Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

Transcriptie

1 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 19 december 2008

2

3 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas Zwemwaterprofiel van twee zwemstranden in de Klinkenbergerplas bij Oegstgeest

4

5 Verantwoording Titel Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas Opdrachtgever Hoogheemraadschap van Rijnland Projectleider Sigrid Haverkamp Auteur(s) Bernadette Lohman en Sascha Robijn Projectnummer Aantal pagina's 48 (exclusief bijlagen) Datum 19 december 2008 Handtekening Colofon Tauw bv afdeling Water Handelskade 11 Postbus AC Deventer Telefoon (0570) Fax (0570) Dit document is eigendom van de opdrachtgever en mag door hem worden gebruikt voor het doel waarvoor het is vervaardigd met inachtneming van de rechten die voortvloeien uit de wetgeving op het gebied van het intellectuele eigendom. De auteursrechten van dit document blijven berusten bij Tauw. Kwaliteit en verbetering van product en proces hebben bij Tauw hoge prioriteit. Tauw hanteert daartoe een managementsysteem dat is gecertificeerd dan wel geaccrediteerd volgens: - NEN-EN-ISO Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 5\48

6 6\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

7 Inhoud Verantwoording en colofon... 5 Samenvatting Inleiding Aanleiding Leeswijzer Uitgevoerde werkzaamheden Methode Locatiebezoeken Beschrijving van de locaties Situering en beschrijving Hydrologie en hydromorfologie Kenmerken van de zwemlocaties Begrenzing zwemwaterzones Zwemlocatie Noordhoek Zwemlocatie Westoever Analyse historische waterkwaliteit Bacteriologische kwaliteit Zwemwaterkwaliteit volgens de huidige Europese zwemwaterrichtlijn Historische data analyse in combinatie met weersomstandigheden Waterkwaliteit volgens de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn Blauwalgenprofiel Overige pathogene ziekteverwekkers Mogelijke risicobronnen Beoordeling gezondheidsrisico s Toelichting gebruikte kentallen spreadsheet ZWEMPROF Resultaten en analyse Conclusies en aanbevelingen Conclusies Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 7\48

8 7.2 Aandachtspunten en maatregelen Aanbevelingen vervolgtraject Bijlage(n) 1. Situering meetpunten zwemwaterkwaliteit 2. Resultaten risicoberekeningen spreadsheet ZWEMPROF 3. Data blauwalgen en fysisch chemische toestandsvariabelen 4. Toelichting beoordeling zwemwaterkwaliteit volgens de huidige en nieuwe EUzwemwaterrichtlijn 5. Verslag locatiebezoek 8\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

9 Samenvatting Een verplichting voortkomend uit de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn is het opstellen van een zwemwaterprofiel voor zwemlocaties door de waterbeheerder. In een zwemwaterprofiel worden de bronnen, de verontreinigingsroutes en de locatiespecifieke eigenschappen in kaart gebracht en worden de eventueel benodigde maatregelen ter verbetering van de zwemwaterkwaliteit geïnventariseerd. Dit zwemwaterprofiel heeft betrekking op de zwemlocaties in de Klinkenbergerplas: De zwemlocatie in de noordhoek De zwemlocatie aan de westoever De beheerder van deze zwemlocaties is Groenservice Zuid-Holland. Zwemzones In het zwemwaterprofiel is de begrenzing van de zwemwaterzones bepaald op basis van het protocol Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water. Klinkenbergerplas Noordhoek. Dit is een zwemstrand zonder drijflijnen. Er is een smalle strook waar de waterdiepte geleidelijk afloopt. Het onderwatertalud is niet bekend. Geschat wordt dat de 1,5 meter waterdiepte op meter uit de oever is. Hierna loopt de onderwaterbodem steil af. Als zwemzone wordt een strook langs het strand van ongeveer meter uit de oever voorgesteld. Het reguliere meetpunt voor het bepalen van de zwemwaterkwaliteit ROP15403 ligt in de zwemzone en is voldoende representatief Klinkenbergerplas Westoever. Als zwemzone wordt het gedeelte binnen de huidige drijflijn voorgesteld. Dit komt overeen met een lengte van circa 170 meter lengte en een breedte tot ongeveer 17 à 30 meter uit de oever. Het zwemwatermeetpunt ROP15404 ligt in de zwemzone en is representatief Bacteriologische zwemwaterkwaliteit De bacteriologische kwaliteit van het zwemwater wordt volgens de huidige EU-richtlijn beoordeeld als goed (zowel voor Noordhoek als Westoever). Volgens de nieuwe richtlijn valt deze voor de beide locaties in de kwaliteitsklasse uitstekend. Dit geeft dus geen aanleiding voor het treffen van maatregelen bij de zwemlocaties. Van de mogelijke bronnen van bacteriële verontreinigingen op de zwemlocatie (dit zijn de zwemmers zelf en watervogels) is er geen enkele met een negatief effect op de zwemwaterkwaliteit. Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 9\48

10 Wel is de hygiëne op de oevers een aandachtspunt. Sanitaire voorzieningen ontbreken geheel (Westoever) of worden matig onderhouden (Noordhoek) wat tot onhygiënische situaties kan leiden. Ook het tijdig verwijderen van afval verdient aandacht. Overig Gezondheidsrisico s door andere ziekteverwekkers zijn op de zwemlocaties in de Klinkenbergerplas niet te verwachten. Blauwalgen In de Klinkenbergerplas is regelmatig sprake van drijflaagvormende blauwalgen die worden veroorzaakt door blauwalgensoorten die ondermeer het giftige microcystine produceren (Microcystis en Anabaena). Op basis van de beschikbare informatie en ervaringen uit de voorgaande jaren wordt gesteld dat er een kans op een jaarlijkse toxische bloei van blauwalgen is. Preventieve maatregelen om de blauwalgenproblematiek terug te dringen moeten vooral worden gezocht in het terugdringen van de eutrofiëring van de plas. De fosfaatconcentraties zijn relatief hoog. Aanpak aan de bron (nutriëntenreductie) heeft de voorkeur maar dit zal alleen op de lange termijn kunnen werken. Een belangrijk aandachtspunt hierbij is de inlaat van het zeer fosfaatrijke boezemwater uit het Poelmeer. Echter, gezien de Klinkenbergerplas hydrologisch redelijk geïsoleerd is en er weinig uitwisseling van water met de boezem is, is niet zeker of de hoge fosfaatconcentraties alleen door dit inlaatwater worden veroorzaakt of dat er andere bronnen zijn (nutriëntenrijk slib/grond, watervogels in de winter, et cetera). De verwachting is dat de slechte boezemwaterkwaliteit, ondanks de waterkwaliteitsverbeteringen die de Kaderrichtlijn Water teweeg brengt, niet op korte termijn (10 jaar) kan verminderen. Dit betekent dat voorlopig alleen ingezet kan worden op beheersmaatregelen. Luchtmengen is voor diepe watersystemen een bewezen alternatief om groei van blauwalgen te onderdrukken. Tot nu toe was de recreatiedruk in de Klinkenbergerplas nog niet erg groot waardoor de locatie als minder urgent beschouwd wordt. Er zijn plannen voor uitbreiding van de recreatiemogelijkheden, een horecagelegenheid met een duikschool en het aanleggen van een nieuw strand, waarmee de belangen voor het aanpakken van blauwalgen vergroot worden. Als er drijflagen op de plas (dreigen te) ontstaan is adequate voorlichting van publiek nodig. 10\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

11 Resumerend overzicht aandachtspunten en maatregelen Onderwerp Maatregel Wie Hygiëne Vaker zwerfvuil opruimen en meer toezicht op achterlaten van zwerfvuil Groenservice Zuid-Holland Politie Gedurende het hoogseizoen de mobiele toiletten Groenservice Zuid-Holland regelmatig schoonmaken. Extra aandacht voor de toiletten is wenselijk in afwachting van de nieuw te bouwen horecagelegenheid met openbare toiletten Blauwalgen Invloed nutriëntenrijk inlaatwater onderzoeken Rijnland Optie: op termijn (bij grotere recreatiedruk) Rijnland / Groenservice Zuid-Holland luchtmengsysteem in de plas aanbrengen Voorlichting publiek Provincie Zuid-Holland Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 11\48

12 12\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

13 1 Inleiding 1.1 Aanleiding De nieuwe Europese Zwemwaterrichtlijn (2006/7/EC) die maart 2006 van kracht geworden is, schrijft voor dat voor elk zwemwater een zwemwaterprofiel wordt opgesteld. In de nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn staat dat alle zwemwateren aan het einde van het badseizoen van 2015 ten minste moeten voldoen aan de kwaliteit aanvaardbaar. Tevens moeten dan realistische en evenredige maatregelen zijn genomen om het aantal zwemwateren als uitstekend of goed te doen toenemen. In deze nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn worden naast monitoring ook beheersmaatregelen van belang. Dit betekent dat per zwemwaterlocatie naast kwaliteitsgegevens van het oppervlaktewater vooral ook informatie beschikbaar moet zijn over de wijze waarop de zwemwaterkwaliteit beïnvloed wordt. Dit komt erop neer dat de beheerder van iedere zwemwaterlocatie een inschatting moet maken van de bronnen die de zwemwaterkwaliteit negatief kunnen beïnvloeden. De risico s en bedreigingen voor het zwemwater worden vastgelegd in een zwemwaterprofiel. De beheerder kan op basis van dit zwemwaterprofiel op de desbetreffende locatie maatregelen nemen om de risico s voor de zwemmers te reduceren. Volgens de zwemwaterrichtlijn geeft een zwemwaterprofiel een compleet beeld van alle veiligheid- en gezondheidsrisico s op de zwemlocatie. Een zwemwaterprofiel is in eerste instantie bedoeld om inzicht te krijgen in de fecale verontreinigingsbronnen en routes en richt zich op de indicatoren voor fecale verontreinigingen: Escherichia coli (E. coli) en intestinale enterococcen (nieuwe EU-richtlijn) of thermotolerante en totaal bacteriën van de coligroep en fecale streptococcen (huidige/oude parameters). Daarnaast verschaft het zwemwaterprofiel inzicht in mogelijke problemen door cyanobacteriën, overige macroalgen en/of fytoplankton. Andere gezondheidsbedreigende risico s zoals ziekte van Weil, botulisme en zwemmersjeuk worden niet specifiek genoemd in de richtlijn maar worden in dit zwemwaterprofiel wel meegenomen. Het Hoogheemraadschap van Rijnland is verantwoordelijk voor het waterkwaliteitsbeheer van 46 zwemlocaties: 41 officiële locaties en 5 potentiële locaties (stand van zaken mei 2008). Dit rapport beschrijft het zwemwaterprofiel voor de Klinkenbergerplas met een zwemlocatie in de noordhoek en een locatie aan de westoever. Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 13\48

