GROTE PLAS DELFTSE HOUT

Transcriptie

1 ZWEMWATERPROFIEL GROTE PLAS DELFTSE HOUT

2 ZWEMWATERPROFIEL GROTE PLAS DELFTSE HOUT DHV / Grontmij 1 INLEIDING Zwemwaterprofiel Kwaliteitsklassen en normen Routekaart zwemwaterprofiel 4 2 AANPAK 5 3 GEBIEDSBESCHRIJVING Algemeen Hydromorfologie en ecologie Begrenzing Gezondheidsrisico s 13 4 HISTORISCHE DATA Normoverschrijdingen Historische data-analyse in relatie tot weersomstandigheden 19 5 POTENTIËLE BRONNEN 24 6 ZWEMPROF 25 7 EVALUATIE EN CONCLUSIES 26 8 AANBEVELINGEN EN MAATREGELEN 27 9 LITERATUUR 28 1 COLOFON 29 BIJLAGE 1. BIJLAGE 2. Veldbezoek Betrokken instanties 2

3 1 INLEIDING De nieuwe Europese Zwemwaterrichtlijn (26/7/EG) is begin 26 vastgesteld. Het doel van deze richtlijn is het beschermen van de gezondheid van zwemmers in oppervlaktewateren. In de nieuwe richtlijn worden bepalingen neergelegd met betrekking tot de monitoring en de indeling van de zwemwaterkwaliteit in kwaliteitsklassen (uitstekend, goed, aanvaardbaar en slecht) alsmede de verstrekking van informatie daarover aan het publiek en de Europese Commissie. Een pro-actief beheer van de zwemwaterkwaliteit wordt voorgeschreven, risico s moeten in kaart worden gebracht in een zwemwaterprofiel en maatregelen moeten worden uitgevoerd om minimaal een aanvaardbare kwaliteit te kunnen bereiken en blootstelling van zwemmers aan verontreiniging te voorkomen. 1.1 Zwemwaterprofiel Van iedere zwemwaterlocatie zal moeten worden ingeschat welke emissiebronnen via welke verspreidingsroutes de zwemwaterkwaliteit negatief beïnvloeden. Hierbij spelen de locatiespecifieke eigenschappen van het zwemwater een belangrijke rol. Alle bevindingen komen samen in een zwemwaterprofiel van de desbetreffende zwemwaterlocatie. Het opstellen van een zwemwaterprofiel is ook een verplichting volgens de nieuwe zwemwaterrichtlijn. Op basis hiervan kan de beheerder maatregelen nemen om het risico op besmetting van de zwemmer (verder) te reduceren. Op het ogenblik wordt hoofdzakelijk op basis van expert judgement geredeneerd. Het zwemwaterprofiel, eventueel aangevuld met een aantal extra metingen, maakt het mogelijk om eventuele beheersmaatregelen beter te onderbouwen. Financiële middelen worden hierdoor effectiever ingezet. Tevens kan het zwemwaterprofiel ingezet worden voor communicatie over de kwaliteit van de zwemwater(locatie) en de genomen beheersmaatregelen naar de maatschappij/burger. Een zwemwaterprofiel is in eerste instantie bedoeld om inzicht te verkrijgen in de fecale verontreinigingsbronnen en routes en richt zich op de indicatoren voor fecale verontreinigingen (Escherichia coli en intestinale enterococcen). In deze zwemwaterprofielen worden echter ook overige gezondheidsrisico s meegenomen, zoals cyanobacteriën, zwemmersjeuk en botulisme. 1.2 Kwaliteitsklassen en normen In de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende kwaliteitsklassen. De indeling én de normen hierbij is weergegeven in tabel 1.1. Tabel 1. Parameter Normen voor de verschillende kwaliteitsklassen voor zoet binnenwater wat betreft intestinale enterococcen en Escherichia coli Goede kwaliteit * Uitstekende kwaliteit Bevredigende/aanvaardbare kwaliteit ** Intestinale enterococcen (kve/1 ml) Escherichia coli (kve/1 ml) * gebaseerd op een 95-percentiel ** gebaseerd op een 9-percentiel Referentiemethoden voor de analyse ISO of ISO ISO of ISO

4 Als een fecale verontreiniging via oppervlaktewater naar een zwemwater wordt getransporteerd treedt verdunning op. De locatiespecifieke eigenschappen van het ontvangende zwemwater zijn van belang bij een beoordeling van de invloed van diverse routes op de bacteriologische kwaliteit van het zwemwater. Een belangrijke onderverdeling hierin is de verdeling tussen geïsoleerd of doorstroomd zwemwater. 1.3 Routekaart zwemwaterprofiel Het RIZA heeft een aantal pilot-onderzoeken laten uitvoeren en is gekomen tot een algemeen protocol voor het opstellen van een zwemwaterprofiel. Dit heeft geleid tot een routekaart (zie onderstaand schema) welke voor het opstellen van de zwemwaterprofielen gebruikt is. Deze aanpak volgens de routekaart resulteert in een algemeen beeld van de zwemwaterlocatie, zijn omgeving en de mogelijke bronnen, met een indicatie van de grootte van bijdrage van deze bronnen op de waterkwaliteit in de zwemlocatie. Beschrijving gebied/hydromorfologie Veldbezoek Historische waterkwaliteit Lijst: bronnen routes Meetprogramma Richtgetallen Analyseren Evalueren Zwemwater profiel Evalueren? Actieprogramma Figuur 1. Algemene routekaart om te komen tot een zwemwaterprofiel Het Hoogheemraadschap van Delfland heeft Grontmij en DHV gevraagd een zwemwaterprofiel op te stellen voor de zwemlocatie Delftse Hout Grote Plas en daarbij gebruik te maken van de Handreiking voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (Grontmij, RWS-RIZA, 25). 4

