Brielse Meer Nautica

Transcriptie

1 ZWEMWATERPROFIEL herziening 2012 BO 63 Brielse Meer Nautica

2 INHOUDSOPGAVE ZWEMWATERPROFIELEN BRIELSE MEER - NAUTICA 1 INLEIDING Zwemwaterprofiel Kwaliteitklassen en normen Routekaart zwemwaterprofiel AANPAK GEBIEDSBESCHRIJVING ZWEMLOCATIE NAUTICA Algemeen Hydromorfologie Ecologie Begrenzing Gezondheidsrisico s Cyanobacteriën HISTORISCHE DATA Normoverschrijdingen Toetsingen volgens de EU-richtlijn Historisch data-analyse in relatie tot weersomstandigheden POTENTIËLE BRONNEN BACTERIËLE VERONTREINIGING ZWEMPROF EVALUATIE EN CONCLUSIES AANBEVELINGEN EN MAATREGELEN LITERATUUR...32 BIJLAGE 1 Verslag veldbezoek Nautica (BO 63) BIJLAGE 2 Betrokken Organisaties BIJLAGE 3 Protocol voor begrenzing van zwemwater BIJLAGE 4 Mogelijke routes door het stappenplan blauwalgen BIJLAGE 5 Kaart Brielse Meer BIJLAGE 6 Extra onderzoek bacteriologische waterkwaliteit zwemseizoen

3 1 INLEIDING De Europese zwemwaterrichtlijn (2006/7/EG) is begin 2006 vastgesteld. Het doel van deze richtlijn is het beschermen van de gezondheid van zwemmers in oppervlaktewateren. In de richtlijn worden bepalingen neergelegd met betrekking tot de monitoring en de indeling van de zwemwaterkwaliteit in kwaliteitsklassen (uitstekend, goed, aanvaardbaar en slecht) alsmede de verstrekking van informatie daarover aan het publiek en de Europese Commissie. Een proactief beheer van de zwemwaterkwaliteit wordt voorgeschreven, risico s moeten in kaart worden gebracht in een zwemwaterprofiel en maatregelen moeten worden uitgevoerd met als doel een aanvaardbare kwaliteit te kunnen bereiken. 1.1 Zwemwaterprofiel Van iedere zwemwaterlocatie zal moeten worden ingeschat welke emissiebronnen via welke verspreidingsroutes de zwemwaterkwaliteit negatief beïnvloeden. Hierbij spelen de locatiespecifieke eigenschappen van het zwemwater een belangrijke rol. Alle bevindingen komen samen in een zwemwaterprofiel van de desbetreffende zwemwaterlocatie. Op basis hiervan kan de beheerder maatregelen nemen om het risico op besmetting van de zwemmer (verder) te reduceren. Op het ogenblik wordt hoofdzakelijk op basis van expert judgement geredeneerd. Het zwemwaterprofiel, eventueel aangevuld met een aantal extra metingen, maakt het mogelijk om eventuele beheersmaatregelen beter te onderbouwen. Financiële middelen worden hierdoor effectiever ingezet. Tevens kan het zwemwaterprofiel ingezet worden voor communicatie naar de maatschappij/burger over de kwaliteit van de zwemwater(locatie) en de genomen beheersmaatregelen. Een zwemwaterprofiel is in eerste instantie bedoeld om inzicht te verkrijgen in de fecale verontreinigingsbronnen en routes en richt zich op de indicatoren voor fecale verontreinigingen (Escherichia coli en intestinale enterokokken). In deze zwemwaterprofielen worden echter ook overige gezondheidsrisico s meegenomen, zoals cyanobacteriën, zwemmersjeuk en botulisme. 1.2 Kwaliteitklassen en normen In de Europese zwemwaterrichtlijn wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende kwaliteitsklassen. De indeling én de normen hierbij zijn weergegeven in tabel 1. Tabel 1. Normen voor de verschillende kwaliteitsklassen voor binnenwateren Parameter Uitstekende Goede kwaliteit * Aanvaardbare Referentiemethoden kwaliteit* kwaliteit ** voor de analyse Intestinale enterokokken ISO of 200 (*) 400 (*) 330 (**) (kve/100 ml) ISO Escherichia coli (kve/100 ISO of 500 (*) 1000 (*) 900 (**) ml) ISO * gebaseerd op een 95-percentiel ** gebaseerd op een 90-percentiel Als een fecale verontreiniging via oppervlaktewater naar een zwemwater wordt getransporteerd treedt verdunning op. De locatiespecifieke eigenschappen van het ontvangende zwemwater zijn van belang bij een beoordeling van de invloed van diverse routes op de bacteriologische kwaliteit van het zwemwater. Een belangrijke onderverdeling hierin is de verdeling tussen geïsoleerd of doorstroomd zwemwater. 3

4 1.3 Routekaart zwemwaterprofiel RWS-RIZA heeft een aantal pilot-onderzoeken laten uitvoeren en is gekomen tot een algemeen protocol voor het opstellen van een zwemwaterprofiel. Dit heeft geleid tot een routekaart (zie figuur 1) die voor het opstellen van de zwemwaterprofielen gebruikt is. Deze aanpak volgens de routekaart resulteert in een algemeen beeld van de zwemwaterlocatie, zijn omgeving en de mogelijke bronnen, met een indicatie van de grootte van bijdrage van deze bronnen op de waterkwaliteit in de zwemlocatie. Beschrijving gebied/hydromorfologie Veldbezoek Historische waterkwaliteit Lijst: bronnen routes Meetprogramma Richtgetallen Analyseren Evalueren Zwemwater profiel Evalueren? Actieprogramma Figuur 1. Algemene routekaart om te komen tot een zwemwaterprofiel Het zwemwaterprofiel is opgesteld met gebruik van de Handreiking voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (Grontmij, RWS-RIZA 21 juni 2005). 4

5 2 AANPAK Voor het opstellen van het zwemwaterprofiel zijn, aan de hand van de in hoofdstuk 1 genoemde handreiking, alle stappen doorlopen. Hieronder is aangegeven in welke onderwerpen deze stappen terugkomen en waar in de rapportage deze zijn terug te vinden. De gepresenteerde aanpak kan dan ook worden gezien als leeswijzer. Hoofdstuk 3 Gebiedsbeschrijving Gebiedsbeschrijving algemeen. Hierin wordt de locatie, en de ligging van de locatie in de omgeving, beschreven op basis van de in de handreiking genoemde stappen locatiebeschrijving, gebiedsbeschrijving en veldbezoek. Hydromorfologie en ecologie. Deze paragraaf omvat de benodigde informatie over stromingen, peilen, flora en fauna (veldbezoek, hydromorfologie, gebiedsbeschrijving). Begrenzing. Het protocol binnenwater uit het rapport KRW en oppervlaktewater: Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water (V&W/RWS/RIZA, juni 2005) is gebruikt om de begrenzing van een zwemzone voor te stellen. Gezondheidsrisico s. In deze paragraaf wordt gemeld of er meldingen van gezondheidsklachten (zwemmersjeuk, botulisme, enzovoorts) zijn geweest op deze locatie en/of bloeien van cyanobacteriën. Hoofdstuk 4 Historische data Analyse historische data. De microbiologische data van de zwemwaterbemonsteringen van de laatste tien jaar ( ) vormen de basis voor de analyse van de historische waterkwaliteit. Deze historische databestanden worden gebruikt om te zien of er een bepaalde trend zichtbaar is die wijst op: invloed van weersomstandigheden, bijvoorbeeld indien overschrijdingen of verhogingen altijd optreden na hevige neerslag; een relatie met bepaalde bronnen, bijvoorbeeld wanneer alleen hoge waarden gevonden worden bij een hoge recreatiedruk; de relatie met een bepaalde periode in het jaar waarop verhogingen plaatsvinden; verhogingen kunnen van jaar tot jaar plaatsvinden op verschillende tijdsstippen, maar ze kunnen ook altijd in dezelfde periode plaatsvinden. De historische databestanden zijn deels gebaseerd op de zwemwaterrichtlijn en bevatten dus de daarin opgenomen indicatoren van fecale verontreinigingen. Vanaf 2006 zijn de parameters intestinale enterokokken en Escherichia coli geanalyseerd. Hoofdstuk 5 Potentiële bronnen van bacteriële verontreiniging Potentiële bronnen van verontreiniging. Op basis van het veldbezoek, de analyse van de historische data, de gegevens van de waterkwaliteitsbeheerder en de plattegronden is een lijst van alle potentiële verontreinigingsbronnen en routes voor fecale verontreiniging opgesteld. Alle potentiële bronnen en routes zijn op deze lijst gezet ook al lijken ze niet van belang. Soms blijkt dat juist een bron die vooraf niet als relevant werd beschouwd toch verhoogde waarden veroorzaakt óf dat door samenloop van omstandigheden meerdere bronnen samen verantwoordelijk zijn voor verhoogde waarden. Elke bron kan dan meetellen. 5