14 1.2 Leeswijzer Na deze inleiding worden in hoofdstuk 2 de uitgevoerde werkzaamheden beschreven. In hoofdstuk 3 volgt een beschrijving van de zwemlocatie en hoofdstuk 4 bevat een analyse van de waterkwaliteit en het blauwalgenprofiel. Vervolgens komen de potentiële risicobronnen in hoofdstuk 5 aan bod. Een beschrijving van de gezondheidsrisico s en bronnenanalyse is uitgewerkt in hoofdstuk 6. Tot slot staan in hoofdstuk 7 de conclusies en aanbevelingen. 14\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

15 2 Uitgevoerde werkzaamheden 2.1 Methode Voor het opstellen van zwemwaterprofielen zijn enkele handreikingen/rapporten opgesteld waarin een gestructureerde aanpak van diverse facetten wordt beschreven: Handreiking voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (RIZA/Grontmij, 2005): bacteriologische verontreinigingsbronnen KRW en oppervlaktewater (RIZA/DHV, 2005): afbakening van de zwemlocatie Handreiking zwemwaterprofiel blauwalgen (RIZA/DHV, 2007): blauwalgen Voor zover mogelijk, is voor het opstellen van dit zwemwaterprofiel bij deze handreikingen aangesloten. Figuur 2.1 Routekaart voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (Bron : Handreiking) Een zwemwaterprofiel omvat de volgende aspecten: Algemene beschrijving van de zwemwaterlocatie Er wordt een algemene beschrijving van de locatie gegeven waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: algemene gebiedsbeschrijving, hydromorfologie en hydrologie, de begrenzing van de zwemwaterzone, gegevens ten aanzien van problemen en zwemverboden Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 15\48

16 zoals meldingen van gezondheidsklachten (zwemmersjeuk, botulisme) en bloei van blauwalgen Analyse data historische waterkwaliteit De data van de laatste drie à vijf jaar vormen de basis voor de historische waterkwaliteit. In geval van hoge concentraties aan bacteriën wordt gekeken of er een trend zichtbaar is die wijst op invloed van weersomstandigheden, een relatie met bepaalde bronnen of een relatie met een bepaalde periode in het jaar waar de verhogingen plaatsvinden Identificatie van potentiële bronnen van bacteriologische verontreiniging Op basis van de hiervoor beschreven gegevens, het locatiebezoek en het gesprek met de locatiebeheerder, wordt een lijst van alle potentiële verontreinigingsbronnen opgesteld Beoordeling gesignaleerde verontreinigingsbronnen Met behulp van een eenvoudig spreadsheetmodel (ZWEMPROF) wordt de invloed van de bronnen geschat Evaluatie en conclusies Alle gegevens uit de voorgaande stappen worden naast elkaar gelegd en bekeken. Hierbij wordt bepaald welk van de mogelijke bronnen daadwerkelijk relevant zijn voor de waterkwaliteit op de zwemlocatie Aanbevelingen Als er geen problemen worden geconstateerd bestaat er weinig aanleiding om maatregelen te nemen. Als er wel duidelijke verontreinigingsbronnen zijn gevonden of als er onduidelijkheid is over de betrouwbaarheid van de resultaten, wordt een doorkijk gegeven naar mogelijke maatregelen 2.2 Locatiebezoeken Bij voorkeur wordt een zwemwaterlocatie en de omgeving ervan een keer bezocht op een moment dat de stranden daadwerkelijk door bezoekers gebruikt worden. Immers dan kan een goede indruk van de hygiëne verkregen worden omdat ook zwemmers zelf een bron van bacteriële verontreinigingen kunnen zijn. Het locatiebezoek was op donderdag 8 mei De dit was op een warme dag in de meivakantie en er waren behoorlijk wat badgasten. Aandachtspunten tijdens het veldbezoek waren ten eerste de mogelijke bronnen van fecale verontreinigingen op de zwemlocatie en in de omgeving, en ten tweede ook andere bedreigingen voor de zwemwaterkwaliteit zoals flora (bijvoorbeeld afgestorven plantenresten), fauna (ratten in verband met ziekte van Weil), botulisme, (blauw)algen, et cetera. Van elke locatie zijn tevens foto s gemaakt. De waarnemingen tijdens het locatiebezoek zijn opgenomen in bijlage 5 en verwerkt in dit zwemwaterprofiel. 16\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

17 3 Beschrijving van de locaties 3.1 Situering en beschrijving De Klinkenbergerplas ligt in de gemeente Oegstgeest, in de Provincie Zuid-Holland. De plas ligt ingeklemd tussen de A44 bij Oegstgeest en de spoorlijn bij Warmond. De plas is ontstaan door zandwinning en is in de jaren 80 voor recreatie ingericht. De Klinkenbergerplas bestaat uit twee plassen die door een puindam van elkaar gescheiden zijn. De Kleine Klinkenbergerplas is de noordelijke plas en is nog in ontwikkeling. De inrichting van deze plas krijgt een natuurgericht karakter. De zuidelijke Grote Klinkenbergerplas plas is opengesteld voor recreatie. Er zijn twee zwemlocaties in de Grote Klinkenbergerplas: Aan noordzijde van de plas: zwemlocatie Noordhoek Aan de westoever van de plas bij de nieuwbouwwijk: de zwemlocatie Westoever N206 N444 Teylingen Katwijk N444 A44 N206 Klinkenbergerplas A44 Oegstgeest Figuur 3.1 Regionale ligging Klinkenbergerplas Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 17\48

18 Klinkenbergerplas A44 Noordhoek Warmond Westoever Oegstgeest Figuur 3.2 Directe omgeving zwemlocaties Klinkenbergerplas Figuur 3.3 Overzichtsfoto s Klinkenbergerplas: strand in de noordhoek (links) en de westoever (rechts) Nevenfuncties Behalve als zwemplas wordt er in de Klinkenbergerplas veel gedoken. Rondom de plas ligt een wandelpad dat intensief gebruikt wordt door wandelaars. Verder is het een geliefde plek voor sportvissers. 18\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

19 KRW waterlichaam De Klinkenbergerplas is geen KRW waterlichaam en behoort tot achterliggend gebied. Toekomstige plannen Aangezien de plas geen KRW waterlichaam is zijn er door Rijnland geen specifieke (inrichting) maatregelen gepland. De provincie Zuid-Holland is bezig met een herinrichtingsplan voor de plas waarin onder andere gekeken wordt naar de mogelijkheden voor het vestigen van een horecagelegenheid met een duikschool en het aanleggen van een nieuw strand. Dit alles zal worden gerealiseerd tussen de twee stranden in. Na het aanleggen van dit nieuwe strand zal het zwemstrand in de noordhoek vervallen. Naar verwachting is dit project binnen vijf jaar gerealiseerd. 3.2 Hydrologie en hydromorfologie De Klinkenbergerplas (de grote en de kleine plas) is een onderdeel van de Klinkenberger en Voorhofpolder, peilvak OR De Klinkenbergerplas is een geïsoleerd gebied en heeft een vast peil van NAP -1,15 meter. Het peil in de Klinkenbergerplas kan worden gereguleerd via een inlaatduiker aan de zuidzijde en een afvoerduiker aan de oostzijde van de plas. Via de inlaatduiker kan water vanuit de boezem (Poelmeer) worden ingelaten. De afvoerduiker voert het overtollige water af naar een hoofdwatergang in een lager gelegen gedeelte van de Klinkenberger en Voorhofpolder. De kleine en grote plas zijn gescheiden door een dam van puin, waardoor uitwisseling van water niet kan worden uitgesloten. In de Klinkenbergerplas treedt lichte wegzijging op. De verblijftijd van het water in de plas is 29 jaar. Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 19\48

20 Figuur 3.4 Wateraan en -afvoer in de Klinkenbergerplas Het totale oppervlak van de beide plassen is 36 ha, het oppervlak van de grote plas met de zwemlocaties is ongeveer 28 ha. en de kleine plas is 8 ha. groot. De maximale diepte van de Klinkenbergerplas is 35 meter en de gemiddelde diepte is 19 meter (bron: Diepe Puttenatlas, RPS BCC, januari 2008). De plas wordt gekenmerkt door steile oevers. 3.3 Kenmerken van de zwemlocaties Algemeen Beheerder De zwemlocatie en de directe omgeving worden beheerd door Groenservice Zuid-Holland. Waterkwaliteitsbeheerder Hoogheemraadschap van Rijnland. Provincie Zuid-Holland. Afmetingen zandstrand Noordhoek: de afmetingen van het zandstrand zijn circa 95 meter lang en 5 tot 10 meter breed Westoever: het zandstrand is circa 190 meter lang en de breedte varieert van 5 tot 10 meter Bezoekersaantallen Het aantal bezoekers is onbekend. Volgens een schatting zijn er op een topdag globaal 850 bij de zwemlocatie Noordhoek en 450 bij het strand aan de westoever (zie ook hoofdstuk 6). 20\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

21 Voorzieningen Kiosk Nee, er is geen kiosk aanwezig. Toiletten Ja, bij het zwemstrand Noordhoek zijn mobiele chemische toiletten aanwezig. Deze worden niet frequent schoongemaakt en daardoor waarschijnlijk weinig gebruikt (informatie van badgasten) Nee, op 300 meter loopafstand staan bij het strand Noordhoek mobiele chemische toiletten In de geplande horecagelegenheid bij het nieuw aan te leggen strand komen ook openbare toiletten. Naar verwachting is de realisatietermijn 5 jaar. De hiervoor genoemde mobiele toiletten zullen dan verdwijnen. Vuilnisbakken Op enkele plaatsen op het strand staan vuilnisbakken. Deze worden niet dagelijks geleegd. Drijflijnen Noordhoek: drijflijnen niet aanwezig Westoever: gedurende het zwemseizoen liggen ligt er een drijflijn op circa 1,50 meter waterdiepte. Op moment van het locatiebezoek was de drijflijn in het midden gebroken Toezicht Nee, toezicht ontbreekt. Speeltoestellen Op beide zwemlocaties zijn geen speeltoestellen langs of in het water. Alleen bij de zwemlocatie westoever staan enkele speeltoestellen op de oever. Bodem Zand. Onderhoud Onbekend. Tijdens het veldbezoek lag er veel zwerfvuil op de stranden. De drijflijn bij het zwemstrand Westoever was kapot en de stranden waren niet geëgaliseerd. Bijzonderheden Klachten en meldingen Er zijn weinig gezondheidsklachten geweest in de periode De bij de provincie Zuid Holland bekende meldingen betreffen gastroenteritisachtige klachten (4x) in In 2003 voor veel zwemlocaties in de Provincie Zuid Holland een negatief zwamadvies afgegeven vanwege veel gezondheidsklachten, ook voor de Klinkenbergerplas Hierbij moet worden opgemerkt dat een slechte waterkwaliteit niet wordt teruggevonden in de bacteriële gegevens (zie paragraaf 4.1.1). Verder is er in juni 2002 een negatief zwemadvies geweest vanwege roodalgen. Voor 2004 staat er een aantekening van niet giftige blauwwieren en in 2006 is er vanwege blauwalgen een zwemverbod geweest in de periode 31 juli - 18 augustus Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 21\48

22 Algemeen Beide stranden zagen er tijdens het veldbezoek slecht verzorgd uit. Er lagen op het strand, speelweide en in het water grote hoeveelheden zwerfvuil. De vuilnisbakken werden niet vaak genoeg geleegd en daardoor heeft zich ook rondom vuilnisbak zwerfvuil verzameld. Het strand is niet geëgaliseerd en drijflijn is niet aanwezig. Noordhoek: de bebording is tegenstrijdig er zijn twee borden aan één paal aanwezig op strand. Op het bovenste bord (zie figuur 3.5) wordt een zwemverbod aangegeven terwijl op het onderste bord aangeven is de zwemwaterkwaliteit voldoet Westoever: het strand is niet geëgaliseerd en drijflijn is gebroken. Figuur 3.5 Zwemlocatie Noordhoek: ontbreken van drijflijnen (links) en tegenstrijdige bebording (rechts) Figuur 3.6 Zwemlocatie Westoever: afbakening zwemzone (links) de breuk in de drijflijn (rechts) 22\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

23 3.4 Begrenzing zwemwaterzones Voor het begrenzen van de zwemwaterzones is uitgegaan van het protocol zoals dat is beschreven in het rapport KRW en oppervlaktewater DHV juni 2005 (Verkennende studie naar de bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de KRW). Opgemerkt wordt dat de provincie Zuid-Holland met ingang van het zwemseizoen 2008 de begrenzing van de zwemzones heeft uitgewerkt. Voor de zwemlocatie Noordhoek wordt in dit zwemwaterprofiel een afwijkende zwemzone voorgesteld Zwemlocatie Noordhoek De zwemlocatie noordhoek is niet afgezet met drijflijnen. Van veel zwemlocaties is de helling van het onderwatertalud niet bekend, ook niet van deze zwemlocatie. De provincie Zuid-Holland is onlangs begonnen met een inventarisatie van het onderwatertalud van alle zwemlocaties in de provincie. Voor zover kan worden geschat (op basis van luchtfoto) is er op dit strand sprake van een geleidelijk aflopende waterbodem tot ongeveer 50 meter uit de oever. Daarna loopt de waterbodem steil af. Geschat wordt dat de 1,50 meter waterdiepte bij de zwemlocatie 10 tot 40 meter uit de oever is. Als zwemzone wordt een strook tot maximaal 40 meter uit de oever voorgesteld. Het reguliere meetpunt voor het bepalen van de zwemwaterkwaliteit ROP15403 ligt in de zwemzone en is representatief. De door de provincie vastgestelde zwemzone beslaat een smalle ondiepe strook langs het strand. In dit zwemwaterprofiel wordt een bredere zwemzone voorgesteld omdat geschat wordt dat de 1,5 meter waterdieptelijn verder uit de oever ligt. Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 23\48

24 Figuur 3.7 Begrenzing zwemzone Klinkenbergerplas - Noordhoek Zwemlocatie Westoever De veilige zwemzone is op 1,5 meter waterdiepte met een drijflijn afgebakend. De afstand van het strand tot de drijflijn is in het midden 25 meter. Voor de zwemwaterzone is uitgegaan van de zone binnen de drijflijnen, na de afbakening neemt de waterdiepte snel toe. In het diepere gedeelte wordt vaak gesurft, de drijflijn zorgt ervoor dat surfers buiten de veilige zwemzone blijven. Het zwemwatermeetpunt ROP15404 bevindt zich binnen de zwemzone en is representatief. 24\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

25 Zwemzone Waterkwaliteitsmeetpunt Figuur 3.8 Begrenzing zwemzone Klinkenbergerplas - Westoever Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 25\48

26 26\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

27 4 Analyse historische waterkwaliteit Op elke zwemlocatie wordt de zwemkwaliteit door Rijnland op een meetpunt bepaald. Gedurende het zwemseizoen worden tweewekelijks metingen gedaan. De situering van de meetpunten is in bijlage 1 weergegeven en in de figuren 3.7 en 3.8. Van de locatie Westoever wordt de waterkwaliteit sinds 2006 onderzocht. Tabel 4.1 Meetpunten waterkwaliteit Klinkenbergerplas Omschrijving Code X-coördinaat Y-coördinaat Klinkenbergerplas Noordhoek ROP Klinkenbergerplas Westoever ROP Bacteriologische kwaliteit De bacteriologische parameters van de huidige zwemwaterrichtlijn (totaal bacteriën van de coligroep, thermotolerante bacteriën van de coligroep en fecale streptokokken) worden in de nieuwe zwemwaterrichtlijn vervangen door Escherichia coli en intestinale enterococcen. Deze indicatoren leveren een betere koppeling tussen de fecale verontreiniging in zwemwater en gezondheidseffecten. In tabel 4.2 zijn de normen van de nieuwe richtlijn en de huidige (oude) richtlijn weergegeven. De eindbeoordeling van de huidige richtlijn is afwijkend van de nieuwe richtlijn. Bij de huidige parameters zijn er 3 categorieën (goed, aanvaardbaar en slecht) en bij de nieuwe parameters zijn er 4 categorieën (uitstekend, goed, aanvaardbaar en slecht). Een toelichting op de zwemwaterbeoordeling volgens de beide richtlijnen is opgenomen in bijlage 4. Tabel 4.2 Risicowaarden huidigeen nieuwe zwemwaterparameters in kve 1 /100 ml Parameter Uitstekende kwaliteit Goede kwaliteit Aanvaarbare kwaliteit Nieuwe EU-richtlijn E coli 500 (95-percentiel) (95-percentiel) 900 (90-percentiel) Intestinale enterococcen 200 (95-percentiel) 400 (95-percentiel) 330 (90-percentiel) Huidige EU-richtlijn Coli thermotolerante (80 %) (95 %) Coli totaal (80 %) (95 %) 1 Kolonievormende eenheid Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 27\48

28 4.1.1 Zwemwaterkwaliteit volgens de huidige Europese zwemwaterrichtlijn In de afgelopen jaren voldeed de bacteriologische waterkwaliteit ruimschoots aan de normen van de huidige EU-zwemwaterrichtlijn. In tabel 4.3 is het toetsresultaat van de zwemwaterkwaliteit weergegeven. Voor de zwemlocatie Westoever (ROP15404) is in 2006 met de metingen gestart. Tabel 4.3 Bacteriologische kwaliteit zwemwater volgens de huidige EU-richtlijn Jaar Thermotolerante coli Totaal coli Eindoordeel Noordhoek ROP Goed Goed Goed 2004 Goed Goed Goed 2005 Goed Goed Goed 2006 Goed Goed Goed 2007 Goed Goed Goed Westoever ROP Goed Goed Goed 2007 Goed Goed Goed Op beide zwemlocaties was de bacteriologische zwemwaterkwaliteit goed. De concentraties aan thermotolerante colibacteriën en totaal colibacteriën waren bijzonder laag. Meestal lagen de concentraties rond de bepalingsgrens of net erboven en, uitgezonderd een eenmalige verhoging, voldeden deze aan de strengste norm (kwaliteitsnorm goed ). De uitzondering betrof een heel lichte verhoging aan thermotolerante colibacteriën in juli 2007 bij de zwemlocatie Noordhoek, maar deze voldeed met 180 kve/100 ml wel ruimschoots aan de norm van kve/100 ml. Een grafische weergave van de concentraties aan thermotolerante en totaal coli staat in de figuren 4.1 tot en met \48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

29 Jaartrend TT coli Klinkenbergerplas Noordhoek ROP kve/100 ml norm aanvaardbaar norm goed 0 1/apr 1/mei 1/jun 1/jul 1/aug 1/sep 1/okt Figuur 4.1 Bacteriologische zwemwaterkwaliteit Noordhoek Klinkenbergerplas thermotolerante coli Jaartrend Totaal coli Klinkenbergerplas Noordhoek ROP kve/100 ml norm aanvaardbaar norm goed /apr 1/mei 1/jun 1/jul 1/aug 1/sep 1/okt Figuur 4.2 Bacteriologsiche zwemwaterkwaliteit Noordhoek Klinkenbergerplas totaal coli Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 29\48

30 Jaartrends TT coli Klinkenbergerplas Westhoek ROP kve/100 ml norm aanvaardbaar norm goed /apr 1/mei 1/jun 1/jul 1/aug 1/sep 1/okt Figuur 4.3 Bacteriologische zwemwaterkwaliteit Westoever Klinkenbergerplas thermotolerante coli Jaartrend Totaal coli Klinkenbergerplas Westhoek ROP kve/100 ml norm aanvaardbaar norm goed /apr 1/mei 1/jun 1/jul 1/aug 1/sep 1/okt Figuur 4.4 Bacteriololgische zwemwaterkwaliteit Westoever Klinkenbergerplas totaal coli 30\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

