de Waal aangegeven. 39

40 DHV / Grontmij De zwemwaterzone staat via doorgangen in verbinding met de Waal. Nabij de meest noordelijke gelegen doorgang is een steiger aanwezig waar bootjes kunnen aanleggen. De boten kunnen echter niet in de zwemwaterzone komen. De zwemwaterlocatie is min of meer rechthoekig met een afmeting van ongeveer 60 m bij 15 m. De zwemwaterzone is geheel afgebakend middels een drijflijn. Bezoekersaantal. Ten tijde van het veldbezoek (25 juni 2007) waren geen zwemmers actief bij het strandje. Dit is niet verwonderlijk gezien het tijdstip (10.30 u) en het feit dat de vakantieperiode nog niet aangebroken was. Volgens Groenservice Zuid-Holland (G.Z-H) kan het aantal bezoekers tijdens een warme zomerse dag oplopen tot circa 50 bezoekers. De beheerder van het pannenkoekenhuis spreekt van gemiddeld bezoekers met uitschieters naar 100 bezoekers per dag. Faciliteiten. De zwemwaterlocatie is gelegen in een parkachtige omgeving. Bij de ingang van het parkje is een pannenkoekenrestaurant en een parkeerplaats gelegen. Nabij de parkeerplaats is tijdens het zwemseizoen een tijdelijk toilet aanwezig. Op het gehele terrein zijn voldoende vuilnisbakken aanwezig. De zwemwaterlocatie is gelegen in het noordelijke gedeelte van het terrein Wevershoek. Nabij de zwemwaterlocatie zijn enkele speelvoorzieningen aanwezig. Op het terrein is een wandelpad gelegen, hiervan wordt met name gebruik van gemaakt door mensen die hun hond uitlaten. Het is bij G.Z-H bekend dat circa drie hondenuitlaatservices gebruik maken van het gebied. Ingeschat wordt dat circa 80 honden dagelijks in het park worden uitgelaten. Om te voorkomen dat honden zwemmen in de zwemwaterzone heeft G.Z-H een informatiefolder uitgebracht waarin aangegeven staat dat honden in het oostelijke gedeelte van het park los mogen lopen, nabij de zwemwaterzone is het verplicht om de honden aan te lijnen. Nabij de Waal is een locatie waar honden kunnen zwemmen. Bij de zwemwaterlocatie is echter geen bord aanwezig waarop staat dat het verboden is om honden in het water te laten zwemmen of dat honden aangelijnd dienen te zijn. Figuur 14. De ballenlijn vormt de begrenzing van de zwemwaterzone. 40

41 DHV/Grontmij Beheer. Het Natuur- en Recreatieschap Voorne-Putten-Rozenburg is verantwoordelijk voor het beheer van (de faciliteiten van) het Oostvoornse Meer. De gemeenten Bernisse, Hellevoetsluis, Brielle, Rotterdam, Rozenburg, Spijkenisse, Westvoorne en de Provincie Zuid-Holland zijn deelnemers in het Recreatieschap. De ambtelijke werkzaamheden worden uitgevoerd door Groenservice Zuid-Holland (G.Z-H). G.Z-H leegt de prullenbakken en verwijdert het zwerfvuil twee tot drie maal per week. De frequentie kan in het hoogseizoen desgewenst verhoogd worden. Het toilet is in beheer bij de paviljoens. Waterkwaliteitsbemonstering. De zwemzone Wevershoek wordt tijdens de zomermaanden minimaal eens per veertien dagen gecontroleerd door het Waterschap Hollandse Delta. De meetlocatie wordt aan de hand van algemene fysisch-chemische en bacteriologische parameters de kwaliteit van het zwemwater vastgesteld. Dichtheden van blauwalgen worden in het laboratorium bepaald. Bij het vaststellen van de zwemwaterkwaliteit wordt tevens rekening gehouden met de geur en kleur van het water en de aanwezigheid van olie, schuim en vuil. Meteorologische parameters worden eveneens op de meetlocatie bepaald. Tevens wordt het aantal bezoekers geregistreerd. Gedurende de zomermaanden juni tot en met september bestaat er extra aandacht voor cyanobacteriedichtheden door middel van het uitvoeren van cyanobacteriescreeningen. De provincie Zuid-Holland is officieel toezichthouder op de waterkwaliteit van het oppervlaktewater op deze en overige zwemwaterlocaties in Zuid-Holland. De kwaliteit van de plas wordt bekendgemaakt via de zwemwatersite van de provincie ( en op teletekst pagina 725. Daarnaast kunnen recreanten de zwemwatertelefoon bellen voor informatie over de kwaliteitstoestand van zwemwateren. De waterkwaliteit wordt doorgaans ter plaatse van de zwemzone bemonsterd, het doorzicht wordt doorgaans bepaald bij de nabij gelegen steiger (YOP 0238) op een afstand van circa 25,0 m van YOP Deze steiger bevindt zich niet in de zwemwaterzone. 41

42 DHV / Grontmij Bemonsteringspunt kwaliteit Bemonsteringspunt doorzicht Figuur 15. De locatie van de zwemzone en de monstername locaties. Maatregelen. In het park worden veel honden uitgelaten, hierbij werden regelmatig honden in de zwemwaterzone aangetroffen. Gezien de negatieve effecten hiervan op de zwemwaterkwaliteit heeft G.Z-H maatregelen getroffen. Door G.Z-H is een informatiefolder (zie bijlage %%) uitgebracht en zijn in het gebied zoneringen aangebracht. Nabij de zwemwaterzone dienen honden aangelijnd te zijn, nabij de Waal (buiten de zwemwaterzone) is een locatie aangewezen waar honden mogen zwemmen en los kunnen lopen. G.Z-H heeft aangegeven dat de maatregelen effect hebben. Toekomstige maatregelen/ontwikkelingen In de toekomstige situatie zal het aanwezige glastuinbouwgebied plaats maken voor een uitbreiding van het terrein Wevershoek. De nadruk op het te realiseren gebied ligt met name op natuurontwikkeling, een uitbreiding van de zwemzone of andere recreatieve voorzieningen wordt niet verwacht. 42

