Zwemwaterprofiel Put te Werve

Transcriptie

1 Zwemwaterprofiel 2017 Put te Werve

2 Zwemwaterprofiel Put te Werve Delfland Colofon Uitgave van: Hoogheemraadschap van Delfland Sector Bestuur, Beleid en Communicatie Team Watersysteemkwaliteit Kenmerk: Dagelijks beheerder/ Exploitant zwemwaterlocatie: Status: Gemeente Rijswijk definitief Datum: December 2017 Meetpunt: OW

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding Beschrijving zwemwaterlocatie Locatiekenmerken Zwemzone Beheer Potentiële verontreinigingsbronnen Kans op groei van blauwalgen Gezondheidsrisico s Bacteriële zwemwaterkwaliteit Blauwalgen Overige gezondheidsrisico s Conclusie en aanbevelingen Literatuur... 10

4 1 Inleiding Het Hoogheemraadschap van Delfland (verder: Delfland) heeft op grond van de Zwemwaterrichtlijn voor alle officiële zwemwaterlocaties een zwemwaterprofiel opgesteld. Dit document is het zwemwaterprofiel voor zwemwaterlocatie Put te Werve. De Europese Zwemwaterrichtlijn (2006/7/EG) is in 2006 vastgesteld, met als doel het beschermen van de gezondheid van zwemmers in oppervlaktewater. De richtlijn bevat bepalingen met betrekking tot de monitoring, de indeling van de zwemwaterkwaliteit in kwaliteitsklassen (uitstekend, goed, aanvaardbaar en slecht) en het informeren van het publiek en de Europese Commissie over de zwemwaterkwaliteit. Delfland heeft zich tot doel gesteld dat alle aangewezen zwemwaterlocaties voldoen aan de EU-zwemwaterrichtlijn en dat alleen bij uitzondering een negatief zwemadvies als gevolg van blauwalg en bacteriën is uitgegeven (Hoogheemraadschap van Delfland, 2015). Dit is verwoord in twee Prestatie-Indicatoren: 1. Alle zwemwaterlocaties voldoen aan de bacteriële normen die de EU-zwemwaterrichtlijn stelt aan aanvaardbaar zwemwater. 2. Het aantal weken met een negatief zwemadvies op basis van blauwalgen is maximaal 3 weken per locatie per jaar voor de zwemwaterlocaties waar maatregelen zijn genomen. Deze Prestatie Indicator geldt nog niet voor Put te Werve, omdat er nog geen maatregelen zijn genomen ten behoeve van verbetering van de zwemwaterkwaliteit. De zwemwaterrichtlijn stelt dat voor elke zwemwaterlocatie een zwemwaterprofiel moet worden opgesteld. In het zwemwaterprofiel worden de locatie specifieke eigenschappen van een zwemwaterlocatie, het maatschappelijk belang, mogelijke risico s voor de zwemwaterkwaliteit en mogelijke maatregelen beschreven. Op basis hiervan kan de beheerder, eventueel in combinatie met aanvullend onderzoek en/of metingen, doelgerichte maatregelen identificeren en treffen om het gezondheidsrisico s voor de zwemmer (verder) te reduceren (schoner zwemwater). Financiële middelen worden hierdoor effectiever ingezet. Tevens kan het zwemwaterprofiel ingezet worden voor communicatie over de kwaliteit van de zwemwaterlocatie en de genomen beheersmaatregelen (betere informatievoorziening). 1