31 4.1.2 Historische data analyse in combinatie met weersomstandigheden Om mogelijke verontreinigingsbronnen te ontdekken wordt vaak gezocht naar eventuele relaties met weersomstandigheden. Een relatie tussen fecale bacteriën en neerslag kan wijzen op overstorten in de buurt van de zwemlocatie of een verhoogde afspoeling van met fecaliën verontreinigd regenwater van aanliggende oevers. De bacteriologische kwaliteit is de afgelopen jaren zo goed geweest, dat er geen aanleiding is om een relatie met weersomstandigheden uit te werken Waterkwaliteit volgens de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn Om een beeld te krijgen van wat een wijziging aan parameters voor de kwaliteitsbeoordeling van het zwemwater betekent, zijn in de zwemseizoenen van 2006 en 2007 zowel de huidige als de nieuwe parameters gemeten. De resultaten staan weergegeven in de figuren 4.5 (Noordhoek) en 4.6 (Westoever). Net als de huidige parameters (thermotolerante - en totaal coli s) waren de concentraties van de nieuwe zwemparameters (E. coli en intestinale enterococcen) erg laag en voldeden ruimschoots aan de norm (kwaliteitsklasse uitstekend ). Ook de verhoogde waarden aan E. coli op 26 juli 2006 en 16 juli 2007 vallen nog ruimschoots binnen kwaliteitsklasse uitstekend. Deze verhoogde waarden vallen op omdat de overige concentraties zo laag zijn dat deze nauwelijks (of niet) in de grafieken zichtbaar zijn. Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 31\48

32 Klinkenbergerplas Noordhoek -ROP apr 3-mei 15-mei 1-jun 14-jun 29-jun 12-jul 26-jul 10-aug 21-aug 7-sep 19-sep Totaal coli 37 C Thermo tol. coli 44 C Escherichia coli Intestinale enterococcen 500 Klinkenbergerplas Noordhoek - ROP apr 8-mei 21-mei 5-jun 18-jun 3-jul 16-jul 31-jul 15-aug 28-aug 10-sep 26-sep Totaal coli 37 C Thermo tol. coli 44 C Escherichia coli Intestinale enterococcen Figuur 4.5 Huidige en nieuwe paramters in 2006 en 2007 op zwemlocatie Noordhoek 32\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

33 500 Klinkenbergerplas Westhoek - ROP apr 3-mei 15-mei 1-jun 14-jun 29-jun 12-jul 26-jul 10-aug 21-aug 7-sep 19-sep Totaal coli 37 C Thermo tol. coli 44 C Escherichia coli Intestinale enterococcen 500 Klinkenbergerplas Westoever - ROP apr 8-mei 21-mei 5-jun 18-jun 3-jul 16-jul 31-jul 15-aug 28-aug 10-sep 26-sep Totaal coli 37 C Thermo tol. coli 44 C Escherichia coli Intestinale enterococcen Figuur 4.6 Huidige en nieuwe parameters in 2006 en 2007 op zwemlocatie Westoever Klinkenbergerplas Indeling in kwaliteitsklasse volgens de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn De zwemwaterindeling wordt jaarlijks op basis van de meetreeks van de afgelopen vier badseizoenen vastgesteld. Op basis van de beperkte gegevensset uit de badseizoenen van 2006 en 2007 is een voorzichtige schatting van de indeling gedaan. De bacteriologische waterkwaliteit voor beide zwemlocaties valt in kwaliteitsklasse uitstekend (zie tabel 4.4). Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 33\48

34 Tabel 4.4 Kwaliteitsindeling zwemlocaties Klinkenbergerplas volgens de nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn Totaal oordeel E. coli Intestinale enterococcen Noordhoek (ROP15403) Uitstekend Uitstekend Uitstekend Westoever (ROP15404) Uitstekend Uitstekend Uitstekend 4.2 Blauwalgenprofiel Drijflagen van blauwalgen komen bijna jaarlijks voor in de plas en veroorzaken overlast bij beide zwemstranden. In 2006 heeft dit geleid tot een zwemverbod van 31 juli tot 10 augustus. Veel eerder is er in juni 2002 kortstondig sprake geweest van een negatief zwemadvies vanwege roodalg (Planktothrix rubenscense). In de overige jaren zijn wel vaak blauwalgen gesignaleerd maar dat heeft nooit tot grote problemen geleid. Om in te schatten of in de nabije toekomst een kans op bloei van blauwalgen bestaat, zijn de historische data geanalyseerd conform de handreiking zwemwaterprofiel blauwalgen. Bijlage 3 bevat een overzicht van de beschikbare waterkwaliteitsgegevens in relatie tot de (kans op) problemen met overmatige groei van blauwalgen. Microcystine Als er een vermoeden van aanwezigheid van blauwalgen bij de zwemlocaties is, worden er monsters van de drijflaag en/of de waterkolom genomen en op microcystine onderzocht. Microcystineconcentraties van meer dan door de gezondheidsraad gestelde norm van 20 µg/l geven aanleiding voor het nemen van maatregelen (zwemverbod of waarschuwing). Vanaf 2003 is er elk jaar wel één of meerdere keren aanleiding geweest om microcystinebepalingen in de Klinkenbergerplas te doen. Meestal bleef de waarde onder de rapportagegrens van <2 µg/l. Alleen in 2006 zijn licht verhoogde concentraties aan microcystine gemeten (maximaal 7 µg/l). Fytoplanktonsamenstelling In het zwemseizoen van 2007 zijn fytoplanktononderzoeken verricht op de beide zwemlocaties (ROP15403, Noordhoek en ROP15404, Westoever) en in het midden van de plas (ROP15402). Gedurende het zwemseizoen is 10 keer de soortensamenstelling onderzocht, ongeveer tweewekelijks gedurende de periode van 5 juni tot 26 september. In deze periode waren er tijdens de monsternames geen drijflagen. Van meet af aan waren blauwalgen dominant aanwezig, maar aanvankelijk alleen met de niet als toxisch bekend staande soorten (gerapporteerd als Chroococcales). Begin/medio juli werden bij de zwemlocatie Westoever Anabaena en Microcystis in grote aantallen aangetroffen; beide in aantallen viermaal hoger dan de risiconorm van cellen/ml. Beide zijn in staat het giftige microcystine te produceren maar dat is niet in meetbare concentraties gemeten. Deze bloei was maar kortstondig (1 week) en daarna zijn tot het eind van het zwemseizoen geen noemenswaardige hoeveelheden meer 34\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

35 aangetroffen. Bij de andere zwemlocatie (Noordhoek) en in het midden van de plas was alleen Anabaena in grotere aantallen aanwezig. Van de als toxisch bekend staande blauwalgen zijn behalve Anabaena en Microcystis ook Aphanizomenon en Planktothrix in geringe aantallen aangetroffen. Daarnaast bleken veel blauwalgen voor te komen die niet als toxisch bekend staan (door Rijnland gerapporteerd als Chroococcales, Pseudo Anabaena en Hormogonales). Toestandsvariabelen Behalve de zwemwaterparameters (temperatuur, doorzicht en ph) zijn van de zwemzones in de Klinkenbergerplas weinig fysisch chemische waterkwaliteitsgegevens bekend (zie bijlage 3). Alleen in 2007 zijn op de twee zwemwatermeetpunten ook nutriënten onderzocht. De waterkwaliteit is op de beide zwemlocaties nagenoeg identiek. De stikstofconcentraties zijn redelijk laag en voldoen met een gemiddelde zomerwaarde van 1,2 mg N/ml ruimschoots aan het MTR (MTR stikstof is 2,2 mg N/l). De fosfaatconcentraties zijn daarentegen aan de hoge kant; met een zomergemiddelde van 0,21 mg P/l zijn deze ongeveer 1,5 maal hoger dan het MTR (MTR fosfaat is 0,15 mg P/l). Fosfaat is grotendeels in opgeloste (en dus beschikbare) vorm aanwezig. Verhoudingsgewijs is er veel fosfaat in het watersysteem. De ratio van N:P (opgelost) is ongeveer 5 en is bijzonder laag. Vooral bij lagere N:P verhoudingen (5 10) zijn veel blauwalgensoorten in het voordeel omdat zij stikstof uit de atmosfeer kunnen binden (bijvoorbeeld Anabaena sp. en Aphanizomenon). Hiermee zijn blauwalgen in het voordeel ten opzichte van groenalgen en dat is op deze locatie ook mogelijk. Op de zwemlocaties varieert het doorzicht van 1 meter (bodemzicht) tot 0,5 meter. De zuurgraad is met een ph tussen 8,5 en 9,7 opvallend hoog. Van het meetpunt in het midden van de Klinkenbergerplas (RO15402) is voor de jaren 2002 tot en met 2007 een complete meetreeks beschikbaar, zie bijlage 3. Een beschouwing van de nutriënten op dit meetpunt leert dat er indicaties zijn om een bloei van blauwalgen te verwachten. Net als in de zwemzones zijn de concentraties aan stikstof laag en fosfaat hoog. En ook hier is fosfaat grotendeels in opgeloste (en dus beschikbare) vorm aanwezig. Met een chlorideconcentratie tussen 240 en 290 mg/l is het water zoet. Bepaalde blauwalgsoorten (bijvoorbeeld Microcystis en Anabaena) tolereren licht brak water. De chlorofylconcentraties zijn aan de hoge kant en nemen in de zomer toe tot 80 à 120 µg/l (NW4- norm 100 µg/l). Het doorzicht is erg wisselend en varieert van 3,8 meter tot slechts 0,3 meter. Dit is erg weinig voor een punt in het midden van een diepe plas. Het geringe doorzicht wordt veroorzaakt door hoge chlorofylgehalten. De zuurgraad vertoont sterke seizoenfluctuaties met een ph van 7,5 in de winter tot ph 9,9 in de zomer. Vaak gaan hoge ph-waarden samen met een bloei van algen, maar die relatie is in de Klinkenbergerplas niet duidelijk te zien. Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 35\48

36 Beoordeling blauwalgen Resumerend kan op basis van de beschikbare informatie uit de voorgaande jaren worden geconcludeerd dat er elk jaar kans is op een toxische bloei van blauwalgen. Op basis van de nutriëntenconcentraties is tevens een bloei van toxische blauwalgen te verwachten. De blauwalgensamenstelling wordt gedomineerd door Microcystis en Anabaena. Resumé en aandachtspunten Opmerkelijk hoog is de fosfaatconcentratie van het inlaatwater uit het Poelmeer (zie bijlage 3). Met een zomergemiddelde waarde van 0,75 mg P/l wordt het MTR met een factor 5 overschreden. Bovendien is het fosfaat merendeels in opgeloste (en dus beschikbare) vorm aanwezig. De stikstofconcentraties zijn redelijk laag en voldoen met een zomergemiddelde waarde van 1,8 mg N/ml aan het MTR Echter, omdat de Klinkenbergerplas hydrologisch gezien redelijk geïsoleerd is en er weinig uitwisseling van water met de boezem is (geschatte verblijftijd is 29 jaar), is niet zeker of de relatief hoge fosfaatconcentraties in de plas worden veroorzaakt door gebiedsvreemd water uit het Poelmeer of dat er mogelijk sprake is van andere bronnen die mede oorzaak zijn (nutriëntenrijk slib/grond, watervogels in de winter, et cetera). Invoeren van een flexibel waterpeil, zodat minder fosfaatrijk water ingelaten hoeft te worden, is vanuit de zwemwaterfunctie niet wenselijk gezien de steil aflopende oevers. Dit kan tot onveilige situaties leiden Omdat er in het diepe Klinkenbergerplas in de zomer sprake is van temperatuurstratificatie, waardoor er geen verticale menging van water is, is deze geschikt als habitat voor blauwalgsoorten met drijfvermogen (zoals Microcystis, Anabaena en Aphanizomenon). Zelfs bij lage nutriëntengehalten blijven dergelijke diepe putten gevoelig voor drijflagen Net als de Klinkenbergerplas zijn er in het beheersgebied van het Hoogheemraadschap van Rijnland veel diepe zandwinputten die herhaaldelijk te kampen hebben met overlast als gevolg van drijflagen van blauwalgen. Een van de methoden om de blauwalgen te bestrijden in diepe putten is het plaatsen van een luchtmenginstallatie. In de Nieuwe Meer en de Haarlemmermeerse Bosplas is dit effectief gebleken. Hoogheemraadschap is voornemens om in meer diepe zandwinputten menginstallaties te installeren. De Klinkenbergerplas is een van de locaties die hiervoor heel geschikt is (Prioritering blauwalgenoverlast en menginstallaties, december 2007 en beleid diepe putten HH Rijnland, april 2006) De Klinkenbergerplas heeft geen specifieke ecologische doelstellingen. Hier zijn vanuit de ecologie geen obstakels om te besluiten een luchtmenginstallatie aan te leggen. Horeca en een duikschool zijn gepland voor de locatie waarmee de belangen voor het aanpakken van blauwalgen worden vergroot 36\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

37 4.3 Overige pathogene ziekteverwekkers Klachten over verontreinigingen zoals zwemmersjeuk, ziekte van Weil, botulisme, etc. zijn van de zwemlocaties in de Klinkenbergerplas niet bekend. Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 37\48

38 38\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

39 5 Mogelijke risicobronnen In onderstaand overzicht wordt een beschrijving gegeven van de mogelijke bronnen voor bacteriële verontreinigingen. Risico bronnen Regenwaterlozingen/ Nee. overstorten Effluent RWZI Nee. Wegwater/afstromend Nee. hemelwater Ongerioleerde lozingen Nee. (Mest)water omringend Nee, in de directe omgeving van de Klinkenbergerplas is geen agrarisch agrarisch gebied gebied aanwezig. Recreatievaart Nee, op de Klinkenbergerplas zijn gemotoriseerde vaartuigen niet toegestaan. Jachthavens Nee. Beroepsvaart Nee. Wateraanvoer Nee bacteriën / ja nutriënten. Wateraanvoer vindt plaats vanuit de het Poelmeer (onderdeel van de boezem). Beïnvloeding van de bacteriologische waterkwaliteit door inlaatwater wordt onwaarschijnlijk geacht. Wel is er mogelijk invloed van nutriëntenrijk water. (Blauw)algen Ja, overlast door drijflagen van blauwalgen komt voor (zie paragraaf 4.2). Planten Nee, voor zover bekend is er geen overmatige plantengroei in de zwemzones. Dieren Honden. Uitgezonderd op de zwemstranden en ligweiden, mogen honden rondom de plas loslopen en zwemmen. Gedurende het zwemseizoen (1 april tot 1 oktober) geldt een hondenverbod op de stranden en ligweiden. Dit staat met duidelijke borden aangegeven. Ondanks dit verbod worden er toch regelmatig honden op de stranden gezien, ook tijdens het locatiebezoek Watervogels. Tijdens het locatiebezoek zijn weinig watervogels waargenomen. Maar gezien de aangetroffen feces op de twee stranden vertoeven watervogels er regelmatig Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 39\48

40 Menselijke belasting Algemene indruk hygiëne Ja. Bij de zwemlocatie Noordhoek staan twee mobiele toiletten en bij Westoever ontbreken deze geheel. De toiletten bij Noordhoek zijn voor veel mensen niet erg uitnodigend omdat deze slecht schoongehouden worden (informatie van strandgasten). Gezien het open karakter van de ligweide bij de twee zwemlocaties is de kans op het aantreffen van menselijke feces klein. Tussen de zwemlocaties bevinden zich echter wel bosjes waar het aantreffen van menselijke feces groter is. Bij de zwemlocatie aan de Westoever komen veel kleine kinderen. Het aantreffen van feces kan dan niet uitgesloten worden. De zwemstranden van de Klinkenbergerplas maakten op het moment van veldbezoek (op een mooie zomerdag tijdens het zwemseizoen) een rommelige indruk met veel zwerfvuil en overvolle vuilnisbakken. De stranden waren (nog) niet gefreesd... Figuur 5.1 Zwemlocatie noordhoek: zwerfvuil op de ligweide (links) en mobiele toiletten (rechts) Figuur 5.2 Zwemlocatie Westoever: vogel feces op de ligweide (links) en honden op het strand (rechts) 40\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

41 6 Beoordeling gezondheidsrisico s Bij de Handreiking bij het opstellen van een zwemwaterprofiel hoort een eenvoudig spreadsheetmodel, genaamd ZWEMPROF, om de invloed van de bronnen te kunnen schatten. Indien uit deze eenvoudige berekeningen geen relevante beïnvloeding van een verontreinigingsbron of -route wordt gevonden kan hiermee worden volstaan. Opgemerkt wordt dat met dit spreadsheet alleen gezondheidsrisico s ten gevolge van fecale verontreinigingen (E. coli en intestinale Enterococcen) bepaald worden. Gezondheidsrisico s door blauwalgen, andere ziekteverwekkers zoals zwemmersjeuk of botulisme en chemische verontreinigingen, moeten afzonderlijk beoordeeld worden. Voor alle geïdentificeerde bronnen zijn de kentallen in het spreadsheet ingevuld, zie bijlage 2. De uitkomsten van de berekening zijn in dezelfde bijlage te vinden. 6.1 Toelichting gebruikte kentallen spreadsheet ZWEMPROF Afmetingen zwemzone en waterdiepte. Voor het oppervlak van de zwemzones is uitgegaan van de begrenzing zoals aangegeven in paragraaf 3.3: Zwemlocatie noordhoek: lengte zwemzone 150 meter en een breedte tot 30 meter uit de oever Zwemlocatie Westoever: lengte zwemzone 170 meter en een breedte tot de drijflijn van gemiddeld 25 meter De gemiddelde waterdiepte van de recreatieplas is 19 meter. Zwemmers. Het aantal zwemmers is niet bekend. Daarom is een ruwe schatting gemaakt op basis van het aantal zwemmers dat tijdens het locatiebezoek aanwezig was en informatie van bezoekers. Tevens is een ruwe schatting gemaakt op basis van het gezamenlijke oppervlak van de ligweiden en stranden. Dit is m 2 voor de zwemlocatie Noordhoek en circa m 2 bij het zwemstrand Westoever. Als wordt uitgegaan van een benodigd oppervlak van minimaal 6 m 2 per bezoeker op een topdag, komt dat neer op 850 bezoekers/zwemmers op een topdag bij Noordhoek en 450 bij Westoever. Voor een normale zomerse dag zijn de aantallen op een topdag met een factor 3 gedeeld. In ZWEMPROF is gerekend met het aantal bezoekers als zwemmers. Uit ZWEMPROF komt naar voren dat zwemmers geen invloed hebben op de zwemwaterkwaliteit, ook niet op een topdag Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 41\48

42 Watervogels. Tijdens het veldbezoek waren er drie vogels zichtbaar aanwezig in de zwemzones of net er buiten. Aangenomen wordt dat er meestal meer watervogels zijn. In hoeverre deze in de zwemzone vertoeven is niet bekend. Om een inschatting te maken van de risico s is gerekend met 20 watervogels die permanent in de zwemzones aanwezig zijn. De afstand van de vogels tot aan de zwemplek is op 0 meter (0,1 meter) gezet en de toegekende fractie op 1. Gebleken is dat watervogels in de zwemzone geen invloed hebben op de zwemwaterkwaliteit Honden. Ondanks het verbod voor honden op de stranden, worden deze er wel aangetroffen. Algemeen wordt aangenomen dat hondenfeces de bacteriologische waterkwaliteit negatief kan beïnvloeden. De rekenmodule in ZWEMPROF heeft hiervoor (nog) geen kentallen. Om een idee te krijgen van wat dit kan betekenen zou een hond vergeleken kunnen worden met vijf watervogels. Bij 5 honden zou er, als de feces vlak bij de waterlijn ligt, na een hevige regenbui mogelijk een effect op de bacteriële waterkwaliteit te verwachten zijn. De kans dat deze situatie in de praktijk voorkomt is klein 6.2 Resultaten en analyse Risico s door fecale verontreinigingsbronnen Uit ZWEMPROF volgt dat er voor de twee zwemlocaties geen risicobronnen zijn voor bacteriologische verontreinigingen. Bij de zwemlocatie Noordhoek wordt voor de gezamenlijke bronnen zwemmers en watervogels een gering effect berekend. Opgemerkt wordt dat deze resultaten voorzichtig geïnterpreteerd moeten worden. Er is hier sprake van een zekere dubbeltelling want op drukke dagen zullen watervogels zich uit de zwemzone terugtrekken. Op beide zwemlocaties kunnen ook honden een bron van bacteriële verontreiniging zijn. Het betreft dan wel incidentele en tijdelijke situatie. Bij droog weer is er geen invloed door hondenfeces te verwachten en ook niet wanneer de feces op grotere afstand van de waterlijn ligt. Dan zal het verontreinigde regenwater in de bodem zijn weggezakt nog voordat het zwemwater bereikt is. In de bodem vindt filtering en zuivering plaats. Echter, net zo belangrijk is dat dit tot onhygiënische situaties op het strand zelf kan leiden. Ook heeft dit een negatieve invloed op de beleving van zwemmers. Overige pathogene ziekteverwekkers Gezondheidsrisico s door andere ziekteverwekkers zijn niet te verwachten. 42\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

43 Risico s door blauwalgen In de Klinkenbergerplas is regelmatig sprake van bloei van blauwalgen maar niet elk jaar. Als er sprake is van drijflagen is er vaak ook overlast op de zwemlocaties en soms is dat aanleiding tot het nemen van maatregelen. Volgens het uitgevoerde fytoplanktononderzoek in 2007, waren van de toxinevormende blauwalgen Anabaena en Microcystis dominant aanwezig (beide produceren microcystine en andere toxines). Daarnaast waren ook de microcystine producerende blauwalgen Planktothrix en Aphanizomenon aanwezig, zij het in geringe hoeveelheden. Deze zijn allemaal in staat drijflagen te vormen. Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 43\48

44 44\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

45 7 Conclusies en aanbevelingen 7.1 Conclusies Bacteriologische waterkwaliteit In de beschouwde periode 2003 t/m 2007 werd de bacteriologische waterkwaliteit (op basis van de huidige EU-richtlijn) beoordeeld als goed. De bacteriële waarden (som colibacteriën en thermotolerante colibacteriën) waren altijd erg laag en voldeden ruimschoots aan de norm. In 2006 en 2007 zijn voor het eerst ook de nieuwe bacteriologische parameters Escherichia coli (E. coli) en intestinale enterococcen ) gemeten. Hieruit blijkt dat de waterkwaliteit volgens de nieuwe parameters ruimschoots voldeed aan de kwaliteitsklasse uitstekend. Op basis van de beperkte set aan beschikbare gegevens wordt de zwemwaterkwaliteit van de Klinkenbergerplas volgens de nieuwe EU-richtlijn beoordeeld als uitstekend. Deze beoordeling komt overeen met beoordeling onder huidige richtlijn. Bacteriologische verontreinigingsbronnen Volgens het spreadsheet ZWEMPROF zijn er geen risicobronnen die invloed te hebben op de bacteriologische waterkwaliteit. Dit past in het beeld van de goede zwemwaterkwaliteit die altijd is gemeten. Overig Gezondheidsrisico s door andere ziekteverwekkers zijn in de Klinkenbergerplas niet te verwachten. Blauwalgen In de Klinkenbergerplas is regelmatig sprake van bloei van blauwalgen maar niet elk jaar. De kans op een bloei van toxische blauwalgen is echter wel ieder jaar aanwezig. De toxinevormende blauwalgen in de Klinkenbergerplas zijn vooral Anabaena en Microcystis. 7.2 Aandachtspunten en maatregelen Op basis van de kwaliteitsklasse indeling (op beide zwemlocaties goed volgens huidige EU-richtlijn en uitstekend volgens nieuwe EU-richtlijn) is er geen noodzaak tot treffen van maatregelen voor bacteriologische kwaliteit. Om problemen te voorkomen zijn de volgende aandachtspunten van belang: Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 45\48

46 Bacteriologische waterkwaliteit Ondanks het verbod voor honden op de stranden worden deze er wel gesignaleerd. Soms wordt hondenfeces op het strand aangetroffen. Door de feces van het strand te verwijderen wordt voorkomen dat bacteriële verontreinigingen met het afstromende regenwater in de zwemzone terecht komen. In de praktijk is dit echter een nauwelijks uit te voeren maatregel. Beter is het om honden van de zwemstranden te weren door het toezicht aan te scherpen. Overig Op de zwemlocaties is veel zwerfvuil aanwezig, waarschijnlijk veroorzaakt door hangjongeren. Door meer toezicht en het vaker opruimen van zwerfvuil is er minder overlast van het zwerfvuil. De enige toiletten die voor beide zwemlocaties aanwezig zijn, zijn twee mobiele toiletten. Tijdens het hoogseizoen zijn deze erg smerig en niet meer te gebruiken. Door gedurende het zwemseizoen regelmatig de mobiele toiletten schoon te maken of te verwisselen blijven deze bruikbaar. In de toekomstige horecagelegenheid bij het nieuw aan te leggen strand komen openbare toiletten. Naar verwachting zal dit over ongeveer 5 jaar gerealiseerd zijn. Blauwalgen Aanpak aan de bron (nutriëntenreductie) heeft de voorkeur maar dit zal alleen op de lange termijn kunnen werken. De verwachting is dat de problematiek op de middellange termijn (10 jaar) niet zal afnemen. Ook de waterkwaliteitsverbeteringen die de Kaderrichtlijn Water teweeg brengt zullen de problematiek niet binnen die termijn kunnen verminderen Gezien de hoge fosfaatconcentratie van het inlaatwater uit de boezem (het Poelmeer), ligt het voor de hand deze aan te pakken. Echter, gezien de Klinkenbergerplas hydrologisch gezien redelijk geïsoleerd is en er weinig uitwisseling van water met de boezem is, is niet zeker of de hoge fosfaatconcentraties worden veroorzaakt door gebiedsvreemd water vanuit de boezem of dat er andere bronnen zijn (nutriëntenrijk slib/grond, watervogels in de winter, et cetera) Dit betekent dat voorlopig alleen ingezet kan worden op beheersmaatregelen. Luchtmengen is voor diepe watersystemen een bewezen alternatief om groei van blauwalgen te onderdrukken. Tot nu toe was de recreatiedruk in de plas nog niet erg groot waardoor de locatie als minder urgent beschouwd wordt (Prioritering blauwalgenoverlast en menginstallaties, 2007). Er zijn plannen voor uitbreiding van de recreatiemogelijkheden en horeca en een duikschool zijn gepland voor de locatie waarmee de belangen voor het aanpakken van blauwalgen worden vergroot Als er drijflagen op de plas dreigen te ontstaan is adequate voorlichting van het publiek nodig, Via verschillende informatiekanalen, bijvoorbeeld internet, op de zwemlocatie zelf, huis aan huisbladen, radio en regionale tv, et cetera, kan de informatie verspreid worden 46\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

47 Onderwerp Maatregel Wie Hygiëne Vaker zwerfvuil opruimen en meer toezicht op achterlaten van zwerfvuil Groenservice Zuid-Holland Politie Gedurende het hoogseizoen de mobiele toiletten Groenservice Zuid-Holland regelmatig schoonmaken. Extra aandacht voor de toiletten is wenselijk in afwachting van de nieuw te bouwen horecagelegenheid met openbare toiletten.. Blauwalgen Invloed nutriëntenrijk inlaatwater onderzoeken Rijnland Optie: op termijn (bij grotere recreatiedruk) Rijnland / Groenservice Zuid-Holland luchtmengsysteem in de plas aanbrengen Voorlichting publiek Groenservice Zuid Holland 7.3 Aanbevelingen vervolgtraject Actualisatie Het zwemwaterprofiel voor de zwemlocatie Klinkenbergerplas is met deze rapportage gereed. Afhankelijk van de zwemwaterindeling waarin de plas volgens de EU-zwemwaterrichtlijn wordt ingedeeld, moet het zwemwaterprofiel regelmatig geactualiseerd worden. Zwemwaterindeling Uitstekend Goed Aanvaarbaar Slecht Actualisatie zwemwaterprofiel vindt ten minste plaats om de Alleen als de indeling verandert in goed, aanvaardbaar of slecht Vier jaar Drie jaar Twee jaar De zwemwaterindeling wordt jaarlijks op basis van de meetreeks van de afgelopen vier badseizoenen vastgesteld. Aan de hand van de beperkte gegevensset uit de badseizoenen van 2006 en 2007 is een voorzichtige schatting van de indeling gemaakt. Op de twee zwemlocaties valt de bacteriologische waterkwaliteit in kwaliteitsklasse uitstekend. Op basis van dit toetsoordeel hoeft het zwemwaterprofiel voor de zwemlocaties in de Klinkenbergerplas alleen geactualiseerd te worden als er een verslechtering van de bacteriologische waterkwaliteit optreedt. Totaal oordeel E. coli Intestinale enterococcen Noordhoek (ROP15403) Uitstekend Uitstekend Uitstekend Westoever (ROP15404) Uitstekend Uitstekend Uitstekend Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas 47\48

48 48\48 Zwemwaterprofiel Klinkenbergerplas

49 Bijlage 1 Situering meetpunten zwemwaterkwaliteit

50

51 Bron: Hoogheemraadschap van Rijnland

52

53 Bijlage 2 Resultaten risicoberekeningen spreadsheet ZWEMPROF

54

55 Klinkenbergerplas - zwemlocatie Noordhoek ZWEMPROF Naam locatie: Datum beoordeling: ZWEMwaterPROFielen Klinkenbergerplas zwemlocatie noordhoek 10-Jul-08 Type systeem plas 1 Overstort gemengd stelsel (incidenteel) Jachthavens (continue belasting) breedte plas (m) 400 afstand overstort gemengd stelsel 0 Uitwisselingsdebiet met overig water (m3/sec) 0 lengte plas (m) 700 Overstortvolume 0 afstand tot zwemplek (m) 0 gemiddelde diepte plas (m) 19 Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 oppervlak zwemzone (m2) 3750 Overstort gescheiden stelsel (incidenteel) Watervogels (continue belasting) lengte zwemstrand (m) 150 afstand overstort gescheiden stelsel 0 Aantal 20 Overstortvolume 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Zwemmers Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 1 gemiddeld aantal per dag 280 aantal bij extreme drukte 850 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf Lokale bron (incidenteel) Debiet lozing (m3/sec) 0 concentratie ecoli (KVE/sec) 0 Recreatievaart afstand tot zwemplek (m) 0 concentratie enterokokken (KVE/sec) 0 aantal boten per dag 0 Fractie naar zwemwater 0 volume (m3) 0 aantal; bij extreme drukte 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Afstand tot zwemplek (m) 0 Ongezuiverde lozingen (incidenteel) Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 Volume lozing (m3) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Lokale bron (continu) RWZI Fractie naar zwemwater 0 belasting ecoli (KVE/halfjaar) 0 Debiet (m3/sec) 0 belasting enterokokken (KVE/halfjaar) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Afstromend wegwater (incidenteel) afstand tot zwemplek (m) 0 Fractie naar zwemwater 0 Volume lozing (m3) 0 Fractie naar zwemwater 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Agrarisch achterland Fractie naar zwemwater 0 Bodemtype veen 2 aantal hectare 0 Beroepsvaart (continue belasting) mestsoort Melkkoeien 3 Aantal boten per dag 0 afstand tot zwemplek (m) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 Bijdrage bronnen legenda EC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (E.c <200KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (E.c tussen 200 en 500KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (E.c tussen 500 en 900KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (E.c >900KVE/100ml) Naam locatie: Klinkenbergerplas zwemlocatie noordhoek Datum beoordeling: legenda IC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (IE <100KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (IE tussen 100 en 200KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (IE tussen 200 en 330KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (IE >330KVE/100ml) gemiddeld EC zeer druk EC gemiddeld IE zeer druk IE eindoordeel EC eindoordeel EC Zwemmers 0,05 0,17 0,03 0,08 gemiddeld zeer druk 1,00 1,11 Recreatievaart 0,00 0,00 0,00 0,00 RWZI 0,00 0,00 eindscore IC eindscore IC Agrarisch achterland 0,00 0,00 gemiddeld zeer druk RioolOverstort 0,97 1,02 gemengd stelsel 0,00 0,00 gescheiden stelsel 0,00 0,00 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf 0,00 0,00 Ongezuiverde lozingen 0,00 0,00 Afstromend wegwater 0,00 0,00 Beroepsvaart 0,00 0,00 Jachthavens 0, ,00 Watervogels 0,94 0,94 Lokale bron (Incidenteel) 0,00 0,00 Lokale bron (continue belasting) 0,00 0,00

56 Klinkenbergerplas - zwemlocatie Westoever ZWEMPROF Naam locatie: Datum beoordeling: ZWEMwaterPROFielen Klinkenbergerplas zwemlocatie westoever 10-Jul-08 Type systeem plas 1 Overstort gemengd stelsel (incidenteel) Jachthavens (continue belasting) breedte plas (m) 400 afstand overstort gemengd stelsel 0 Uitwisselingsdebiet met overig water (m3/sec) 0 lengte plas (m) 700 Overstortvolume 0 afstand tot zwemplek (m) 0 gemiddelde diepte plas (m) 19 Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 oppervlak zwemzone (m2) 4250 Overstort gescheiden stelsel (incidenteel) Watervogels (continue belasting) lengte zwemstrand (m) 170 afstand overstort gescheiden stelsel 0 Aantal 20 Overstortvolume 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Zwemmers Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 1 gemiddeld aantal per dag 150 aantal bij extreme drukte 450 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf Lokale bron (incidenteel) Debiet lozing (m3/sec) 0 concentratie ecoli (KVE/sec) 0 Recreatievaart afstand tot zwemplek (m) 0 concentratie enterokokken (KVE/sec) 0 aantal boten per dag 0 Fractie naar zwemwater 0 volume (m3) 0 aantal; bij extreme drukte 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Afstand tot zwemplek (m) 0 Ongezuiverde lozingen (incidenteel) Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 Volume lozing (m3) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Lokale bron (continu) RWZI Fractie naar zwemwater 0 belasting ecoli (KVE/halfjaar) 0 Debiet (m3/sec) 0 belasting enterokokken (KVE/halfjaar) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Afstromend wegwater (incidenteel) afstand tot zwemplek (m) 0 Fractie naar zwemwater 0 Volume lozing (m3) 0 Fractie naar zwemwater 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Agrarisch achterland Fractie naar zwemwater 0 Bodemtype veen 2 aantal hectare 0 Beroepsvaart (continue belasting) mestsoort Melkkoeien 3 Aantal boten per dag 0 afstand tot zwemplek (m) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 Bijdrage bronnen legenda EC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (E.c <200KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (E.c tussen 200 en 500KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (E.c tussen 500 en 900KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (E.c >900KVE/100ml) Naam locatie: Klinkenbergerplas zwemlocatie westoever Datum beoordeling: legenda IC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (IE <100KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (IE tussen 100 en 200KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (IE tussen 200 en 330KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (IE >330KVE/100ml) gemiddeld EC zeer druk EC gemiddeld IE zeer druk IE eindoordeel EC eindoordeel EC Zwemmers 0,03 0,08 0,01 0,04 gemiddeld zeer druk 0,97 1,02 Recreatievaart 0,00 0,00 0,00 0,00 RWZI 0,00 0,00 eindscore IC eindscore IC Agrarisch achterland 0,00 0,00 gemiddeld zeer druk RioolOverstort 0,95 0,98 gemengd stelsel 0,00 0,00 gescheiden stelsel 0,00 0,00 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf 0,00 0,00 Ongezuiverde lozingen 0,00 0,00 Afstromend wegwater 0,00 0,00 Beroepsvaart 0,00 0,00 Jachthavens 0, ,00 Watervogels 0,94 0,94 Lokale bron (Incidenteel) 0,00 0,00 Lokale bron (continue belasting) 0,00 0,00

57 Bijlage 3 Data blauwalgen en fysisch chemische toestandsvariabelen

58

59 Overzicht van de gegevens blauwalgen onderzoek Datum ROP1502- Voorhofpolder, midden plas ROP Klinkenbergerplas NW-zijde ROP Klinkenbergerplas, t.h.v. loopbrug naar nieuwbouwwijk RO849 - Klinkenbergerplas zuidzijde inlaat aan zuidzijde Acties Drijflaag alg Microcystine Drijflaag alg Microcystine Drijflaag alg Drijflaag alg µg/l µg/l roodalgen neg. zwemadvies enkele dagen juni

60 Datum ROP1502- Voorhofpolder, midden plas ROP Klinkenbergerplas NW-zijde ROP Klinkenbergerplas, t.h.v. loopbrug naar nieuwbouwwijk RO849 - Klinkenbergerplas zuidzijde inlaat aan zuidzijde Acties Drijflaag alg Microcystine Drijflaag alg Microcystine Drijflaag alg Drijflaag alg µg/l drijflaag 2 drijflaag volgens prov. Z- H: geringe hoeveelheid niet giftige blauwalgen geen actie zwemverbod juli Aug drijflaag µg/l

61 Datum ROP1502- Voorhofpolder, midden plas ROP Klinkenbergerplas NW-zijde ROP Klinkenbergerplas, t.h.v. loopbrug naar nieuwbouwwijk RO849 - Klinkenbergerplas zuidzijde inlaat aan zuidzijde Acties Drijflaag alg Microcystine Drijflaag alg Microcystine Drijflaag alg Drijflaag alg µg/l µg/l

62

63 ROP15402 ROP15403 ROP15404 RO849 Datum Drijflaag Voorhofpolder, midden op zandwinplas Klinkenbergerplas NW-zijde Klinkenbergerplas, t.h.v. loopbrug naar nieuwbouwwijk Klinkenbergerplas zuidzijde inlaat aan zuidzijde Anabaenzomecystithrianacocgonalecyslaabaenzomecystithrianacocgonalecoccalecyslaabeeanzomecystiystiancocgothrix Aphani- Micro- Plankto- Pseudo- Chroo- Hormo- Micro- Drijf- Ana- Aphani- Micro- Plankto- Pseudo- Chroo- Hormo- Chroo- Micro- Drijf- Ana- Aphani- Micro- Microc- Pseudo- Chroo- Hormo- Plankto- Drijf- Ana- Micro- Micro- Chroonobaencaletinnobaencales cf laag baena cystis cystis coc- nanoplanktotinnon kolonie abaena cales nales kolonie cales aantal cellen per ml µg/l aantal cellen per ml µg/l aantal cellen per ml aantal cellen per ml Toelichting: - Geen drijflaag aanwezig Overschrijding van de WHO gezondheidsnorm microcystine is 20 µg/l Overschrijding risicowaarde cellen/ml (aangepaste protocol Veilig zwemmen, april 2008)

64

65 Klinkenbergerplas - Voorhofpolder, midden op zandwinplas- ROP nutriënten 3,5 Stikstof - meetpunt ROP Concentratie (mg N/l) 2,5 2 1,5 1 0, N opgelost Streefw aarde N opgelost N MTR N-totaal Fosfaat - meetpunt ROP ,4 Concentratie (mg P/l) 0,3 0,2 0,1 0, P MTR-P-totaal PO4 Streefw aarde PO4 N:P ratio - meetpunt ROP N:P ratio totaal (mol/mol) opgelost (mol/mol)

66 Klinkenbergerplas - Voorhofpolder, midden op zandwinplas- ROP basisparameters 350 Chloride - meetpunt ROP Concentratie (mg/l) Chlorofyl-a (ug/l) Chlorofyl-a en doorzicht - meetpunt ROP ,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 Doorzicht (m) Chlorofyl-a Doorzicht ph - meetpunt ROP ,5 9 ph 8,5 8 7,

67 Klinkenbergerplas - zwemwatermeetpunt Noordhoek (ROP15403) - nutriënten 2,5 Stikstof - meetpunt ROP ,5 1 0, Concentratie (mg N/l) N opgelost Streefw aarde N opgelost N MTR N-totaal Fosfaat - meetpunt ROP ,6 Concentratie (mg P/l) 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0, P MTR-P-totaal PO4 Streefw aarde PO4 N:P ratio - meetpunt ROP N:P ratio totaal opgelost

68 Klinkenbergerplas - zwemwatermeetpunt Noordhoek ROP15403 basisparameters Chlorofyl-a en doorzicht - meetpunt ROP ,5 Chlorofyl-a (ug/l) ,5 2 1,5 1 Doorzicht (m) 0, Chlorof yl-a Doorzicht ph - meetpunt ROP ,5 9 ph 8,5 8 7,

69 Klinkenbergerplas - zwemwatermeetpunt Westoever (t.h.v. loopbrug naar nieuwbouwwijk ROP15404) - nutriënten 2,5 Stikstof - meetpunt ROP15404 Concentratie (mg N/l) 2 1,5 1 0, N opgelost Streefw aarde N opgelost N MTR N-totaal Fosfaat - meetpunt ROP ,4 Concentratie (mg P/l) 0,3 0,2 0,1 0, P MTR-P-totaal PO4 Streefw aarde PO4 N:P ratio - meetpunt ROP N:P ratio totaal (mol/mol) opgelost (mol/mol)

70 Klinkenbergerplas - zwemwatermeetpunt Westoever (t.h.v. loopbrug naar nieuwbouwwijkrop15404) - basisparameters Chlorofyl-a en doorzicht - meetpunt ROP Chlorofyl-a (ug/l) ,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 Doorzicht (m) Chlorofyl-a Doorzicht ph - meetpunt ROP ,5 9 ph 8,5 8 7,

71 Poelmeer voor inlaatduiker naar de Klinkenbergerplas - RO849 3,5 Stikstof - meetpunt RO849 Concentratie (mg N/l) 3 2,5 2 1,5 1 0, N opgelost Streefw aarde N opgelost N MTR N-totaal 1,4 Fosfaat - meetpunt RO849 1,2 Concentratie (mg P/l) 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0, P MTR-P-totaal PO4 Streefw aarde PO4 N:P ratio - meetpunt RO N:P ratio totaal (mol/mol) opgelost (mol/mol)

72

73 Bijlage 4 Toelichting beoordeling zwemwaterkwaliteit volgens de huidige en nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn

74

75 Berekening toetswaarden De nieuwe zwemwaterrichtlijn (2006/7/EG) verschilt op veel punten van de huidige richtlijn 76/160/EG. Hieronder wordt een overzicht gegeven van de veranderingen in de beoordelingssystematiek. Nieuwe EU-richtlijn In de nieuwe beoordelingssystematiek wordt uitgegaan van een meetreeks over een periode van 4 jaren (het afgelopen badseizoen en de 3 voorgaande badseizoenen). De toetswaarden voor de nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn worden als volgt berekend: Van de gemeten hoeveelheid bacteriën in kolonie vormende eenheden / 100 ml wordt de log 10 - waarde bepaald. (Als het resultaat een nulwaarde is, wordt de log 10 -waarde van de detectielimiet/rapportagegrens van de gebruikte analytische methode gebruikt) Van deze reeks wordt de rekenkundig gemiddelde waarde (1) en de standaarddeviatie (2) berekend De 90- en 95-percentielwaarden zijn de uitkomsten van de formules (3) en (4) 1) log10m1...log10mn = Q n 2) Std (reeks log10_m1 tot en met log10_mn) 3) Q * Std 90-percentielwaarde = 10 4) Q * Std 95-percentielwaarde = 10 Indeling in vier verschillende kwaliteitsklassen (voor binnenwateren) Nieuwe EU-richtlijn Uitstekende kwaliteit Goede kwaliteit Aanvaardbare kwaliteit Slechte kwaliteit E coli <500 ( 95-percentiel) <1.000 (95-percentiel) <900 ( 90-percentiel) >900 ( 90-percentiel) Intestinale enterococcen <200 ( 95-percentiel) <400 (95-percentiel) <330 ( 90-percentiel) >330 ( 90-percentiel) Aantallen in kolonievormende eenheden per 100 ml (kve/100 ml) Huidige EU-richtlijn Volgens de huidige zwemwaternormering wordt uitgegaan van een meetreeks over één zwemseizoen. De kwaliteitsbeoordeling wordt berekend aan de hand van het percentage aan overschrijdingen: Goed: 80 % van de metingen voldoet aan de maximale norm van 100 kve per 100 ml voor thermotolerante bacteriën en 80 % voldoet aan de maximale norm van 500 kve per 100 ml van het totaal aantal colibacteriën. Van de 11 metingen per badseizoen moeten er dus 9 metingen voldoen Voldoende: 95 % van de metingen voldoet aan de maximale norm van kve per 100 ml aan thermotolerante bacteriën en 95 % voldoet aan de maximale norm van kve per 100 ml van het totaal aantal colibacteriën. Dit betekent dat bij 11 metingen/badseizoen alle metingen moeten voldoen Een meting mag niet meer dan het maximale aantal bacteriën bevatten van kolonievormende eenheden aan thermotolerante bacteriën per 100 ml en niet meer dan kolonievormende eenheden aan het totaal aantal bacteriën van de coligroep per 100 ml Onvoldoende: Het percentage van 95 % van de metingen voldoet niet aan de genoemde normen of de maximale waarden zijn overschreden Huidige EU-richtlijn Goede kwaliteit Aanvaardbare kwaliteit Maximale waarde per meting Coli thermotolerant 100 ( 80 %) (95 %) Coli totaal 500 (80 %) (95 %) Aantallen in kolonievormende eenheden per 100 ml (kve/100 ml)

76

77 Bijlage 5 Verslag locatiebezoek

78

79 Klinkenbergerplas noordhoek Locatiebezoek d.d. Luchttemperatuur: Drukte tijdens locatiebezoek: , uur Max. 22 gr. C Circa 75 bezoekers bij de Noordhoek Afmetingen Lengte strand Breedte strand De Noordhoek circa 95 lang Circa 5-10 m Voorzieningen Sanitaire voorzieningen (aangesloten op rioolstelsel) Prullenbakken Toezicht (waar) Speeltoestellen Drijflijn(en) Ondergrond (strand, oever, waterbodem) Stromingsrichting water Nee, er zijn alleen twee mobiele toiletten bij de zwemlocatie Noordhoek Aanwezig Nee Nee Nee Zand Nee, alleen door wind Riolering en regenwater Lozingspunten regenwaterafvoer Afstromend wegwater Overstort rioolstelsel Ongezuiverde lozingen Lozingspunt RWZI Nee Nee Nee Nee Nee Scheepvaart (recreatie-, beroepsvaart, woonboten) Vaart, vaarroute (Jacht)havens Aanlegsteigers Woonboten Nee Nee Nee Nee Dieren Dieren op strand Watervogels aanwezig (welke, hoeveel) Ratten Nee Er waren 2 à 3 vogels in de zwemzone aanwezig (eenden, meerkoet en een fuut). Midden op het meer waren een paar meeuwen aanwezig. Nee

80 Klinkenbergerplas noordhoek Flora Waterplanten Omgeving Algen Ja, behoorlijk veel Stedelijk gebied, (snel)wegen en een spoorlijn Niet aanwezig Hygiëne Feces aanwezig op strand (vogels, honden, zwemmers, enzovoort.) Algemene hygiëne Drijvend vuil Dode dieren Werkzaamheden (baggeren, onderhoud, oevers) Ja van vogels Veel zwerfvuil Een beetje in het riet Ja een dood baarsje Nee Omgeving Industrie Geen Weilanden en/of boerderijen Nee Overig - Overig Soorten waterplanten Doorzicht Soorten vis Algemene indruk waterkwaliteit Geur Kleur Schuim Ondergrond van het zwemwater Onbekend Niet gemeten Snoek, snoekbaar, voorn en modderkruiper Water is helder Neutraal Natuurlijk Langs de oever Zand

81 Klinkenbergerplas Westoever Locatiebezoek d.d. Luchttemperatuur: Drukte tijdens locatiebezoek: , uur Max. 22 gr. C Circa 50 bezoekers bij de Westoever Afmetingen Lengte strand Breedte strand Heeft een lengte van circa 190 meter Circa 5-10 m Voorzieningen Sanitaire voorzieningen (aangesloten op rioolstelsel) Prullenbakken Toezicht (waar) Speeltoestellen Drijflijn(en) Ondergrond (strand, oever, waterbodem) Stromingsrichting water Nee Aanwezig Nee Ja, klein speeltuintje, geen toestellen in/aan water Ja de drijflijn was op één punt los kapot, waardoor tussenstuk miste. Zand Nee, alleen door wind Riolering en regenwater Lozingspunten regenwaterafvoer Afstromend wegwater Overstort rioolstelsel Ongezuiverde lozingen Lozingspunt RWZI Nee Nee Nee Nee Nee Scheepvaart (recreatie-, beroepsvaart, woonboten) Vaart, vaarroute (Jacht)havens Aanlegsteigers Woonboten Nee Nee Nee Nee Dieren Dieren op strand Watervogels aanwezig (welke, hoeveel) Ratten Ja, twee honden 2 à 3 vogels in de zwemzone (eenden, meerkoet en een fuut). Midden op het meer waren een paar meeuwen aanwezig. Nee

82 Klinkenbergerplas Westoever Flora Waterplanten Omgeving Algen Ja, behoorlijk veel Stedelijk gebied, (snel)wegen en een spoorlijn Niet aanwezig Hygiëne Feces aanwezig op strand (vogels, honden, zwemmers, enzovoort.) Algemene hygiëne Drijvend vuil Dode dieren Werkzaamheden (baggeren, onderhoud, oevers) Ja van vogels Veel zwerfvuil Een beetje in het riet Nee Nee Omgeving Industrie Geen Weilanden en/of boerderijen Nee Overig - Overig Soorten waterplanten Doorzicht Soorten vis Algemene indruk waterkwaliteit Geur Kleur Schuim Ondergrond van het zwemwater Onbekend Niet gemeten Snoek, snoekbaar, voorn en modderkruiper Water is helder Neutraal Natuurlijk Een beetje langs de oever Zand