43 DHV/Grontmij 1.2 Hydromorfologie en ecologie Hydromorfologie Het waterpeil wordt het hele jaar gehandhaafd op -1,0 meter t.o.v. NAP. De waterdiepte in de plas neemt af tot circa 1,50 m nabij de drijflijn. Wevershoek staat via twee doorgangen in verbinding met de Waal. Er is geen sprake van een specifieke in- of uitstroomopening. Vanuit de plas Wevershoek wordt water de polder ingelaten, er is geen sprake van polderwater wat op de plas uitkomt. De waterstroming in de Waal zelf is noordelijk gericht, nabij Heerjansdam wordt water ingelaten, ter hoogte van Hendrik- Ido-Ambacht wordt het overtollig water geloosd op de Maas. Over het algemeen geldt dat er weinig water wordt uitgelaten. Waterschap Hollandse Delta heeft aangegeven dat er zeer weinig stroming is op de Waal. Vooralsnog wordt uitgegaan van een stroomsnelheid van 0,1 m/s. In de Waalboezem bevinden zich volgens gemeente Ridderkerk acht overstorten. Deze liggen allemaal benedenstrooms van de verbinding met Wevershoek. De overstort ligt het dichtst bij de verbinding van de Waal met Wevershoek (500 m ten noorden) is t Zwaantje. Ecologie. Aan de zijde van het wandelpad/ speelterrein bestaan de oevers van de zwemwaterzone uit een zandig talud. De zwemwaterlocatie wordt aangeduid met een ballenlijn. De noordzijde van de oever bestaat gedeeltelijk uit algemeen voorkomende rietplanten. De oever van de plas bestaat uit riet en wilgen. Eind 2003 is in opdracht van Visstandsbeheercommissie IJsselmonde door Tauw bv een visstandonderzoek uitgevoerd. Ten zuiden van Rijsoord is met behulp van een electrovisapparaat polderwater, gevoed door de Waalboezem, bemonsterd. Aangenomen wordt dat dezelfde visstand ook in Wevershoek voorkomt. In het polderwater zijn in totaal acht vissoorten gevangen. Qua aantal domineren vooral Blankvoorn en Brasem (respectievelijk 48% en 45%). Overige soorten die zijn gevangen zijn: Baars, Roofblei, Ruisvoorn, Snoek, Zeelt en een enkele Winde. Door de aanwezigheid van veel grote Brasems, domineert Brasem qua gewicht over Blankvoorn (71% tegen 6%). Snoek maakt 16 % deel uit van het totale gevangen gewicht. 1.3 Begrenzing De begrenzing van de badzone wordt voorgesteld met behulp van het rapport KRW en oppervlaktewater, Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water (RIZA, juni 2005) en weergegeven in figuur 16. Op basis van het protocol zwemwaterlocaties in binnenwater ligt de zwemwaterzone binnen het gebied wat afgebakend is door de ballenlijn. De waterdiepte nabij deze drijflijn bedraagt maximaal 1,50 m. Door provincie Zuid- Holland is tevens een begrenzing voorgesteld, deze komt overeen met de voorgestelde 43

44 DHV / Grontmij begrenzing van Grontmij. De daadwerkelijke vaststelling van de zwemwaterzone dient nog plaats te vinden. C Figuur 16. Luchtfoto van het strand met de begrenzing van de zwemzone. 1.4 Gezondheidsrisico s Cyanobacteriën. De optimale omstandigheden voor algenbloei zijn een temperatuur tussen de 20 ºC en 30 ºC, lichtarme en luwe (wind en stroming) omstandigheden, relatief ondiep, helder en nutriëntrijk water. Tot op heden zijn in 2003 en 2004 toxische cyanobacteriën geconstateerd. In beide jaren viel het aantal cyanobacteriën in de klasse zeer weinig. Een zwemverbod is in 2003 afgegeven voor alle zwemwaterlocaties in Zuid-Holland, gezien gezondheidsklachten met betrekking tot diverse locaties in geheel Zuid-Holland. Voor meer in formatie over cyanobacteriën wordt verwezen naar paragraaf 1.5. Doorzicht, ph en zwerfvuil. Het doorzicht geeft een wisselend beeld. In de betreffende periode, gedurende het zwemseizoen, is er meerdere malen sprake van bodemzicht, opvallend hierbij is dat het bodemzicht varieert tussen de 0,40 m en 1,4 m. Het vermoeden bestaat dat wellicht niet 44

45 DHV/Grontmij steeds op dezelfde locatie het doorzicht bepaald wordt, zo kan er bijvoorbeeld vanaf de kant worden gemeten of vanaf de aanwezige steiger. Het algemene beeld is dat het bodemzicht niet voldeed aan de norm (doorzicht > 1,0 m) uit de oude Zwemwaterrichtlijn. Het gemiddelde doorzicht bedraagt circa 0,70 m. Bij een zo laag doorzicht bestaan gezondheidsrisico s, bijvoorbeeld in verband met niet zichtbare scherpe voorwerpen op de bodem. De ph (gedurende het zwemseizoen) is in de jaren 2002 tot en met 2006 geen enkele maal hoger geweest dan de kritische grens van 9. De zuurgraad fluctueert tussen 7,5 en 8,7. De gemiddelde zuurgraad bedraagt 8,0. Zwerfvuil/drijfvuil is in de periode van geen enkele maal aangetroffen. Zwemmersjeuk en botulisme. Er zijn geen gevallen van zwemmersjeuk en botulisme bekend. Gezondheidsklachten gemeld bij de provincie Zuid-Holland. In 2003 heeft de Provincie, wegens gezondheidsklachten met betrekking tot diverse zwemlocaties in heel Zuid-Holland, besloten een negatief zwemadvies uit te vaardigen voor alle zwemlocaties in de provincie. Op basis van de waterkwaliteitsgegevens van de locatie Wevershoek bleek er hiervoor echter geen aanleiding te zijn. In 2002 tot en met 2006 is de locatie Wevershoek geen enkele maal gesloten geweest in verband met de aanwezigheid van grote hoeveelheden giftige blauwwieren (bron: provincie Zuid- Holand). Wel zijn in 2004 (klasse: zeer weinig) een geringe hoeveelheid blauwwieren aangetroffen. In 2003 zijn er enkele gezondheidsklachten geweest, de aard van deze klachten is niet bekend. 1.5 Cyanobacteriën Cyanobacteriegegevens Van de locatie Waal, Wevershoek (YOP 0238) zijn cyanobacteriële gegevens aanwezig van de jaren 2003 t/m De screeningen zijn in opdracht van Waterschap Hollandse Delta uitgevoerd door Grontmij Aquasense. Bij de screeningen is het percentage cyanobacteriën ten opzichte van het overige fytoplankton bepaald. De cyanobacteriële screeningen wijzen uit dat in 2003 (augustus) en 2004 (augustus) potentieel toxische cyanobacteriën aanwezig waren. 45

46 DHV / Grontmij Waal, Wevershoek (YOP0238) Planktothrix Anabaena Aphanizomenon Pot. toxische cyanobacteriën aanwezig zeer veel, bloei 6 zeer veel 5 veel 4 algemeen 3 weinig zeer weinig geen Figuur 17. Cyanobacteriën Waal, Wevershoek. Indien uit de screeningen blijkt de hoeveelheid toxische cyanobacteriën meer was dan 50% van het totale fytoplankton, zijn de toxische cyanobacteriën gedetermineerd. Uit de bovenstaande grafiek blijkt dat deze determinatie in de beschouwde periode niet heeft plaatsgevonden. Zowel in augustus 2003 en 2004 (data waarop toxische cyanobacteriën zijn aangetroffen), was het percentage lager dan 50 % van het totale fytoplankton, een nadere determinatie heeft toen dus niet plaatsgevonden. Beoordeling Het toepassen van de Handreiking Zwemwaterprofiel Blauwalgen (DHV, 2007) leert dat er voldoende gegevens aanwezig zijn over blauwalgen. Uit de quickscan van deze gegevens blijkt dat in augustus 2003 en augustus 2004 toxische cyanobacteriën zijn aangetroffen, het percentage van deze bacteriën was lager dan 50 % van het totale fytoplankton. Op beide data viel het aantal toxische cyanobacteriën in de klasse zeer weinig. In 2006 zijn de microcystine concentraties in de waterfase bepaald. De microcystine concentratie was beduidend lager dan 20 μg/l, de hoogste gemeten concentratie was 1,2 μg/l. Voor wat betreft de locatie Waal, Wevershoek zijn de afgelopen jaren geen meldingen van gezondheidsklachten binnengekomen. Op basis van de bovenstaande gegevens kan worden geconcludeerd dat er geen aanzienlijke kans is op toxische cyanobacterie bloei bij de zwemwaterlocatie Waal, Wevershoek. Verdere actie (in de vorm van een nadere beschrijving) is, volgens het stappenplan van de handreiking Zwemwaterprofiel Blauwalgen, dan ook niet nodig. 46