5 2 AANPAK Voor het opstellen van het zwemwaterprofiel zijn, aan de hand van de in hoofdstuk 1 genoemde handreiking, alle stappen doorlopen. Hieronder is aangegeven in welke onderwerpen deze stappen terugkomen en waar in de rapportage deze zijn terug te vinden. De gepresenteerde aanpak kan dan ook worden gezien als leeswijzer. Hoofdstuk 3 Gebiedsbeschrijving Gebiedsbeschrijving algemeen. Hierin wordt de ligging in de omgeving en de locatie beschreven op basis van dein de handreiking genoemde stappen locatiebeschrijving, gebiedsbeschrijving en veldbezoek Hydromorfologie en ecologie. Deze paragraaf omvat de benodigde informatie over stromingen, peilen, flora en fauna (veldbezoek, hydromorfologie, gebiedsbeschrijving) Begrenzing. Het protocol binnenwater uit het rapport KRW en oppervlaktewater: Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water (DHV, 25) is gebruikt om de begrenzing van een zwemzone vast te stellen Gezondheidsrisico s. In deze paragraaf wordt gemeld of er meldingen van gezondheidsklachten (zwemmersjeuk, botulisme, enz) zijn geweest op deze locatie en/of bloeien van cyanobacteriën. Hoofdstuk 4 Historische data Analyse historische data. De microbiologische data van de zwemwaterbemonsteringen van de laatste drie tot vijf jaar vormen de basis voor de analyse van de historische waterkwaliteit. Deze historische databestanden worden gebruikt om te zien of er een bepaalde trend zichtbaar is die wijst op: invloed van weersomstandigheden, bijvoorbeeld indien overschrijdingen of verhogingen altijd optreden na hevige neerslag; een relatie met bepaalde bronnen, bijvoorbeeld wanneer alleen hoge waarden gevonden worden bij een hoge recreatiedruk; de relatie met een bepaalde periode in het jaar waarop verhogingen plaatsvinden; verhogingen kunnen van jaar tot jaar plaatsvinden op verschillende tijdsstippen, maar ze kunnen ook altijd in dezelfde periode plaatsvinden. De historische databestanden zijn deels gebaseerd op de huidige zwemwaterrichtlijn en bevatten dus de daarin opgenomen indicatoren van fecale verontreinigingen (thermotolerante bacteriën van de coligroep en fecale streptococcen). Totaal bacteriën van de coligroep zijn niet meegenomen in deze analyse, omdat deze parameters geen duidelijke relatie heeft met fecale besmetting. Daarnaast zijn voor 24 en 25 de parameters Intestinale enterococcen en Escherichia coli geanalyseerd. Hoofdstuk 5 Potentiële bronnen van bacteriële verontreiniging Potentiële bronnen van verontreiniging. Op basis van het veldbezoek, de analyse van de historische data, de gegevens van de waterkwaliteitsbeheerder en de plattegronden is een lijst van alle potentiële verontreinigingsbronnen en routes voor fecale verontreiniging opgesteld. Alle potentiële bronnen en routes zijn op deze lijst gezet ook al lijken ze niet van belang. Soms blijkt dat juist een bron die vooraf niet als relevant werd beschouwd toch verhoogde waarden veroorzaakt óf dat door samenloop van omstandigheden meerdere bronnen samen verantwoordelijk zijn voor verhoogde waarden. Elke bron kan dan meetellen. 5

6 Hoofdstuk 6 Zwemprof Invullen richtgetallen. Met behulp van een eenvoudig spreadsheetmodel (ZWEMPROF) wordt de invloed van bronnen geschat. Het model geeft als resultaat aan of er a) geen invloed, b) geringe invloed, c) wezenlijke invloed of d) grote invloed is van belangrijke fecale verontreinigingen. Hoofdstuk 7 Evaluatie en conclusies Analyse en evaluatie van gegevens. Alle gegevens die afkomstig zijn uit de voorgaande stappen zijn naast elkaar gelegd en bekeken. Hierbij is vooral onderzocht welke potentiële bronnen die uit de analyse van de data van de waterkwaliteitsbeheerders, het veldbezoek en de plattegronden volgen, relevant zijn voor de zwemwaterkwaliteit op de locatie en zijn de resultaten van de spreadsheet modellering (ZWEMPROF) gebruikt. Daarnaast is een soort rangschikking van belangrijke bronnen gemaakt. Op deze manier is duidelijk waar de mogelijke knelpunten zitten en waar eventueel maatregelen genomen zouden moeten worden. Conclusies. De belangrijkste bevindingen en de (mogelijke) consequenties hiervan zijn op een rij gezet. Hoofdstuk 8 Maatregelen en aanbevelingen Maatregelen en aanbevelingen. Indien er geen problemen zijn geconstateerd bestaat er in beginsel weinig aanleiding om maatregelen te nemen. Indien er wel relevante verontreinigingsbronnen zijn gevonden of indien er onduidelijkheid is over de betrouwbaarheid van (enkele) resultaten, wordt in deze paragraaf een doorkijk gegeven naar mogelijke maatregelen. 6

7 3 GEBIEDSBESCHRIJVING 3.1 Algemeen De zwemwaterlocatie Grote Plas Delftse Hout is gelegen in de Gemeente Delft en maakt deel uit van Natuur- en Recreatiegebied De Delftse Hout. De plas is gegraven voor die functie: recreatie in de omgeving van Delft. De zwemwaterlocatie ligt midden in het natuurgebied (4 ha) Delftse Hout. De gelijknamige camping ligt nabij de zwemplas. kassen Klein-Delfgauw Bieslandse bos camping zwemponton drijflijn ligweide zandstrand hertenkamp Figuur 2. Luchtfoto Zwemwaterlocatie Grote Plas Delftse Hout Er wordt intensief gerecreëerd op de plas. Er is een surfschool en verhuur van roeiboten en waterfietsen. Er is geen gemotoriseerde watersport toegestaan. De Grote Plas wordt ook intensief gebruikt door sportvissers. Bezoekersaantal. Op warme zomerse dagen bevinden zich gemiddeld circa 6. mensen op en rond de plas. Het maximum aantal bezoekers dat op 1 dag is geteld, bedraagt 1.. De locatie van de camping, nabij de zwemplas, maakt de Delftse Hout tot een druk bezocht gebied. 7

