Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

Transcriptie

1 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 18 december 2008

2

3 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas Zwemwaterprofiel van de zwemlocaties in de Zoetermeerse Plas bij Zoetermeer

4

5 Verantwoording Titel Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas Opdrachtgever Hoogheemraadschap van Rijnland Projectleider Sigrid Haverkamp Auteur(s) Jonathan Lekkerkerk en Sigrid Haverkamp Projectnummer Aantal pagina's 48 (exclusief bijlagen) Datum 18 december 2008 Handtekening Colofon Tauw bv afdeling Water Handelskade 11 Postbus AC Deventer Telefoon (0570) Fax (0570) Dit document is eigendom van de opdrachtgever en mag door hem worden gebruikt voor het doel waarvoor het is vervaardigd met inachtneming van de rechten die voortvloeien uit de wetgeving op het gebied van het intellectuele eigendom. De auteursrechten van dit document blijven berusten bij Tauw. Kwaliteit en verbetering van product en proces hebben bij Tauw hoge prioriteit. Tauw hanteert daartoe een managementsysteem dat is gecertificeerd dan wel geaccrediteerd volgens: - NEN-EN-ISO Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 5\48

6 6\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

7 Inhoud Verantwoording en colofon... 5 Samenvatting Inleiding Leeswijzer Uitgevoerde werkzaamheden Methode Locatiebezoeken Beschrijving zwemlocatie Situering en beschrijving Hydrologie en hydromorfologie Kenmerken van de zwemlocaties Begrenzing van de zwemwaterzones Zwemstrand Speelvijver Analyse historische waterkwaliteit Bacteriologische kwaliteit Waterkwaliteit volgens de huidige Europese zwemwaterrichtlijn Historische data analyse in combinatie met weersomstandigheden Waterkwaliteit volgens de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn Blauwalgenprofiel Risicobronnen Beoordeling van gezondheidsrisico s Toelichting gebruikte kentallen spreadsheet ZWEMPROF Resultaten en analyse Conclusies en aanbevelingen Conclusies Aandachtspunten en maatregelen Aanbevelingen vervolgtraject Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 7\48

8 Bijlage(n) 1. Situering meetpunten 2. Resultaten risicoberekening spreadsheet ZWEMPROF 3. Data blauwalgen en fysisch chemische toestandsvariabelen 4. Toelichting beoordeling zwemwaterkwaliteit volgens de huidige en nieuwe EUzwemwaterrichtlijn 5. Verslag veldbezoek 8\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

9 Samenvatting Een verplichting voortkomend uit de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn is het opstellen van een zwemwaterprofiel voor zwemlocaties door de waterbeheerder. In een zwemwaterprofiel worden de bronnen, de verontreinigingsroutes en de locatiespecifieke eigenschappen in kaart gebracht en worden de eventueel benodigde maatregelen ter verbetering van de zwemwaterkwaliteit geïnventariseerd. Dit zwemwaterprofiel heeft betrekking op de zwemlocaties het Zwemstrand en de Speelvijver in de Zoetermeerse Plas. De beheerder van deze zwemlocaties is de gemeente Zoetermeer. Zwemzones In het zwemwaterprofiel is de begrenzing van de zwemwaterzones bepaald op basis van het protocol Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water. Het resultaat is: Zwemstrand. Als zwemzone wordt het water binnen de drijflijn voorgesteld. Dit komt globaal overeen met een strook langs het hele strand (lengte 400 meter) en variërend van 20 tot 40 meter uit de oever. Deze voorgestelde zwemzone is identiek aan die van de provincie Zuid-Holland. Het zwemwatermeetpunt ROP022A05 ligt nog net in de zwemzone. Voor de representativiteit zou het beter zijn om het meetpunt te verplaatsen naar een plek midden in de zwemzone Speelvijver. Als zwemzone wordt het gedeelte binnen de drijflijn voorgesteld. Dit komt overeen met een strook tot circa 15 meter uit de oever langs het strand. Het zwemwatermeetpunt ROP022A17 ligt op een representatieve plek in de zwemzone Bacteriologische zwemwaterkwaliteit De bacteriologische kwaliteit van het zwemwater wordt volgens de huidige EU-richtlijn beoordeeld als goed (Zwemstrand) en aanvaardbaar (Speelvijver). Volgens de nieuwe richtlijn valt deze in de kwaliteitsklasse uitstekend (Zwemstrand) en goed (Speelvijver). Dit geeft dus geen aanleiding voor het treffen van maatregelen bij de zwemlocaties. De bacteriologische verontreinigingsbronnen zijn de volgende: Zwemstrand: watervogels (geringe invloed) Speelvijver: watervogels (geringe/wezenlijke invloed), zwemmers (geringe invloed) Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 9\48

10 De Speelvijver is vanwege de geringe waterdiepte gevoelig voor verontreinigingen. Daarom is het wenselijk het doorspoelregime met water uit de Zoetermeerse Plas te continueren op dagen met warm weer en veel zwemmers. Om in de toekomst problemen met watervogels te voorkomen is een toename ervan in de zwemzones ongewenst. Voor de kwaliteit van het zwemwater is het voldoende dat deze een andere plek uitkiezen, maar gezien de zwemzone bijna de gehele Speelvijver omvat is dit niet uitvoerbaar. Een aandachtspunt zijn honden die ondanks het duidelijke verbod tijdens het zwemseizoen toch gesignaleerd worden. Verscherpt toezicht is wenselijk. Overig Gezondheidsrisico s door andere ziekteverwekkers zijn op de zwemlocaties in de Zoetermeerse Plas niet te verwachten. Blauwalgen De kans op een toxische bloei van blauwalgen op de zwemlocaties is aanwezig. In 2007 zijn toxische blauwalgen, vooral Microcystis, in grote aantallen aangetroffen. Tot nu toe worden blauwalgen nog niet als groot probleem ervaren maar er zijn indicaties dat de problematiek toeneemt de komende jaren. Diepe zandwinputten zoals de Zoetermeerse Plas zijn geschikt als habitat voor blauwalgensoorten met drijfvermogen (zoals Microcystis, Anabaena en Aphanizomenon). Zelfs bij lage nutriëntengehalten blijven dergelijke diepe putten gevoelig voor drijflagen. Dat lijkt ook bij de Zoetermeerse Plas het geval te zijn. Voortzetting van fysischchemisch en fytoplanktononderzoek is daarom wenselijk, eventueel met een herhalingsfrequentie van enkele jaren. Veranderingen in de waterkwaliteit en ontwikkeling van blauwalgen kunnen zo opgemerkt worden. Preventieve maatregelen om de blauwalgenproblematiek terug te dringen moeten vooral worden gezocht in het terugdringen van de eutrofiëring van de plas. Aanpak aan de bron (nutriëntenreductie) heeft de voorkeur maar dit zal alleen op de lange termijn kunnen werken. De verwachting is dat de problematiek op de middellange termijn (10 jaar) niet zal afnemen. Ook de waterkwaliteitsverbeteringen die de Kaderrichtlijn Water teweeg brengt zullen de problematiek niet binnen die termijn kunnen verminderen. Een optie is om de plas hydrologisch te isoleren waarmee de nutriëntenhuishouding sterk verbeterd kan worden. Op dit moment zijn vooral effectgerichte maatregelen beschikbaar zoals drijfschermen, beluchten en pompen om bloei van blauwalgen of vorming van drijflagen te voorkomen. De Zoetermeerse Plas is een diepe plas. Luchtmengen is voor diepe watersystemen een bewezen alternatief om groei van blauwalgen te onderdrukken. Echter omdat de plas een KRW-waterlichaam is met een ecologische doelstelling, moet goed nagegaan worden of een luchtmenginstallatie wel wenselijk is. Overwogen kan worden om bij de zwemlocatie de blauwalgen lokaal bestrijden met een 10\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

11 (mobiele) menginstallatie. De apparaten hoeven alleen te draaien als dat nodig is. Hiervoor wordt het Stowa-project, waarin het Waarschuwingssysteem drijflagen wordt ontwikkeld, gebruikt. Met dat instrument wordt voorspeld welke locaties wanneer overlast zullen krijgen en op basis daarvan kunnen de pompsystemen bediend worden. Als er drijflagen op de plas dreigen is het wenselijk om het publiek op een adequate wijze voor te lichten via internet, op de zwemlocatie, huis aan huis bladen, radio en regionale tv, et cetera. Resumerend overzicht aandachtspunten en maatregelen Onderwerp Maatregel Wie Bacteriologische Verplaatsen meetpunt ROP022A05 naar een plek midden Rijnland waterkwaliteit in de zwemzone. Blauwalgen Continueren fysisch-chemisch en Rijnland fytoplanktononderzoek Voorlichting publiek Gemeente Zoetermeer/Provincie Zuid-Holland Optie: op termijn (bij toename algenproblematiek) een luchtmengsysteem in de plas aanbrengen hydrologisch isoleren Rijnland Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 11\48

12 12\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

13 1 Inleiding De nieuwe Europese Zwemwaterrichtlijn (2006/7/EC) die maart 2006 van kracht geworden is, schrijft voor dat voor elk zwemwater een zwemwaterprofiel wordt opgesteld. In de nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn staat dat alle zwemwateren aan het einde van het badseizoen van 2015 ten minste moeten voldoen aan de kwaliteit aanvaardbaar. Tevens moeten dan realistische en evenredige maatregelen zijn genomen om het aantal zwemwateren als uitstekend of goed te doen toenemen. In deze nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn worden naast monitoring ook beheersmaatregelen van belang. Dit betekent dat per zwemwaterlocatie naast kwaliteitsgegevens van het oppervlaktewater vooral ook informatie beschikbaar moet zijn over de wijze waarop de zwemwaterkwaliteit beïnvloed wordt. Dit komt erop neer dat de waterkwaliteitsbeheerder van iedere zwemwaterlocatie een inschatting moet maken van de bronnen die de zwemwaterkwaliteit negatief kunnen beïnvloeden. De risico s en bedreigingen voor het zwemwater worden vastgelegd in een zwemwaterprofiel. Volgens de zwemwaterrichtlijn geeft een zwemwaterprofiel een compleet beeld van alle veiligheid- en gezondheidsrisico s op de zwemlocatie. De waterkwaliteitsbeheerder is verantwoordelijk voor waterkwaliteitsmaatregelen en de locatiebeheerder voor maatregelen voor veiligheid en hygiëne. Een zwemwaterprofiel is in eerste instantie bedoeld om inzicht te krijgen in de fecale verontreinigingsbronnen en routes en richt zich op de indicatoren voor fecale verontreinigingen: Escherichia coli (E. coli) en intestinale enterococcen (nieuwe EU-richtlijn) of thermotolerante en totaal bacteriën van de coligroep en fecale streptococcen (huidige/oude parameters). Daarnaast verschaft het zwemwaterprofiel inzicht in mogelijke problemen door cyanobacteriën, overige macroalgen en/of fytoplankton. Andere gezondheidsbedreigende risico s zoals ziekte van Weil, botulisme, zwemmersjeuk, et cetera worden niet specifiek genoemd in de richtlijn maar worden in dit zwemwaterprofiel wel meegenomen. Het Hoogheemraadschap van Rijnland is verantwoordelijk voor het waterkwaliteitsbeheer van 46 zwemlocaties: 41 officiële locaties en 5 potentiële locaties (stand van zaken mei 2008). Voor u ligt het zwemwaterprofiel voor de zwemlocaties Speelvijver en Zwemstrand in de Zoetermeerse Plas (ook wel Noord Aa genoemd) dat Tauw in opdracht van het Hoogheemraadschap van Rijnland heeft opgesteld. Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 13\48