47 DHV/Grontmij 2 HISTORISCHE DATA Het Waterschap Hollandse Delta bemonstert de zwemwaterkwaliteit gedurende het zwemwaterseizoen minimaal tweewekelijks, het waterkwaliteitsmonster wordt genomen in de zwemwaterzone. Het doorzicht wordt bepaald bij de nabij gelegen steiger (buiten de zwemwaterzone). De monsters zijn tot en met 2006 geanalyseerd conform de parameters van de oude richtlijn. Bij de onderstaande analyse worden de thermotolerante bacteriën van de coligroep gebruikt. Er vond geen analyse van de aantallen fecale streptococcen plaats. In 2004, 2006 en 2007 zijn er ook metingen uitgevoerd in het kader van de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn die sinds begin 2006 van kracht is. Volgens deze richtlijn moeten Escherichia coli en intestinale enterococcen gemeten worden. In de grafieken wordt met een lijn de klasse goed aangegeven. In de onderstaande historische data-analyse zijn de jaren meegenomen. Voor wat betreft de data van 2007 is er gekeken of er overschrijdingen/hogere meetwaarden zijn geweest en of deze in het beeld passen van de uitgevoerde historische data-analyse Tevens is globaal gekeken (op basis van KNMI data 2007) of er een relatie is tussen de meetwaarden en weersomstandigheden. 2.1 Normoverschrijdingen In deze paragraaf zijn de analyseresultaten van de thermotolerante bacteriën van de coligroep voor de jaren 2002 t/m 2006 in grafiekvorm weergegeven (figuur 18). Voor de Escherichia coli en intestinale enterococcen zijn de data van 2006 gepresenteerd. 47

48 DHV / Grontmij Waal, Wevershoek ( YOP0238) Jaartrends van thermotolerante bacteriën van de coligroep Thermotolerante bacteriën van de coligroep (kve/100ml) klasse (goed) extreme apr mei jun jul aug sep Figuur 18. Jaartrends van de thermotolerante bacteriën van de coligroep van 2002 t / m Op basis van de oude norm is er in 2003 één overschrijding geweest van de richtlijn voor thermotolerante bacteriën van de coligroep van 2000 kve / 100 ml. Deze overschrijding (3.400 kve/100 ml) is gemeten op 1/9/2003. In de overige jaren 2002, 2004, 2005, 2006 zijn er geen overschrijdingen geconstateerd. Over het algemeen liggen de meetwaarden ruim onder de 500 kve/100 ml. Indien we de data van thermotolerante bacteriën van de coligroep van de jaren 2002 tot en met 2006 nemen en aannemen dat dit vergelijkbaar is met E.coli dan kan de kwaliteitsklasse volgens de nieuwe richtlijn bepaald worden, deze berekening is conform de nieuwe richtlijn. Deze locatie valt dan in de kwaliteitsklasse uitstekend. 48

49 DHV/Grontmij Waal, Wevershoek (YOP0238) Intestinale enterococcen en Escherichia coli 2004 E coli 2006 E coli klasse (goed) E coli 2004 intest. enterococcen 2006 intest. enterococcen klasse (goed) intest. enterococcen Escherichia coli (kve/100ml) apr mei jun jul aug sep Intestinale enterococcen (kve/100ml) Figuur Verloop van concentraties van intestinale enterococcen en E. coli in de jaren 2004 en In 2004 en 2006 werd de norm voor E. coli en intestinale enterococcen geen éénmaal overschreden. De hoogste gemeten waarde voor E.coli was 393 kve/100 ml, voor wat betreft intestinale enterococcen was de hoogste meetwaarde 208 kve/100 ml. Beide waarden zijn gemeten op 14 augustus 2006, op deze datum zijn er meerdere overschrijdingen in het beheersgebied van Waterschap Hollandse Delta aangetroffen, ook landelijk zijn er meerdere overschrijdingen op deze datum geconstateerd. Door het Waterschap is nagevraagd of er sprake was van een kruisbesmetting van de watermonsters, het betreffende laboratorium (Waterschap Rivierenland) heeft aangegeven dat de verkregen gegevens betrouwbaar zijn. Op basis van de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn viel de zwemwaterkwaliteit voor zowel E. coli als intestinale enterococcen beide jaren in de kwaliteitsklasse uitstekend. Om een goede kwaliteitsklasse te bepalen zijn data over minimaal drie jaren nodig. Wanneer voor de jaren waarin geen Escherichia coli gemeten is de waarden van de thermotolerante bacteriën van de coligroep worden gebruikt, zoals toegestaan is volgens de nieuwe richtlijn, dan is de kwaliteitsklasse voor Escherichia coli uitstekend. Uit de data van 2007 is naar voren gekomen dat voor wat betreft E.coli, intestinale enterococcen als thermotolerante bacteriën van de coligroep er geen overschrijdingen zijn geweest van de klasse goed. 49

50 DHV / Grontmij 2.2 Historisch data-analyse in relatie tot weersomstandigheden De historische data-analyse is uitgevoerd voor de periode Alleen in 2003 is op 01/09/2003 een overschrijding geconstateerd. De overschrijding gold alleen voor de thermotolerante bacteriën van de coli groep. De historische data-analyse is uitgevoerd om te zoeken naar een mogelijk verband tussen weersomstandigheden en de overschrijdingen. Weersinvloeden die mogelijk verband houden met de recreatiedruk zijn de luchttemperatuur en het aantal zonne-uren op de dagen voorafgaand aan de monstername. Regenval in de vorm van neerslag per uur en de windsnelheid en richting geven een indruk van de afspoeling, mogelijke overstorten en menging. Hieronder worden enkele van de grafieken gepresenteerd waarin de concentraties van indicatoren voor fecale verontreiniging uitgezet zijn tegen weersomstandigheden afkomstig van het KNMI weerstation Rotterdam. Voor de grafieken waar gekeken is naar een relatie met maximumluchttemperatuur en aantal zonne-uren is gekeken naar een relatie met de thermotolerante bacteriën van de coligroep. Dit aangezien bij de thermotolerante bacteriën van de coligroep een overschrijding is gemeten op 1/9/2003. Wel kan gesteld worden dat de grafieken waarin de relatie van de verschillende factoren (onder andere luchttemperatuur, neerslag) met intestinale enterococcen en E. coli een zelfde beeld geven. Buitentemperatuur ( C) Waal, Wevershoek ( YOP0238) Maximum luchttemperatuur en thermotolerante bacteriën van de coligroep 2003 maximum luchttemperatuur klasse (goed) thermotol. bact. vd. coligroep extreme Thermotolerante bacteriën van de coligroep (kve/100ml) 0 apr mei jun jul aug sep 0 Figuur 20. Verloop van de concentratie thermotolerante bacteriën van de coligroep (2003) in relatie tot de maximum luchttemperatuur. 50