5 2 Beschrijving zwemwaterlocatie 2.1 Locatiekenmerken Put te Werve is een oude zandwinput van ongeveer 10 ha, die in gegraven is voor het ophogen en bouwrijp maken van het huidige Laakkwartier in Rijswijk. De diepste plek is ongeveer 8 m diep. De plas wordt gevoed door regenwater en ook via het grondwater, dat onder andere wordt aangevuld door regenwater dat via het duinzand in de grond komt. Een pomp aan de noordzijde van de plas pompt het water omhoog naar de sloten van het terrein van het landgoed. Wanneer het water de sloten heeft doorlopen komt het water op ongeveer 25 m vanaf de zwemzone weer terug in de plas. Het watersysteem op het landgoed Put te Werve staat in verbinding met het stedelijke water in de wijken Plaspoelpolder en Schaapweipolder. Aan de zuidoost oever van de plas bevindt zich een stuw (figuur 1). Bij extreme neerslag kan het water vanuit de stadswijken onder de stuw door de plas instromen. Nabij de stuw, aan de kant van de stadswijken, bevinden zich een aantal overstorten, die invloed kunnen hebben op de waterkwaliteit in de plas. Figuur 1 Stuw tussen Put te Werve en het stedelijk water. Op de plas en nabij de zwemzone zijn veel vogels, zoals nijlganzen, Canadese ganzen, en aalscholvers. Het water is zeer voedselrijk. De nabije omgeving van de zwemzone is begroeid met riet en andere oeverbegroeiing. Het buitenbad (ook wel Natuurzwembad De Put ) ligt in de noord-westelijke hoek van Put te Werve. Het bestaat uit twee gedeeltes, een ondiep gedeelte voor kleuters en een dieper zwemgedeelte. De 2

6 zwemzone wordt van de rest van de plas gescheiden door een drijflijn. Het ondiepe zwemgedeelte, van ongeveer 75 cm diep en een oppervlakte van 156 m 2, wordt van het diepe zwemgedeelte gescheiden door een houten steiger. Het diepe deel heeft een oppervlakte van ongeveer 1500 m 2, met in het midden een zwemvlot. In het zwembad zijn verschillende voorzieningen aanwezig: toiletten, douches en afvalbakken. Het zwembad is alleen tegen betaling toegankelijk. Inlaat uit landgoed Pomp Beluchting Zwemwaterlocatie Put te Werve Inlaat naar de wijk Rijswijk Figuur 2 Overzicht zwemwaterlocatie Put te Werve en omgeving (luchtfoto 2017) 2.2 Zwemzone De begrenzing van de zwemzone is vastgesteld aan de hand van het rapport KRW en oppervlaktewater, bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water, Ministerie van V&W/RWS/RIZA (DHV, 2005). Op basis van het protocol zwemwaterlocaties in binnenwater is de zwemzone bepaald. De zwemzone is afgebakend van de rest van de plas met één drijflijn. Het meetpunt ligt op een representatieve locatie in de zwemzone. De diepte in het ondiepe gedeelte van de zwemzone is ca. 1 m. De diepte in het zwemgedeelte is meer dan 2 m. 3

7 Figuur 3 Zwemzone en ligging meetpunt 2.3 Beheer Put te Werve gelegen in de gemeente Rijswijk in de provincie Zuid-Holland. De Provincie is verantwoordelijk voor de aanwijzing van zwemwaterlocaties en de zorg voor de veiligheid en gezondheid van zwemmers. De provincie Zuid-Holland heeft haar operationele taken gedelegeerd aan de Omgevingsdiensten. Deze voeren de volgende taken uit: Jaarlijks controleren van alle badinrichtingen. Tijdens het zwemseizoen (1 mei tot 1 oktober) worden alle zwemwaterlocaties geregeld gecontroleerd op fysieke veiligheid en intensiever in geval van problemen. Hiervan verschijnt een jaarlijkse rapportage, welke op te vragen is bij de Omgevingsdienst. Afhandelen van klachten en meldingen in relatie tot de Wet hygiëne en veiligheid badinrichtingen en zwemgelegenheden (Whvbz). Hiervoor is een permanente wachtdienst ingesteld. Inspectie van kandidaatslocaties ten behoeve van de mogelijke aanwijzing van nieuwe zwemwaterlocaties. Voor zwemwaterlocaties Put te Werve worden deze taken uitgevoerd door de Omgevingsdienst Midden-Holland. Delfland (waterschap) is waterbeheerder van zwemwaterlocatie Put te Werve. Het waterschap is verantwoordelijk voor het zwemwaterprofiel. Daarnaast controleert het tijdens het zwemseizoen de zwemwaterkwaliteit. De waterkwaliteitsbewaking door het waterschap gebeurt in overleg met de provincie en omgevingsdienst. Op basis van de controles kan de Omgevingsdienst een waarschuwing of negatief zwemadvies afgeven of zelfs een zwemverbod instellen. De zwemwaterlocatie wordt beheerd door vrijwilligers van de Rijswijkse Zwem Vereniging (RZV). Zij houden de toiletten, prullenbakken, steigers en de ligweiden schoon. De actuele situatie van officiële zwemwaterlocaties is te vinden op het landelijke zwemwaterportaal ( en op te vragen via de zwemwatertelefoon van de Omgevingsdienst. 4