14 1.1 Leeswijzer Na deze inleiding worden in hoofdstuk 2 de uitgevoerde werkzaamheden beschreven. In hoofdstuk 3 volgt een beschrijving van de zwemlocaties en hoofdstuk 4 bevat een analyse van de waterkwaliteit en het blauwalgenprofiel. Vervolgens komen de potentiële risicobronnen in hoofdstuk 5 aan bod. Een beschrijving van de gezondheidsrisico s en bronnenanalyse is uitgewerkt in hoofdstuk 6. Tot slot staan in hoofdstuk 7 de conclusies en aanbevelingen. 14\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

15 2 Uitgevoerde werkzaamheden 2.1 Methode Voor het opstellen van zwemwaterprofielen zijn enkele handreikingen/rapporten opgesteld waarin een gestructureerde aanpak van diverse facetten wordt beschreven: Handreiking voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (RIZA/Grontmij, 2005): bacteriologische verontreinigingsbronnen KRW en oppervlaktewater (RIZA/DHV, 2005): afbakening van de zwemlocatie Handreiking zwemwaterprofiel blauwalgen (RIZA/DHV, 2007): blauwalgen Voor zover mogelijk, is voor het opstellen van dit zwemwaterprofiel bij deze handreikingen aangesloten. Figuur 2.1 Routekaart voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (bron: Handreiking) Een zwemwaterprofiel omvat de volgende aspecten: Algemene beschrijving van de zwemwaterlocatie Er wordt een algemene beschrijving van de locatie gegeven waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: algemene gebiedsbeschrijving, hydromorfologie en hydrologie, de begrenzing van de zwemwaterzone, gegevens ten aanzien van problemen en zwemverboden Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 15\48

16 zoals meldingen van gezondheidsklachten (zwemmersjeuk, botulisme) en bloei van blauwalgen Analyse data historische waterkwaliteit De data van de laatste drie à vijf jaar vormen de basis voor de historische waterkwaliteit. In geval van hoge concentraties aan bacteriën wordt gekeken of er een trend zichtbaar is die wijst op invloed van weersomstandigheden, een relatie met bepaalde bronnen of een relatie met een bepaalde periode in het jaar waarin de verhogingen plaatsvinden Identificatie van potentiële bronnen van bacteriologische verontreiniging Op basis van de hiervoor beschreven gegevens, het locatiebezoek en het gesprek met de locatiebeheerder, wordt een lijst van alle potentiële verontreinigingsbronnen opgesteld Beoordeling gesignaleerde verontreinigingsbronnen Met behulp van een eenvoudig spreadsheetmodel (ZWEMPROF) wordt de invloed van de bronnen geschat Evaluatie en conclusies Alle gegevens uit de voorgaande stappen worden naast elkaar gelegd en bekeken. Hierbij wordt bepaald welk van de mogelijke bronnen daadwerkelijk relevant zijn voor de waterkwaliteit op de zwemlocatie Aanbevelingen Als er geen problemen worden geconstateerd bestaat er weinig aanleiding om maatregelen te nemen. Als er wel duidelijke verontreinigingsbronnen zijn gevonden of als er onduidelijkheid is over de betrouwbaarheid van de resultaten, wordt een doorkijk gegeven naar mogelijke maatregelen 2.2 Locatiebezoeken Bij voorkeur wordt een zwemwaterlocatie en de omgeving ervan een keer bezocht op een moment dat de stranden daadwerkelijk door bezoekers gebruikt worden. Immers dan kan een goede indruk van de hygiëne verkregen worden omdat ook zwemmers zelf een bron van bacteriële verontreinigingen kunnen zijn. In verband met de planning van het project is het locatiebezoek uitgevoerd op maandag 21 april (12.00 uur). Er waren geen badgasten aanwezig. Aandachtspunten tijdens het veldbezoek waren ten eerste de mogelijke bronnen van fecale verontreinigingen in de omgeving, maar ten tweede ook andere bedreigingen voor de zwemwaterkwaliteit zoals flora (bijvoorbeeld afgestorven plantenresten), fauna (ratten in verband met ziekte van Weil), botulisme, (blauw)algen, et cetera. Van elke locatie zijn tevens foto s gemaakt. De waarnemingen tijdens het locatiebezoek zijn opgenomen in bijlage 4 en verwerkt in het zwemwaterprofiel. 16\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

17 3 Beschrijving zwemlocatie 3.1 Situering en beschrijving De Zoetermeerse Plas grenst aan het noorden van Zoetermeer en is begin van de jaren 70 aangelegd. Het is een recreatieplas die is ontstaan door zandwinning voor de Zoetermeerse wijken. Net ten noorden van de Zoetermeerse plas ligt de Noord Aa en om deze reden wordt de Zoetermeerse Plas ook wel Noord Aa genoemd. De Zoetermeerse Plas grenst aan het stedelijk gebied van Zoetermeer aan de zuidzijde. Verder wordt de plas omringd door landelijke polders. Aan de Noordwestelijke zijde loopt de Meer of Buurwetering, aan de oostelijke zijde loopt de Benthuizervaart. De Zoetermeerse Plas beschikt over twee aan elkaar grenzende zwemlocaties die aan de noordoostoever liggen: Het Zwemstrand is een circa 400 meter lang strand aan de diepe Zoetermeerse Plas. Het oostelijke deel van het Zwemstrand is bestemd voor naaktrecreatie Aansluitend ligt oostelijk hiervan de Speelvijver. Dit is een kleinere en meer beschutte zwemlocatie die door een strekdam/schiereiland van de diepe plas wordt gescheiden Vlietlanden Noord Aa Stompwijk Meer of Buurwatering De Plas N206 Zoetermeerste plas Benthuizervaart Benthuizen Zoetermeer Figuur 3.1 Regionale ligging van de Zoetermeerse Plas Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 17\48

18 Gebruik en nevenfuncties De Zoetermeerse Plas is een diepe put in de Nieuwe Driemanspolder die vooral belangrijk is voor het bergen van water en voor het afvoeren van water van het stedelijke gebied van Zoetermeer. Naast de waterhuishoudkundige functie heeft de Zoetermeerse plas de volgende gebruiksfuncties: zwemwater (twee zwemlocaties), recreatievaart (zeilen, motorbootjes en surfen), viswater en een natuurfunctie (plas grenst aan Ecologische Verbindingszone). Zwemstrand Speelvijver Figuur 3.2 Directe omgeving de zwemlocatie Zoetermeerse Plas KRW status De Zoetermeerse Plas is conform de Kaderrichtlijn Water geïdentificeerd als een kunstmatig waterlichaam met KRW watertype M20 (matig groot, diep en gebufferd meer). Toekomstige plannen inrichting en waterbeheer Het Hoogheemraadschap van Rijnland heeft een aantal maatregelen gedefinieerd die voor 2015 zullen worden uitgevoerd. In en tabel 3.1 en figuur 3.3 zijn de geplande KRW maatregelen weergegeven. De KRW-maatregelen bestaan uit het aanleggen van natuurvriendelijk oevers, aanleggen van een verflauwd talud (westelijk gedeelte Zoetermeerse Plas) en het aanbrengen van een vispassage. 18\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

19 Kenmerk R JLR-mfv-V02-NL Figuur 3.3 Overzicht van KRW-maatregelen die worden uitgevoerd door het Hoogheemraadschap van Rijnland Tabel 3.1 Verklaring cijfercodes/ kleuren van figuur 3.3 Maatregelnummer Kleur KRW-maatregelen 4a Geel/ oranje gearceerd Natuurvriendelijke oevers aanleggen 5 Groen gearceerd Aanleggen van een verflauwd oevertalud 28 Oranje Driehoek Aanleg vispassage 3.2 Hydrologie en hydromorfologie De recreatieplas Zoetermeerse Plas is een diepe put in de Nieuwe Driemanspolder en ligt in het peilgebied Nieuwe Driemanspolder Zoetermeerse Plas. Er wordt een vast peil gehanteerd van NAP -4,00 meter. In geval van hevige neerslag treden schommelingen in het peil op door aanvoer van overtollig water uit het stedelijke gebied van Zoetermeer. Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 19\48

20 De plas heeft een belangrijke functie voor berging van water uit het stedelijke gebied van Zoetermeer. Zoetermeer heeft een gescheiden rioolstelsel. Dit houdt in dat (regen)water dat op verharde oppervlakken valt via het regenwaterriool wordt afgevoerd naar het oppervlaktewater en dat het afvalwater via het vuilwaterriool wordt afgevoerd naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Daarnaast wordt de plas als schoonwaterbron gebruikt voor het doorspoelen van de watergangen in het stedelijk gebied van Zoetermeer (inlaat via het inlaatgemaal Lage Land). De wateraanvoer bestaat uit neerslag (op de plas en het stedelijke gebied van Zoetermeer) en afvoer van het wateroverschot van de Nieuwe Driemanspolder via het gemaal Leyens. Ook kan vanuit de Ringsloot van de Zoetermeerse Meerpolder water worden ingelaten (via het gemaal Nieuwe Polder). Het overtollige water in de Zoetermeerse plas wordt via het gemaal De Nieuwe Polder op de Noord Aasche Vliet uitgeslagen. In figuur 3.4 staat een overzicht van de wateraanvoer en -afvoer. In de Zoetermeerse plas treedt geen kwel of wegzijging op, het waterpeil komt globaal overeen met de stijghoogte van eerste watervoerend pakket. De verblijftijd van het water in de Zoetermeerse Plas is niet bekend, geschat wordt dat de verblijftijd meestal langer dan 1 jaar is. Noord Aa Zwemstrand Gemaal Nieuwe Polder Speelvijver Inlaatgemaal Lage land Gemaal De Leyens Figuur 3.4 Wateraan- en afvoer Zoetermeerse Plas 20\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

21 De maximale diepte van de Zoetermeerse Plas is 30 meter, de gemiddelde waterdiepte wordt geschat op 18 meter. De huidige inrichting van de Zoetermeerse Plas wordt gekenmerkt door steile oevers met hard substraat. Circa 1,4 km van de westelijke oever is natuurvriendelijk ingericht, dit komt overeen met 15 % van de oeverlengte van plas. In het zuiden, zuidoosten en oosten is glooiende met stenen verharde oever. De oever aan de noordoostkant (aan de zijde van de autoweg) is met matten bedekt om de oever tegen windwerking te beschermen. Zwemlocatie Speelvijver Het zwemwater van de Speelvijver wordt door een strekdam/schiereiland van de diepe Zoetermeerse Plas gescheiden. Aan weerszijden is de strekdam/schiereiland via bruggetjes met de vaste oever verbonden. Via de smalle doorstoomopeningen onder deze bruggetjes staat het water van de zwemlocatie met de rest van de plas in verbinding. De doorstroming van het water tussen het strand en de strekdam/schiereiland is onvoldoende wat een negatief effect heeft op de zwemwaterkwaliteit. Als blauwalgengroei wordt geconstateerd, wordt door de beheerder in de ochtenden een mobiele pomp ingezet om het water in de Speelvijver te verversen. De capaciteit van de pomp bedraagt circa 45 m³/ min er wordt in totaal circa 2 uur water vanuit de Speelvijver naar de westzijde van het eilandje verpompt.. Figuur 3.5 Doorstroomopening ter weerszijden strekdam/schiereiland bij de Speelvijver Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 21\48