51 DHV/Grontmij In figuur 20 is de maximale luchttemperatuur uitgezet tegen de gemeten waarden van de thermotolerante bacteriën van de coligroep. Bij warm weer is er kans op een grotere recreatiedruk met de mogelijkheid op fecale verontreinigingen. De overschrijding op 1 september wordt niet teruggezien op ander dagen met vergelijkbare temperaturen. Uit de bovenstaande grafiek blijkt dat op 1 september de luchttemperatuur circa 18 graden Celsius was, een vrij lage temperatuur voor de zomerperiode. Op een zonnige dag (rond of hoger dan 10 uur zon per dag) is er kans op een grotere recreatiedruk met de mogelijkheid van fecale verontreinigingen. Er wordt niet alleen gekeken naar het aantal zonne-uren de dag voorafgaand aan de monstername maar ook twee en drie dagen voorafgaand. Dit in verband dat mogelijke verontreinigingen kunnen blijven hangen. Waal, Wevershoek ( YOP0238) 16 Zonne-uren en thermotolerante bacteriën van de coligroep data klasse (goed) Extreme 3000 Zonne-uren (uren) apr 12-mei 26-mei 10-jun 23-jun 7-jul 21-jul Thermotolerante bacteriën van de coligroep (kve/100 ml) 4-aug 18-aug 1-sep 8-sep 15-sep 0 Figuur 21. Verloop van de concentratie thermotolerante bacteriën van de coligroep (2003 ) in relatie tot het aantal zonne-uren op de dagen voorafgaand aan monstername: 1 staat hier voor één dag voorafgaand aan monstername, 2 en 3 staan voor twee danwel drie dagen voorafgaand aan monstername. De overschrijding van de norm op 1 september valt niet samen met drie dagen met veel zonne-uren (rond of hoger dan 10 uren) voorafgaand aan de monstername (figuur 21). In de overige jaren (2002, 2004, 2005, 2006) zijn op dagen met veel zonne-uren geen overschrijdingen of hogere meetwaarden aangetroffen. Er is dus geen sprake van een eenduidige relatie tussen zonne-uren en de concentratie van bacteriën. In perioden met (veel) neerslag kunnen eventueel aanwezige overstorten in werking treden en zo de bacteriologische waterkwaliteit beïnvloeden. Verder kan door neerslag aanwezige verontreinigingen afspoelen in de zwemwaterzone. Hierbij kan gedacht worden aan verontreinigingen in de directe omgeving van de zwemwaterlocatie 51

52 DHV / Grontmij (afspoeling van het terrein). Ook door het inwerking treden van eventueel aanwezige poldergemalen kunnen verontreinigen uit het achterland de bacteriologische waterkwaliteit beïnvloeden. Waal, Wevershoek ( YOP0238) Neerslag (mm/h) Neerslag en thermotolerante bacteriën van de coligroep 2003 neerslag (mm/h) thermotol. bact. vd. coligroep klasse (goed) extreme Thermotolerante bacteriën van de coligroep (kve/100 ml) 0 apr mei jun jul aug sep 0 Figuur 22 Verloop van de thermotolerante bacteriën van de coligroep concentratie in 2003 in relatie tot de neerslagintensiteit. Uit de bovenstaande grafiek komt naar voren dat er geen sprake is van een relatie tussen de neerslagintensiteit en de overschrijding. In 2006 is in de maand augustus veel neerslag gevallen. In de onderstaande grafiek komt naar voren dat in deze periode hogere meetwaarden zijn aangetroffen. 52

53 DHV/Grontmij Waal, Wevershoek ( YOP0238) Neerslag en intestinale enterococcen 2006 neerslag intestinale enterococcen klasse (goed) Neerslag (mm/h) apr mei jun jul aug sep Intestinale enterococcen (kve/100 ml) Figuur 23. Verloop van de concentratie instestinale enterococcen in 2006 in relatie tot de neerslagintensiteit Het jaar 2006 is qua weer vrij extreem. In juli was er vrijwel de gehele maand sprake van een hittegolf, de totale neerslag in deze maand was 15,0 mm. Augustus daarentegen was een regenachtige maand, in de eerste helft van augustus (tot en met 14 augustus) was er in totaal circa 165 mm neerslag gevallen. Ondanks de vele neerslag die in augustus gevallen is, heeft dit niet tot overschrijdingen van de norm geleid. De gemeten concentraties blijven nog ruim onder de norm uitstekend (200 kve/100 ml). Uit de grafiek valt wel af te leiden dat de gemeten concentraties op 14 en 28 augustus hoger zijn dan op de overige data. Afhankelijk van de locatie van de zwemwaterzone en de optredende windrichting kan er sprake zijn van mening (in meer of mindere mate) van het water. Bij aanlandse wind blijven eventueel aanwezige verontreinigingen als het ware hangen in de zwemwaterzone. 53

54 DHV / Grontmij Waal, Wevershoek ( YOP0238) Thermotolerante bacteriën van de coligroep en windrichting en hoogst gemiddelde windsnelheid per uur, 2003 meetgegevens extreme 3000 klasse (goed) Figuur 24. Relatie tussen thermotolerante bacteriën van de coligroep concentratie in 2003 wind richting en windsnelheid (de getallen bij de diamanten in m / s). Uit bovenstaande grafiek blijkt dat de windrichting zowel uit noordoostelijke als uit zuidwestelijke richting komt. Ten tijde van de geconstateerde overschrijding bedroeg de windsnelheid 6,0 m/s (figuur 24), dit is hoger dan de gemiddelde windsnelheid van circa 5,5 m/s. In andere jaren zijn bij windsnelheden van boven de 6,0 m/s zijn er echter geen overschrijdingen opgetreden. Ten tijde van de overschrijding was de windrichting uit noordwestelijke richting. Bij deze noordwestelijke windrichting zijn in de beschouwde periode echter geen overschrijdingen of hogere meetwaarden geconstateerd. Bij een noordwestelijke windrichting is er tevens geen sprake van dat eventuele verontreinigingen blijven hangen in de zwemwaterzone. Aangezien er in 2007 geen overschrijdingen zijn geweest van de klasse goed is er niet nader gekeken naar mogelijke relaties met weersomstandigheden. 54