8 2.4 Potentiële verontreinigingsbronnen De Zwemwaterrichtlijn schrijft voor dat het zwemwater gecontroleerd op de aanwezigheid van bacteriën die afkomstig zijn van feces (uitwerpselen) van mens en dier. Te hoge concentraties van deze darmbacteriën kunnen tot gezondheidsrisico s leiden. Op basis van de locatiebeschrijving, het veldbezoek, informatie van de waterkwaliteitsbeheerder en locatiebeheerder en is geïnventariseerd wat de potentiële verontreinigingsbronnen en -routes voor fecale verontreiniging voor Put te Werve zijn. Deze zijn samengevat in tabel 1. Tabel 1. Potentiële verontreinigingsbronnen Bron Put te Werve Opmerkingen Rioolwaterzuiveringen Riooloverstort(en) Ja Via verbinding met stedelijk gebied waar riooloverstorten aanwezig zijn. Bij extreme neerslag kunnen deze overstorten de zwemwaterkwaliteit negatief beïnvloeden. Ongezuiverde lozingen Regenwaterlozingen Afstromend wegwater Boerderijen en weilanden Uit- en afspoeling van mest Ja Uitwerpselen van vogels Veeteeltbedrijven Agrarisch achterland Gebiedsvreemd water Ja De plas staat in verbinding met nutriëntrijk polderwater Waterbodem Recreatievaart Jachthavens Woonboten Zwemmers Ja Bij mooi weer zijn er ongeveer 200 bezoekers per dag, het gemiddelde bezoekersaantal per dag ligt op 120. De zwemwaterlocatie is alleen geopend op woensdagmiddag, het weekend en schoolvakanties. Huisdieren op strand Honden zijn niet toegestaan Watervogels Ja In het water, op de oevers en de steiger Overige recreatie Ja Populair visgebied 2.5 Kans op groei van blauwalgen Behalve een controle op fecale verontreinigingen schrijft de Zwemwaterrichtlijn ook voor dat in het zwemwaterprofiel een beoordeling plaatsvindt van de mogelijke proliferatie van blauwalgen. Dit betreft de overmatige ontwikkeling van blauwalgen en de vorming van bloeien, tapijten (op de bodem) of drijflagen (aan het wateroppervlak). Sommige blauwalgen produceren gifstoffen en kunnen daardoor gevaarlijk zijn voor de gezondheid. Daarnaast kan het ophopen en afsterven van blauwalgen leiden tot overlast, bijvoorbeeld in de vorm van hinder voor zwemmers, visuele hinder en stankoverlast. Op basis van historische gegevens is er bij Put te Werve een kans op bloei van blauwalgen. Dit is aanleiding om, ook na het nemen van maatregelen, te monitoren op blauwalgen. In hoofdstuk 3 wordt nader ingegaan op de oorzaken en risico s van blauwalgen. 5