22 3.3 Kenmerken van de zwemlocaties Algemeen Beheerder Gemeente Zoetermeer. Waterkwaliteitsbeheerder Hoogheemraadschap van Rijnland. Provincie Provincie Zuid-Holland. Afmetingen zwemlocaties Het Zwemstrand heeft een lengte van circa 400 meter, de breedte varieert van circa 7 tot 40 meter. De gemiddelde breedte van het strand bedraagt circa 22 meter Het strand van de Speelvijver heeft een lengte van 160 meter en een breedte variërend van 7 tot 30 meter. Het zwemwater bij de Speelvijver wordt door een strekdam/schiereiland van de diepe Zoetermeerse Plas gescheiden. Aan weerszijden van de strekdam/schiereiland staat het water via smalle doorstroomopeningen met de Zoetermeerse Plas in verbinding. De afmetingen van de Speelvijver zijn globaal 160 meter lang en 50 meter breed Bezoekersaantallen Onbekend, voor aannames zie hoofdstuk 6. Figuur 3.6 Overzichtsfoto s van het Zwemstrand 22\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

23 Figuur 3.7 Overzichtsfoto s van de Speelvijver Voorzieningen Kiosk Aan de noordkant van het Zwemstrand is een restaurant aanwezig. Toiletten Zowel het Zwemstrand als de Speelvijver zijn voorzien van toiletten (toiletgebouw). Het toiletgebouw is centraal gelegen tussen het strand van de Speelvijver en het Zwemstrand. De schoonmaakfrequentie van de toiletten is als volgt (telefonische mededeling de heer Van Haastert gemeente Zoetermeer): Winter: toiletten niet toegankelijk (gesloten). Zomer: vanaf 1 april (Hemelvaart) tot 1 oktober dagelijks. Topdrukte: twee keer per dag. Vuilnisbakken Beide stranden zijn voorzien van meerdere vuilnisbakken. Drijflijnen Bij het Zwemstrand zijn met drijflijnen verschillende zwemzones aangegeven. Op veel plekken is er een eerste drijflijn bij een waterdiepte van 0,5 meter, een tweede drijflijn bij 1,2 meter waterdiepte en een 3 e drijflijn die de uiterste begrenzing van de zwemzone aangeeft. De laatste drijflijn is vooral om surfers en zwemmers van elkaar te scheiden. De afstand van buitenste drijflijnen tot aan de oever bedraagt circa 30 meter In de Speelvijver ligt een drijflijn bij een waterdiepte van ongeveer 1,5 meter. De afstand van de drijflijn tot de oever is globaal 12 meter. Voorbij deze drijflijn is tot aan de strekdam een zone met een waterdiepte meer dan 1,5 meter Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 23\48

24 Toezicht Speeltoestellen Bodem Onderhoud Nee, niet permanent. Alleen op warme en drukke dagen wordt er door het team Handhaving toezicht gehouden op de hygiëne. In het weekend is de Zoetermeerse Reddingsbrigade aanwezig. Er zijn plannen om een clubgebouw van de reddingsbrigade tussen het Zwemstrand en de Speelvijver te plaatsen. Bij geen van de stranden zijn speeltoestellen in of langs het water. Aan de buitenzijde van de strekdam/schiereiland, die het zwemgedeelte bij de Speelvijver begrensd, is een steiger waar boten kunnen aanmeren en vissers kunnen vissen. De steiger ligt duidelijk buiten de zwemzones. Zand. Geen bijzonderheden bekend. Bijzonderheden Klachten / meldingen Algemeen Er zijn weinig klachten geweest in de periode De bij de provincie Zuid Holland bekende meldingen betreffen vage gezondheidsklachten, te weten: in 2004 voor de Speelvijver (huid)uitslag en in 2005 voor het Zwemstrand tweemaal keel-, neusen oorklachten en driemaal maag- en darmklachten na zwemmen. Bij de provincie Zuid Holland staat geregistreerd dat er in 2003 een negatief zwemadvies is geweest vanwege veel gezondheidsklachten en verslechterde waterkwaliteit. Hierbij moet worden opgemerkt dat een slechte waterkwaliteit niet wordt teruggevonden in de bacteriële gegevens (zie paragraaf 4.1.1) en dat deze aantekening bij het merendeel van de Zuid-Hollandse zwemlocaties vermeld staat. Gedurende het hele zwemseizoen van 2003 was de bacteriële waterkwaliteit heel goed. Bij dreiging of constatering van blauwalgen wordt s ochtends met een aan een trekker bevestigde schuif door het water langs de stranden gereden, zodat het water in de Speelvijver wordt ververst en drijflagen van blauwalgen van de oevers worden verwijderd. Voor de Speelvijver wordt tevens een mobiele pomp gebruikt om het water in de Speelvijver te verversen. 24\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

25 3.4 Begrenzing van de zwemwaterzones Voor het begrenzen van de zwemwaterzones is uitgegaan van het protocol zoals dat is beschreven in het rapport KRW en oppervlaktewater DHV juni 2005 (Verkennende studie naar de bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de KRW). Opgemerkt wordt dat de provincie Zuid Holland met ingang van het zwemseizoen 2008 de begrenzing van de zwemzones heeft uitgewerkt. Voor het Zwemstrand en de Speelvijver worden in dit zwemwaterprofiel dezelfde zwemzones voorgesteld Zwemstrand Het Zwemstrand is afgezet met een aantal drijflijnen: plaatselijk een op een waterdiepte van 0,5 meter, een 2 e drijflijn bij een waterdiepte van 1,2 à 1,5 meter en een 3 e drijflijn om surfers uit de zwemzone te weren. De afstanden van de drijflijnen tot de oever is wisselend en is afhankelijke van het verloop van het onderwatertalud. De buitenste drijflijn ligt op een afstand van 20 tot ruim 30 meter uit de oever. Hierna loopt de waterbodem steil af. In de plas staan overal borden gevaarlijk zwemwater. Als zwemzone wordt het water binnen de drijflijn aangehouden. Dit komt globaal overeen met een strook langs de gehele strandlengte (400 meter) en variërend van 20 tot 40 meter uit de oever. Deze voorgestelde zwemzone is identiek aan die van de provincie Zuid Holland. Het zwemwatermeetpunt ROP022A05 ligt nog net binnen de zwemzone. Voor de representativiteit zou het beter zijn het meetpunt te verplaatsen naar een plek midden in de zwemzone. Waterkwaliteitsmeetpunt Zwemzone Figuur 3.8 Begrenzing zwemzone en meetlocatie Zwemstrand Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 25\48

26 3.4.2 Speelvijver De Speelvijver wordt van de diepe plas gescheiden door een strekdam/schiereiland welke aan weerszijden door twee loopbruggen met de vaste oever verbonden is. De Speelvijver is voorzien van een drijflijn welke op een afstand van maximaal 15 meter vanaf het zandstrand. De maximale waterdiepte in de Speelvijver bedraagt 1,50 meter ter hoogte van de drijflijnen. Het water van de Speelvijver is voor zwemmers vanaf twee zijden te benaderen namelijk: Vanaf het strand van de Speelvijver Vanaf de strekdam/schiereiland welke op circa 50 meter uit de vaste oever ligt De meest voor de hand liggende wijze om het water van de Speelvijver te betreden is vanaf het strand van de Speelvijver. Verwacht wordt dat jonge zwemmers (kinderen) alleen in het met drijflijnen afgezette gedeelte van de Speelvijver blijven. Als zwemzone wordt daarom de met de drijflijnen afgezette gedeelte gekozen. Het zwemwatermeetpunt ROP022A17 ligt een representatieve plek in de zwemzone. Deze voorgestelde zwemzone is identiek aan die van de provincie Zuid Holland. Zwemstrand Speelvijver Waterkwaliteitsmeetpunt Zwemzone Figuur 3.9 Begrenzing zwemzone en meetlocatie Speelvijver 26\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

27 4 Analyse historische waterkwaliteit Gedurende het zwemseizoen wordt door Rijnland tweewekelijks de zwemwaterkwaliteit bepaald. Het meetpunt ligt van het Zwemstrand ligt bij het restaurant en van de Speelvijver midden in de zwemzone. De situering van de meetpunten is in bijlage 1 en in de figuren 3.8 en 3.9 weergegeven. Tabel 4.1 Meetpunt waterkwaliteit Zoetermeerse Plas Omschrijving Code X-coördinaat Y-coördinaat Zoetermeerse Plas, Zwemstrand ROP022A Zoetermeerse Plas, Speelvijver ROP022A Bacteriologische kwaliteit De bacteriologische parameters van de huidige zwemwaterrichtlijn (totaal bacteriën van de coligroep, thermotolerante bacteriën van de coligroep en fecale streptokokken) worden in de nieuwe zwemwaterrichtlijn vervangen door Escherichia coli en intestinale enterococcen. Deze indicatoren leveren een betere koppeling tussen de fecale verontreinigingen in zwemwater en gezondheidseffecten. In tabel 4.2 zijn de normen van de nieuwe richtlijn en de huidige richtlijn weergegeven. De eindbeoordeling van de huidige richtlijn is afwijkend van de nieuwe richtlijn. Bij de huidige parameters zijn er 3 categorieën (goed, aanvaardbaar en slecht) en bij de nieuwe parameters zijn er 4 categorieën (uitstekend, goed, aanvaardbaar en slecht). Een toelichting op de zwemwaterbeoordeling volgens de beide richtlijnen is opgenomen in bijlage 4. Tabel 4.2 Risicowaarden huidige en nieuwe zwemwaterparameters in kve 1 /100 ml Parameter Uitstekende kwaliteit Goede kwaliteit Aanvaarbare kwaliteit Nieuwe EU-richtlijn E coli 500 (95-percentiel) (95-percentiel) 900 (90-percentiel) Intestinale enterococcen 200 (95-percentiel) 400 (95-percentiel) 330 (90-percentiel) Huidige EU-richtlijn Coli thermotolerante (80 %) (95 %) Coli totaal (80 %) (95 %) 1 Kolonievormende eenheid Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 27\48

28 4.1.1 Waterkwaliteit volgens de huidige Europese zwemwaterrichtlijn In de afgelopen jaren voldeed de bacteriologische waterkwaliteit aan de normen van de huidige EU-zwemwaterrichtlijn. In tabel 4.3 is het toetsresultaat van de zwemwaterkwaliteit weergegeven. Tabel 4.3 Bacteriologische kwaliteit zwemwater volgens de huidige EU-richtlijn Jaar Thermotolerante coli Totaal coli Eindoordeel Zwemstrand ROP022A Goed Goed Goed 2004 Goed Goed Goed 2005 Goed Goed Goed 2006 Aanvaardbaar Goed Aanvaardbaar 2007 Aanvaardbaar Goed Aanvaardbaar Speelvijver ROP022A Aanvaardbaar Goed Aanvaardbaar 2004 Aanvaardbaar Goed Aanvaardbaar 2005 Goed Goed Goed 2006 Aanvaardbaar Goed Aanvaardbaar 2007 Aanvaardbaar Goed Aanvaardbaar De bacteriologische waterkwaliteit was steeds goed of aanvaardbaar. Een grafische weergave van de concentraties aan thermotolerante colibacteriën en totaal bacteriën van de coligroep staan in de figuren 4.1 en 4.2 voor het Zwemstrand en de figuren 4.3 en 4.4 voor de Speelvijver. Uit deze grafieken valt op te maken dat de bacteriële waarden altijd laag zijn en in alle gevallen ver beneden de norm aanvaardbaar (2.000 kve/100 ml) liggen. Een vergelijking van de onderlinge zwemlocaties wijst uit dat de bacteriële concentraties bij de Speelvijver doorgaans iets hoger zijn. Sterke verhogingen zijn hier nooit gemeten. Vermoedelijk zijn de verschillen tussen de Speelvijver en Zwemstrand te verklaren door de inrichting van de locaties. De Speelvijver is ondiep en grotendeels begrensd door een de strekdam/schiereiland. Hierdoor is uitwisseling van water met de rest van de plas kleiner. Bij het Zwemstrand is een goede opmenging met de rest van de plas waardoor eventuele verontreinigingen snel verdund en verspreid worden. 28\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