8 Faciliteiten. Alle mogelijke voorzieningen zijn aanwezig; een drijflijn (deze wordt onderbroken om bij het zwemponton te komen), zandstrand met ligweide, naturistenstrand, afvalbakken, bankjes, douches, toiletten, parkeergelegenheid, fietsenstalling en horeca. Figuur 3. Ligweide, drijflijn en afvalbakken Beheer. De uitvoering van onderhoud en beheer is een taak van de Gemeente Delft. Waterkwaliteitsbemonstering. Er zijn drie meetpunten waar de waterkwaliteit regelmatig wordt gemeten: , en Het eerste meetpunt, , is buiten de zwemzone gelegen. Het zwemwater wordt tijdens de zomermaanden eens per veertien dagen gecontroleerd door het Hoogheemraadschap van Delfland. De provincie Zuid-Holland is officieel toezichthouder op de waterkwaliteit van het oppervlaktewater op deze en overige zwemwaterlocaties in Zuid- Holland. De kwaliteit van de plas wordt bekendgemaakt via de zwemwatersite van de provincie ( en op teletekst pagina 725. Daarnaast kunnen recreanten de zwemwatertelefoon ( ) bellen voor informatie over de kwaliteitstoestand van zwemwateren. Maatregelen. Van 1 april tot 1 oktober zijn honden niet toegestaan op het zandstrand, zie onderstaand figuur 4A. 8

9 A B Figuur 4. Honden verboden (A) en oeverbeschoeiing (B). 3.2 Hydromorfologie en ecologie Hydromorfologie. De plas is geïsoleerd en wordt alleen gevoed met regenwater. Er is sprake van wegzijging als gevolg van de grondwateronttrekking door Gist Brocades (DSM Gist). De plas is gemiddeld 2,5 tot 3 meter diep met een maximum van 4 meter. Als het waterpeil te hoog wordt (boven 2,1 meter NAP) wordt er overtollig water uitgepompt, via een gemaal naar de polder van Biesland (25 m 3 /min.). Er is een mogelijkheid om water in te laten, maar hiervan is al vele jaren geen gebruik meer gemaakt. Aanvoer kan plaatsvinden via Tweemolentjesvaart naar de Grote Plas en vanuit de Bieslandsemolensloot (boezem) naar de Rijkswegsloot. Een gecombineerde inlaat met de Noordpolder van Delfgauw. Grote Plas Delftse Hout maakt deel uit van Peilgebied I (Peilbesluit Bieslandse Bovenpolder) van Hoogheemraadschap van Delfland. Het maximum peil bedraagt 2,1 m NAP. Grote Plas Delftse Hout heeft echter een flexibel / natuurlijk peil. De waterstaatkundige toestand is weergegeven in figuur 5. 9

10 uitmalen overtollig water Figuur 5. Waterstaatkundige kaart. Aanbevelingen waterkwaliteit Peilgebied I De Grote Plas bezit al een natuurlijk peil: in de winter wordt een watervoorraad gevormd die in de zomer voor een deel verdampt. De inzet van de plas als noodberging, ter ontlasting van de stad in tijden van hevige regenval, moet in het kader van de watersysteemkwaliteit goed onderzocht worden op de gevolgen ervan. Mede gezien de relatief goede fysisch-chemische kwaliteit en gezien het feit dat we met een recreatieplas te maken hebben. Bij berging van boezemwater is er bovendien het volgende risico: juist in tijden van hevige regenval wordt er water geborgen. Op die momenten vinden er juist veel riooloverstorten plaats in het stedelijk gebied, dat haar overtollige regenwater afmaalt op de boezem. Als boezemwater in de Delftse boezem wordt geborgen waarin riooloverstortwater terecht is gekomen, kan dit bacteriologisch problemen opleveren tijdens het badseizoen. Verder veroorzaakt berging van boezemwater eutrofiëring. Dit is niet wenselijk, aangezien de Delftse Hout gevoelig is voor eutrofiëring en algenbloei. De gangbare kwaliteit die in de boezem wordt gemonitored is niet geheel representatief voor het te bergen water. Door de hevige regenval zal het boezemwater van een andere samenstelling zijn dan doorgaans (meer regenwater, meer riooloverstortingen en run off uit stedelijk gebied, e.d.). Bron: Peilbesluit Bieslande Bovenpolder, Hoogheemraadschap van Delfland. 1

11 Ecologie. Grote Plas Delftse Hout ligt in een groene, bosrijke omgeving. Figuur 6. Rietvegetatie en drijflaag van blauwalgen Op figuur 6 is te zien dat rietvegetatie een natuurlijke land-water-overgang vormt. Tevens is een drijflaag van blauwalgen waar te nemen, tot aan de drijflijn. Figuur 4B geeft de overgang weer van zandstrand naar oeverbeschoeiing, langs een groot deel van de plas. Veel voorkomende vissoorten zijn karper en brasem. Watervogels, aalscholvers en eenden zijn waargenomen (zie voorblad). Op basis van meetgegevens uit 25 is de plas beoordeeld met het Ecologisch beoordelingssysteem voor ondiepe plassen (STOWA). De belangrijke beinvloedingsfactoren zijn trofie en verzuring. De trofietoestand kan worden getypeerd als matig beïnvloed (klasse III) en de verzuringstoestand als niet of nauwelijks beïnvloed (klasse V). 11

12 3.3 Begrenzing De zwemzone wordt begrensd overeenkomstig het protocol voor begrenzing. Dit is de zone tussen oever en drijflijn (stippellijn), plus de zone rond het zwemponton (bij benadering is dit aangegeven met de doorgetrokken witte lijn). De drijflijn wordt onderbroken om bij het zwemponton te komen. In figuur 7 is de zwemzone aangegeven. Figuur 7. Begrenzing zwemzone Tevens zijn de waterkwaliteitsmeetpunten aangegeven. Het meetpunt ligt buiten de zwemzone. 12