55 DHV/Grontmij 3 POTENTIËLE BRONNEN BACTERIËLE VERONTREINIGING Op basis van veldbezoek, historische data-analyse en bestudering van hydrografische kaarten kunnen we voor de zwemwaterzone Wevershoek een aantal mogelijke bronnen voor fecale verontreiniging aanmerken: Bezoekers. De analyse van de historische data laten zien dat ten tijde van overschrijdingen of verhogingen van concentraties indicatoren voor fecale verontreiniging de recreatiedruk, in enkele gevallen, verhoogd zou kunnen zijn geweest als gevolg van zonnige dagen. Het aantal bezoekers per dag is redelijk (50-100) gezien de omvang van de plas. Voor ZWEMPROF wordt uitgegaan van gemiddeld 50 bezoekers met uitschieters naar 100 bezoekers per dag. Ganzen op het strand en in de zwemzone. In het gebied Wevershoek komen relatief weinig vogels/ganzen voor. Op de steiger is ook vrijwel geen feces aangetroffen. Het totaal aantal vogels wordt geschat op 10. Honden op het strand en in de zwemzone. Op het strandje zijn uitwerpselen van honden aangetroffen en pootafdrukken van honden waargenomen. In het gebied worden door drie hondenuitlaatservices honden uitgelaten. Ondanks de informatiefolder van G.Z-H was er tijdens het veldbezoek één hond in het water. In ZWEMPROF wordt er vanuit gegaan dat dagelijks circa 10 honden in het water zijn. Als worse-case variant worden 20 honden beschouwd. Vogelpoep op steiger Op de nabij gelegen steiger is vogelpoep aangetroffen. Bij veel neerslag en/of bij het schoonmaken van de steiger kan de vogelpoep in de zwemwaterzone terecht komen. Voor ZWEMPROF wordt uitgegaan dat bij hevige neerslag/schoonmaken de feces van circa 50 vogels in de zwemwaterzone komt. Recreatievaart. Recreatievaart kan niet in de zwemplas Wevershoek komen, wel op de Waal. Het aantal vaarbewegingen wordt ingeschat door G.Z-H op 15 boten, als worse-case situatie wordt uitgegaan van 25 boten. Door middel van de twee doorgangen staat de plas waaraan de zwemplas is gelegen in verbinding met de Waal. Recreatievaart zou een potentiële bron kunnen zijn. Overstorten op de Waal. Op een afstand van circa 500 m is de overstort nabij het t Zwaantje gelegen. Aangezien Wevershoek verbonden is met de Waal kan deze overstort van invloed zijn. Ingeschat is dat het gemiddelde overstortvolume 400 m 3 bedraagt. 55

56 DHV / Grontmij Neerslag / afspoeling van oevers/recreatieterrein Er lijkt in 2006 een relatie te bestaan tussen neerslag en concentraties met indicatoren voor fecale verontreiniging. Neerslag kan leiden tot afspoeling van feces vanaf de oevers en het aangrenzende recreatieterrein Het recreatieterrein heeft een schuin aflopend talud, aanwezige feces kan dus de zwemwaterzone instromen. In ZWEMPROF wordt er vanuit gegaan dat bij neerslag een oppervlakte van circa 1,0 ha direct afwatert in de zwemwaterzone. 56

57 DHV/Grontmij 4 ZWEMPROF In een eenvoudig spreadsheetmodel (ZWEMPROF) zijn dimensies van de zwemplas en omvang van potentiële bronnen ingevuld. Aan de hand van kentallen is de invloed van de potentiële bronnen op de bacteriële waterkwaliteit kwantitatief geschat. De Waal is hierbij beschouwd als een langzaam, stromend watersysteem, met een stroomsnelheid van 0,01 m/s. Bij de onderstaande analyse is gebruikt gemaakt van het spreadsheetprogramma ZWEMPROF. De uitkomsten van ZWEMPROF zijn erg afhankelijk van de hydrologische/morfologische parameters welke worden ingevoerd. Hierbij valt te denken aan waterdiepte, breedte en het verversingsdebiet. Figuur 25. Uitslag van ZWEMPROF. Bezoekers. Uit ZWEMPROF blijkt dat het geschatte aantal van 50 bezoekers op normale dagen en 100 bezoekers op drukke dagen in beginsel geen problemen veroorzaakt met de bacteriologische waterkwaliteit. Ganzen op het strand en in de zwemzone. Het aantal vogels dat nu in de plas aanwezig is, is in het model geschat op 10 stuks. Dit aantal heeft geen invloed op de bacteriologische waterkwaliteit. Honden op het strand en in de zwemzone. Uit navraag bij G.Z-H blijkt dat circa 80 honden dagelijks op de locatie worden uitgelaten. Ingeschat wordt dat 10 tot 20 honden zich dagelijks in de zwemzone bevinden. Op basis van de hoeveelheid feces wordt 1 hond gelijkgesteld met 10 57

58 DHV / Grontmij watervogels (expert-judgement). Uit ZWEMPROF komt naar voren dat honden geen invloed hebben op de bacteriologische zwemwaterkwaliteit. Vogelpoep op steiger Ingeschat is dat op de aanwezige steiger van circa 50 vogels feces bevindt. Bij veel neerslag en/of bij het schoonmaken van de steiger kan de vogelpoep in de zwemwaterzone terecht komen. Uit ZWEMPROF komt naar voren dat vogelfeces op de steiger geen grote invloed heeft op de bacteriologische zwemwaterkwaliteit. Alle dieren tezamen De belasting van ganzen en honden tezamen heeft volgens ZWEMPROF een geen invloed op de bacteriologische waterkwaliteit. Recreatievaart Uit ZWEMPROF blijkt dat 50 paserende boten geen invloed hebben op de bacteriologische waterkwaliteit. Overstorten Op een afstand van circa 500 m is de overstort nabij het t Zwaantje gelegen. Uit ZWEMPROF blijkt dat de overstort geen invloed heeft op de bacteriologische zwemwaterkwaliteit. Neerslag / afspoeling van oevers/recreatieterrein Er lijkt in 2006 een relatie te bestaan tussen neerslag en overschrijding met indicatoren voor fecale verontreiniging. Neerslag kan leiden tot afspoeling van feces vanaf de oevers en het aangrenzende recreatieterrein Het recreatieterrein heeft een schuin aflopend talud, aanwezige feces kan dus de zwemwaterzone instromen. Uit ZWEMPROF komt naar voren dat deze bron geen invloed heeft op de bacteriologische waterkwaliteit. 58