29 Jaartrend TT coli Noord Aa zwemstrand ROP022A kve/100 ml norm aanvaardbaar norm goed /apr 1/mei 1/jun 1/jul 1/aug 1/sep 1/okt Figuur 4.1 Bacteriologische waterkwaliteit Zoetermeerse Plas (Zwemstrand) - thermotolerante coli Jaartrend totaal coli Noord Aa zwemstrand ROP022A kve/100 ml norm aanvaardbaar norm goed 0 1/apr 1/mei 1/jun 1/jul 1/aug 1/sep 1/okt Figuur 4.2 Bacteriologische waterkwaliteit Zoetermeerse Plas (Zwemstrand) - totaal coli Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 29\48

30 Jaartrend TT coli Noord Aa speelvijver ROP022A kve/100 ml norm aanvaardbaar norm goed /apr 1/mei 1/jun 1/jul 1/aug 1/sep 1/okt Figuur 4.3 Bacteriologische waterkwaliteit Zoetermeerse Plas (Speelvijver) - thermotolerante coli Jaartrend totaal coli Noord Aa speelvijver ROP022A kve/100 ml norm aanvaardbaar norm goed 0 1/apr 1/mei 1/jun 1/jul 1/aug 1/sep 1/okt Figuur 4.4 Bacteriologische waterkwaliteit Zoetermeerse Plas (Speelvijver) totaal coli 30\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

31 4.1.2 Historische data analyse in combinatie met weersomstandigheden Om mogelijke verontreinigingsbronnen te ontdekken wordt vaak gezocht naar eventuele relaties met weersomstandigheden. Een relatie tussen fecale bacteriën en neerslag kan wijzen op overstorten in de buurt van de zwemlocatie of een verhoogde afspoeling van met fecaliën verontreinigd regenwater van aanliggende oevers. De analysewaarden voor de bacteriologische parameters waren de afgelopen jaren steeds zodanig laag, dat er geen aanleiding is om een relatie met weersomstandigheden uit te werken Waterkwaliteit volgens de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn Om een beeld te krijgen van wat de wijziging aan parameters voor de kwaliteitsbeoordeling van het zwemwater betekent, zijn in de zwemseizoenen van 2004 en 2006 zowel de oude/huidige als de nieuwe parameters door Rijnland gemeten. De resultaten staan weergegeven in figuur 4.5 en 4.7 (2004) en figuur 4.6 en 4.8 (2006). Voor de locaties Zwemstrand en Speelvijver voldeden de waarden van de oude parameters (totaal colibacteriën en thermotolerante coli s) in 2004 en 2006 ruimschoots aan de normen. Ook de nieuwe parameters E. coli en intestinale enterococcen voldeden doorgaans aan de norm (kwaliteitsklasse uitstekend). Voor de locatie Zwemstrand zijn op 6 juni 2006 lichte verhogingen van alle parameters zichtbaar. De huidige parameters ( thermotolerante bacteriën en totaal bacteriën) en de nieuwe parameters (E. coli) liggen in lijn met elkaar. Voor de locatie Speelvijver is een maal een verhoogde concentratie aan E. coli (hoger dan 500 kve/100 ml) waargenomen, op 17 augustus Tegelijkertijd waren ook de huidige parameters verhoogd aanwezig. De waarden aan huidige parameters ( thermotolerante bacteriën en totaal bacteriën) en de nieuwe parameters (E. coli en intestinale bacteriën) liggen ook op deze zwemlocatie in lijn met elkaar. Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 31\48

32 Noord Aa speelvijver ROP022A17 (2004) /apr 10/mei 18/mei 8/jun 17/jun 1/jul 19/jul 5/aug 17/aug 2/sep 16/sep Totaal coli 37 C Thermo tol. coli 44 C Escherichia coli Intestinale enterococcen Figuur 4.5 Huidige en nieuwe parameters in 2004 voor de Zoetermeerse Plas (Speelvijver) (kve/100 ml) Noord Aa speelvijver ROP022A17 (2006) /apr 9/mei 23/mei 6/jun 22/jun 3/jul 19/jul 31/jul 17/aug 30/aug 11/sep 27/sep Totaal coli 37 C Thermo tol. coli 44 C Escherichia coli Intestinale enterococcen Figuur 4.6 Huidige en nieuwe parameters in 2006 voor de Zoetermeerse Plas (Speelvijver) (kve/100 ml) 32\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

33 Noord Aa zwemstrand ROP022A05 (2004) /apr 10/mei 18/mei 8/jun 17/jun 1/jul 26/jul 9/aug 23/aug 6/sep 20/sep Totaal coli 37 C Thermo tol. coli 44 C Escherichia coli Intestinale enterococcen Figuur 4.7 Huidige en nieuwe parameters in 2004 voor de Zoetermeerse Plas (Zwemstrand) (kve/100 ml) Noord Aa zwemstrand ROP022A05 (2006) /apr 9/mei 23/mei 6/jun 22/jun 3/jul 19/jul 31/jul 17/aug 30/aug 11/sep 27/sep Totaal coli 37 C Thermo tol. coli 44 C Escherichia coli Intestinale enterococcen Figuur 4.8 Huidige en nieuwe parameters in 2006 voor de Zoetermeerse Plas (Zwemstrand) (kve/100 ml) Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 33\48

34 Indeling in kwaliteitsklasse volgens de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn De zwemwaterindeling wordt jaarlijks op basis van de meetreeks van de afgelopen vier badseizoenen vastgesteld. Op basis van de beperkte gegevensset uit de badseizoenen 2004 van 2006 is een voorzichtige schatting van de indeling gedaan. De bacteriologische waterkwaliteit in de Zoetermeerse Plas valt voor het Zwemstrand in de kwaliteitsklasse uitstekend en voor de Speelvijver in de kwaliteitsklasse goed. Tabel 4.4 Kwaliteitsindeling zwemlocatie Zoetermeerse Plas volgens de nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn Totaal oordeel E. coli Intestinale enterococcen Zoetermeerse Plas Speelvijver Goed Goed Uitstekend Zoetermeerse Plas Zwemstrand Uitstekend Uitstekend Uitstekend 4.2 Blauwalgenprofiel Bijna ieder jaar ontstaan er drijflagen van blauwalgen in de Zoetermeerse Plas. Overlast bij de zwemlocaties komt af en toe voor maar wordt niet als groot probleem ervaren. Alleen in 2007 hebben drijflagen van blauwalgen tijdelijk tot een zwemverbod geleid. Om in te schatten of er in de nabije toekomst de kans op bloei van blauwalgen bestaat, zijn de historische data geanalyseerd conform de handreiking zwemwaterprofiel blauwalgen. Bijlage 3 bevat een overzicht van de beschikbare waterkwaliteitsgegevens in relatie tot de (kans op) problemen met overmatige groei van blauwalgen. Microcystine Als er een vermoeden van aanwezigheid van blauwalgen bij de zwemlocaties is, worden er monsters van de drijflaag en/of de waterkolom genomen en op microcystine onderzocht. Microcystineconcentraties van meer dan door de gezondheidsraad gestelde norm van 20 µg/l geven aanleiding voor het nemen van maatregelen (zwemverbod of waarschuwing). In de Zoetermeerse Plas was er bijna ieder jaar wel één of meerdere keren een aanleiding om microcystinebepalingen te doen. Tot 2006 bleef de waarde steeds onder de rapportagegrens van <2 µg/l. In 2006 is een keer een verhoogde concentratie van 20 µg/l gemeten en in 2007 is microcystine meerdere keren in waarden boven de norm aangetroffen: op 7 augustus 2007 bij het Zwemstrand in een concentratie van 190 µg/l en bij de Speelvijver 93 µg/l. Dit was aanleiding tot een zwemverbod. Daarnaast zijn bij de zwemlocatie Speelvijver ook in juli en eind september 2006 sterk verhoogde waarden aan microcystine gemeten (22 µg/l). 34\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

35 Fytoplanktonsamenstelling In het zwemseizoen van 2007 is op de twee zwemlocaties fytoplanktononderzoek uitgevoerd. Bij het Zwemstrand (ROP022A05) en de Speelvijver (ROP022A17) is zes keer de soortensamenstelling onderzocht: tweewekelijks gedurende de periode van 29 mei tot 13 augustus. Na 13 augustus zijn er nog wel visuele blauwalgwaarnemingen en microcystinebepalingen gedaan, maar zijn er geen monsters voor fytoplanktononderzoek genomen. In de periode van het fytoplanktononderzoek zijn op beide zwemlocaties drijflagen geweest. In mei was nog weinig fytoplankton aanwezig maar vanaf eind juni nam de hoeveelheid algen sterk toe en werd de fytoplanktonsamenstelling in sterke mate gedomineerd door blauwalgen. Microcystis is dominant aanwezig en vanaf eind juni overschreed het aantal cellen consistent de risiconorm van cellen/ml. Samenvattend zijn de resultaten van het fytoplanktononderzoek in 2007 als volgt: De algensamenstelling wordt gedurende het hele zomerseizoen in sterke mate door blauwalgen gedomineerd Microcystis is het hele zwemseizoen dominant aanwezig en komt regelmatig voor in aantallen die de risicowaarde van cellen/ml overschrijden Van de andere toxische blauwalgen is alleen Planktothrix in minimale hoeveelheden aangetroffen. Ook van de niet als toxisch bekend staande blauwalgen (pseudo Anabaena en Chroococcales) waren de aantallen steeds minimaal Toestandsvariabelen Behalve de zwemwaterparameters (temperatuur, doorzicht en ph) zijn van de zwemzones in de Zoetermeerse Plas geen fysisch chemische waterkwaliteitsgegevens bekend (zie bijlage 3). Op de meetlocatie bij het Zwemstrand (ROP022A05) varieerde het doorzicht in de zomermaanden van 1 meter tot 0,6 meter. Opvallend is dat het doorzicht in de eerdere jaren ( ) veel groter was (1,9-0,9 meter). Het lijkt erop dat de meetmethode op deze locatie gewijzigd is. In de Speelvijver (ROP22A17) varieert het doorzicht in het zwemseizoen van 1 tot 0,5 meter. Op beide zwemlocaties (Zwemstrand en Speelvijver) heeft de zuurgraad normale waarden en is redelijk stabiel (ph 8,1-8,9). Hoge piekwaarden zijn nooit gemeten. Vaak gaat een sterke verhoging van de ph samen met overmatige algengroei maar dat is bij deze locaties dus niet het geval. Op het meetpunt bij de landtong aan de westkant van de Zoetermeerse Plas (ROP022A06) is voor de jaren 2002 tot en met 2007 een complete meetreeks beschikbaar. Bijlage 3 bevat een samenvattend overzicht van de beschikbare gegevens. Het water in de plas is niet bijzonder voedselrijk maar jaarlijks worden er meer voedingsstoffen aangevoerd dan dat er afgevoerd worden. Op die manier wordt het watersysteem in de plas als het ware opgeladen met nutriënten. De stikstofconcentratie ligt in de zomer op gemiddeld 1,6 mg N/l en voldoet hiermee aan het MTR (MTR is 2,2 mg N/l). Ook de fosfaatconcentratie ligt met een zomergemiddelde van 0,09 mg P/l Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 35\48

36 onder het MTR (MTR is 0,15 mg P/l). Wel is fosfaat merendeels in opgeloste (en dus beschikbare) vorm aanwezig. Stikstof is in overmaat aanwezig, althans ten opzichte van fosfaat. De N:P verhouding is altijd hoger dan 20 en neemt in de zomer af tot minimaal 15. Een stelregel is dat vooral bij lagere N:P verhoudingen (5 10) veel blauwalgensoorten in het voordeel ten opzichte van groenalgen zijn omdat sommigen stikstof uit de atmosfeer kunnen binden (bijvoorbeeld Anabaena sp. en Aphanizomenon). Dat is op deze locatie dus niet het geval. Met een chlorideconcentratie van maximaal 320 mg/l (en gemiddeld 260 mg/l) is het water een zoet watersysteem (chloridegehalte lager dan 300 mg/l) maar neigt naar ligt brak. Bepaalde blauwalgsoorten (bijvoorbeeld Microcystis en Anabaena) tolereren licht brak water. De chlorofylconcentraties zijn niet bijzonder hoog. In de jaren 2003 t/m 2007 namen de maximale chlorofylconcentratie af van 60 µg/l in 2003 tot maximaal 31 µg/l in 2007 (NW4-norm 100 µg/l). Het doorzicht fluctueert in de zomerperiode van 1 tot 0,4 meter. De zuurgraad is met waarden van ph 7,7 tot ph 8,6 tamelijk gelijkmatig met normale seizoensschommeling (hoogst in de zomer en laagst in de winter). Hoge piekwaarden (ph > 9) zijn nooit gemeten. Vaak gaan hoge phwaarden samen met een bloei van algen en dat is in de Zoetermeerse plas niet te zien. Beoordeling blauwalgen Resumerend kan op basis van de beschikbare informatie worden geconcludeerd dat de kans op een toxische bloei van blauwalgen op de zwemlocaties aanwezig is. Op basis van de waterkwaliteitsparameters is niet zozeer een bloei van toxische blauwalgen te verwachten maar vooral van groenalgen. Het fytoplanktononderzoek laat echter tegengestelde resultaten zien waarbij vooral toxische blauwalgen, vooral Microcystis, in grote aantallen zijn aangetroffen. Bekend is dat diepe zandwinputten zoals de Zoetermeerse Plas, waar in de zomer sprake is van temperatuurstratificatie en daardoor geen verticale menging van water, geschikt zijn als habitat voor blauwalgensoorten met drijfvermogen (zoals Microcystis, Anabaena en Aphanizomenon). Zelfs bij lage nutriëntengehalten blijven dergelijke diepe putten gevoelig voor drijflagen. Dat lijkt bij de Zoetermeerse Plas het geval te zijn. Aandachtspunten en maatregelen Op dit moment heeft de Zoetermeerse Plas nog niet erg veel last van overmatige groei van blauwalgen. De plas is echter wel een locatie waar blauwalgen in de nabije toekomst goed tot ontwikkeling zouden kunnen komen. Vooral Microcystis en Anabaena die beide drijfvermogen hebben en tevens licht brak water tolereren. Het is daarom wenselijk om fysisch chemisch onderzoek en onderzoek naar de soortensamenstelling van het fytoplankton jaarlijks te continueren zodat veranderingen tijdig gesignaleerd kunnen worden 36\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

37 Er komen meer voedingsstoffen de plas in dan er uitgaan. Het watersysteem wordt als het ware met voedingsstoffen opgeladen. Een optie is om de plas hydrologisch van de omgeving te isoleren. Hierdoor wordt de invloed van gebiedsvreemd (stedelijk) nutriëntenrijk water kleiner. Deze maatregel is ook al in het KRW-traject voorgesteld maar na gebiedsconsultatie geschrapt omdat het hele watersysteem van Zoetermeer op de huidige hydrologische situatie van de Zoetermeerse Plas is aangepast. Bovendien verliest de plas dan de waterbergende functie. De blauwalgenproblematiek wordt nog niet als zo ernstig ervaren dat men tot zulke rigoureuze maatregelen wil overgaan De nutriënten komen met name uit de drooggemaakte Grote Polder. Deze polder ligt ten westen van Zoetermeer en is in agrarisch gebruik. Het overtollige water uit deze polder wordt via de Driemanspolder (via Zoetermeer) afgevoerd naar de Zoetermeerse Plas. In het kader van de Landinrichting Leidschendam worden plannen ontwikkeld om de afvoer van de Drooggemaakte Grote Polder via de boezem van Rijnland te laten plaatsvinden. Voor de waterkwaliteit in de Zoetermeerse Plas is het van belang dat deze plannen doorgaan De KRW-maatregelen zoals aanpassen oevertalud en natuurvriendelijke oevers zullen geen effect hebben op blauwalgen. Hiervoor is verregaande verondieping van de plas nodig Dit betekent dat voorlopig alleen ingezet kan worden op beheersmaatregelen. Luchtmengen is voor diepe watersystemen een bewezen alternatief om groei van blauwalgen te onderdrukken Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 37\48

38 38\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

39 5 Risicobronnen In onderstaand overzicht wordt een beschrijving gegeven van de mogelijke bronnen voor bacteriële verontreinigingen. Regenwaterlozingen/ overstorten Effluent RWZI Wegwater/afstromend hemelwater Ongerioleerde lozingen (Mest)water omringend agrarisch gebied Recreatievaart Jachthavens Beroepsvaart Wateraanvoer (Blauw)algen Planten Ja. Zoetermeer heeft een gescheiden rioolstelsel. Het regenwater uit het stedelijke gebied van Zoetermeer in de Nieuwe Driemanspolder wordt direct op de Zoetermeerse Plas geloosd of indirect via gemaal de Leyens. Nee. Nee. Nee. Nee. Er is geen agrarisch land dat in de nabije omgeving van de zwemlocaties afwatert. Ja. Op de Zoetermeerse Plas is recreatievaart toegestaan (surfers en zeilboten en motorboten). Ja. Langs de zuidoever van de Zoetermeerse Plas is ter hoogte van Het Lange Land een jachthaven aanwezig. De afstand van de jachthaven tot de zwemlocaties bedraagt circa 1000 meter. Nee. Ja, zie regenwaterlozingen. Ja, op de zwemlocaties zijn ieder jaar wel drijflagen van blauwalgen aanwezig (vooral bij de Speelvijver) maar tot nu tot wordt dit door de beheerder (nog) niet als groot probleem ervaren. Als blauwalgengroei wordt geconstateerd, wordt door de beheerder in de ochtenden een mobiele pomp ingezet om het water in de Speelvijver te verversen. De capaciteit van de pomp bedraagt ca. 45 m³/ min en er wordt gedurende circa twee uur water vanuit de Speelvijver naar de Zoetermeerse Plas verpompt. Het verversen van het water langs het Zwemstrand en het strand van de Speelvijver wordt ook gerealiseerd door met een schuif bevestigd aan een trekker langs het water te rijden (zie ook paragraaf 4.2). Nee. Voor zover bekend is er geen overmatige plantengroei in de zwemzones. Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 39\48

40 Dieren Menselijke belasting Algemene indruk hygiëne Ja, honden en watervogels: Honden. Op de stranden en ligweiden van beide locaties geldt een permanent verbod voor honden. Bij de toegangspaden naar de zwemlocaties staan duidelijke verbodsborden. In het aangrenzende gebied zijn loslopende honden wel toegestaan. Toch komen honden af en toe op de stranden, gezien de pootafdrukken in het zand welke tijdens het veldbezoek zijn waargenomen. Voor honden is er een hondenstrand aan de zuidkant van de Zoetermeerse Plas. De gemeente heeft aan alle hondeneigenaren een kaart uitgedeeld waarop is aangegeven welke locaties geen honden mogen worden uitgelaten Watervogels. Tijdens het veldbezoek zijn vooral bij het Zwemstrand watervogels waargenomen (meeuwen en meerkoeten) maar gezien de vele pootafdrukken in het zand vertoeven watervogels overal op alle stranden Nee. Door de goede sanitaire voorzieningen bestaat er weinig risico op bacteriële besmetting. Hoewel dat met kleine kinderen nooit uitgesloten kan worden. Het Zwemstrand en de Speelvijver van de Zoetermeerse Plas maakten op het moment van veldbezoek (twee weken voor aanvang van het zwemseizoen) een redelijk hygiënische indruk. Figuur 5.1 Watervogels (meerkoeten) in de zwemzone van het Zwermstrand en pootafdrukken van honden watervogels en paarden 40\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

41 6 Beoordeling van gezondheidsrisico s Bij de Handreiking bij het opstellen van een zwemwaterprofiel hoort een spreadsheetmodel, genaamd ZWEMPROF, om de invloed van de bronnen te kunnen schatten. Indien uit deze eenvoudige berekeningen geen relevante beïnvloeding van een verontreinigingsbron of -route wordt gevonden kan hiermee worden volstaan. Opgemerkt wordt dat met de spreadsheet alleen gezondheidsrisico s ten gevolge van fecale verontreinigingen (E. coli en intestinale Enterococcen) bepaald wordt. Gezondheidsrisico s door blauwalgen en andere ziekteverwekkers zoals zwemmersjeuk, botulisme en chemische verontreinigingen, moeten afzonderlijk beoordeeld worden. Voor alle geïdentificeerde bronnen zijn de kentallen in het spreadsheet ingevuld, zie bijlage 2. De uitkomsten van de berekening zijn in dezelfde bijlage te vinden. 6.1 Toelichting gebruikte kentallen spreadsheet ZWEMPROF Afmetingen zwemzone en waterdiepte Voor het oppervlak van de zwemzones is uitgegaan van de begrenzing zoals aangegeven in paragraaf 3.3. Zwemstrand: voor het oppervlak van de zwemzone is uitgegaan van een lengte van 400 meter en een breedte van 30 meter vanaf het strand. De gemiddelde diepte van de Zoetermeerse plas wordt geschat op 18 meter Speelvijver: om de huidige situatie, weinig uitwisseling van water met de rest van de plas, te benaderen is de Speelvijver ingevoerd als een afzonderlijk en geïsoleerd zwemgedeelte: een lengte van 200 meter, breedte van 45 meter en een gemiddelde waterdiepte voor de Speelvijver van 1,5 meter. Voor de zwemzone is uitgegaan van een zwemstrook van 160 meter lengte tot 15 meter uit de oever Zwemmers Het aantal zwemmers is niet bekend. Daarom is een ruwe schatting gemaakt op basis van het oppervlak van het strand: dit is m² bij het Zwemstrand en m² bij de Speelvijver. Uitgegaan is van een benodigd oppervlak van minimaal 6 m 2 per bezoeker op een topdag. Aanvullend is voor de aangrenzende ligweiden rekening gehouden met 300 extra bezoekers voor het Zwemstrand en met 100 extra bezoekers voor de Speelvijver. Voor een topdag levert dit in totaal bezoekers/zwemmers voor het Zwemstrand en 700 bezoekers/zwemmers voor de Speelvijver. Voor een normale zomerse dag zijn de aantallen op een topdag door een factor 3 gedeeld. In ZWEMPROF is gerekend met het aantal bezoekers als zwemmers. Uit ZWEMPROF komt naar voren dat zwemmers bij het Zwemstrand geen invloed hebben op de Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 41\48

42 zwemwaterkwaliteit, ook niet op een topdag. Voor de Speelvijver wordt voor een topdag een geringe invloed op zwemwaterkwaliteit berekend. Watervogels In de zwemzone van het Zwemstrand zijn tijdens het veldbezoek watervogels waargenomen (meerkoeten en meeuwen). Op de (loop)steiger waren uitwerpselen van watervogels te zien. Gezien de vele pootafdrukken die tijdens het veldbezoek op het strand zijn waargenomen, vertoeven veel watervogels op diverse plekken op de stranden. In Zwemprof wordt voor het Zwemstrand uitgegaan van een maximum van 30 watervogels. Voor de Speelvijver wordt uitgegaan van maximaal 10 watervogels (permanent) in de zwemzone. Uit ZWEMPROF komt naar voren dat de watervogels als individuele bron voor de Speelvijver een geringe/wezenlijke invloed hebben op de zwemwaterkwaliteit. Jachthavens Op basis van ANWB vaarkaart van de Hollandse Plassen, luchtfoto s en het veldbezoek is bepaald welke jachthavens in de omgeving van de zwemlocaties aanwezig zijn. Voor deze zwemlocaties is alleen de jachthaven aan Het Lange Land relevant. Voor het uitwisselingsdebiet is uitgegaan van 0,2 m 3 /sec. De toegekende fractie is voor beide zwemlocaties gesteld op 0,1. Uit ZWEMPROF volgt dat de aanwezigheid van een jachthaven voor beide locaties geen invloed heeft op de zwemwaterkwaliteit. Recreatievaart Aantallen zijn niet bekend. Op de Zoetermeerse Plas varen voornamelijk kleine open zeilboten maar ook kajuitboten komen voor. Bij de zwemlocaties is een aanlegmogelijkheid op de steiger bij de strekdam/schiereiland. De afstand tot de zwemlocaties is ongeveer 20 meter. Om een indicatie te krijgen van het effect van afgemeerde pleziervaartuigen wordt vooralsnog uitgegaan van 5 pleziervaartuigen (met onderwatertoilet) op een gemiddelde dag, 10 op een topdag en een afstand tot de zwemzone van 20 meter. Uit ZWEMPROF volgt dat er een geen invloed is op de zwemwaterkwaliteit. Overstorten gescheiden stelsel Het regenwater van de woonwijken in Zoetermeer wordt direct op het oppervlaktewater geloosd. De situering van de dichtstbijzijnde regenwateruitlaten ten opzichte van de zwemlocatie is ongeveer meter.voor het schatten van het overstortend volume is uitgegaan van een verhard oppervlak van 275 ha (ruwe schatting op basis van topografische kaart), een neerslagintensiteit van 62 mm/m 2 (T2, is een situatie die zich theoretisch één keer in de twee jaar voordoet) en een overstortend volume van 62 mm/m 2 (bron: Richtgetallen overstorten, Tauw/RIZA, 2004). Dit komt voor het stedelijk gebied dat is gelegen in de Nieuwe Driemanspolder neer op een totaal van m 3. De toegekende fractie 42\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

43 naar de zwemlocatie is op 1 gesteld. Volgens ZWEMPROF is er voor beide de locaties geen invloed op de zwemwaterkwaliteit te verwachten. Honden Bij de Zoetermeerse Plas worden ondanks de verbodbepaling soms toch honden aan de beide locaties uitgelaten. Het is niet uit te sluiten dat in sommige gevallen water in de zwemzone met hondenuitwerpselen in contact komt. De rekenmodule in ZWEMPROF heeft hiervoor (nog) geen kentallen. Algemeen wordt aangenomen dat hondenpoep de bacteriologische waterkwaliteit negatief kan beïnvloeden, maar onderzoeksgegevens zijn niet bekend. Om een idee te krijgen van wat dit kan betekenen zou een hond vergeleken kunnen worden met vijf watervogels. Bij het Zwemstrand zou er bij zes honden, als de feces vlak bij de waterlijn ligt, na een hevige regenbui een gering effect op de bacteriële waterkwaliteit te verwachten zijn. Bij de Speelvijver is dat bij twee honden. 6.2 Resultaten en analyse Risico s door fecale verontreinigingsbronnen Uit ZWEMPROF volgt dat voor de zwemlocatie Speelvijver Zoetermeerse Plas dat watervogels en zwemmers de belangrijkste verontreinigingsbronnen zijn: Zwemstrand: watervogels (geringe invloed) Speelvijver: watervogels (geringe/wezenlijke invloed), zwemmers (geringe invloed) Opgemerkt wordt dat de resultaten voorzichtig geïnterpreteerd moeten worden. Er zal niet direct sprake van een normoverschrijding zijn, maar hiermee wordt vooral aangeduid dat watervogels wel van invloed kunnen zijn op de bacteriologische waterkwaliteit. De kwaliteit van het zwemwater in de Speelvijver is in de praktijk veel beter dan de uitkomsten uit ZWEMPROF doen vermoeden. Een belangrijke sturende factor is de waterdiepte die in de Speelvijver gemiddeld 1,5 meter is (geschatte diepte). Als er gerekend wordt met een waterdiepte van 10 cm meer of minder zijn de berekende negatieve effecten respectievelijk aanzienlijk kleiner of groter. Door de gezamenlijke bronnen wordt bij de Speelvijver een wezenlijke/grote invloed op de zwemwaterkwaliteit berekend. Dit wordt veroorzaakt door de optelsom van watervogels en zwemmers. Eigenlijk is dit een irreële benadering want tijdens dagen met topdrukte zullen watervogels zich terugtrekken. Ook honden kunnen een bron van bacteriële verontreiniging zijn, vooral in de ondiepe Speelvijver. Het betreft dan een incidentele en tijdelijke situatie. Bij droog weer is er geen invloed door hondenfeces te verwachten en ook niet wanneer de feces op grotere afstand van de waterlijn ligt. Dan zal het verontreinigde regenwater in de bodem zijn weggezakt nog voordat het Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 43\48

44 zwemwater bereikt is. In de bodem vindt filtering en zuivering plaats. Echter, net zo belangrijk is dat dit tot onhygiënische situaties op het strand zelf kan leiden. Ook heeft dit een negatieve invloed op de beleving van zwemmers. Overige pathogene ziekteverwekkers Specifieke gezondheidsrisico s door andere ziekteverwekkers zijn niet te verwachten. Risico s door blauwalgen De kans op een toxische bloei van blauwalgen op de zwemlocaties is aanwezig. In 2007 zijn toxische blauwalgen, vooral Microcystis, in grote aantallen zijn aangetroffen. Tot nu toe worden blauwalgen nog niet als groot probleem ervaren maar er zijn indicaties dat de problematiek toeneemt de komende jaren. Diepe zandwinputten zoals de Zoetermeerse Plas zijn geschikt als habitat voor blauwalgensoorten met drijfvermogen (zoals Microcystis, Anabaena en Aphanizomenon). Zelfs bij lage nutriëntengehalten blijven dergelijke diepe putten gevoelig voor drijflagen. Dat lijkt bij de Zoetermeerse Plas het geval te zijn. 44\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

45 7 Conclusies en aanbevelingen 7.1 Conclusies Bacteriologische waterkwaliteit In de beschouwde periode 2003 tot en met 2007 werd de bacteriologische waterkwaliteit (op basis van de huidige EU-richtlijn) beoordeeld als aanvaardbaar of goed. De bacteriële waarden (som colibacteriën en thermotolerante colibacteriën) waren doorgaans laag en voldeden aan de kwaliteitsnorm. In 2004 en 2006 zijn voor het eerst ook de nieuwe bacteriologische parameters Escherichia coli (E. coli) en intestinale enterococcen gemeten. Op basis van deze beperkte gegevens wordt het zwemwater van het Zwemstrand ingedeeld in de kwaliteitsklasse uitstekend en de Speelvijver in de kwaliteitsklasse goed. Deze beoordeling komt behoorlijk overeen met beoordeling onder huidige richtlijn. Bacteriologische verontreinigingsbronnen Volgens het spreadsheet Zwemprof (b)lijken watervogels en zwemmers zwemzone de grootste negatieve beïnvloedingsfactor te zijn: Zwemstrand: watervogels (geringe invloed) Speelvijver: watervogels (geringe/wezenlijke invloed), zwemmers (geringe invloed) Een aandachtspunt is dat de uitkomst van het model in sterke mate wordt bepaald door de geringe waterdiepte in de Speelvijver (gemiddeld 1,5 meter). Vanwege de geringe waterdiepte in de Speelvijver hebben plaatselijke verontreinigingsbronnen, zoals watervogels, een extremere negatieve uitwerking op de waterkwaliteit. Bij een grotere waterdiepte is het watervolume van de plas groter en daarmee ook het verdunnende effect. Overig Gezondheidsrisico s door andere ziekteverwekkers zijn in de Zoetermeerse Plas niet te verwachten. Blauwalgen De kans op een toxische bloei van blauwalgen op de zwemlocaties is aanwezig. In 2007 zijn toxische blauwalgen, vooral Microcystis, in grote aantallen aangetroffen. Tot nu toe worden blauwalgen nog niet als groot probleem ervaren maar er zijn indicaties dat de problematiek toeneemt de komende jaren. Diepe zandwinputten zoals de Zoetermeerse Plas zijn geschikt als habitat voor blauwalgensoorten met drijfvermogen (zoals Microcystis, Anabaena en Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 45\48

46 Aphanizomenon). Zelfs bij lage nutriëntengehalten blijven dergelijke diepe putten gevoelig voor drijflagen. Dat lijkt ook bij de Zoetermeerse Plas het geval te zijn. 7.2 Aandachtspunten en maatregelen Op basis van de kwaliteitsklasse indeling (wisselend aanvaardbaar en goed volgens huidige EU-richtlijn en goed (Speelvijver) en uitstekend (Zwemstrand) onder nieuwe EU-richtlijn) is er geen noodzaak tot treffen van maatregelen voor bacteriologische kwaliteit. Om problemen te voorkomen zijn de volgende aandachtspunten van belang: Watervogels binnen de zwemzone kunnen een bedreiging vormen voor de zwemwaterkwaliteit, vooral in de ondiepe Speelvijver. Aanwezigheid van watervogels in de zwemzone moet daarom beperkt blijven. Tot op heden was de bacteriologische waterkwaliteit altijd goed, dus vanuit die optiek is er geen aanleiding tot het nemen van maatregelen. Wel moet voorkomen worden dat de vogelstand zich teveel uitbreidt Honden zijn niet toegestaan in het gebied maar desondanks komen ze toch regelmatig op het strand. Dit kan in het slechtste scenario leiden tot hondenfeces op het strand/waterlijn. Net als bij watervogels vormt de goede bacteriologische waterkwaliteit geen aanleiding tot maatregelen. Voorkomen moet worden dat honden in de toekomst worden uitgelaten op strand van de Speelvijver. Deze locatie is namelijk erg gevoelig voor verontreinig met fecaliën van honden (en watervogels) De Speelvijver is vanwege de geringe waterdiepte erg gevoelig voor verontreinigingen. Daarom is verversing van water in de vijver belangrijk. Continueren van doorspoelen met water uit de Zoetermeerse Plas (zoals al gedaan wordt) is daarom belangrijk Verplaatsing zwemwatermeetpunt Zwemstrand Het zwemwatermeetpunt ligt net binnen de zwemzone van het Zwemstrand. Voorgesteld wordt dat Rijnland de meetlocatie ROP22A05 verplaatst naar een plek midden in de zwemzone. Blauwalgen Tot nu toe werden blauwalgen nog niet als groot probleem ervaren maar er zijn indicaties dat de problematiek toeneemt de komende jaren. Voortzetting van fysisch-chemisch en fytoplanktononderzoek is daarom wenselijk, eventueel met een herhalingsfrequentie van enkele jaren. Veranderingen in de waterkwaliteit en ontwikkeling van blauwalgen kunnen zo opgemerkt worden Aanpak aan de bron (nutriëntenreductie) heeft de voorkeur maar dit zal alleen op de lange termijn kunnen werken. De verwachting is dat de problematiek op de middellange termijn (10 jaar) niet zal afnemen. Ook de waterkwaliteitsverbeteringen die de Kaderrichtlijn Water teweeg brengt zullen de problematiek niet binnen die termijn kunnen verminderen 46\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

47 Dit betekent dat voorlopig alleen ingezet kan worden op beheersmaatregelen. Luchtmengen is voor diepe watersystemen een bewezen alternatief om groei van blauwalgen te onderdrukken. Echter omdat de plas een KRW-waterlichaam is met een ecologische doelstelling, moet goed nagegaan worden of een luchtmenginstallatie wel wenselijk is De Zoetermeerse Plas is heel goed hydrologisch te isoleren waarmee de nutriëntenhuishouding sterk verbeterd kan worden Als er drijflagen op de plas dreigen te ontstaan is het zaak om het publiek op een adequate wijze voor te lichten (al dan niet het voorkomen van blauwalgen op de zwemlocatie, waar op de plas zijn drijflagen aanwezig en wat zijn de gezondheidsrisico s, et cetera) via internet, op de zwemlocatie, huis aan huisbladen, radio en regionale tv, et cetera Onderwerp Maatregel Wie Bacteriologische Verplaatsen meetpunt ROP022A05 naar een plek Rijnland waterkwaliteit midden in de zwemzone van het Zwemstrand. Blauwalgen Continueren fysisch-chemisch en Rijnland fytoplanktononderzoek Voorlichting publiek Provincie Zuid-Holland (i.s.m. gemeente Zoetermeer) Optie: op termijn (bij toename algenproblematiek) Rijnland (i.s.m. beheerders) luchtmengsysteem in de plas aanbrengen Hydrologisch isoleren Rijnland (i.s.m. beheerders) 7.3 Aanbevelingen vervolgtraject Actualisatie Het zwemwaterprofiel voor de zwemlocatie Zoetermeerse Plas is met deze rapportage gereed. Afhankelijk van de zwemwaterindeling waarin de zwemlocatie volgens de EU-zwemwaterrichtlijn wordt ingedeeld, moet het zwemwaterprofiel regelmatig geactualiseerd worden. Zwemwaterindeling Uitstekend Goed Bevredigend/aanvaardbaar Slecht Actualisatie zwemwaterprofiel vindt ten minste plaats om de Alleen als de indeling verandert in goed, aanvaardbaar of slecht Vier jaar Drie jaar Twee jaar Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas 47\48

48 De zwemwaterindeling wordt jaarlijks op basis van de meetreeks van de afgelopen vier badseizoenen vastgesteld. Op basis van de beperkte gegevensset uit de badseizoenen van 2004 en 2006 is een voorzichtige schatting van de indeling gedaan. Van de zwemlocatie Zoetermeerse Plas Speelvijver en het Zwemstrand wordt de bacteriologische waterkwaliteit ingedeeld in respectievelijk kwaliteitsklasse goed en uitstekend. Totaal oordeel E. coli intestinale enterococcen Zoetermeerse Plas Zwemstrand Uitstekend Uitstekend Uitstekend Zoetermeerse Plas Speelvijver Goed Goed Uitstekend Bovenstaande beoordeling betekent dat de actualisatie van het zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas voor het Zwemstrand alleen nodig is als de indeling in kwaliteitsklasse wijzigt of slechter wordt. Voor de Zoetermeerse Plas Speelvijver moet om de vier jaar een actualisatie worden gemaakt van het zwemwaterprofiel. 48\48 Zwemwaterprofiel Zoetermeerse Plas

49 Bijlage 1 Situering meetpunten

50

51 Bron: Hoogheemraadschap van Rijnland

52

53 Bijlage 2 Resultaten risicoberekening spreadsheet ZWEMPROF

54

55 Zoetermeerse Plas - Zwemstrand ZWEMPROF Naam locatie: Datum beoordeling: Zoetermeerse Plas zwemstrand (noord Aa) 4-Aug-08 Type systeem plas 1 Overstort gemengd stelsel (incidenteel) Jachthavens (continue belasting) breedte plas (m) 1000 afstand overstort gemengd stelsel 0 Uitwisselingsdebiet met overig water (m3/sec) 0,2 lengte plas (m) 1000 Overstortvolume 0 afstand tot zwemplek (m) 950 gemiddelde diepte plas (m) 18 Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0,1 oppervlak zwemzone (m2) Overstort gescheiden stelsel (incidenteel) Watervogels (continue belasting) lengte zwemstrand (m) 400 afstand overstort gescheiden stelsel 1000 Aantal 30 Overstortvolume afstand tot zwemplek (m) 0 Zwemmers Fractie naar zwemwater 1 Fractie naar zwemwater 1 gemiddeld aantal per dag 600 aantal bij extreme drukte 1800 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf Lokale bron (incidenteel) Debiet lozing (m3/sec) 0 concentratie ecoli (KVE/sec) 0 Recreatievaart afstand tot zwemplek (m) 0 concentratie enterokokken (KVE/sec) 0 aantal boten per dag 5 Fractie naar zwemwater 0 volume (m3) 0 aantal; bij extreme drukte 10 afstand tot zwemplek (m) 0 Afstand tot zwemplek (m) 20 Ongezuiverde lozingen (incidenteel) Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 1 Volume lozing (m3) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Lokale bron (continu) RWZI Fractie naar zwemwater 0 belasting ecoli (KVE/halfjaar) 0 Debiet (m3/sec) 0 belasting enterokokken (KVE/halfjaar) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Afstromend wegwater (incidenteel) afstand tot zwemplek (m) 0 Fractie naar zwemwater 0 Volume lozing (m3) 0 Fractie naar zwemwater 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Agrarisch achterland Fractie naar zwemwater 0 Bodemtype zand 3 aantal hectare 0 Beroepsvaart (continue belasting) mestsoort Melkkoeien 3 Aantal boten per dag 0 afstand tot zwemplek (m) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 Bijdrage bronnen legenda EC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (E.c <200KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (E.c tussen 200 en 500KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (E.c tussen 500 en 900KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (E.c >900KVE/100ml) Naam locatie: Zoetermeerse Plas zwemstrand (noord Aa) Datum beoordeling: legenda IC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (IE <100KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (IE tussen 100 en 200KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (IE tussen 200 en 330KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (IE >330KVE/100ml) gemiddeld EC zeer druk EC gemiddeld IE zeer druk IE eindoordeel EC eindoordeel EC Zwemmers 0,03 0,09 0,02 0,05 gemiddeld zeer druk 1,26 1,33 Recreatievaart 0,01 0,03 0,01 0,01 RWZI 0,00 0,00 eindscore IC eindscore IC Agrarisch achterland 0,00 0,00 gemiddeld zeer druk RioolOverstort 1,23 1,26 gemengd stelsel 0,00 0,00 gescheiden stelsel 0,02 0,01 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf 0,00 0,00 Ongezuiverde lozingen 0,00 0,00 Afstromend wegwater 0,00 0,00 Beroepsvaart 0,00 0,00 Jachthavens 0,00 0,00 Watervogels 1,19 1,19 Lokale bron (Incidenteel) 0,00 0,00 Lokale bron (continue belasting) 0,00 0,00

56 Zoetermeerse Plas - Speelvijver ZWEMPROF Naam locatie: Datum beoordeling: Zoetermeerse Plas speelvijver (noord Aa) 4-Aug-08 Type systeem plas 1 Overstort gemengd stelsel (incidenteel) Jachthavens (continue belasting) breedte plas (m) 45 afstand overstort gemengd stelsel 0 Uitwisselingsdebiet met overig water (m3/sec) 0,2 lengte plas (m) 200 Overstortvolume 0 afstand tot zwemplek (m) 900 gemiddelde diepte plas (m) 1,5 Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0,1 oppervlak zwemzone (m2) 2400 Overstort gescheiden stelsel (incidenteel) Watervogels (continue belasting) lengte zwemstrand (m) 160 afstand overstort gescheiden stelsel 1000 Aantal 10 Overstortvolume afstand tot zwemplek (m) 0 Zwemmers Fractie naar zwemwater 1 Fractie naar zwemwater 1 gemiddeld aantal per dag 230 aantal bij extreme drukte 700 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf Lokale bron (incidenteel) Debiet lozing (m3/sec) 0 concentratie ecoli (KVE/sec) 0 Recreatievaart afstand tot zwemplek (m) 0 concentratie enterokokken (KVE/sec) 0 aantal boten per dag 5 Fractie naar zwemwater 0 volume (m3) 0 aantal; bij extreme drukte 10 afstand tot zwemplek (m) 0 Afstand tot zwemplek (m) 20 Ongezuiverde lozingen (incidenteel) Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 1 Volume lozing (m3) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Lokale bron (continu) RWZI Fractie naar zwemwater 0 belasting ecoli (KVE/halfjaar) 0 Debiet (m3/sec) 0 belasting enterokokken (KVE/halfjaar) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Afstromend wegwater (incidenteel) afstand tot zwemplek (m) 0 Fractie naar zwemwater 0 Volume lozing (m3) 0 Fractie naar zwemwater 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Agrarisch achterland Fractie naar zwemwater 0 Bodemtype zand 3 aantal hectare 0 Beroepsvaart (continue belasting) mestsoort Melkkoeien 3 Aantal boten per dag 0 afstand tot zwemplek (m) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 Bijdrage bronnen legenda EC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (E.c <200KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (E.c tussen 200 en 500KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (E.c tussen 500 en 900KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (E.c >900KVE/100ml) Naam locatie: Zoetermeerse Plas speelvijver (noord Aa) Datum beoordeling: legenda IC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (IE <100KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (IE tussen 100 en 200KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (IE tussen 200 en 330KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (IE >330KVE/100ml) gemiddeld EC zeer druk EC gemiddeld IE zeer druk IE eindoordeel EC eindoordeel EC Zwemmers 0,86 2,62 0,43 1,31 gemiddeld zeer druk 3,47 5,39 Recreatievaart 0,16 0,33 0,08 0,16 RWZI 0,00 0,00 eindscore IC eindscore IC Agrarisch achterland 0,00 0,00 gemiddeld zeer druk RioolOverstort 2,91 3,87 gemengd stelsel 0,00 0,00 gescheiden stelsel 0,11 0,06 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf 0,00 0,00 Ongezuiverde lozingen 0,00 0,00 Afstromend wegwater 0,00 0,00 Beroepsvaart 0,00 0,00 Jachthavens 0,00 0,00 Watervogels 2,34 2,34 Lokale bron (Incidenteel) 0,00 0,00 Lokale bron (continue belasting) 0,00 0,00

57 Bijlage 3 Data blauwalgen en fysisch chemische toestandsvariabelen

58

59 Resultaten fytoplanktononderzoek Noord Aa (Zoetermeerse Plas) Datum 2003 Drijflaag alg Actie Drijflaag alg Anabaena ROP022A17 - Speelvijver Noord Aa Microcystis kolonie Planktothrix µg/l aantal cellen per ml µg/l aantal cellen per ml drijflaag drijflaag drijflaag drijflaag Microcystine ROP022A05 - Noord Aa Zwemstrand noordzijde Microcystis Microcystis Pseudo- Chroococcales Anabaena kolonie anabaena Microcystine Microcystis Pseudoanabaena Chroococcales Actie

60 Datum Drijflaag alg Actie Drijflaag alg Anabaena ROP022A17 - Speelvijver Noord Aa Microcystis kolonie Planktothrix µg/l aantal cellen per ml µg/l aantal cellen per ml drijflaag drijflaag drijflaag Microcystine ROP022A05 - Noord Aa Zwemstrand noordzijde Microcystis Microcystis Pseudo- Chroococcales Anabaena kolonie anabaena Microcystine Microcystis Pseudoanabaena Chroococcales Actie

61 Datum Drijflaag alg Actie Drijflaag alg Anabaena ROP022A17 - Speelvijver Noord Aa Microcystis kolonie Planktothrix µg/l aantal cellen per ml µg/l aantal cellen per ml drijflaag drijflaag drijflaag drijflaag zwemverbod 93 - zwemverbod aug - 28 aug aug - 28 aug drijflaag Microcystine ROP022A05 - Noord Aa Zwemstrand noordzijde Microcystis Microcystis Pseudo- Chroococcales Anabaena kolonie anabaena Microcystine Microcystis Pseudoanabaena Chroococcales Actie Toelichting: - Geen drijflaag aanwezig Overschrijding van de WHO gezondheidsnorm microcystine is 20 µg/l Overschrijding risicowaarde cellen/ml (aangepaste protocol Veilig zwemmen, april 2008)

62

63 Zoetermeerse Plas - RO22A06 v.a. landtong W-zijde - nutriënten Concentratie mg N/l Stikstof - meetpunt ROP022A06 3 2,5 2 1,5 1 0, N opgelost Streefw aarde N opgelost N MTR N-totaal Fosfaat - meetpunt ROP022A06 0,4 Concentratie mg P/l 0,3 0,2 0,1 0, P MTR-P-totaal PO4 Streefw aarde PO4 N:P ratio - meetpunt ROP022A N:P ratio totaal (mol/mol) opgelost (mol/mol)

64 Zoetermeerse Plas - RO22A06 v.a. landtong W-zijde - basisparameters 350 Chloride - meetpunt ROP022A Concentratie mg/l Chlorofyl-a en doorzicht - meetpunt ROP022A Chlorofyl-a ug/l ,6 1,2 0,8 0,4 Doorzicht (m) Chlorofyl-a Doorzicht ph - meetpunt ROP022A06 9,5 9 8,5 8 7,

65 Zoetermeerse Plas - ROP022A05 Zwemstrand noordzijde - basisparameters Doorzicht - meetpunt ROP022A05 2 1,6 1,2 0,8 0, Doorzicht (m) ph - meetpunt ROP022A05 9,5 9 8,5 8 7,

66 Zoetermeerse Plas - ROP022A17 Speelvijver - basisparameters Doorzicht - meetpunt ROP022A17 2 1,5 1 0, Doorzicht (m) ph - meetpunt ROP022A17 9,5 9 8,5 8 7,

67 Bacteriologische kwaliteit Aanwezigheid Watertemperatuur Doorzicht ph max (kve/100 ml) drijflaag C max. (cm) min. min. - max. algen Som Coli s TT Coli s Zoetermeerse Plas Speelvijver (ROP022A17) ,2-8, ,9-8, ,3-8, ,2-8, ,3-8,7 Zoetermeerse Plas Zwemstrand (ROP022A05) ,3-8, ,1-8, ,4-8, ,2-8, ,3-8,7 Norm ,5 ph 9

68

69 Bijlage 4 Toelichting beoordeling zwemwaterkwaliteit volgens de huidige en nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn

70

71 Berekening toetswaarden De nieuwe zwemwaterrichtlijn (2006/7/EG) verschilt op veel punten van de huidige richtlijn 76/160/EG. Hieronder wordt een overzicht gegeven van de veranderingen in de beoordelingssystematiek. Nieuwe EU-richtlijn In de nieuwe beoordelingssystematiek wordt uitgegaan van een meetreeks over een periode van 4 jaren (het afgelopen badseizoen en de 3 voorgaande badseizoenen). De toetswaarden voor de nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn worden als volgt berekend: Van de gemeten hoeveelheid bacteriën in kolonie vormende eenheden / 100 ml wordt de log 10 - waarde bepaald. (Als het resultaat een nulwaarde is, wordt de log 10 -waarde van de detectielimiet/rapportagegrens van de gebruikte analytische methode gebruikt) Van deze reeks wordt de rekenkundig gemiddelde waarde (1) en de standaarddeviatie (2) berekend De 90- en 95-percentielwaarden zijn de uitkomsten van de formules (3) en (4) 1) log10m1...log10mn = Q n 2) Std (reeks log10_m1 tot en met log10_mn) 3) Q * Std 90-percentielwaarde = 10 4) Q * Std 95-percentielwaarde = 10 Indeling in vier verschillende kwaliteitsklassen (voor binnenwateren) Nieuwe EU-richtlijn Uitstekende kwaliteit Goede kwaliteit Aanvaardbare kwaliteit Slechte kwaliteit E coli <500 ( 95-percentiel) <1.000 (95-percentiel) <900 ( 90-percentiel) >900 ( 90-percentiel) Intestinale enterococcen <200 ( 95-percentiel) <400 (95-percentiel) <330 ( 90-percentiel) >330 ( 90-percentiel) Aantallen in kolonievormende eenheden per 100 ml (kve/100 ml) Huidige EU-richtlijn Volgens de huidige zwemwaternormering wordt uitgegaan van een meetreeks over één zwemseizoen. De kwaliteitsbeoordeling wordt berekend aan de hand van het percentage aan overschrijdingen: Goed: 80 % van de metingen voldoet aan de maximale norm van 100 kve per 100 ml voor thermotolerante bacteriën en 80 % voldoet aan de maximale norm van 500 kve per 100 ml van het totaal aantal colibacteriën. Van de 11 metingen per badseizoen moeten er dus 9 metingen voldoen Voldoende: 95 % van de metingen voldoet aan de maximale norm van kve per 100 ml aan thermotolerante bacteriën en 95 % voldoet aan de maximale norm van kve per 100 ml van het totaal aantal colibacteriën. Dit betekent dat bij 11 metingen/badseizoen alle metingen moeten voldoen Een meting mag niet meer dan het maximale aantal bacteriën bevatten van kolonievormende eenheden aan thermotolerante bacteriën per 100 ml en niet meer dan kolonievormende eenheden aan het totaal aantal bacteriën van de coligroep per 100 ml Onvoldoende: Het percentage van 95 % van de metingen voldoet niet aan de genoemde normen of de maximale waarden zijn overschreden Huidige EU-richtlijn Goede kwaliteit Aanvaardbare kwaliteit Maximale waarde per meting Coli thermotolerant 100 ( 80 %) (95 %) Coli totaal 500 (80 %) (95 %) Aantallen in kolonievormende eenheden per 100 ml (kve/100 ml)

72

73 Bijlage 5 Verslag veldbezoek

74

75 Zoetermeerse Plas Speelvijver Zwemstrand Locatiebezoek d.d , uur , uur Temperatuur: 16 gr. C 16 gr. C Drukte tijdens locatiebezoek: Zwemseizoen nog niet geopend Zwemseizoen nog niet geopend Afmetingen Lengte Zwemstrand 160 meter 400 meter Breedte Zwemstrand 7-30 meter 7-10 meter Voorzieningen Tussen het Zwemstrand en de Sanitaire voorzieningen (aangesloten Speelvijver is een toiletgebouw Tussen het Zwemstrand en de Speelvijver is een toiletgebouw op rioolstelsel) aanwezig welke in het zwemseizoen is geopend (1 april -1 oktober) aanwezig welke in het zwemseizoen is geopend (1 april -1 oktober) Prullenbakken Het strand van de Speelvijver is voorzien van meerdere prullenbakken, circa 10 stuks. Het Zwemstrand is voorzien van meerdere prullenbakken, circa 10 stuks. Toezicht (waar) Geen Geen Speeltoestellen Geen Geen Drijflijn(en) Aanwezig Aanwezig Ondergrond (strand, oever, Zand waterbodem) Zand Stromingsrichting water Onbekend Onbekend. Tussen het eilandje van de Tussen het eilandje van de Speelvijver en het Zwemstrand is een Speelvijver en het Zwemstrand is een Zwemsteiger zwemsteiger aanwezig. Deze steiger zwemsteiger aanwezig. Deze steiger is met name bedoeld voor het breken is met name bedoeld voor het breken van windgolven. van windgolven. De Speelvijver wordt is voorzien van Overig twee bruggen die het eilandje met het Geen strand van de Speelvijver verbind. Riolering en regenwater Lozingspunten regenwaterafvoer Nee, direct aan het strand van de Speelvijver zijn geen lozingspunten van regenwater waargenomen Nee, direct aan het strand van de Speelvijver zijn geen lozingspunten van regenwater waargenomen Afstromend wegwater Nee Nee Overstorten rioolstelsel Nee Nee Ongezuiverde lozingen Nee Nee Lozingspunt RWZI Nee Nee

76 Zoetermeerse Plas Speelvijver Zwemstrand Scheepvaart (recreatie-, beroepsvaart, woonboten) Vaart, vaarroute De plas wordt voornamelijk gebruikt door kleinere recreatieboten (open zeilboten), het is niet goed mogelijk om het water van de Speelvijver te bereiken De plas wordt voornamelijk gebruikt door kleinere recreatieboten (open zeilboten), het is niet goed mogelijk om het water van de Speelvijver te bereiken Ja, meer in het zuidelijk gedeelte (Het Ja, meer in het zuidelijk gedeelte (Jacht)havens Nieuwe Land) is een jachthaven aanwezig. (Het Nieuwe Land) is een jachthaven aanwezig. Aanlegsteigers Ja, tussen het Zwemstrand en de Speelvijver in ligt een steiger die Ja, tussen het Zwemstrand en de Speelvijver in ligt een steiger die gebruikt kan worden op aan te meren. gebruikt kan worden op aan te meren. Woonboten Nee Nee Dieren Huisdieren op strand Bij de Speelvijver zijn tijdens het veldbezoek sporen van loslopende honden aan de waterlijn Nee, geen sporen waargenomen waargenomen Ter hoogte van de drijflijnen van de Ja, ter hoogte van het Zwemstrand Watervogels aanwezig (welke, Speelvijver zijn 2 meerkoeten zijn 10 meerkoeten en 3 meeuwen hoeveel) waargenomen. waargenomen Ratten Nee Nee Flora Water Niet aanwezig Niet aanwezig Omgeving Ligweide/speelweide begroeid met Ligweide/speelweide begroeid met bomen bomen(gras). Algen Niet aanwezig Niet aanwezig Hygiëne Geen feces aanwezig aan de Feces aanwezig op strand (vogels, Geen feces aanwezig aan de waterlijn, wel sporen van watervogels, honden, zwemmers, enzovoort.) waterlijn honden en paarden. Algemene hygiëne Redelijk schoon Redelijk schoon Drijvend vuil Geen Geen Dode dieren Nee Nee Werkzaamheden (baggeren, Onbekend onderhoud, oevers) Onbekend

77 Zoetermeerse Plas Speelvijver Zwemstrand Omgeving Industrie Nee Nee Weilanden en/of boerderijen Nee Nee Overig Ten zuiden van de Zoetermeerse Plas loost een gemaal het overtollig (regen)water via de Broekwegwetering naar de Zoetermeerse Plas. Het stedelijk gebied is voorzien van een gescheiden stelsel Ten zuiden van de Zoetermeerse Plas loost een gemaal het overtollig (regen)water via de Broekwegwetering naar de Zoetermeerse Plas. Het stedelijk gebied is voorzien van een gescheiden stelsel Overig - Soorten waterplanten Onbekend Onbekend Doorzicht Niet gemeten. Redelijk helder water. Niet gemeten. Redelijk helder water. Soorten vis Onbekend Onbekend Algemene indruk waterkwaliteit Water is schoon. Water is schoon. Geur Neutraal Neutraal Kleur Natuurlijk Natuurlijk Schuim Geen Geen Zand, stevige ondergrond (voormalig Ondergrond van het zwemwater veengebied) Zand, stevige ondergrond (voormalig veengebied)