13 3.4 Gezondheidsrisico s Cyanobacteriën. In de Grote Plas zijn in het afgelopen zwemseizoen met regelmaat hoge dichtheden aan cyanobacteriën waargenomen, soms resulterend in drijflagen. Ook tijdens het veldbezoek d.d. 3 augustus 26 is (het restant van) een drijflaag geconstateerd. In de drijflaag lagen dode dieren (zie figuur 8 A en B). A B Figuur 8. Drijflaaf van cyanobacteriën met dode karper (A), zwerfvuil, dode vogel en dode egel (B) Wat betreft blauwalgen zijn er bij meetpunt zeer veel Anabaena aangetroffen, met een drijflaag van potentieel toxinevormende bacteriën (op 26 juli 25). Verder zijn er in juli en augustus van dat jaar ook veel Aphanizomenon aangetroffen en waren er Microcystis aanwezig. In juni, juli en augustus van 26 zijn er zeer veel Anabaena aangetroffen, met een drijflaag van potentieel toxinevormende bacteriën (op 22 augustus 26). Op deze dag was er ook microcystine aanwezig; 16/2,9 µg/l (drijflaag/zwemzone). Dit is nog beneden de grens van 2 µg/l, op basis waarvan een zwemverbod wordt afgegeven voor de zwemplas. Aphanizomenon zijn in de genoemde maanden aanwezig tot zeer veel aanwezig. Ook was er Microcystis aanwezig. Bij meetpunt was er in 25, in de periode van 12 juli tot en met 12 september Microcystis aanwezig. Anabaena was in die periode aanwezig tot zeer veel aanwezig, evenals Aphanizomenon. In 26 is het voorkomen van de genoemde blauwalgen vergelijkbaar met 25 maar dan over een langere periode (van 8 juni tot en met 2 september) en in meerdere mate/ hogere dichtheid aanwezig. Aanvullend is Oscillatoria aanwezig. Meetpunt ; In 25 was er, in de periode van 12 juli tot en met 12 september Microcystis aanwezig. Anabaena was in die periode aanwezig tot zeer veel aanwezig, evenals Aphanizomenon. De meetpunten en liggen in de zwemzone en vertonen in 25 een nagenoeg gelijk patroon van voorkomen. In 26 blijkt bij dit meetpunt een toename van voorkomen (van de genoemde blauwalgen, inclusief Oscillatoria) te zijn, ten opzichte van meetpunt in 26. Op 25 juli 26 was er een drijflaag waargenomen van potentieel toxinevormende bacteriën. De waarde microcystine was 2,4 µg/l, op die dag. Nog ver beneden de norm van 2 µg/l. Op figuur 6 is tevens is een drijflaag van blauwalgen, tot aan de drijflijn, waar te nemen. In de oostelijke hoek van de zwemzone. Botulisme. Er zijn geen gevallen van botulisme bekend. 13

14 Zwemmersjeuk. Er zijn geen gevallen van zwemmersjeuk bekend. ph & doorzicht. Indien de ph-waarde (een maat voor de zuurgraad van het water) hoger is dan 1, bestaat er een gerede kans op gezondheidsrisico s, met name huidirritaties. In Delftse Hout is dit afgelopen jaren niet opgetreden. De kritische grens van 9 wordt in de jaren 23 tot en met 25 wel enkele keren overschreden (zie onderstaand overzicht, Tabel 2), maar een waarde hoger dan 1 is niet waargenomen. Er valt geen negatief gezondheidseffect te verwachtten van de zuurgraad. Het na te streven doorzicht is minimaal 1m. In principe kan minder doorzicht gevaar opleveren voor zwemmers, omdat zij gevaarlijk scherpe voorwerpen op de bodem niet kunnen zien of omdat zij in geval van nood niet snel teruggevonden kunnen worden. In Delftse hout is het doorzicht regelmatig minder geweest dan de 1 meter. Hier volgt een overzicht (zie Tabel 2) van de drie meetpunten, van de jaren 23 tot en met 25: Tabel 2. Overzicht ph en doorzicht, drie meetpunten Delftse Hout. Meetpunt en ph jaartallen 9-1? ph > 1? Doorzicht < 1m? 4x t/m 25 9,3 9,23 Nee t/m t/m 25 1x in 25 9,17 1x in 25 9,17 Nee. Nee. Ja, regelmatig. Bereik: 3 cm (op 2 juli 23) tot 2,5 m Ja, regelmatig. Bereik: 3 cm (op 27 juli 24) tot > 1,2 m Ja, regelmatig. Bereik: 4 cm (op 9 en 23 augustus 25) tot > 1,2 m Overig. Dode dieren in het water en op de kant vormen een bron van ziektekiemen. Ook zwerfvuil kan gezondheidsklachten veroorzaken. Ten slotte blijkt uit een overzicht van de Provincie Zuid-Holland dat er de afgelopen jaren regelmatig gezondheidsklachten zijn geweest van mensen die in de Delftse Hout hebben gezwommen. Het betreft twee meldingen van uitslag in 24, vijf meldingen van misselijkheid en één van last van keel/neus/oor (25), en meldingen van koorts (tweemaal), jeuk, darmklachten, keelpijn, hoofd- en oorpijn in 26. In 23 heeft de provincie wegens gezondheidsklachten met betrekking tot diverse zwemlocaties in heel Zuid-Holland besloten een negatief zwemadvies uit te vaardigen voor alle zwemlocaties in de provincie. 14

15 4 HISTORISCHE DATA Het Hoogheemraadschap van Delfland bemonstert de zwemwaterkwaliteit gedurende het zwemwaterseizoen tweewekelijks op drie monsterpunten (285-11, , ). Het punt ligt buiten de zwemzone en wordt derhalve, in dit hoofdstuk buiten beschouwing gelaten. De gegevens zijn wel geanalyseerd. De monsters zijn tot en met 26 geanalyseerd op de aanwezigheid van onder meer thermotolerante bacteriën van de coli-groep. Sinds 24 worden er ook metingen uitgevoerd in het kader van de nieuwe Zwemwaterrichtlijn die sinds begin 26 van kracht is. Volgens deze richtlijn moeten Escherichia coli en Intestinale enterococcen gemeten worden. 4.1 Normoverschrijdingen Hieronder zijn de analyseresultaten van de thermotolerante bacteriën van de coligroep voor de jaren 23 t/m 26 in grafiekvorm weergegeven, van en Voor de Escherichia coli en Intestinale enterococcen zijn de data van 24 en 25 gepresenteerd, voor en Jaar trends van Thermotolerante bacteriën van de coligroep Norm TT van coligr. Thermotolerante bact. v.d. coligr. (kve/1ml) apr mei jun jul aug okt Figuur 9. Concentraties thermotolerante bacteriën van de coligroep in de periode 23-26, Grote Plas Delftse Hout (285-12) De waarden van de thermotolerante bacteriën van de coli groep, op deze plaats (285-12) zijn tot en met 25 laag (zie figuur 9). Alle waarden in de periode tot en met 25 liggen beneden de 5 kve/1 ml, terwijl de norm op 2 kve/1 ml ligt. In de jaren 23 tot en met 25 zijn er dus geen normoverschrijdingen geconstateerd. In 26 zijn er wel hogere waarden gemeten en één normoverschrijding, op 25 juli 26, met een waarde van 25 kve/1 ml. 15