59 DHV/Grontmij 5 EVALUATIE EN CONCLUSIES Wevershoek is een goed bezochte locatie, de locatie wordt met name bezocht door buurtbewoners. Tevens is deze locatie geliefd om de hond uit te laten. Op een drukke zomerse dag zijn circa bezoekers aanwezig. Uit de historische data-analyse blijkt dat alleen in 2003 een overschrijding van normen voor fecale verontreiniging geconstateerd zijn, te weten op 1 september Indien we de data van de thermotolerante bacteriën van de coligroep van de jaren 2003 tot en met 2006 nemen en aannemen dat dit vergelijkbaar is met E. coli dan kan een kwaliteitsklasse volgens de nieuwe richtlijn bepaald worden. De locatie Wevershoek valt dan in de kwaliteitsklasse uitstekend. In 2004 en 2006 zijn ook de volgens de nieuwe Zwemwaterrichtlijn verplichte parameters Escherichia coli en intestinale enterococcen gemeten. Overschrijdingen zijn niet gemeten, wel zijn in augustus 2006 hogere meetwaarden geconstateerd, dit heeft te maken met de extreme hoeveelheid neerslag die in de voorafgaande periode gevallen. Het ligt niet voor de hand dat deze overschrijding ook geconstateerd zou zijn onder normale hoeveelheden neerslag. Om een goede kwaliteitsklasse te bepalen zijn data over minimaal drie jaar nodig. Wanneer voor de drie jaren waarin geen Escherichia coli gemeten is de waarden van de thermotolerante bacteriën van de coligroep worden gebruikt, zoals toegestaan is volgens de nieuwe richtlijn, dan is de kwaliteitsklasse voor Escherichia coli uitstekend. Uit de historische data-analyse blijkt dat er geen directe relatie is tussen de overschrijding/concentraties en neerslag, zonne-uren, windrichting- en snelheid. De overschrijding op 1 september 2003 kan op basis van de uitgevoerde historische dataanalyse niet verklaard worden. In 2003 is een zwemverbod afgekondigd, dit zwemverbod gold voor alle zwemwaterlocaties in Zuid-Holland. Op basis van de waterkwaliteitsgegevens van de locatie Wevershoek bleek er hiervoor echter geen aanleiding te zijn. Uit de meetgegevens van 2007 is naar voren gekomen dat er geen overschrijdingen/hogere meetwaarden zijn geconstateerd gedurende het zwemseizoen. De geconstateerde potentiële verontreinigingsbronnen (zwemmers, vogels, honden, recreatievaart, overstort, afspoeling van het recreatieterrein) zijn ingevoerd in ZWEMPROF. Hieruit is naar voren gekomen dat geen van de benoemde bronnen wezenlijke invloed hebben op de bacteriologische waterkwaliteit. Dit heeft mede te maken met het feit dat er geen sprake is van stroming in Wevershoek. 59

60 DHV / Grontmij 6 AANBEVELINGEN EN MAATREGELEN De locatie Wevershoek heeft geen problemen met de bacteriologische waterkwaliteit. Alleen in september 2003 is een éénmalige overschrijding van normen geconstateerd. Over het algemeen valt de waterkwaliteit in de klasse uitstekend. Vanuit waterkwaliteitsoogpunt is het niet noodzakelijk om maatregelen te nemen. Wel worden er enkele maatregelen en aanbevelingen voorgesteld die er voor zorgen dat de benoemde bronnen een geringere invloed krijgen op de waterkwaliteit. Tevens dragen de maatregelen/aanbevelingen bij aan een betere beleving van de zwemwaterlocatie. Handhaven goede toiletvoorzieningen Tijdens het veldbezoek is gesignaleerd dat direct bij de plas goede, openbare toiletvoorzieningen aanwezig zijn. Van belang is dat deze voorzieningen gehandhaafd blijven en goed onderhouden worden. Mochten deze voorzieningen ontbreken dan zijn bezoekers geneigd hun behoefte nabij of in het water te doen en resten af te spoelen in het water. Dit leidt bij hoge bezoekersaantallen tot bacteriologische verontreiniging. Het belang van goede, schone toiletvoorzieningen is daarom evident. Ganzen uit de zwemzone Uit ZWEMPROF zijn vogels/ganzen niet als bron naar voren gekomen. Wel kunnen vogels een potentiële bron zijn. In praktijk zal het lastig zijn om hiervoor maatregelen te nemen. Wel kan gedacht worden om de effecten van de afspoeling van ganzenpoep te reduceren, het gras zou dan regelmatig geharkt moeten worden. Handhaving van het honden aan de lijn In Wevershoek, nabij de zwemwaterlocatie, dienen honden aangelijnd te zijn. Tijdens het veldbezoek kwam naar voren dat hier niet altijd aan gehouden wordt. Door middel van handhaving kunnen mensen gewezen worden op hun gedrag. Voorlichting hondenbezitters Meestal is bij hondenbezitters die hun hond laten zwemmen in de zwemzone geen sprake van kwade wil. Vaak is men zich niet bewust van de mogelijkheid dat hun huisdier de gezondheid van zwemmers in gevaar kan brengen. Door een goede voorlichting, bijvoorbeeld met borden, kan in ieder geval de onwetendheid worden teruggedrongen. Groenvoorziening Zuid-Holland heeft hiervoor al een informatiefolder uitgebracht. Gedacht kan worden om tevens bij de zwemwaterlocatie middels een informatiebord de bezoekers te informeren. Tijdens het veldbezoek is namelijk geconstateerd dat op de locatie zelf hierover geen informatiebord aanwezig is. 60

61 DHV/Grontmij Voorlichting recreatievaart Op de Waal vindt wat recreatievaart plaats. Recreatievaart kan een potentiële bron van verontreinigingen zijn, aangezien de locatie Wevershoek in verbinding staat met de Waal. Vandaar dat aanbevolen wordt om door middel van voorlichting aan de recreatievaart dit te voorkomen. Met ingang van 2009 dienen de boten uitgerust te zijn met een vuilwatertank. Naar verwachting is de kans op lozingen dan kleiner, mits er goede voorzieningen aanwezig zijn. Van belang is ook om hierover voorlichting te geven aan de booteigenaren. Ook voor de booteigenaren is het van belang dat er bij de zwemwaterzone goede toiletvoorzieningen aanwezig zijn. Afstemmen locatie monsternamepunt conform nieuwe richtlijn In de oude zwemwaterrichtlijn (76/160/EEG) is aangegeven dat de waterdiepte ter plaatse van de bemonsteringslocatie minstens 0,30 m dient te bedragen. In de nieuwe richtlijn (2006/7/EG) is in de voorschriften aangegeven dat bij voorkeur het monster 0,30 m onder het wateroppervlak en in water met een diepte van tenminste 1,0 m moet worden genomen. Geadviseerd wordt om te kijken of de locatie waar het watermonster genomen wordt voldoet aan de voorschriften van de nieuwe richtlijn. Indien hieraan niet voldaan wordt, dient bekeken te worden op welke locatie/of via welke maatregelen hieraan wel voldaan kan worden. Uit de metingen van het doorzicht komt naar voren dat wellicht niet steeds op dezelfde locatie het doorzicht bepaald wordt. Doorzicht is geen parameter in de nieuwe richtlijn. Vanuit veiligheidsoverwegingen is het echter wel aan te bevelen het doorzicht te meten. Ook hiervoor geldt dat bekeken dient te worden op welke locatie het beste het doorzicht gemeten kan worden. Saneren aanwezige overstorten Waal Op Waal komen in totaal acht overstorten uit. Uit ZWEMPROF is naar voren gekomen dat overstorten geen invloed hebben op de bacteriologische waterkwaliteit, ondanks dat is het aan te bevelen de overstorten te saneren. Door gemeente Ridderkerk is aangegeven dat naar verwachting komend jaar aanpassingen gebeuren aan het rioolstelsel, zo wordt vrijwel de gehele Noldijk afgekoppeld. Naar verwachting zal er dan geen DWA meer overstorten. Voor overstort t Zwaantje (nabij de zwemwaterlocatie) zijn op korte termijn geen concrete saneringsplannen. Gemeente Ridderkerk wil echter het afkoppelen ter plaatse van overstort 't Zwaantje ook stimuleren om DWA overstorten tot het minimum te beperken. De Gemeente erkent immers dat er problemen zijn met de overstort. Gezien het feit dat deze overstort gelegen is tegenover de zwemwaterlocatie Waalboezem en nabij de zwemwaterlocatie Wevershoek wordt geadviseerd ook deze overstort te saneren. 61