6 Hoofdstuk 6 ZWEMPROF Invullen richtgetallen. Met behulp van een eenvoudig spreadsheetmodel (ZWEMPROF) wordt de invloed van bronnen geschat. Het model geeft als resultaat aan of er a) geen invloed, b) geringe invloed, c) wezenlijke invloed of d) grote invloed is van belangrijke fecale verontreinigingen. Hoofdstuk 7 Evaluatie en conclusies Analyse en evaluatie van gegevens. Alle gegevens die afkomstig zijn uit de voorgaande stappen zijn naast elkaar gelegd en bekeken. Hierbij is vooral onderzocht welke potentiële bronnen die uit de analyse van de data van de waterkwaliteitsbeheerders, het veldbezoek en de plattegronden volgen, relevant zijn voor de zwemwaterkwaliteit op de locatie. Daarbij zijn ook de resultaten van de spreadsheet modellering (ZWEMPROF) gebruikt. Daarnaast is een soort rangschikking van belangrijke bronnen gemaakt. Op deze manier is duidelijk waar de mogelijke knelpunten zitten en waar eventueel maatregelen genomen zouden moeten worden. Conclusies. De belangrijkste bevindingen en de (mogelijke) consequenties hiervan zijn op een rij gezet. Hoofdstuk 8 Maatregelen en aanbevelingen Maatregelen en bevindingen. Indien er geen problemen zijn geconstateerd bestaat er in beginsel weinig aanleiding om maatregelen te nemen. Indien er wel relevante verontreinigingsbronnen zijn gevonden of indien er onduidelijkheid is over de betrouwbaarheid van (enkele) resultaten, wordt in deze paragraaf een doorkijk gegeven naar mogelijke maatregelen. 6

7 3 GEBIEDSBESCHRIJVING ZWEMLOCATIE NAUTICA 3.1 Algemeen De zwemwaterlocatie Nautica is gelegen aan de noordoostzijde van het Brielse Meer. Het Brielse Meer is ontstaan door afdamming van de Brielse Maas, omstreeks De diepte van het Brielse Meer bedraagt over het algemeen circa 6,0 m. Nabij de westkant van het Brielse Meer neemt de waterdiepte toe tot 12,0 m. De locatie is gelegen op het terrein van de privé-watersportvereniging Nautica. De locatie is dan ook alleen voor leden toegankelijk, wel wordt er af toe door groepen (scouting en dergelijke) gebruik gemaakt van de (zwem)voorzieningen. De zwemwaterzone is gelegen aan een smalle recreatieweide. jachthaven Zwemwaterlocatie Nautica Zwartewaal Figuur 2. Overzicht van de zwemwaterlocatie Nautica, de nabij gelegen jachthaven en de zwemwaterlocatie Zwartewaal. Ten noorden van de zwemwaterzone is een jachthaven gelegen, in de jachthaven is plaats voor circa 108 boten. De scheiding tussen de zwemwaterlocatie en de jachthaven wordt gevormd door een gronddam. Boten kunnen echter ook aanleggen aan de steiger welke de zwemwaterzone afbakent. Op het terrein van Nautica zijn tevens het clubhuis en 30 vakantiewoningen (stacaravans) gelegen, het clubhuis doet tevens dienst als horecavoorziening. Ten oosten van de zwemwaterzone is een waterskischans gelegen. Op een afstand van circa 300 m ten oosten van de zwemwaterlocatie (buiten het terrein 7

8 Nautica) is de volgende jachthaven gelegen, in deze jachthaven is er plaats voor circa 40 boten, bij deze jachthaven zijn toiletvoorzieningen aanwezig. De zwemwaterlocatie is min of meer rechthoekig met een afmeting van ongeveer 60 m bij 30 m. De zwemwaterzone is geheel afgebakend door een steiger. stacaravens jachthaven zwemlocatie jachthave n skischans Figuur 3. Nautica en omgeving. Direct ten noorden van de zwemwaterlocatie is de jachthaven gelegen. Ten oosten van de zwemwaterlocatie zijn circa 30 stacaravans gelegen, op een afstand van circa 300 m is een jachthaven (met voorzieningen) gelegen. In het Brielse Meer is een skischans gelegen. Bezoekersaantal. Ten tijde van het veldbezoek (19 juni 2007) waren geen zwemmers actief bij het strandje. Dit is niet verwonderlijk gezien het tijdstip (11:00 u) en het feit dat de vakantieperiode nog niet aangebroken was. Door de beheerder van Nautica is aangegeven dat de watersportvereniging circa 300 leden heeft. Op een drukke zomerse dag zijn er circa leden aan het zwemmen. Faciliteiten. De zwemwaterlocatie is gelegen op het terrein van de privé-watersportvereniging Nautica. Op het terrein zijn vele faciliteiten aanwezig. In de zwemwaterzone zelf is een waterglijbaan aanwezig. Op de aangrenzende weide zijn vuilnisbakken aanwezig, deze worden regelmatig geleegd. Verder zijn er op het terrein douches en toiletten aanwezig. Het clubgebouw functioneert tevens als bar/restaurant. Op een afstand van circa 150 m ten oosten van de locatie is een skischans gelegen, deze skischans is tevens in beheer en eigendom van de watersportvereniging. Op het terrein zijn 30 stacaravans gelegen, hiervan kunnen alleen leden gebruik van maken. De parkeervoorzieningen zijn gelegen in het noordelijke deel van het terrein. Beheer. Het terrein, waarop de zwemwaterlocatie gelegen is, is eigendom en in beheer van de watersportvereniging Nautica. Voor een overzicht van adressen van betrokken instanties zie bijlage 5. 8

9 Om de aanwezige waterglijbaan nat te houden kan er voordat er gegleden wordt op een knop gedrukt worden, zodat er water over de glijbaan wordt gepompt. De pomp voor dit water was gesitueerd in de achtergelegen jachthaven. Vanwege de slechte score in de waterkwaliteit in 2009 is geadviseerd om de pomp te verplaatsen naar een plek binnen de zwemzone. De beheerder heeft aangegeven dat in het voorjaar van 2011 (direct na de winter) de pomp verplaatst is. Waterkwaliteitsbemonstering. Het zwemwater wordt tijdens het zwemseizoen minimaal eens per veertien dagen gecontroleerd door het Waterschap Hollandse Delta en de genomen monsters worden geanalyseerd op zwemwaterparameters (fysisch-chemische en bacteriologische parameters). Bij het vaststellen van de zwemwaterkwaliteit wordt tevens rekening gehouden met de geur en kleur van het water en de aanwezigheid van olie, schuim en vuil. Gedurende het zwemseozoen (april t/m septmeber) is er extra aandacht voor cyanobacteriedichtheden door middel van het uitvoeren van cyanobacteriescreeningen met de fluoroprobemethode. De provincie Zuid-Holland is toezichthouder op de waterkwaliteit van het oppervlaktewater op deze en overige zwemwaterlocaties in Zuid-Holland De kwaliteit van de plas wordt bekendgemaakt via de nationale zwemwatersite en op teletekst pagina 725. Daarnaast kunnen recreanten de zwemwatertelefoon bellen voor informatie over de kwaliteitstoestand van zwemwateren. In het noordelijke gedeelte van het de zwemwaterzone bevindt zich monsternamepunt (BO 63) waar doorgaans de zwemwaterkwaliteit en het doorzicht gemeten wordt (figuur 4). Figuur 4. Locatie monsternamepunt. 9

10 3.2 Hydromorfologie De zwemzone heeft een zandige bodem die langzaam tot aan de steiger afloopt tot ca. 1,5 meter waterdiepte. De waterglijbaan wordt gevoed met water wat gepompt wordt uit de noordelijk gelegen haven. Bezoekers kunnen zelf middels een knop de waterglijbaan aan zetten. De pomp draait dan circa 20 minuten. Ingeschat wordt dat het debiet van de glijbaan circa 500 l/min bedraagt. Uitgaande van een duur van 20 min bedraagt het totale debiet 10 m 3 per keer dat de glijbaan aanstaat. Door de beheerder is aangeven dat op een drukke zomerse dag de glijbaan continue in gebruik is. Ingeschat wordt dat de glijbaan dan circa 24 keer aan staat. Op een drukke zomerse dag wordt dan in totaal 240 m 3 water vanuit de haven ingelaten. De beheerder zet de glijbaan standaard drie keer per dag aan, wat overeenkomt met 30 m 3. Figuur 5. Zicht op de zwemwaterlocatie, gezien vanuit de aangrenzende steiger. 3.3 Ecologie De oevers van de gehele plas bestaan hoofdzakelijk uit een grasachtig talud. De bijbehorende recreatieweide wordt meerdere malen per maand gemaaid. Ten oosten en westen van de zwemwaterlocatie wordt de overgang tussen water en land gemarkeerd door riet en andere algemeen voorkomende oeverplanten. Op de steiger en in het gras zijn resten gevonden van vogelfeces. Over het algemeen wordt het gebied bezocht door ganzen, met name in de winterperiode. 10

11 Figuur 6. De aanwezige oeverbegroeiing vormt tevens de begrenzing van de wemwaterzone. 3.4 Begrenzing De begrenzing van de badzone wordt voorgesteld met behulp van het rapport KRW en oppervlaktewater, Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water (RIZA, juni 2005). De begrenzing van de zwemwaterlocatie wordt gevormd door de aanwezige steiger, de waterdiepte nabij deze steiger bedraagt maximaal 1,50 m. De aanwezige steiger kan beschouwd worden als een gevaarlijke functie (duiken). Bij de zwemwaterlocatie is een bord aanwezig waarop staat dat het verboden is om te duiken. 11

12 Figuur 7. Luchtfoto van de zwemwaterlocatie met de begrenzing van de zwemzone. 3.5 Gezondheidsrisico s Cyanobacteriën. De optimale omstandigheden voor algenbloei zijn een temperatuur tussen de 20º C en 30 ºC, lichtarme en luwe (wind en stroming) omstandigheden, relatief ondiep, helder en nutriëntrijk water. In de periode 2003 en 2005 zijn toxische cyanobacteriën geconstateerd. Het aantal cyanobacteriën viel in de klasse zeer weinig. Een zwemverbod is in 2003 afgegeven voor alle zwemwaterlocaties in Zuid-Holland, gezien gezondheidsklachten met betrekking tot diverse locaties in geheel Zuid-Holland. Voor meer in formatie over cyanobacteriën wordt verwezen naar paragraaf 1.6. Doorzicht, ph en zwerfvuil. Het gemiddelde doorzicht varieert in de zwemwaterseizoenen van 2005 t/m 2012 tussen de 0,68 m en 1,48 m. Bij een verminderd doorzicht (< 1 m.) bestaan veiligheids- en gezondheidsrisico s, bijvoorbeeld in verband met niet zichtbare scherpe voorwerpen op de bodem. De ph (tijdens het zwemseizoen) is in de jaren 2005 t/m 2012 slechts één enkele maal hoger geweest dan de kritische grens van 9,0. (28 juni 2010 ph=9,1). De gemiddelde zuurgraad fluctueert in de zwemseizoenen van april t/m september tussen 8,21 en 8,45. Zwerfvuil/drijfvuil is in de periode van slechts eenmaal aangetroffen (11 juli 2011). 12

13 Tabel 2. Zomerhalfaargemiddelden doorzicht en ph jaar zomerhalfjaargemiddelde doorzicht (m) zomerhalfjaargemiddelde ph ,74 8, ,68 8, ,01 8, ,02 8, ,19 8, ,48 8, ,37 8, ,27 8,32 Zwemmersjeuk en botulisme. Er zijn geen gevallen van zwemmersjeuk en botulisme bekend. Gezondheidsklachten gemeld bij de provincie Zuid-Holland. In 2003 heeft de provincie, wegens gezondheidsklachten met betrekking tot diverse zwemlocaties in heel Zuid-Holland, besloten een negatief zwemadvies uit te vaardigen voor alle zwemlocaties in de provincie. Op basis van de waterkwaliteitsgegevens van de locatie Nautica bleek er hiervoor echter geen aanleiding te zijn. In 2002 tot en met 2012 is de locatie Nautica geen enkele maal gesloten geweest in verband met de aanwezigheid van grote hoeveelheden giftige blauwwieren (bron: provincie Zuid-Holand). Wel zijn in 2002 (klasse: zeer weinig) en 2005 (klasse: zeer weinig) blauwwieren aangetroffen. In 2002 zijn er enkele gezondheidsklachten geweest, de aard van deze klachten is niet bekend. Vissterfte. Vermeldenswaardig is nog het feit dat er begin mei 2012 een massale vissterfte in het Brielse Meer is geweest. Diagnose: Magere vis met multi parasitaire huidinfectie met secundaire multibacteriële- en schimmel infectie, die zich langzaam verspreidt vanaf de wonden naar de inwendige organen en de vis doodt. Bij dergelijke infecties gaat het doorgaans om onschadelijke bacteriën voor de mens. Uiteraard moet de mens bii voorkeur niet de zwaar bacterieel aangetaste vis aanraken, aangezien er opportuun pathogene bacteriën bij zullen zitten (zoals Aeromonas hydrophila en Aer.sobria), die gewoonlijk al in lage aantallen in zwemwater voorkomen. 13

14 3.6 Cyanobacteriën Cyanobacteriegegevens Van de locatie Brielse Meer, Nautica (BO 63) zijn cyanobacteriële gegevens aanwezig van de jaren 2003 t/m De screeningen zijn t/m 2009 in opdracht van Waterschap Hollandse Delta uitgevoerd door Grontmij Aquasense. Bij de screeningen is het percentage cyanobacteriën ten opzichte van het overige fytoplankton bepaald. De cyanobacteriële screeningen wezen uit dat in 2003 (september) en 2005 (augustus) potentieel toxische cyanobacteriën aanwezig waren. In de overige jaren zijn geen potentieel toxische blauwalgen aangetroffen. Indien uit de screeningen blijkt dat de hoeveelheid toxische cyanobacteriën meer was dan 50% van het totale fytoplankton, zijn de toxische cyanobacteriën gedetermineerd. Uit de beschikbare gegevens blijkt dat deze determinatie in de beschouwde periode niet heeft plaatsgevonden. In 2003 (september) en 2005 (augustus), data waarop toxische cyanobacteriën zijn aangetroffen, was het percentage toxische cyanobacteriën lager dan 50 % van het totale fytoplankton, een nadere determinatie heeft toen dus niet plaatsgevonden. In 2010 zijn de potentieel toxische blauwalgen conform het toen geldende blauwalgenprotocol gescreend m.b.v. de quick-scan methode. Gedurende het gehele zwemseizoen in 2010 zijn er geen toxische blauwalgen en/of drijflagen waargenomen. (alle waarden 0 (nul)). Vanaf 2011 is de screening op potentieel toxische cyanobacteriën (de blauwalgen) gebaseerd op de fluoroprobemethode. Landelijk is er een grens gesteld waarbinnen verondersteld wordt dat er geen gezondheidsrisico s zullen zijn. Deze fluoroprobe grenswaarde bedraagt 12,5 µg/l. Zowel in 2011 als in 2012 heeft geen van de gemeten fluoroprobewaarden deze grens overschreven. De maximale waarde die is gemeten is 0,77 µg/l gemeten geweest op 20 aug In de gehele beschouwde periode zijn geen microcystineconcentraties in de waterfase bepaald. Voor wat betreft de locatie Brielse Meer, Nautica zijn de afgelopen jaren geen meldingen van gezondheidsklachten binnengekomen. Op basis van de bovenstaande gegevens kan worden geconcludeerd dat er geen aanzienlijke kans is op toxische cyanobacteriënbloei bij de zwemwaterlocatie Brielse Meer, Nautica. Verdere actie (in de vorm van een nadere beschrijving) is, volgens het stappenplan van de handreiking Zwemwaterprofiel Blauwalgen, dan ook niet nodig. 14

15 Bijzonderheden. Op 20 juni :44 uur werden er op de zandbodem levende algen waargenomen, alsook drijvende vlokken van algen. Gedacht werd aan de aanwezigheid van de blauwwier Phormidium. Figuren 8 t/m 11 Afbeeldingen van vermoedelijk Phormidium. Op 20 juni :39 uur berichtte AQUON het volgende: 99% Enteromorpha, dit is een benthische groenalg. In de overige 1 % zitten kiezelalgen (coconeis en fragillariophyceae), Oscillatoria limosa en Oedogonium. Er is dus geen sprake van Phormidium. 15

16 4 HISTORISCHE DATA Het Waterschap Hollandse Delta bemonstert de zwemwaterkwaliteit gedurende het zwemwaterseizoen minimaal tweewekelijks op het monsterpunt (BO 63) aan de noordzijde van de locatie bij het zwemstrandje bij 1 meter waterdiepte. Sinds 2006 worden de metingen uitgevoerd in het kader van de huidige Europese zwemwaterrichtlijn die sinds begin 2006 van kracht is. Volgens deze richtlijn moeten Escherichia coli en intestinale enterokokken gemeten worden. 4.1 Normoverschrijdingen Hieronder (tabel. 3 en figuur 12) een overzicht van de individuele meetresultaten van de fecale bacteriën Escherichia coli en de Intestinale Enterokokken. Wettelijk gezien zijn er geen normen voor individuele waarden van de fecale bacteriën. De Europese normering is gebaseerd op 4 opeenvolgende meetjaren. Om toch in te kunnen schatten of er naar aanleiding van separate meetwaarden gezondheidsrisico s zijn, zijn er door de waterbeheerders binnen de provincie Zuid-Holland normen afgesproken. Overschrijding van de norm kan leiden tot een negatief zwemadvies of een zwemverbod. (in 2011 was er ook een 3 e maatregel in de lucht: de waarschuwing ; deze is in 2011 echter weer losgelaten). Voor Escherichia coli wordt als maatregelgrens 2000 kve/dl aangehouden, en voor de Intestinale Enterokokken 400 kve/dl. Opvallend hierin is dat in de 7 monitoringsjaren 2006 t/m 2012 het gehalte aan Escherichia coli 7 keer de norm van 2000 kve/dl (MW) heeft overschreden (2007, 2009, 2010 en 201) en het gehalte aan Intestinale Enterokokken heeft slecht slechts 3 keer de norm overschreden van 400 kve/dl (MWA) (2007, 2008 en 2010). In het laatste monitoringsjaar (2012) zijn beide variabelen onder hun vigerende norm gebleven. Of deze verbetering te wijten is aan het verplaatsen van de waterpomp voor het zwemseizoen van 2011 (van de jachthaven naar binnen de zwemzone), of dat dit te wijten valt aan 2 opeenvolgende relatief slechte zomers (2011 en 2012) is vooralsnog onduidelijk. 16

17 E_COLI INTTNLETRKKN E_COLI INTTNLETRKKN jaar Datum MWA KVE of MWA jaar Datum MWA KVE of MWA Tabel 3. Escherichia coli en Intestinale Enterokokken over de periode

18 Fecale bacteriën BO 63 Nautica n/dl E-Coli (n/dl) M WA Intestinale Enterokokken (n/dl) KVE of M WA datum norm E-coli norm IE Figuur 12. Fecale bacteriën-gehaltes op locatie BO 63 (Nautica) in de monitoringsjaren van 2006 t/m 2012 Als gevolg van overschrijdingen van de provinciaal vastgestelde normen voor de fecale bacteriën zijn de volgende maatregelen afgekondigd. Zwemlocatie Plaats Besluit Besluitdatum Watersportvereniging Nautica Zwartewaal Zwemverbod Escherichia Coli intrekking zwemverbod Escherichia Coli Watersportvereniging Nautica Zwartewaal waarschuwing Escherichia Coli intrekking waarschuwing Escherichia Coli waarschuwing Escherichia Coli intrekking waarschuwing Escherichia Coli Tabel 4. Overzicht door pzh afgekondigde maatregelen (2009 t/m 2012) Opvallend is dat er sinds dat de waterglijbaan-pomp is verplaatst, er geen waarschuwingen, negatieve zwemadviezen en zwemverboden meer zijn afgekondigd. In 2010 is heeft er een onderzoek plaatsgevonden om vast te stellen of de kwaliteit van het water in de jachthaven te koppelen valt aan de (slechte) waterkwaliteit in de badzone. (zie bijlage 6). Conclusie hierbij was dat er wat de Intestinale Enterokokken betreft een significante relatie bestaat tussen de kwaliteit van het water uit de jachthaven en het water in de zwemzone. 18

19 4.2 Toetsingen volgens de EU-richtlijn. Toetsing van de meetresultaten volgens de Europese zwemwaterrichtlijn laat over de jaren 2006 t/m 2012 het volgende beeld zien: Officiële zwemwaterbeoordeling bacteriologie LOCATIE Omschrijving meetjaren BO 63 Brielse Meer, watersportvereniging Nautica uitstekend goed aanvaardbaar slecht Figuur 13. Zwemwaterkwaliteitsscores volgens de Europese zwemwaterrichtlijn. Omdat de fecale bacteriën Escherichia coli en de Intestinale Enterokokken al vanaf 2006 zijn gemonitoord kan de bacteriologische waterkwaliteit meerjarig in beeld worden gebracht. Periode : slecht Periode : slecht Periode : aanvaardbaar Periode : aanvaardbaar Indien de zwemwaterkwaliteit minimaal op dit niveau blijft voldoet de waterkwaliteit hiermee aan de minimale eis die gesteld is in artikel 5 lid 3 van de Europese zwemwaterrichtlijn. De lidstaten zorgen ervoor dat aan het einde van het badseizoen van 2015 alle zwemwateren ten minste aanvaardbaar zijn. Zij nemen realistische en evenredige maatregelen die naar hun oordeel passend zijn om het aantal als uitstekend of goed ingedeelde zwemwateren te doen toenemen. 19

20 4.3 Historisch data-analyse in relatie tot weersomstandigheden De historische data-analyse is uitgevoerd voor de periode Alleen in 2003 is op 02/06/2003 een overschrijding geconstateerd. De overschrijding gold alleen voor de thermotolerante bacteriën van de coli groep. De historische data-analyse is uitgevoerd om te zoeken naar een mogelijk verband tussen weersomstandigheden en de overschrijdingen. Weersinvloeden die mogelijk verband houden met de recreatiedruk zijn de luchttemperatuur en het aantal zonne-uren op de dagen voorafgaand aan de monstername. Regenval in de vorm van neerslag per uur en de windsnelheid en richting geven een indruk van de afspoeling, mogelijke overstorten en menging. Hieronder worden enkele van de grafieken gepresenteerd waarin de concentraties van indicatoren voor fecale verontreinigingen uitgezet zijn tegen weersomstandigheden afkomstig van het KNMI weerstation Rotterdam. Voor de grafieken waar gekeken is naar een relatie met maximumluchttemperatuur en aantal zonne-uren is gekeken naar een relatie met de thermotolerante bacteriën van de coligroep. Dit aangezien bij de thermotolerante bacteriën van de coligroep een overschrijding is gemeten op 2/6/2003. Wel kan gesteld worden dat de grafieken waarin de relatie van de verschillende factoren (onder andere luchttemperatuur, neerslag) met intestinale enterokokken/ E.coli een zelfde beeld geven. Maximum luchttemperatuur en thermotolerante bacteriën van de coligroep 2003 maximum luchttemperatuur thermotol.bact.vd.coligroep klasse (goed) Buitentemperatuur ( C) apr mei jun jul aug sep Thermotolerante bacteriën van de coligroep (kve/100ml) Figuur 14. Verloop van de concentratie thermotolerante bacteriën van de coligroep (2003) in relatie tot de maximum luchttemperatuur. In figuur 59 wordt de maximale luchttemperatuur uitgezet tegen de gemeten waarden van de thermotolerante bacteriën van de coligroep. Bij warm weer is er kans op een grotere recreatiedruk met de mogelijkheid op fecale verontreinigingen. De overschrijding op 2 juni wordt niet teruggezien op ander dagen met vergelijkbare temperaturen. Uit de bovenstaande grafiek blijkt dat op 2 juni de luchttemperatuur circa 26 graden Celsius was, een goede zwemtemperatuur. Op andere dagen met vergelijkbare of hogere temperaturen zijn echter geen overschrijdingen/hogere meetwaarden aangetroffen. Er is dus geen sprake van een eenduidige relatie tussen temperatuur en de concentratie bacteriën. Op een zonnige dag (rond of hoger dan 10 uur zon per dag) is er kans op een grotere recreatiedruk met de mogelijkheid van fecale verontreinigingen. Er wordt niet alleen gekeken naar het aantal zonne-uren op de dag voorafgaand aan de monstername maar ook twee en 20

21 drie dagen voorafgaand. Dit in verband met dat mogelijke verontreinigingen kunnen blijven hangen. 16 Zonne-uren en thermotolerante bacteriën van de coligroep data klasse (goed) 3000 Zonne-uren (uren) apr 6-mei 19-mei 2-jun 10-jun 16-jun 30-jun 14-jul 28-jul 11-aug 25-aug 8-sep Thermotolerante bacteriën van de coligroep (kve/100 ml) 0 Figuur 15. Verloop van de concentratie thermotolerante bacteriën van de coligroep (2003 ) in relatie tot het aantal zonne-uren op de dagen voorafgaand aan monstername: 1 staat hier voor één dag voorafgaand aan monstername, 2 en 3 staan voor twee danwel drie dagen voorafgaand aan monstername. De overschrijding van de norm op 14 augustus valt samen met 3 dagen met veel zonne-uren (rond of hoger dan 10 uren) voorafgaand aan de monstername (figuur 60). In de overige jaren (2002, 2004, 2005, 2006) zijn op dagen met veel zonne-uren geen overschrijdingen of hogere meetwaarden aangetroffen. Er is dus geen sprake van een eenduidige relatie tussen zonne-uren en de concentratie van bacteriën. 21

22 16 Zonne-uren en thermotolerante bacteriën van de coligroep data klasse (goed) 3000 zonne-uren (uren) apr 8-mei 22-mei 6-jun 19-jun 3-jul Thermotolerante bacteriën van de coligroep (kve/100 ml) 17-jul 31-jul 14-aug 28-aug 11-sep Figuur 16. Verloop van de concentratie thermotolerante bacteriën van de coligroep (2006 ) in relatie tot het aantal zonne-uren op de dagen voorafgaand aan monstername: 1 staat hier voor één dag voorafgaand aan monstername, 2 en 3 staan voor twee danwel drie dagen voorafgaand aan monstername. Uit de bovenstaande grafiek komt naar voren dat er in 2006 (warme juni en juli maand) geen relatie is tussen de concentratie thermotolerante bacteriën van de coligroep en het aantal zonne-uren. In perioden met (veel) neerslag kunnen eventueel aanwezige overstorten in werking treden en zo de bacteriologische waterkwaliteit beïnvloeden. Verder kan door neerslag aanwezig verontreinigingen afspoelen in de zwemwaterzone. Hierbij kan gedacht worden aan verontreinigingen in de directe omgeving van de zwemwaterlocatie (afspoeling van het terrein). Ook door het inwerking treden van eventueel aanwezige poldergemalen kunnen verontreinigen uit het achterland de bacteriologische waterkwaliteit beïnvloeden. 22

23 Neerslag (mm/h) Neerslag en thermotolerante bacteriën van de coligroep 2003 neerslag (mm/h) klasse (goed) thermotol. bact. vd. coligroep Thermotolerante bacteriën van de coligroep (kve/100 ml) 0 apr mei jun jul aug sep 0 Figuur 17. Verloop van de thermotolerante bacteriën van de coligroep concentratie in 2003 in relatie tot de neerslagintensiteit. Uit de bovenstaande grafiek lijkt het, in eerste instantie erop dat er een relatie is tussen de neerslagintensiteit en de geconstateerde overschrijding. De overschrijding van de norm is vastgesteld op 2 juni, de bui met intensiteit van 23,8 mm/h vond plaats op 4 juni. Er is dus geen sprake van een relatie tussen de neerslagintensiteit en de overschrijding. 23

24 Neerslag en intestinale enterococcen 2006 neerslag intestinale enterococcen klasse (goed) Neerslag (mm/h) apr mei jun jul aug sep Intestinale enterococcen (kve/100 ml) Figuur 18 Verloop van de intestinale enterokokken concentratie in 2006 in relatie tot de neerslagintensiteit. Het jaar 2006 is qua weer vrij extreem. In juli was er vrijwel de gehele maand sprake van een hittegolf, de totale neerslag in deze maand was 15,5 mm. Augustus daarentegen was een regenachtige maand, in de eerste helft van augustus (tot en met 14 augustus) was er in totaal circa 165 mm neerslag gevallen. Ondanks de vele neerslag die in augustus gevallen is, heeft dit niet tot overschrijdingen van de norm geleid. De gemeten concentraties blijven nog ruim onder de norm uitstekend. Uit de grafiek valt wel af te leiden dat de gemeten concentratie op 14 augustus hoger is dan op de overige data. Op 11 september is echter, in vergelijking met de overige data van 2006, ook een hogere meetwaarde aangetroffen. Deze meetwaarde is geconstateerd in een periode waarin vrijwel geen neerslag gevallen is. Een directe relatie tussen neerslag en de meetwaarden is niet aangetoond. Afhankelijk van de locatie van de zwemwaterzone en de optredende windrichting kan er sprake zijn van menging (in meer of mindere mate) van het water. Bij aanlandse wind blijven eventueel aanwezige verontreinigingen als het ware hangen in de zwemwaterzone. 24

25 Brielse Meer, Nautica ( BO 63) Thermotolerante bacteriën van de coligroep en windrichting en hoogst gemiddelde windsnelheid per uur, 2003 meetgegevens 3000 klasse (goed) Figuur 19. Relatie tussen thermotolerante bacteriën van de coligroep concentratie in 2003 windrichting en windsnelheid (de getallen bij de diamanten in m/s). Uit bovenstaande grafiek blijkt dat de windrichting zowel uit noordoostelijke als uit zuidwestelijke richting komt. Ten tijde van de geconstateerde overschrijding bedroeg de windsnelheid 7,0 m/s (figuur 15), dit is hoger dan de gemiddelde windsnelheid van circa 5,5 m/s. In andere jaren zijn bij windsnelheden van boven de 7,0 m/s er echter geen overschrijdingen opgetreden. Ten tijde van de overschrijding was de windrichting uit zuidwestelijke richting. Bij deze zuidwestelijke windrichting zijn in de beschouwde periode echter geen overschrijdingen of hogere meetwaarden geconstateerd. Doordat er sprake was van een zuidwestelijke windrichting blijven de aanwezige verontreinigingen als het ware hangen voor de zwemwaterlocatie. Voor de overschrijdingen/hogere meetwaarden in 2007 is er globaal gekeken of er een relatie is met de historische data-analyse van , dit bleek niet het geval te zijn. Globaal is er gekeken of er een relatie is met neerslag/ windrichting zonne-duur op basis van KNMI data van Ook hier is geen relatie gevonden. Opvallend is dat de overschrijdingen/hogere waarden bij Nautica niet terug te vinden zijn bij de andere zwemwaterlocaties in het Brielse Meer. Wellicht is hier sprake van een lokale bron, bijvoorbeeld de nabij gelegen jachthaven. 25

26 5 POTENTIËLE BRONNEN BACTERIËLE VERONTREINIGING Op basis van veldbezoek, historische data-analyse en bestudering van hydrografische kaarten kunnen we voor de zwemwaterzone Brielse Meer, Nautica een aantal mogelijke bronnen voor fecale verontreiniging aanmerken: Bezoekers. De analyse van de historische data laten zien dat ten tijde van overschrijdingen of verhogingen van concentraties van indicatoren voor fecale verontreinigingen de recreatiedruk, in enkele gevallen, verhoogd zou kunnen zijn geweest als gevolg van zonnige dagen. Het aantal bezoekers per dag is redelijk (60) gezien de omvang van de plas. Voor ZWEMPROF wordt uitgegaan van gemiddeld 60 bezoekers met uitschieters naar 150 bezoekers per dag. Ganzen op het strand en in de zwemzone. Ten tijde van het veldbezoek vrijwel geen sporen van feces aangetroffen van ganzen/vogels, alleen op de aangrenzende steiger is feces aangetroffen. Door de beheerder van het terrein wordt alles goed schoongemaakt. Wel zijn er dagelijks veel vogels in het gebied aanwezig, naar schatting circa 100. In ZWEMPROF wordt er vanuit gegaan dat de vogels zich bevinden op de steiger (worse-case scenario), zodat de feces gelijk in de zwemwaterzone komt. Vogelpoep op steiger Op de nabij gelegen steiger is vrijwel geen vogelpoep aangetroffen. De steiger wordt namelijk regelmatig gereinigd. Bij veel neerslag en/of bij het schoonmaken van de steiger kan de vogelpoep in de zwemwaterzone terecht komen. Voor ZWEMPROF wordt uitgegaan dat bij hevige neerslag/schoonmaken de feces van circa 100 vogels in de zwemwaterzone komt. Jachthaven Direct ten zuiden van de zwemwaterzone is een jachthaven gelegen (108 boten). Op een afstand van 300 m ten oosten van de zwemwaterzone is een jachthaven/steiger gelegen, bij deze jachthaven zijn tevens voorzieningen aanwezig. In de jachthaven is plaats voor circa 40 boten. Ondanks dat bij beide jachthavens voorzieningen aanwezig zijn worden beide havens meegenomen in ZWEMPROF (worse-case benadering). Vanuit de jachthaven wordt water ingelaten voor de waterglijbaan. Op deze manier is er direct contact tussen de jachthaven en de zwemwaterzone. Indien in de jachthaven blauwalgen voorkomen kunnen de blauwalgen via de pomp/waterglijbaan in de zwemwaterzone terecht komen, ook eventuele fecale verontreinigingen kunnen op die wijze in de zwemwaterzone terecht komen. Recreatievaart Het Brielse Meer is een druk bevaren meer. Exacte gegevens van het aantal vaarbewegingen is niet bekend. Door Groenvoorzieningen Zuid-Holland is een inschatting gemaakt van het aantal vaarbewegingen. Ingeschat wordt dat op een doordeweekse dag circa 300 boten de zwemwaterlocatie passeren, op een drukke zomerse dag circa boten. Overstorten op het Brielse Meer. Op basis van de kaarten van het Waterschap zijn er in totaal acht overstorten die op het Brielse Meer uitkomen. Vier overstorten zijn gelegen nabij Brielle, de overige vier overstorten nabij Zwartewaal. Van drie overstorten zijn overstortvolumes bekend. Op basis van de beschikbare gegevens wordt er vanuit gegaan dat het gemiddelde totale overstortvolume m 3 /j bedraagt. 26

27 Neerslag / afspoeling oevers In eerste instantie lijkt er geen directe relatie te zijn tussen neerslag en overschrijding met indicatoren voor fecale verontreinigingen. Neerslag kan leiden tot afspoeling van feces vanaf de oevers en het aangrenzende recreatieterrein Het recreatieterrein heeft een schuin aflopend talud, aanwezige feces kan dus de zwemwaterzone instromen. In ZWEMPROF wordt er vanuit gegaan dat bij neerslag een oppervlakte van circa 3,0 ha afwatert in de zwemwaterzone (worse-case). 27

28 6 ZWEMPROF In een eenvoudig spreadsheetmodel (ZWEMPROF) zijn dimensies van de zwemplas en omvang van potentiële bronnen ingevuld. Aan de hand van kentallen is de invloed van de potentiële bronnen op de bacteriële waterkwaliteit kwantitatief geschat. Figuur 20. Uitslag van ZWEMPROF. Bezoekers. Uit ZWEMPROF blijkt dat het geschatte aantal van 60 bezoekers op normale dagen en 150 bezoekers op drukke dagen in beginsel geen problemen veroorzaakt met de bacteriologische waterkwaliteit. Ganzen op het strand en in de zwemzone. Het aantal vogels dat nu in de plas aanwezig is, is in het model geschat op 100 stuks. Dit aantal heeft geen invloed op de zwemwaterkwaliteit. Bij verdubbeling van het aantal vogels is er tevens geen invloed op de bacteriologische waterkwaliteit. Vogelpoep op steiger Ingeschat is dat op de aanwezige steiger van circa 100 vogels feces bevindt. Bij veel neerslag en/of bij het schoonmaken van de steiger kan de vogelpoep in de zwemwaterzone terecht komen. Uit ZWEMPROF komt naar voren dat vogelfeces op de steiger geen invloed op de bacteriologische zwemwaterkwaliteit. Jachthaven In ZWEMPROF is de nabij gelegen jachthaven meegenomen. Uit ZWEMPROF blijkt dat er geen invloed is van de jachthaven op de bacteriologische waterkwaliteit. Recreatievaart Uit ZWEMPROF blijkt dat zowel 300 als paserende boten geen invloed hebben op de bacteriologische waterkwaliteit. Hierbij dient opgemerkt te worden dat bij 28

29 1.000 boten er sprake is van een geringe onzekerheid in de uitslag, indien de situatie beschouwd wordt met een lager verversingsdebiet (4,0 m 3 /s). Overstorten op het Brielse Meer. Uit ZWEMPROF komt naar voren dat bij een overstortvolume van m 3 overstorten geen invloed hebben op de bacteriologische waterkwaliteit. Neerslag / afspoeling van oevers/recreatieterrein Neerslag kan leiden tot afspoeling van feces vanaf de oevers en het aangrenzende recreatieterrein Het recreatieterrein heeft een schuin aflopend talud, aanwezige feces kan dus de zwemwaterzone instromen. In ZWEMPROF wordt er vanuit gegaan dat bij neerslag een oppervlakte van circa 3,0 ha direct afwatert in de zwemwaterzone. Uit ZWEMPROF komt naar voren dat deze bron geen invloed heeft op de bacteriologische waterkwaliteit. Bij de bovenstaande analyse is gebruikt gemaakt van het spreadsheetprogramma ZWEMPROF. De uitkomsten van ZWEMPROF zijn erg afhankelijk van de hydrologische/morfologische parameters welke worden ingevoerd. Hierbij valt te denken aan waterdiepte, breedte en het verversingsdebiet. Het debiet van het Brielse Meer is vrij hoog, 8,0 m 3 /s. In ZWEMPROF is dit debiet aangehouden. Indien het Brielse Meer als stilstaande plas wordt beschouwd komen de volgende bronnen naar voren: agrarisch achterland en watervogels. Ten aanzien van de recreatievaart geldt dat bij 500 boten er sprake is van beïnvloeding van de waterkwaliteit. Door het hoge debiet/stroomsnelheid is er sprake van een geringe verblijftijd van het water, daardoor hebben de verschillende potentiële bronnen geen invloed op de waterkwaliteit. Het eerder genoemde debiet van 8,0 m 3 /s geldt voor het Brielse Meer, naar verwachting zal het debiet ter plaatse van de zwemwaterzone beduidend lager zijn. Dit heeft als gevolg dat de verblijftijd langer is, waardoor een bron eerder tot een overschrijding zal leiden. Vandaar dat in ZWEMPROF ook de situatie beschouwd is met een debiet van 4,0 m 3 /s. Uit ZWEMPROF komt naar voren dat bij een debiet van 4,0 m 3 /s geen van de benoemde potentiële bronnen wezenlijke invloed heeft op de bacteriologische waterkwaliteit. Bij recreatievaart is er wel sprake van onzekerheid in de uitslag. 29

30 7 EVALUATIE EN CONCLUSIES Het Brielse Meer, locatie Nautica is een redelijk goed bezochte locatie. Op een drukke zomerse dag zijn circa 300 bezoekers aanwezig, waarvan 60 bezoekers nabij de zwemzone. Vanaf 2006 zijn volgens de Zwemwaterrichtlijn verplichte parameters Escherichia coli en intestinale enterokokken gemeten. Beoordeling volgens de zwemwaterrichtlijn laat zien dat de kwaliteit van het zwemwater slecht is (beoordelingsperiode ). Bij zwemwater dat in de klasse "slecht" is ingedeeld dienen minimaal eens in de 2 jaar de aspecten a t/m f van bijlage III van de Europese zwemwaterrichtlijn te worden herbeoordeeld. Uit de historische data-analyse blijkt dat er geen directe relatie is tussen de overschrijding/concentraties en neerslag, zonne-uren, windrichting- en snelheid. In 2003 is een zwemverbod afgekondigd, dit zwemverbod gold voor alle zwemwaterlocaties in Zuid- Holland. Op basis van de waterkwaliteitsgegevens van de locatie Nautica bleek er hiervoor echter geen aanleiding te zijn. De geconstateerde potentiële verontreinigingsbronnen (zwemmers, vogels, jachthavens, recreatievaart, overstorten, afspoeling van het recreatieterrein) zijn ingevoerd in ZWEMPROF. Hieruit is naar voren gekomen dat geen van deze bronnen, onder normale omstandigheden, invloed heeft op de bacteriologische waterkwaliteit. Dit heeft mede te maken met de relatief grote doorspoeling van het Brielse Meer, waardoor er sprake is van een relatief grote menging/verdunning. Eventuele aanwezige verontreinigingen blijven vanwege de korte verblijftijd niet lang hangen in de zwemwaterzone. 30

31 8 AANBEVELINGEN EN MAATREGELEN De zwemwaterkwaliteit over de laatste vier zwemseizoenen is beoordeeld als aanvaardbaar. Enkele maatregelen en aanbevelingen worden voorgesteld die er voor zorgen dat de benoemde bronnen een geringere invloed krijgen op de waterkwaliteit. Tevens dragen de maatregelen/aanbevelingen bij aan een betere beleving van de zwemwaterlocatie. Handhaven goede toiletvoorzieningen Tijdens het veldbezoek is gesignaleerd dat direct bij de plas goede toiletvoorzieningen aanwezig zijn. Van belang is dat deze voorzieningen gehandhaafd blijven en goed onderhouden worden. Mochten deze voorzieningen ontbreken dan zijn bezoekers geneigd hun behoefte nabij of in het water te doen of zich in het water te reinigingen. Dit leidt bij hoge bezoekersaantallen tot bacteriologische verontreiniging. Het belang van goede, schone toiletvoorzieningen is daarom evident. Ganzen uit de zwemzone Uit ZWEMPROF zijn vogels/ganzen niet als bron naar voren gekomen. Ondanks dat is het wel een potentiële bron van verontreiniging. In praktijk zal het lastig zijn om hiervoor maatregelen te nemen. Wel kan gedacht worden om de effecten van de afspoeling van ganzenpoep te reduceren, het gras zou dan regelmatig geharkt moeten worden. Voorlichting recreatievaart Direct ten westen van de zwemwaterzone is een jachthaven gelegen. Vanuit deze jachthaven kan feces de zwemwaterzone instromen. Door middel van voorlichting aan de recreatievaart kan dit eventueel voorkomen worden. Met ingang van 2009 dienen de boten uitgerust te zijn met een vuilwatertank. Naar verwachting is de kans op lozingen dan kleiner, mits er goede voorzieningen (vuilwaterinzamelingsstation) aanwezig zijn. Van belang is ook om hierover voorlichting te geven aan de booteigenaren. Ook voor de booteigenaren is het van belang dat er bij de zwemwaterzone goede toiletvoorzieningen aanwezig zijn. Schoonmaken steigers De aanwezige steiger wordt regelmatig schoongemaakt, wat goed is ten aanzien van de beleving van de plas en ten aanzien hygiëne. De steiger dient echter op een dusdanige manier te worden schoongemaakt zodat de aanwezige vogelfeces op de steiger niet in de zwemwaterzone terecht komt. 31

32 9 LITERATUUR DHV, KRW en Oppervlaktewater. Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water. In opdracht van Ministerie V&W / RWS / RIZA. DHV, Handreiking Zwemwaterprofiel Blauwalgen. Hulpmiddel bij het opstellen van het voor blauwalgen relevante deel van Zwemwaterprofielen. In opdracht van Ministerie V&W / RWS / RIZA. Europese Unie, Richtlijn 2006/7/EG van het Europees parlement en de Raad betreffende het beheer van de zwemwaterkwaliteit en tot intrekking van richtlijn 1976/166/EEG. Grontmij, Handreiking voor het opstellen van een zwemwaterprofiel. In opdracht van Ministerie van Verkeer en Waterstaat en Rijkswaterstaat. Grontmij/DHV, 2009 Zwemwaterprofiel; Bielse Meer Nautica. 32

33 BIJLAGE 1 Verslag veldbezoek Nautica (BO 63) Datum: 19 juni 2007 Aanwezigen: Edwin Kardinaal, DHV Harold de Ruiter, Waterschap Hollandse Delta Monique van Veen, Grontmij Algemene beschrijving Algemene indruk, de zwemplas maakt onderdeel uit van het Brielse Meer. De zwemwaterlocatie is gelegen op het terrein van Nautica, een privé watersport vereniging. De zwemwaterlocatie is dan ook alleen voor leden toegankelijk. Af en toe wordt de locatie ook gebruikt door scholen/verenigingen welke komen zwemmen. Ten noorden van de zwemwaterlocatie is de bijbehorende jachthaven gelegen. De zwemwaterlocatie en de jachthaven zijn gescheiden door een gronddam. In de jachthaven is plaats voor circa 108 boten. Boten kunnen ook aanleggen aan de steiger welke de zwemwaterzone afbakent. Bij de jachthaven zijn voorzieningen aanwezig (douches, toiletten). Het overgrote deel van de boten heeft echter zelf een douche en toilet aan boord. Op het terrein zijn tevens circa 30 huisjes gelegen. Het gehele terrein is aangesloten op de riolering. Het doorzicht op de locatie is goed, de bodem is zichtbaar. Nabij de steiger bedraagt de diepte circa 1,50 m. De zwemzone is goed afgebakend middels een steiger. Het grote deel van de vijver is min of meer vierkant met een afmeting van ongeveer 50 bij 30 meter. Op het terrein zijn honden verboden, honden mogen wel op de boot verblijven maar niet op het terrein. Gebruik Ten tijde van het veldbezoek waren er geen zwemmers actief, wat niet verwonderlijk was gezien het tijdstip (11:00 u) en het feit dat de vakantieperiode nog niet aangebroken is. Zoals reeds eerder aangegeven wordt de locatie voornamelijk gebruikt door de leden van de watersportvereniging. De locatie is niet toegankelijk voor niet-leden. Nautica heeft circa 300 leden, op een drukke zomerse dag bevinden circa leden bij de zwemwaterzone. Nabij de zwemzone is een (smalle) recreatieweide gelegen. Op het terrein zijn douches en toiletten aanwezig. Door de beheerder wordt het terrein goed onderhouden. De steiger welke direct aan de zwemzone gelegen is, ziet er schoon uit. Deze wordt regelmatig schoongemaakt. Strand Op de locatie is een smalle zandstrook aanwezig, deze is te smal om op te liggen. Tevens is er een smalle ligweide aanwezig. De lengte bedraagt circa 50 m, de breedte 2,0 m. De bodem is in de zwemwaterzone is zandig. De zwemwaterzone is duidelijk afgebakend met een steiger. Aan deze steiger kunnen tevens boten afmeren, de waterdiepte is maximaal 1,50 m. In de zwemwaterzone bevindt zich een glijbaan, het benodigde water voor deze glijbaan wordt gehaald middels een pomp uit de haven waar de boten gelegen zijn. Cyanobacteriën Ten tijde van bezoek zijn geen sporen aangetroffen van cyanobacteriën. 33

34 BIJLAGE 2 Betrokken Organisaties Gemeente Brielle Bezoekadres: Postadres: Gemeentehuis Postbus 341 Slagveld AH SCHIEDAM 3231 AP BRIELLE tel: fax: [email protected] website: Waterbeheerder Waterschap Hollandse Delta Handelsweg DC RIDDERKERK telefoon: Provincie Provincie Zuid-Holland Zuid-Hollandplein 1 Postbus LP DEN HAAG telefoon: Terreinbeheerder Groenservice Zuid-Holland Postbus AH SCHIEDAM telefoon:

35 BIJLAGE 3 Protocol voor begrenzing van zwemwater 1. Is de locatie op een diepte van circa 1.50 m optisch afgebakend? nee 5. Bepaal de grenzen van het zwemstrand ja 2. Zijn er locatiespecifieke problemen? nee ja 3. Controleer de locatiespecifieke richtlijnen *, pas deze toe indien relevant 4. De zwemwaterzone is het gebied binnen de afscheiding 6. Markeer de punten waar de grenzen van het zwemstrand de waterlijn raken 7. Is het water 50 m uit de oever minder dan 1,50 m diep? ja nee 8. Is er sprake van een gevaarlijke functie binnen 50 m van de oever? nee ja 10. Is er sprake van een gevaarlijke functie voordat een diepte van 1,5 m wordt bereikt? ja nee 9. Markeer punten op 50 m vanaf de waterlijn 11. Markeer punten op een diepte van 1,50 m 12. Markeer punten op 50 m. vanaf de gevaarlijke zone 13. Verbind de punten in het water met een rechte lijn 14. Zijn er locatiespecifieke problemen? = = = Vraag Actie Zwemwaterzone ja nee 15. Controleer de locatiespecifieke richtlijnen *, pas deze indien relevant toe 16. De zwemwaterzone is het gebied binnen de twee punten op het zwemstrand en de twee punten in het water * Zie beschrijving op bladzijde 22 35

36 BIJLAGE 4 Mogelijke routes door het stappenplan blauwalgen Afhankelijk van de beschikbaarheid van informatie en de aangetroffen toestand zijn er vijf mogelijke routes door het stappenplan behorende bij de Blauwalgenrapportage: 1. Er is niet voldoende informatie over cyanobacteriën. Er is voldoende informatie over toestandsvariabelen. De waarden zijn niet alarmerend. Er is geen verdere actie nodig. Aanwezigheidscheck gegevens cyanobacteriën Is informatie voldoende? nee Analyse toestandsvariabelen Toestandsvariabelen alarmerend en/of onvoldoende? nee geen verdere actie 2. Er is niet voldoende informatie over cyanobacteriën. Informatie over toestandsvariabelen is onvoldoende of alarmerend. Er vindt monitoring van cyanobacteriën plaats. Er is geen aanzienlijke kans op toxische bloei. Er is geen verdere actie nodig. Aanwezigheidscheck gegevens cyanobacteriën Is informatie nee voldoende? Inschatting kans op cyanobacteriën Is er een aanzienlijke nee kans op toxische bloei in komende vijf jaar? Analyse toestandsvariabelen Cyanobacterie analyse Toestandsvariabelen alarmerend en/of onvoldoende? ja geen verdere actie 3. Er is voldoende informatie over cyanobacteriën. Er is geen aanzienlijke kans op toxische bloei. Er is geen verdere actie nodig. Aanwezigheidscheck gegevens cyanobacteriën Is informatie voldoende? ja Inschatting kans op cyanobacteriën 4. Er is voldoende informatie over cyanobacteriën. Er is een aanzienlijke kans op toxische bloei. Er wordt een nadere beschrijving opgesteld. Aanwezigheidscheck gegevens cyanobacteriën Is er een aanzienlijke kans op toxische bloei in komende vijf jaar? Is informatie voldoende? ja Inschatting kans op cyanobacteriën nee geen verdere actie Nadere beschrijving Inzicht in oorzaken ja Is er een aanzienlijke kans op toxische bloei in komende vijf jaar? 5. Er is niet voldoende informatie over cyanobacteriën. Informatie over toestandsvariabelen is onvoldoende of alarmerend. Er vindt monitoring van cyanobacteriën plaats. Er is een aanzienlijke kans op toxische bloei. Er wordt een nadere beschrijving opgesteld. Aanwezigheidscheck gegevens cyanobacteriën Nadere beschrijving Inzicht in oorzaken ja Is informatie nee voldoende? Inschatting kans op cyanobacteriën Is er een aanzienlijke kans op toxische bloei in komende vijf jaar? Analyse toestandsvariabelen Cyanobacterie analyse Toestandsvariabelen alarmerend en/of onvoldoende? ja De doorlooptijd en de benodigde inzet zijn afhankelijk van welke route door het stappenplan moet worden doorlopen. Zo heeft de waterbeheerder met voldoende meetinformatie over (de afwezigheid van) cyanobacteriën op basis waarvan hij inschat dat er geen aanzienlijke kans is op toxische bloei (route 3) weinig inzet en weinig tijd nodig. In gevallen waarbij aanvullend moet worden gemeten aan toestandsvariabelen (routes 1, 2 en 5) en/of aan cyanobacteriën (routes 2 en 5) kan de doorlooptijd flink oplopen. Aanbevolen wordt daarom om ruimschoots vóór aanvang van het zwemseizoen te starten met de analyse van gegevens. Als ten slotte op basis van de meetgegevens een aanzienlijke kans op toxische bloei bestaat (routes 4 en 5) moet rekening worden gehouden met extra inzet en doorlooptijd voor een nadere beschrijving. 36

37 BIJLAGE 5 Kaart Brielse Meer 37

38 BIJLAGE 6 Extra onderzoek bacteriologische waterkwaliteit zwemseizoen Op de locatie Brielse Meer, Nautica (WSHD-code: BO 63) wordt het water voor de waterglijbaan opgepompt uit de naastgelegen jachthaven. In geval van (illegale) sanitaire lozingen in de jachthaven zou dit water een bron kunnen zijn van bacteriologische verontreinigingen. In 2010 zijn vanaf juli 2010 gedurende het zwemseizoen watermonsters getrokken uit zowel de officiële zwemwaterlocatie als uit de naastgelegen jachthaven (ter hoogte van de pomp; locatie BO 63p1). De resultaten van dit onderzoek staan vermeld in tabel 1. Tabel 1: Analyseresultaten bacteriologie Nautica (zwemwaterlocatie BO63 en jachthaven BO63p1) E_COLI (kve/100ml) INTENT (kve/100ml) BEM.DATUM BO 63 BO 63p1 BO 63 BO 63p

39 Conclusie extra onderzoek: Voor wat betreft E-Coli is er geen statistisch significante relatie aan te tonen tussen de resultaten uit de officiële zwemwaterlocatie en de jachthaven. Wat betreft de intestinale enterococcen is deze relatie er wel (correlatiecoëfficiënt = 0.977). Advies voor deze zwemwaterlocatie blijft het verplaatsen van de waterpomp uit de jachthaven. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat het verplaatsen van de pomp geen garantie geeft van een beter zwemwaterkwaliteit, maar de kans hierop wordt statistisch groter. 23 december 2010 WSHD, afd GD, Rob Bovelander 39