16 Jaar trends van Thermotolerante bacteriën van de coligroep Norm TT van coligr. Thermotolerante bact. v.d. coligr. (kve/1ml) apr mei jun jul aug okt Figuur 1. Concentraties thermotolerante bacteriën van de coligroep in de periode 23-26, Grote Plas Delftse Hout (285-13) Ook hier (punt ) zijn de waarden van de thermotolerante bacteriën van de coli groep laag, van 23 tot en met 25 (zie figuur 1). De waarden in 26 liggen hoger. In de jaren 23 tot en met 26 zijn er echter geen normoverschrijdingen geconstateerd. Intestinale enterococcen en E. coli 24 E. coli Norm E. coli Intestinale enterococcen Norm Intestinale enterococcen E. coli (kve/1ml) mrt apr jun jul aug sep Intestinale enterococcen (kve/1ml) Figuur 11. Concentraties Intestinale enterococcen en E. coli in 24, Grote Plas Delftse Hout (285-12) 16

17 Intestinale enterococcen en E. coli 25 E. coli Norm E. coli Intestinale enterococcen Norm Intestinale enterococcen E. coli (kve/1ml) mrt apr jun jul aug sep Intestinale enterococcen (kve/1ml) Figuur 12. Concentraties Intestinale enterococcen en E. coli in 25, Grote Plas Delftse Hout (285-12) De Intestinale enterococcen bij meetpunt , in 24 (figuur 11) zijn maximaal 11 kve/1ml (op 24 augustus 24) en in 25 (figuur 12) zijn 2 hogere waarden, beneden de norm weliswaar; 182 kve/1 ml (op 14 juni 25) en 274 kve/1 ml (op 12 september 25) waargenomen. Alle waarden liggen ver beneden de norm van 4 kve/1ml. De norm voor goede kwaliteit gebaseerd op Intestinale enterococcen is in de nieuwe Europese Zwemwaterrichtlijn vastgesteld op 4 kve/1 ml, gebaseerd op een beoordeling van het 95- percentiel. Beoordeling van de zwemwaterkwaliteit in Grote Plas Delftse Hout leidt, op basis van deze groep bacteriën, tot de classificatie uitstekend in 24 en goed in 25. De waarden van Escherichia coli bij meetpunt , in 24 zijn allemaal laag en in 25 is 1 hogere waarden gemeten, beneden de norm weliswaar; 41 kve/1 ml (op 2 mei 25). Alle waarden liggen ver beneden de norm van 9 kve/1ml. De norm voor goede kwaliteit gebaseerd op Escherichia coli is in de nieuwe Europese Zwemwaterrichtlijn vastgesteld op 9 kve/1 ml, gebaseerd op een beoordeling van het 95- percentiel. Beoordeling van de zwemwaterkwaliteit in Grote Plas Delftse Hout leidt, op basis van deze groep bacteriën, tot de classificatie uitstekend in 24 en in

18 Intestinale enterococcen en E. coli 24 E. coli Norm E. coli Intestinale enterococcen Norm Intestinale enterococcen E. coli (kve/1ml) mrt apr jun jul aug sep Intestinale enterococcen (kve/1ml) Figuur 13. Concentraties Intestinale enterococcen en E. coli in 24, Grote Plas Delftse Hout (285-13) Intestinale enterococcen en E. coli 25 E. coli Norm E. coli Intestinale enterococcen Norm Intestinale enterococcen E. coli (kve/1ml) mrt apr jun jul aug sep Intestinale enterococcen (kve/1ml) Figuur 14. Concentraties Intestinale enterococcen en E. coli in 25, Grote Plas Delftse Hout (285-13) De Intestinale enterococcen bij meetpunt , in 24 (figuur 13) zijn maximaal 64 kve/1ml (op 11 mei 24) en in 25 (figuur 14) zijn 2 hogere waarden gemeten, beneden de norm weliswaar; 234 kve/1 ml (op 2 mei 25) en 182 kve/1 ml (op 14 juni 25). Alle waarden liggen ver beneden de norm van 4 kve/1ml. De norm voor goede kwaliteit gebaseerd op Intestinale enterococcen is in de nieuwe Europese Zwemwaterrichtlijn vastgesteld op 4 kve/1 ml, gebaseerd op een beoordeling van het 95- percentiel. Beoordeling van de zwemwaterkwaliteit in Grote Plas Delftse Hout leidt, op basis van deze groep bacteriën, tot de classificatie uitstekend in 24 en goed in 25. De waarden van Escherichia coli bij meetpunt , in 24 zijn over het algemeen laag en maximaal 2 kve/1ml (gemeten op 14 september 24). In 25 is op 2 mei een waarde van 2 kve/1ml gemeten en op 28 juni een waarde van 23 kve/1ml. Alle waarden liggen ver beneden de norm van 9 kve/1ml. 18