62 DHV / Grontmij Schoonmaken steigers De aanwezige steiger is niet als bron naar voren gekomen. Ondanks dat is het wel aan te bevelen om de steiger op dusdanige manier schoon te maken zodat de aanwezige vogelfeces op de steiger niet in de zwemwaterzone terecht komt. Vaststellen officiële zwemzone met provincie Zuid-Holland In dit zwemwaterprofiel is een begrenzing voor de zwemzone voorgesteld conform het protocol binnenwater uit het rapport KRW en oppervlaktewater: Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water (DHV, 2005). Provincie Zuid-Holland heeft ook een voorstel gedaan voor de begrenzing van de zwemzone, zie bijlage 4. De voorstellen komen overeen met elkaar. Aanbevolen wordt om in overleg met provincie Zuid- Holland de begrenzing van de zwemzone vast te stellen. 62

63 DHV/Grontmij LITERATUUR DHV, KRW en Oppervlaktewater. Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water. In opdracht van Ministerie V&W / RWS / RIZA. DHV, Handreiking Zwemwaterprofiel Blauwalgen. Hulpmiddel bij het opstellen van het voor blauwalgen relevante deel van Zwemwaterprofielen. In opdracht van Ministerie V&W / RWS / RIZA. Europese Unie, Richtlijn 2006/7/EG van het Europees parlement en de Raad betreffende het beheer van de zwemwaterkwaliteit en tot intrekking van richtlijn 1976/166/EEG. Grontmij, Handreiking voor het opstellen van een zwemwaterprofiel. In opdracht van Ministerie van Verkeer en Waterstaat en Rijkswaterstaat. Tauw bv, Rapportage 10-daags visstandonderzoek IJsselmonde In opdracht van Visstandbeheercommissie IJsselmonde. 63

64 DHV / Grontmij COLOFON Opdrachtgever: Titel: Realisatie: Dossiernummer: Waterschap Hollandse Delta Zwemwaterprofiel Oostvoornse Meer noord DHV en Grontmij A Documentnummer Grontmij: Auteur: Projectleiding: ir. Monique van Veen en ing. Marjolein van Buuren drs. Martin de Haan en dr. ir. Imke Leenen Datum: 18 december 2007 Gecontroleerd: dr. ir. Imke Leenen 64

65 DHV/Grontmij BIJLAGE 1 Verslag veldbezoek Waalboezem Datum: 25 juni 2007 Tijd: 8:45 tot 9:30 Aanwezigen: Arjan van den Heuvel, GZH Inge Terhaerdt, waterschap Hollandse Delta Monique van Veen, Grontmij Marjolein van Buuren, DHV De Waalboezem is vooral populair bij surfers en jongeren die elkaar hier ontmoeten. Hoewel de locatie voorzien is van verschillende faciliteiten (toilet, prullenbakken en parkeergelegenheid) komen er op een warme dag maximaal 100 badgasten. De reden voor dit relatief lage aantal is het ontbreken van een strandje en de aanwezigheid van de openbare weg op zeer korte afstand. Arjan van den Heuvel geeft aan dat GHZ geen voornemens heeft de zwemlocatie aan te passen. Hij is verbaasd dat deze locatie tot een officiële zwemlocatie behoort. Inge Terhaerdt geeft aan dat het waterschap de zwemstatus wil behouden als garantie voor een goede waterkwaliteit. Arjan oppert dat het aanleggen van een passend onderwatertalud de mogelijkheden voor zwemmer optimaliseert. Ten westen van de zwemlocatie is een boothelling aanwezig. Dit is niet persé conflicterend met de zwemfunctie omdat de zwemzone ongeveer 300 meter breed is. Het zou echter veiliger zijn de zwemzone af te schermen met een ballenlijn. GZH verzorgt het onderhoud bij deze locatie. Het onderhoud bestaat uit: Het schoonmaken van het toilet; Prullenbakken naar behoefte legen; Het opprikken van vuil; 18 maal per jaar de ligweide maaien. Er worden redelijk veel honden uitgelaten langs de zwemzone, 10 tot 15 per dag. Ze betreden het water niet vanwege het ontbreken van een zwemstrand. Honden zijn overigens gewoon toegestaan, ook loslopend. Paarden komen hier vrijwel nooit. De Waalboezem wordt gevoed door de Oude Maas en voorziet de aanliggende polders van voldoende water. Er wordt geen water vanuit aanliggende polders de Waalboezem ingelaten. De stromingsrichting van de Waalboezem is oostelijk. De enige bronnen die een negatief effect op de waterkwaliteit kunnen hebben zijn 3 rioolwateroverstorten. Eén overstort, t Zwaantje genaamd, ligt recht tegenover de zwemlocatie, de andere twee liggen benedenstrooms en zullen dus vrijwel geen invloed hebben. Informatie over de overstortfrequentie van t Zwaantje kan worden nagevraagd aan Aard den Hartog van de gemeente Ridderkerk.

66 BIJLAGE 2 Verslag verdbezoek Wevershoek Aanwezig: Marjolein van Buuren (DHV), Monique van Veen (Grontmij), Inge Terhaerdt (WHD) en Arjan van der Heuvel (GZH) Algemene beschrijving Algemene indruk, de zwemplas maakt onderdeel uit van de Waal. Vanuit de Oude Maas wordt er water de Waal ingelaten, er bevinden zich geen uitlaten op de Waal, en vanuit de zwemplas wordt water ingelaten voor de watervoorziening in het achterliggende poldergebied. De zwemwaterlocatie is gelegen op in een parkachtige omgeving. De plassen waar de zwemwaterzone onderdeel vanuit maakt staat middels twee doorgangen in verbinding met de Waal. Deze doorgangen zijn circa 2,0-3,0 m breed. De zwemplas/plassen zijn niet toegankelijk voor boten. Het doorzicht op de locatie is goed, de bodem is zichtbaar. Nabij de steiger bedraagt de diepte circa 1,50 m. De zwemzone is goed afgebakend middels een drijflijn. Het grote deel van de vijver is min of meer vierkant met een afmeting van ongeveer 60 bij 15 meter. Op het terrein geldt gedeeltelijk dat honden aangelijnd dienen te worden, in het gedeelte ten noorden van de zwemzone mogen honden los lopen. Aan de Waal zelf is een apart hondenstrandje aangelegd waar honden kunnen zwemmen, dit om te voorkomen dat honden in de officiële zwemzone gaan zwemmen. Gebruik Ten tijde van het veldbezoek waren er geen zwemmers actief, wat niet verwonderlijk was gezien het tijdstip (11:00 u) en het feit dat de vakantieperiode nog niet aangebroken is. Wevershoek heeft vooral een lokale functie, op een drukke dag zijn circa 50 mensen aanwezig. Op het terrein Wevershoek zijn speeltoestellen aanwezig, tevens is er een toilet aanwezig. Nabij de ingang is een pannenkoekenrestaurant aanwezig. De locatie wordt gebruikt om honden uit te laten, er zijn circa drie hondenuitlaatservices actief, naar verwachting worden in totaal zo n 80 honden per dag uitgelaten. Door G.Z- H is een informatiefolder uitgebracht waarin aangegeven staat waar honden in het gebied los mogen lopen, tevens is een locatie aangewezen waar honden mogen zwemmen (niet in plassen bij zwemzone). Aangegeven is dat de folder het gewenste effect heeft gehad, minder honden zijn sindsdien waargenomen in de zwemzone. Nabij de zwemzone staat echter geen verbodsbod waarop staat dat het verboden is om honden te laten zwemmen. Strand Op de locatie is een zandstrook aanwezig. Tevens is er een ligweide aanwezig. De lengte bedraagt circa 50 m, de breedte 12 m. De bodem is in de zwemwaterzone is zandig. De zwemwaterzone is duidelijk afgebakend met een drijflijn. Cyanobacteriën Ten tijde van bezoek zijn geen sporen aangetroffen van cyanobacterien.