9 3 Gezondheidsrisico s 3.1 Bacteriële zwemwaterkwaliteit De zwemwaterkwaliteit wordt beoordeeld aan de hand van de bacteriegroepen intestinale enterococcen en Escherichia coli (E. coli). Dit zijn goede indicatoren voor de aanwezigheid van ziekteverwekkende bacteriën en virussen als gevolg van fecale verontreiniging in zwemwater en de potentiële gezondheidseffecten (voornamelijk maag en darmklachten) hiervan. Gedurende het zwemseizoen (1 mei-1 oktober) monitort Delfland de bacteriologische zwemwaterkwaliteit. De resultaten van de monitoring worden gebruikt om een kwaliteitsklasse aan de zwemwaterlocatie toe te kennen en om de actuele kwaliteit van het zwemwater te beoordelen. De kwaliteitsklasse wordt bepaald aan het einde van ieder zwemseizoen, op basis van de meetresultaten van dat jaar en de drie daaraan voorafgaande jaren (4 jaar in totaal). Aan de hand van de in tabel 2 weergegeven normen uit de Zwemwaterrichtlijn wordt de zwemwaterkwaliteit beoordeeld als uitstekend, goed, aanvaardbaar of, indien niet aan de vereisten voor een aanvaardbare kwaliteit wordt voldaan, als slecht. Gedurende het zwemseizoen wordt na iedere meting de actuele zwemwaterkwaliteit getoetst aan de in tabel 2 weergegeven signaalwaarden. Een overschrijding is aanleiding voor aanvullend onderzoek. Mede op basis hiervan kan de Omgevingsdienst (in opdracht van de Provincie) besluiten tot een waarschuwing, negatief zwemadvies of zwemverbod. Tabel 2. Zwemwaterkwaliteitsnormen voor zoete wateren Parameter Bovengrens kwaliteitsklasse Signaalwaarde Uitstekende kwaliteit* Goede kwaliteit* Aanvaardbare kwaliteit** Intestinale enterococcen (kve/100ml) Escherichia coli (kve/100ml) * gebaseerd op een 95-percentiel ** gebaseerd op een 90-percentiel Het oordeel over de periode van 4 zwemseizoenen wordt conform de zwemwaterrichtlijn gebaseerd op alle metingen die voorafgaand aan het zwemseizoen zijn ingepland. Alle extra metingen die zijn genomen, bijvoorbeeld om een verhoogde waarde te verifiëren, vallen buiten de toetsingsgegevens. In het eindoordeel doen eventuele extra bemonsteringen dus niet mee, maar de extra bemonsteringen geven mogelijk wel inzicht in de aard en herkomst van de verontreiniging; betrof het een structurele verhoging, of was de verhoging slechts een incident? Op basis van de metingen van is de zwemwaterkwaliteit op de zwemwaterlocatie Put te Werve beoordeeld als Uitstekend. De afzonderlijke oordelen voor intestinale enterococcen en E. coli zijn opgenomen in tabel 3. Tabel 3. Beoordeling zwemwaterkwaliteit voor Put te Werve Parameter Kwaliteitsklasse Put te Werve Intestinale enterococcen Escherichia coli Uitstekend Uitstekend In figuur 4 en 5 zijn de concentraties Intestinale enterococcen en Escherichia coli weergegeven van de afgelopen 4 zwemseizoenen ( ). Er zijn in die periode geen overschrijdingen geweest van Intestinale enterococcen of Escherichia coli. De potentiele bronnen, beschreven in tabel 1, hebben niet geleid tot overschrijdingen van de signaalwaarden. 6

10 MWA / 100 ml MWA /100 ml Team Watersysteemkwaliteit Zwemwaterprofiel Put te Werve Signaalwaarde Figuur 4 Concentratie Intestinale enterococcen van Signaalwaarde apr 24-mei 24-jun 24-jul 24-aug Figuur 5 Concentratie Escherichia coli van Blauwalgen De kans op proliferatie van blauwalgen op een zwemwaterlocatie wordt bepaald aan de hand van resultaten van de laatste 5 jaar (2013 t/m 2017). Normen voor beoordeling zijn gebaseerd op het Blauwalgenprotocol (STOWA, 2012): Geen gezondheidsrisico: Biovolume <2,5 mm 3 /l of < 12,5 µg/l cyano-chlorofyl Gering gezondheidsrisico (waarschuwing): Biovolume 2,5-15 mm 3 /l of 12,5-75 µg/l cyanochlorofyl Gezondheidsrisico (negatief zwemadvies): Biovolume > 15 mm 3 /l of >75 µg/l cyano-chlorofyl Op basis van de gemeten normen kan een (tijdelijke) waarschuwing of negatief zwemadvies worden afgegeven. Bij de zwemwaterlocaties Put te Werve is het zwemwater, met een frequentie zoals die is benoemd in het Blauwalgenprotocol (versie 2012), geanalyseerd op het voorkomen van blauwalgen. In tabel 4 is per jaar samengevat of er blauwalgenbloei is gemeten en of drijflagen zijn waargenomen. 7

11 Uit de analyses is gebleken dat in 2013 t/m 2017 overmatige blauwalgbloei aanwezig. De blauwalgenoverlast heeft elk jaar (in de periode ) geleid tot meerdere weken een waarschuwing en negatief zwemadvies. Het aantal weken met deze afkondigingen is in de afgelopen jaren toegenomen (Figuur 6). In meerdere jaren zijn drijflagen van categorie 1 1 waargenomen in de zwemzone: 23 juni 2014, 20 juni 2016 en 17 juli 2017 Tabel 4 Toestand blauwalgen Put te Werve Blauwalgenbloei Drijflaag aanwezig Ja (cat.1) Ja (cat.1) Ja (cat.1) Legenda beoordeling blauwalgen Geen waarschuwing of negatief zwemadvies afgegeven Minimaal één keer waarschuwing afgegeven Minimaal één keer negatief zwemadvies afgegeven Figuur 6. Aantal weken waarschuwing of negatief zwemadvies in Put te Werve in Nadere analyse blauwalgen Put te Werve is gevoelig voor de bloei van blauwalgen en het ontstaan van drijflagen. In 2017 zijn blauwalgen waargenomen van het begin tot het einde van het zwemseizoen. In 2016/2017 heeft een watersysteemonderzoek plaatsgevonden, waarbij onderzocht werd of maatregelen genomen kunnen worden om de zwemwaterkwaliteit hier te verbeteren (Hoogheemraadschap van Delfland, 2018). Uit dit onderzoek komt dat de oorzaken voor blauwalgenproblematiek zijn: de dikke sliblaag (ca. 2 m), de diepte van de plas waardoor plantengroei bijna niet mogelijk is, én de instroom van nutriëntenrijk water en weinig doorspoeling. Naast vermesting is de locatie gevoelig voor het voorkomen van drijflagen door de ligging in een hoek van de plas. Bij oostenwind worden blauwalgen naar de locatie toe geblazen en door de lokale luwe omstandigheden hopen blauwalgen zich op tot een drijflaag. In 2018 worden mogelijke maatregelen onderzocht en met de omgeving besproken. 3.3 Overige gezondheidsrisico s Overige gezondheidsrisico s bij zwemmen in oppervlaktewater zijn het voorkomen van zwemmersjeuk, de Ziekte van Weil of irriterende groenalgen. Er zijn voor Put te Werve geen meldingen bekend van gezondheidsproblemen. 1 Bij een categorie 1 drijflaag zijn er (gif)groene bolletjes of draadjes (cellen van blauwalgen) op het oppervlak. Er zijn nog geen aaneengesloten lagen. Er is geen stank. 8

12 4 Conclusie en aanbevelingen De zwemwaterkwaliteit op de zwemwaterlocatie Put te Werve is op basis van de bacteriologische kwaliteit in beoordeeld als Uitstekend. Op grond van de zwemwaterrichtlijn zijn geen maatregelen nodig ter verbetering van de bacteriologische zwemwaterkwaliteit. Put te Werve is wel gevoelig voor de bloei van blauwalgen en het ontstaan van drijflagen. In 2016/2017 heeft een watersysteemonderzoek plaatsgevonden om de oorzaken van blauwoverlast te voorkomen. In 2018 worden mogelijke maatregelen onderzocht en met de omgeving besproken. Put te Werve voldoet in 2017 aan de voorwaarden van de geldende Prestatie Indicator: de bacteriologische kwaliteit is uitstekend. 9

13 5 Literatuur EU Zwemwaterrichtlijn (2006/7/EG) Hoogheemraadschap van Delfland (2015). Waterbeheerplan STOWA (2012). Blauwalgenprotocol 2012 Hoogheemraadschap van Delfland (2018). Watersysteemanalyse Put te Werve 10