19 De norm voor goede kwaliteit gebaseerd op Escherichia coli is in de nieuwe Europese Zwemwaterrichtlijn vastgesteld op 9 kve/1 ml, gebaseerd op een beoordeling van het 95- percentiel. Beoordeling van de zwemwaterkwaliteit in Grote Plas Delftse Hout leidt, op basis van deze groep bacteriën, tot de classificatie uitstekend in 24 en in Historische data-analyse in relatie tot weersomstandigheden De jaartrends van de thermotolerante bacteriën van de coligroep tussen 23 tot en met 25 wijzen vrijwel zonder uitzondering op zeer lage concentraties fecale bacteriën. Voor deze jaren zijn er geen verdere analyses uitgevoerd. In 26 (25 juli) is wel een enkele overschrijding van de norm aangetroffen. Ten tijde van de overschrijding was het warm (meer dan 3 C) en droog weer. (Zowel bij station Rotterdam, als bij station Delft is er mm/dag gevallen, ook daags voorafgaand aan de monstername.) Ten tijde van de overige verhoogde concentraties (1 en 8 augustus) regende het of heel veel (1 augustus) of nauwelijks (8 augustus), geldende voor de stations Rotterdam en Delft. De luchttemperatuur op deze dagen was ook aanzienlijk lager (rond 2 C), er lijkt geen duidelijke relatie te bestaan met de weersomstandigheden en verhoogde concentraties aan thermotolerante bacteriën van de coligroep. Voor de Escherichia coli en de Intestinale enterococcen zijn enkele hogere waarden gemeten, beneden de norm weliswaar, en is het dus relevant om de bacteriële gegevens te analyseren ten opzichte van de klimatologische gegevens; luchttemperatuur, zonne-uren, neerslag en windrichting en -snelheid. Weersomstandigheden kunnen in verband worden gebracht met recreatiedruk, met name ten tijde van zonnige dagen kan de recreatiedruk toenemen. In geval van neerslag kan er afspoeling van oevers plaats vinden zodat de concentraties fecale bacteriën negatief beïnvloed worden. Windgegevens kunnen een indruk geven van menging van wateren bij de zwemwaterlocaties. Weersinvloeden die mogelijk verband houden met de recreatiedruk zijn de luchttemperatuur en het aantal zonne-uren op de dagen voorafgaand aan de monstername. Regenval in de vorm van neerslag per uur en de windsnelheid en richting geven een indruk van de afspoeling, mogelijke overstorten en menging. Er is gebruik gemaakt van de klimatologische gegevens van het KNMI weerstation in Rotterdam. 19

20 Met name de hogere waarden tonen vaak geen directe relatie aan met de weersomstandigheden op die betreffende dagen. Ter illustratie, Intestinale enterococcen 25, weergegeven van de meetpunten binnen de zwemwaterzone en ; Grote Plas Delftse Hout (285-12) Maximum luchttemperatuur en Intestinale enterococcen 25 Maximum luchttemperatuur Intestinale enterococcen Norm 35 6 Buitentemperatuur ( C) A B Intestinale enterococcen (kve/1ml) mrt apr jun jul aug sep Figuur 15. Concentraties Intestinale enterococcen vergeleken met maximum luchttemperatuur (KNMI gegevens Rotterdam) in 25, Grote Plas Delftse Hout (285-12) Zowel in situatie A als in situatie B zijn niet de hoogste temperaturen van het seizoen gemeten maar wel de hogere bacteriële waarden, zie figuur 15. Maximum luchttemperatuur en Intestinale enterococcen 25 Maximum luchttemperatuur Intestinale enterococcen Norm 35 6 Buitentemperatuur ( C) C D Intestinale enterococcen (kve/1ml) mrt apr jun jul aug sep Figuur 16. Concentraties Intestinale enterococcen vergeleken met maximum luchttemperatuur (KNMI gegevens Rotterdam) in 25, Grote Plas Delftse Hout (285-13) Wederom zijn niet de hoogste bacteriële waarden gemeten op de dagen met de hoogste luchttemperatuur. Situatie C en D (figuur 16) geven dit weer. 2

21 Zonne-uren en Intestinale enterococcen Intestinale enterococcen Norm Zonne-uren (uren) E F E Intestinale enterococcen (kve/1 ml) 18-apr 2-mei 17-mei 31-mei 14-jun 28-jun 12-jul 26-jul 9-aug 23-aug 12-sep Figuur 17. Concentraties Intestinale enterococcen vergeleken met zonne-uren (KNMI gegevens Rotterdam) in 25, Grote Plas Delftse Hout (285-12) De hogere waarden in de situaties E zijn niet gemeten op de dagen met de meeste zonne-uren. Situatie F laat voor beide meetpunten zien (figuur 17 en 18) dat veel zonne-uren niet perse gepaard hoeven te gaan met hoge bacteriële waarden; die waren zeer laag rond 28 juni 25. Zonne-uren en Intestinale enterococcen Intestinale enterococcen Norm Zonne-uren (uren) G G F 18-apr 2-mei 17-mei 31-mei 14-jun 28-jun 12-jul 26-jul 9-aug 23-aug 12-sep Intestinale enterococcen (kve/1 ml) Figuur 18. Concentraties Intestinale enterococcen vergeleken met zonne-uren (KNMI gegevens Rotterdam) in 25, Grote Plas Delftse Hout (285-13) Situatie G (figuur 18) geeft niet direct een relatie weer tussen hogere bacteriële waarden en zonne-uren. 21

22 Neerslag en Intestinale enterococcen 25 Neerslag Intestinale enterococcen Norm 1 6 Neerslag (mm/h) H I Intestinale enterococcen (kve/1ml) mrt apr jun jul aug sep Figuur 19. Concentraties Intestinale enterococcen vergeleken met neerslag (KNMI gegevens Rotterdam) in 25, Grote Plas Delftse Hout (285-12) In situatie H (betreffende beide meetpunten, figuur 19 en 2) en I is waar te nemen dat na regenval op respectievelijk 13 juni en 1 september, er hogere bacteriële waarden zijn waargenomen; op respectievelijk 14 juni en 12 september in 25. Dit kan duiden op bacterievorming nadat afspoeling en menging hebben plaatsgevonden. Er is echter niet op elke dag gemeten, dus het is niet vast te stellen of dit na elke bui plaatsvindt. Neerslag en Intestinale enterococcen 25 Neerslag Intestinale enterococcen Norm 1 6 Neerslag (mm/h) J H Intestinale enterococcen (kve/1ml) mrt apr jun jul aug sep Figuur 2. Concentraties Intestinale enterococcen vergeleken met neerslag (KNMI gegevens Rotterdam) in 25, Grote Plas Delftse Hout (285-13) Situatie J (figuur 2) laat echter zien dat er ook hogere bacteriële waarden kunnen voorkomen, zonder het voorkomen van relatief veel neerslag. Er is wel een langere periode met buien aan 22