67 DHV/Grontmij BIJLAGE 3 Betrokken Organisaties Beheerder Natuur- en Recreatieschap IJsselmonde Postbus AH Schiedam telefoon: Groenservice Zuid-Holland Overschieseweg NB Schiedam telefoon: Waterbeheerder Waterschap Hollandse Delta Johan de Wittstraat 40 Postbus AL Dordrecht telefoon: Provincie Provincie Zuid-Holland Zuid-Hollandplein 1 Postbus LP Den Haag telefoon:

68 BIJLAGE 4 Protocol voor begrenzing van zwemwater 1. Is de locatie op een diepte van circa 1.50 m optisch afgebakend? nee 5. Bepaal de grenzen van het zwemstrand ja 2. Zijn er locatiespecifieke problemen? nee ja 3. Controleer de locatiespecifieke richtlijnen *, pas deze toe indien relevant 4. De zwemwaterzone is het gebied binnen de afscheiding 6. Markeer de punten waar de grenzen van het zwemstrand de waterlijn raken 7. Is het water 50 m uit de oever minder dan 1,50 m diep? ja nee 8. Is er sprake van een gevaarlijke functie binnen 50 m van de oever? nee ja 10. Is er sprake van een gevaarlijke functie voordat een diepte van 1,5 m wordt bereikt? ja nee 9. Markeer punten op 50 m vanaf de waterlijn 11. Markeer punten op een diepte van 1,50 m 12. Markeer punten op 50 m. vanaf de gevaarlijke zone 13. Verbind de punten in het water met een rechte lijn 14. Zijn er locatiespecifieke problemen? ja = Vraag = Actie Zwemwaterzone = nee 15. Controleer de locatiespecifieke richtlijnen *, pas deze indien relevant toe 16. De zwemwaterzone is het gebied binnen de twee punten op het zwemstrand en de twee punten in het water * Zie beschrijving op bladzijde 22

69 DHV/Grontmij BIJLAGE 5 Mogelijke routes door het stappenplan blauwalgen Afhankelijk van de beschikbaarheid van informatie en de aangetroffen toestand zijn er vijf mogelijke routes door het stappenplan behorende bij de Blauwalgenrapportage: 1. Er is niet voldoende informatie over cyanobacteriën. Er is voldoende informatie over toestandsvariabelen. De waarden zijn niet alarmerend. Er is geen verdere actie nodig. Aanwezigheidscheck gegevens cyanobacteriën Is informatie voldoende? nee Analyse toestandsvariabelen Toestandsvariabelen alarmerend en/of onvoldoende? nee geen verdere actie 2. Er is niet voldoende informatie over cyanobacteriën. Informatie over toestandsvariabelen is onvoldoende of alarmerend. Er vindt monitoring van cyanobacteriën plaats. Er is geen aanzienlijke kans op toxische bloei. Er is geen verdere actie nodig. Aanwezigheidscheck gegevens cyanobacteriën Is informatie nee voldoende? Inschatting kans op cyanobacteriën Is er een aanzienlijke nee kans op toxische bloei in komende vijf jaar? Analyse toestandsvariabelen Cyanobacterie analyse Toestandsvariabelen alarmerend en/of onvoldoende? ja geen verdere actie 3. Er is voldoende informatie over cyanobacteriën. Er is geen aanzienlijke kans op toxische bloei. Er is geen verdere actie nodig. Aanwezigheidscheck gegevens cyanobacteriën Is informatie voldoende? ja Inschatting kans op cyanobacteriën Is er een aanzienlijke kans op toxische bloei in komende vijf jaar? nee geen verdere actie 4. Er is voldoende informatie over cyanobacteriën. Er is een aanzienlijke kans op toxische bloei. Er wordt een nadere beschrijving opgesteld. Aanwezigheidscheck gegevens cyanobacteriën Is informatie voldoende? ja Inschatting kans op cyanobacteriën 5. Er is niet voldoende informatie over cyanobacteriën. Informatie over toestandsvariabelen is onvoldoende of alarmerend. Er vindt monitoring van cyanobacteriën plaats. Er is een aanzienlijke kans op toxische bloei. Er wordt een nadere beschrijving opgesteld. Nadere beschrijving Inzicht in oorzaken Aanwezigheidscheck gegevens cyanobacteriën Nadere beschrijving Inzicht in oorzaken ja ja Is er een aanzienlijke kans op toxische bloei in komende vijf jaar? Is informatie nee voldoende? Inschatting kans op cyanobacteriën Is er een aanzienlijke kans op toxische bloei in komende vijf jaar? Analyse toestandsvariabelen Cyanobacterie analyse Toestandsvariabelen alarmerend en/of onvoldoende? ja De doorlooptijd en de benodigde inzet zijn afhankelijk van welke route door het stappenplan moet worden doorlopen. Zo heeft de waterbeheerder met voldoende meetinformatie over (de afwezigheid van) cyanobacteriën op basis waarvan hij inschat dat er geen aanzienlijke kans is op toxische bloei (route 3) weinig inzet en weinig tijd nodig. In gevallen waarbij aanvullend moet worden gemeten aan toestandsvariabelen (routes 1, 2 en 5) en/of aan cyanobacteriën (routes 2 en 5) kan de doorlooptijd flink oplopen. Aanbevolen wordt daarom om ruimschoots vóór aanvang van het

70 zwemseizoen te starten met de analyse van gegevens. Als ten slotte op basis van de meetgegevens een aanzienlijke kans op toxische bloei bestaat (routes 4 en 5) moet rekening worden gehouden met extra inzet en doorlooptijd voor een nadere beschrijving.

71 DHV/Grontmij BIJLAGE 6 Voorstel provincie Zuid-Holland zwemzonebegrenzing Waalboezem