23 vooraf gegaan. Bij situatie H zijn er ook buien aan vooraf gegaan en is er een relatie tussen bacteriën en neerslag waar te nemen. A Intestinale enterococcen en windrichting en -snelheid, 25 B Intestinale enterococcen en windrichting en -snelheid, 25 meetgegevens norm 6 meetgegevens norm Figuur 21. Concentraties Intestinale enterococcen vergeleken met windrichting- en windsnelheid (KNMI gegevens Rotterdam) in 25, Grote Plas Delftse Hout ( (A)) en ( (B)) Beide meetpunten in de Grote Plas geven geen overheersende windrichting aan, in relatie tot de bacteriële waarden (zie figuur 21). Ten tijde van de monster name zijn de hogere concentraties waargenomen bij wind uit het westen en oosten. Er lijkt een relatie aanwezig te zijn tussen verhoogde concentraties bacteriën en perioden met neerslag. Dit duidt mogelijk op afspoeling van uitwerpselen van vogels, honden en/of paarden. 23

24 5 POTENTIËLE BRONNEN Hoewel uit de historische analyse (hoofdstuk 4) blijkt dat er geen sprake is van regelmatige normoverschrijding van bacteriën zijn er wel enkele uitschieters te zien. Op basis van veldbezoek, historische data-analyse en bestudering van hydrografische kaarten kan een aantal potentiële bronnen voor fecale verontreiniging worden aangewezen. Een inschatting van de omvang van de bron (aantal bezoekers, aantal watervogels, etc.) dient als invoer voor het model ZWEMPROF, waarmee de bacteriële belasting van het zwemwater in beeld wordt gebracht (zie hoofdstuk 6). Bezoekers Op de Delftse Hout komen s zomers grote aantallen recreanten af. Op warme dagen bezoeken circa 6 de Grote Plas met een maximum van 1.. Vogels op het strand en in de zwemzone Er bevinden zich in de zwemzone regelmatig enige watervogels zoals ganzen. Tijdens het veldbezoek was een aantal vogels te zien op het zwemponton. Ook was zichtbaar dat vogels uitwerpselen op het zwemponton achterlaten. Het aantal vogels wordt geschat op 5. Honden op het strand en in de zwemzone Honden zijn op het zwemstrand en in het water niet toegestaan. Toch zijn tijdens het veldbezoek onaangelijnde honden en hondenpoep op het strand aangetroffen. Het aantal honden wordt geschat op 25. Paarden Tijdens het veldbezoek zijn uitwerpselen van paarden aangetroffen op het strand. Het is ook bekend dat paarden van de Manege Nootdorp uitstapjes maken naar het Delftse Hout. Het aantal paarden dat dagelijks de Grote Plas bezoekt is naar verwachting niet hoog: maximaal 5. Neerslag / afspoeling Vanaf het zwemstrand en de zonneweide is bij hevige neerslag afspoeling van het terrein in het zwemwater mogelijk. Inlaatwater uit de boezem In beginsel kan inlaatwater uit de boezem bacterieel verontreinigd zijn. In de praktijk wordt echter geen water uit de boezem ingelaten. De omvang van deze bron wordt daarom ingeschat als nihil. 24

25 6 ZWEMPROF De in hoofdstuk 5 ingeschatte omvang van potentiële bronnen is ingevoerd in het spreadsheetmodel ZWEMPROF. Dit leidt tot het volgende resultaat: Figuur 22. Uitslag ZWEMPROF voor Grote Plas Delftse Hout Uit bovenstaande uitvoerresultaten van ZWEMPROF (figuur 22) blijkt dat de zwemmers, met name op zeer drukke dagen, een geringe invloed hebben op de zwemwaterkwaliteit. Deze invleod betreft zowel E.coli als Intestinale enterococcen. Dankzij de grote afmeting van de plas leiden zelfs zeer hoge aantallen bezoekers niet tot een wezenlijke of grote invloed. Watervogels, honden en paarden zijn van grote invloed als bron voor E. coli. Watervogels zijn in groten getale aanwezig op het zwemponton, terwijl paarden en honden regelmatig op het zwemstrand en in de zwemzone worden waargenomen. 25

26 7 EVALUATIE EN CONCLUSIES Analyse en evaluatie van gegevens. De zwemlocatie Grote Plas Delftse Hout wordt intensief gebruikt door zwemrecreanten. Op drukke dagen zijn er zeer veel bezoekers. In de periode 23 t/m 26 zijn de concentraties van Thermotolerante bacteriën van de coligroep altijd laag tot zeer laag geweest. Met uitzondering van één normoverschrijding in 26 (Bij slechts 1 van de 3 meetpunten.) In 24 en 25 zijn de parameters Intestinale enterococcen en E. coli gemeten. In deze jaren zijn geen verhoogde concentraties / geen normoverschrijdingen waargenomen. Van de onderzochte potentiële bronnen zijn alleen watervogels, honden en paarden van grote invloed als bron van verontreiniging voor de zwemwaterkwaliteit. Een ander gezondheidsrisico vormt mogelijk het vóórkomen van cyanobacteriën. In 23 en 26 zijn cyanobacteriën waargenomen. Conclusies. Grote Plas Delftse Hout maakt deel uit van Natuur- en Recreatiegebied De Delftse Hout en heeft dus een belangrijke functie in het gebied. Overschrijding van de normen voor bacteriële verontreiniging komt slechts eenmaal voor. Incidentele verhoging van de concentraties zijn gemeten maar beneden de norm. De belangrijkste potentiële bronnen voor bacteriële verontreiniging zijn watervogels, honden en paarden. Cyanobacteriën veroorzaken mogelijk gezondheidsrisico s. 26

27 8 AANBEVELINGEN EN MAATREGELEN Maatregelen en aanbevelingen. In de huidige situatie wordt het Natuur- en Recreatiegebied De Delftse Hout intensief gebruikt. Er is incidenteel een verhoging van de concentraties bacteriën waarneembaar. Er worden geregeld te hoge concentraties cyanobacteriën waargenomen; deze vormen mogelijk een gezondheidsrisico. De volgende maatregelen worden aanbevolen: Regelmatig schoonmaken van het zwemponton. Uitwerpselen van vogels vormen gezondheidsrisico s en verslechteren de zwemwaterkwaliteit na afspoeling door een regenbui. Het schoonmaken dient zorgvuldig te worden uitgevoerd, zodat het vervuilde water niet in het zwemwater terechtkomt. Tijdig verwijderen van zwerfvuil en dode dieren. Verwijderen van zwerfvuil en dode dieren voorkomt verslechtering van de waterkwaliteit. Terugbrengen van het aantal belastende medegebruiksfuncties. De plas vervult een duidelijke recreatieve functie. Met name de grote hoeveelheid honden die het gebied bezoeken kunnen een negatieve invloed op de zwemwaterkwaliteit hebben. Handhaven van het Hondenverbod is van groot belang. Paarden niet in de buurt van de zwemplas toestaan. Het weren van paarden voorkomt dat uitwerpselen van paarden op het strand worden aangetroffen. Behalve dat dit vervelend is voor recreanten kan ook de zwemwaterkwaliteit hierdoor negatief worden beïnvloed als uitwerpselen na een regenbui het water in spoelen. Nader onderzoek Blauwalgen. Nader onderzoek naar oorzaken van de groei van cyanobacteriën wordt aanbevolen. Op basis van meer kennis kunnen maatregelen worden geformuleerd. 27

28 9 LITERATUUR DHV, 25. KRW en Oppervlaktewater. Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water. In opdracht van Ministerie V&W / RWS / RIZA. Europese Unie, 26. Richtlijn 26/7/EG van het Europees parlement en de Raad betreffende het beheer van de zwemwaterkwaliteit en tot intrekking van richtlijn 1976/16/EEG. Grontmij, 25. Handreiking voor het opstellen van een zwemwaterprofiel. In opdracht van Ministerie van Verkeer en Waterstaat en Rijkswaterstaat. 28

29 1 COLOFON Opdrachtgever: Titel: Realisatie: Dossiernummer DHV: Hoogheemraadschap van Delfland Zwemwaterprofiel Grote Plas Delftse Hout DHV en Grontmij A Documentnummer Grontmij: 13/ /IS Auteur: Projectleiding: ing. Monique Hoeijmakers drs. Martin de Haan en dr. ir. Imke Leenen Datum: 1 december 26 Gecontroleerd: dr. ir. Imke Leenen 29

30 BIJLAGE 1. Veldbezoek Grote Plas Delftse Hout, 3 augustus 26. Het veldbezoek vond plaats op 3 augustus 26. Aanwezig waren Wil van der Ende en Jack Mangelaars (beiden Hoogheemraadschap van Delfland), Karlijn Holthaus (Grontmij) en Martin de Haan (DHV). De Grote Plas van de Delftse Hout maakt deel uit van Natuur- en Recreatiegebied De Delftse Hout. Het gebied inclusief de plas wordt beheerd door de gemeente Delft. De plas is gemiddeld 2,5 tot 3 meter diep met een maximum van 4 meter. De plas is geïsoleerd en wordt alleen gevoed met regenwater. Er is sprake van wegzijging als gevolg van de grondwateronttrekking door Gist Brocades. Als het waterpeil te hoog wordt (boven, meter NAP) wordt er water uitgepompt. Er is een mogelijkheid om water in te laten, maar hiervan is al vele jaren geen gebruik meer gemaakt. Aan de zuidzijde van de plas is een zandstrand en een zonneweide aanwezig. Het water kan niet alleen vanaf het stand worden betreden, maar ook vanaf een groot deel van de zonneweide; er is dan een kleine afstap. Een deel van de zonneweide is gereserveerd voor naturisten. Overige aanwezige faciliteiten zijn afvalbakken, douches, toiletten en parkeergelegenheid. Er zijn nabij en op het strand enkele horecagelegenheden. Van 1 april tot 1 oktober zijn honden niet toegestaan op de zandstrook. Tijdens het veldbezoek d.d. 3 augustus 26 is nabij het strand zowel hondenpoep als paardenpoep aangetroffen. Tijdens het veldbezoek d.d. 3 augustus 26 zijn diverse watervogels waargenomen. Op een ponton voor zwemmers zaten enkele aalscholvers en eenden. Het ponton lag vol vogelpoep. Het ponton wordt niet regelmatig schoongemaakt. Er wordt intensief gerecreëerd op de plas. Er is een surfschool en verhuur van roeiboten en waterfietsen. Er is geen gemotoriseerde watersport toegestaan. De Grote Plas wordt ook intensief gebruikt door sportvissers. Met name karpervissers zijn verantwoordelijk voor de verrijking van het water met nutriënten door het gebruik van grote hoeveelheden lokaas. Op warme zomerse dagen bevinden zich gemiddeld circa 6 mensen op en rond de plas. Het maximum aantal bezoekers dat op één dag is geteld bedraagt 1.. Tijdens het veldbezoek (na enkele weken zeer warm weer en één dag intensieve regen) is aan één kant van het zwemstrand een stinkende drijflaag van blauwalgen waargenomen. Er waren sporen van vogels die besmeurd met blauwalgen aan land zijn gekomen. In de drijflaag is een dode karper, een dode egel en een dode kleine zwarte vogel (niet meer herkenbaar) gezien. Er zijn drie meetpunten waar de waterkwaliteit regelmatig wordt gemeten. Begrenzing. Er is langs het gehele zwemstrand en langs de zonneweide een drijflijn aanwezig. Ter hoogte van het ponton voor zwemmers is de drijflijn onderbroken. De zwemzone wordt gedefinieerd als de zone tussen oever en drijflijn plus de zone rond het zwemponton.

31 BIJLAGE 2. Betrokken instanties. Beheerder Gemeente Delft Phoenixstraat 16 Postbus ME Delft telefoon: Waterbeheerder Hoogheemraadschap van Delfland Phoenixstraat 32 Postbus DB Delft telefoon: Provincie Provincie Zuid-Holland Zuid-Hollandplein 1 Postbus LP Den Haag telefoon: