Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

Transcriptie

1 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 12 november 2008

2

3 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer Zwemwaterprofiel van de zwemlocatie in het Valkenburgse Meer ten westen van Leiden

4

5 Verantwoording Titel Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer Opdrachtgever Hoogheemraadschap van Rijnland Projectleider Sigrid Haverkamp Auteur(s) Jonathan Lekkerkerk en Sigrid Haverkamp Projectnummer Aantal pagina's 40 (exclusief bijlagen) Datum 12 november 2008 Handtekening Colofon Tauw bv afdeling Water Handelskade 11 Postbus AC Deventer Telefoon (0570) Fax (0570) Dit document is eigendom van de opdrachtgever en mag door hem worden gebruikt voor het doel waarvoor het is vervaardigd met inachtneming van de rechten die voortvloeien uit de wetgeving op het gebied van het intellectuele eigendom. De auteursrechten van dit document blijven berusten bij Tauw. Kwaliteit en verbetering van product en proces hebben bij Tauw hoge prioriteit. Tauw hanteert daartoe een managementsysteem dat is gecertificeerd dan wel geaccrediteerd volgens: - NEN-EN-ISO Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 5\40

6 6\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

7 Inhoud Verantwoording en colofon... 5 Samenvatting Inleiding Aanleiding Leeswijzer Uitgevoerde werkzaamheden Methode Locatiebezoeken Beschrijving zwemlocatie Situering en beschrijving Hydrologie en hydromorfologie Algemene beschrijving van de zwemlocatie Begrenzing van de zwemwaterzone Analyse historische waterkwaliteit Bacteriologische kwaliteit Waterkwaliteit volgens de huidige (oude) Europese zwemwaterrichtlijn Historische data analyse in combinatie met weersomstandigheden Waterkwaliteit volgens de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn Blauwalgenprofiel Overige pathogene ziekteverwekkers Risicobronnen Beoordeling van gezondheidsrisico s Toelichting gebruikte kentallen spreadsheet ZWEMPROF Resultaten en analyse Conclusies en aanbevelingen Conclusies Aandachtspunten en maatregelen Aanbevelingen vervolgtraject Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 7\40

8 Bijlage(n) 1. Situering meetpunten zwemwaterkwaliteit 2. Resultaten risicoberekening spreadsheet ZWEMPROF 3. Data blauwalgen en fysisch chemische toestandsvariabelen 4. Toelichting beoordeling zwemwaterkwaliteit volgens de huidige en nieuwe EUzwemwaterrichtlijn 5. Verslag veldbezoek 8\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

9 Samenvatting Een verplichting voortkomend uit de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn is het opstellen van een zwemwaterprofiel voor zwemlocaties door de waterbeheerder. In een zwemwaterprofiel worden de bronnen, de verontreinigingsroutes en de locatiespecifieke eigenschappen in kaart gebracht en worden de eventueel benodigde maatregelen ter verbetering van de zwemwaterkwaliteit geïnventariseerd. Dit zwemwaterprofiel heeft betrekking op de zwemlocatie Valkenburgse Meer. De beheerder van deze zwemlocatie is Groenservice Zuid-Holland. Zwemzone In het zwemwaterprofiel is de begrenzing van de zwemwaterzones bepaald op basis van het protocol Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water. Voorgesteld wordt om als zwemzone de huidige begrenzing met drijflijnen aan te houden. Dit komt overeen met een strook van gemiddeld 25 meter vanaf het strand die aan de noordkant door de steiger begrensd word. Het zwemwatermeetpunt RO594 ligt in de zwemwaterzone en is voldoende representatief. Bacteriologische zwemwaterkwaliteit De bacteriologische kwaliteit van het zwemwater bij het Valkenburgse Meer is volgens de huidige richtlijn goed of aanvaardbaar en volgens de nieuwe richtlijn valt deze in de kwaliteitsklasse uitstekend. Dit geeft dus geen aanleiding dat maatregelen nodig zijn bij de zwemlocatie. Van de mogelijke bronnen van bacteriële verontreinigingen op de zwemlocatie is er geen enkele met een negatief effect op de zwemwaterkwaliteit. Hooguit zijn plaatselijk, langs de randen van de zwemzone, geringe effecten te verwachten door watervogels en honden. Om in de toekomst problemen door watervogels te voorkomen is een toename ervan op de zwemlocatie ongewenst. Voor de kwaliteit van het water in de zwemzone is het voldoende dat deze een andere plek uitkiezen. Dit betekent dat de watervogels permanent weggejaagd moeten worden, wat in de praktijk moeilijk uitvoerbaar zal zijn. Wel kan voorkomen worden dat de ganzenpopulatie zich teveel uitbreidt en dat de plekken waar veel vogelfeces ligt worden schoongehouden (niet schoonspuiten maar verwijderen). Ondanks het duidelijk met borden aangegeven verbod voor honden op het strand, worden honden regelmatig op het strand gezien. Om honden van het zwemstrand te weren wordt aanbevolen het toezicht aan te scherpen. Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 9\40

10 Overige gezondheidsrisico s Gezondheidsrisico s door andere ziekteverwekkers zijn in het Valkenburgse Meer niet te verwachten. Blauwalgen In het Valkenburgse Meer is er elk jaar tijdens het zwemseizoen wel een keer een drijflaag bij de zwemlocatie. Tot nu toe heeft dit niet tot grote problemen geleid. Aphanizomenon is dominant maar ook Microcystis en Anabaena komen voor. Deze zijn allemaal in staat drijflagen te vormen. Op basis van de beschikbare informatie en ervaringen uit voorgaande jaren, is de kans op een jaarlijkse toxische bloei van blauwalgen erg groot. Preventieve maatregelen om de blauwalgenproblematiek terug te dringen hebben de voorkeur maar zullen alleen op de lange termijn mogelijk zijn. Deze moeten vooral worden gezocht in het verregaand terugdringen van de eutrofiëring van de plas door volledige isolatie van het boezemwater. Dit is, gezien de huidige zandwinning (nog) geen reële optie. Omdat er in het diepe Valkenburgse meer in de zomer sprake is van temperatuurstratificatie, waardoor er geen verticale menging van water is, is deze geschikt als habitat voor blauwalgsoorten met drijfvermogen. Zelfs bij lage nutriëntengehalten, zoals in het Valkenburgse Meer, zijn dergelijke diepe putten gevoelig voor drijflagen. Een andere optie (op termijn) is daarom verondieping van de plas. Dit betekent dat voorlopig alleen ingezet kan worden op beheersmaatregelen. Luchtmengen is voor diepe watersystemen een bewezen alternatief om groei van blauwalgen te onderdrukken. Gezien de lage recreatiedruk en de uitbreiding (zandwinning) van het Valkenburgse meer wordt dit door Rijnland wel wenselijk maar niet urgent geacht. Het in 2007 uitgevoerde fytoplanktononderzoek is niet volledig en niet representatief voor het hele zwemseizoen. Aanbevolen wordt om fytoplanktononderzoek gedurende een geheel zwemseizoen te continueren. Tevens is het wenselijk om de waarnemingen en ondernomen acties in verband met blauwalgen nauwkeuriger te registreren zodat beter inzicht wordt verkregen in de ontwikkeling ervan. Dit geldt voor zowel het Hoogheemraadschap Rijnland als de Provincie Zuid-Holland. 10\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

11 Resumerend overzicht aandachtspunten en maatregelen Onderwerp Maatregel Wie Bacteriologische Verscherpt toezicht verbod honden op het Groenservice Zuid-Holland waterkwaliteit strand Voorkomen dat de vogelstand zich teveel Groenservice Zuid-Holland uitbreidt nabij de zwemzone en de steiger Verwijderen vogelpoep van de steiger Groenservice Zuid-Holland Blauwalgen Continueren fytoplanktononderzoek Rijnland gedurende een heel zwemseizoen Nauwkeuriger registreren van Rijnland en provincie Zuid-Holland veldwaarnemingen en ondernomen acties Voorlichting publiek Provincie Zuid-Holland / Groenservice Zuid-Holland Optie: op termijn (bij grotere recreatiedruk) Rijnland / Groenservice Zuid-Holland luchtmengsysteem in de plas aanbrengen Verondieping Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 11\40

12 12\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

13 1 Inleiding 1.1 Aanleiding De nieuwe Europese Zwemwaterrichtlijn (2006/7/EC) die maart 2006 van kracht geworden is, schrijft voor dat voor elk zwemwater een zwemwaterprofiel wordt opgesteld. In de nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn staat dat alle zwemwateren aan het einde van het badseizoen van 2015 ten minste moeten voldoen aan de kwaliteit aanvaardbaar. Tevens moeten dan realistische en evenredige maatregelen zijn genomen om het aantal zwemwateren als uitstekend of goed te doen toenemen. In deze nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn worden naast monitoring ook beheersmaatregelen van belang. Dit betekent dat per zwemwaterlocatie naast kwaliteitsgegevens van het oppervlaktewater vooral ook informatie beschikbaar moet zijn over de wijze waarop de zwemwaterkwaliteit beïnvloed wordt. Dit komt erop neer dat de waterkwaliteitsbeheerder van iedere zwemwaterlocatie een inschatting moet maken van de bronnen die de zwemwaterkwaliteit negatief kunnen beïnvloeden. De risico s en bedreigingen voor het zwemwater worden vastgelegd in een zwemwaterprofiel. Volgens de zwemwaterrichtlijn geeft een zwemwaterprofiel een compleet beeld van alle veiligheid- en gezondheidsrisico s op de zwemlocatie. De waterkwaliteitsbeheerder is verantwoordelijk voor waterkwaliteitsmaatregelen en de locatiebeheerder voor maatregelen voor veiligheid en hygiëne. Een zwemwaterprofiel is in eerste instantie bedoeld om inzicht te krijgen in de fecale verontreinigingsbronnen en routes en richt zich op de indicatoren voor fecale verontreinigingen: Escherichia coli (E. coli) en intestinale enterococcen (nieuwe EU-richtlijn) of thermotolerante en totaal bacteriën van de coligroep en fecale streptococcen (huidige/oude parameters). Daarnaast verschaft het zwemwaterprofiel inzicht in mogelijke problemen door cyanobacteriën, overige macroalgen en/of fytoplankton. Andere gezondheidsbedreigende risico s zoals ziekte van Weil, botulisme, zwemmersjeuk, et cetera worden niet specifiek genoemd in de richtlijn maar worden in dit zwemwaterprofiel wel meegenomen. Het Hoogheemraadschap van Rijnland is verantwoordelijk voor het waterkwaliteitsbeheer van 46 zwemlocaties: 41 officiële locaties en 5 potentiële locaties (stand van zaken mei 2008). Voor u ligt het zwemwaterprofiel voor de zwemlocatie Valkenburgse meer dat Tauw in opdracht van het Hoogheemraadschap van Rijnland heeft opgesteld. Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 13\40

14 1.2 Leeswijzer Na deze inleiding worden in hoofdstuk 2 de uitgevoerde werkzaamheden beschreven. In hoofdstuk 3 volgt een beschrijving van de zwemlocaties en hoofdstuk 4 bevat een analyse van de waterkwaliteit en het blauwalgenprofiel. Vervolgens komen de potentiële risicobronnen in hoofdstuk 5 aan bod. Een beschrijving van de gezondheidsrisico s en bronnenanalyse is uitgewerkt in hoofdstuk 6. Tot slot staan in hoofdstuk 7 de conclusies en aanbevelingen. 14\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

15 2 Uitgevoerde werkzaamheden 2.1 Methode Voor het opstellen van zwemwaterprofielen zijn enkele handreikingen/rapporten opgesteld waarin een gestructureerde aanpak van diverse facetten wordt beschreven: Handreiking voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (RIZA/Grontmij, 2005): bacteriologische verontreinigingsbronnen KRW en oppervlaktewater (RIZA/DHV, 2005): afbakening van de zwemlocatie Handreiking zwemwaterprofiel blauwalgen (RIZA/DHV, 2007): blauwalgen Voor zover mogelijk, is voor het opstellen van dit zwemwaterprofiel bij deze handreikingen aangesloten. Figuur 2.1 Routekaart voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (bron: Handreiking) Een zwemwaterprofiel omvat de volgende aspecten: Algemene beschrijving van de zwemwaterlocatie Er wordt een algemene beschrijving van de locatie gegeven waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: algemene gebiedsbeschrijving, hydromorfologie en hydrologie, de begrenzing van de zwemwaterzone, gegevens ten aanzien van problemen en zwemverboden Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 15\40

16 zoals meldingen van gezondheidsklachten (zwemmersjeuk, botulisme) en bloei van blauwalgen Analyse data historische waterkwaliteit De data van de laatste drie à vijf jaar vormen de basis voor de historische waterkwaliteit. In geval van hoge concentraties aan bacteriën wordt gekeken of er een trend zichtbaar is die wijst op invloed van weersomstandigheden, een relatie met bepaalde bronnen of een relatie met een bepaalde periode in het jaar waarin de verhogingen plaatsvinden Identificatie van potentiële bronnen van bacteriologische verontreiniging Op basis van de hiervoor beschreven gegevens, het locatiebezoek en het gesprek met de locatiebeheerder, wordt een lijst van alle potentiële verontreinigingsbronnen opgesteld Beoordeling gesignaleerde verontreinigingsbronnen Met behulp van een eenvoudig spreadsheetmodel (ZWEMPROF) wordt de invloed van de bronnen geschat Evaluatie en conclusies Alle gegevens uit de voorgaande stappen worden naast elkaar gelegd en bekeken. Hierbij wordt bepaald welk van de mogelijke bronnen daadwerkelijk relevant zijn voor de waterkwaliteit op de zwemlocatie Aanbevelingen Als er geen problemen worden geconstateerd bestaat er weinig aanleiding om maatregelen te nemen. Als er wel duidelijke verontreinigingsbronnen zijn gevonden of als er onduidelijkheid is over de betrouwbaarheid van de resultaten, wordt een doorkijk gegeven naar mogelijke maatregelen 2.2 Locatiebezoeken Bij voorkeur wordt een zwemwaterlocatie en de omgeving ervan een keer bezocht op een moment dat de stranden daadwerkelijk door bezoekers gebruikt worden. Immers dan kan een goede indruk van de hygiëne verkregen worden omdat ook zwemmers zelf een bron van bacteriële verontreinigingen kunnen zijn. In verband met de planning van het project is het locatiebezoek uitgevoerd op maandag 21 april (15.00 uur). Er waren geen badgasten aanwezig. Aandachtspunten tijdens het veldbezoek waren ten eerste de mogelijke bronnen van fecale verontreinigingen in de omgeving, maar ten tweede ook andere bedreigingen voor de zwemwaterkwaliteit zoals flora (bijvoorbeeld afgestorven plantenresten), fauna (ratten in verband met ziekte van Weil), botulisme, (blauw)algen, et cetera. Van elke locatie zijn tevens foto s gemaakt. De waarnemingen tijdens het locatiebezoek zijn opgenomen in bijlage 5 en verwerkt in het zwemwaterprofiel. 16\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

17 3 Beschrijving zwemlocatie 3.1 Situering en beschrijving Het Valkenburgse Meer ligt ten westen van Leiden. Het meer ligt ingeklemd tussen Wassenaar, het militaire vliegveld Valkenburg, Valkenburg en de A44. Het Valkenburgse meer is ontstaan door zandwinning en vandaag de dag vindt er nog steeds actieve zandwinning plaats in het westelijk deel van het meer. Het aan- en omliggende gebied van het Valkenburgse Meer bestaat uit het vliegveld Valkenburg en het stedelijk gebied van Wassenaar en Leiden. Aangrenzend ligt aan de noordkant een gebied met bloembollenteelt en glastuinbouw. Rondom de zuidwestkant van het meer ligt een wandelen ruiterpad. Valkenburg Rijn N206 Valkenburgse meer Wassenaarse Wetering A44 Leiden Wassenaar De Korte Vliet Figuur 3.1 Regionale ligging van het Valkenburgse Meer Het zwemstrand ligt aan de zuidoostkant van het Valkenburgse Meer, aan de J. Pellenbargweg. In het noordoostelijk gedeelte van het Valkenburgse Meer is een tweede, niet officieel, zandstrand aanwezig maar dat strand maakt geen deel uit van dit zwemwaterprofiel. Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 17\40

18 Gebruik en nevenfuncties Behalve zwemwater kent het Valkenburgse Meer de volgende recreatieve gebruiksfuncties: recreatievaart (zeilen en surfen) en viswater. In het Valkenburgse Meer wordt nog steeds actief zand gewonnen. Verder heeft het een belangrijke functie voor het bergen en afvoeren van water. (loop)steiger Parkeerplaats Loop en ruiterpad Zwemstrand Figuur 3.2 Directe omgeving de zwemlocatie Valkenburgse Meer KRW status De recreatieplas Valkenburgse meer is conform de Kaderrichtlijn Water geïdentificeerd als een kunstmatig waterlichaam met KRW watertype M20 (matig groot, diep en gebufferd meer). Toekomstige plannen inrichting en waterbeheer In het Valkenburgse Meer gaan de komende jaren ingrijpende fysieke veranderingen plaatsvinden. Het is echter nog niet bekend hoe de uitwerking van de maatregelen en de inrichting van het voormalige kassengebied bij Balkenburg zal plaatsvinden en welke uitwerking deze maatregelen / inrichting hebben ten aanzien van de functie zwemwater in het Valkenburgse Meer. 18\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

19 3.2 Hydrologie en hydromorfologie De recreatieplas het Valkenburgse meer staat in open verbinding met het Rijnlands boezemstelsel (de Rijn). Aan de noordoostelijke kant staat het Valkenburgse Meer via de Wassenaarse of Zijlwatering in verbinding met de Rijn. Er wordt een vast peil gehanteerd (NAP -0,62 m) met een verschil in zomer- en winterpeil van circa 3 cm. De verblijftijd van het water in het Valkenburgse meer is jaarlijks gemiddeld 186 weken, in de zomer gemiddeld 241 weken en in de winter gemiddeld 186 weken. In het Valkenburgse Meer treedt lichte wegzijging op. Dit betekent dat het meer netto belast wordt met gebiedsvreemd water uit de boezem. De afmetingen van het Valkenburgse Meer is lengte circa 900 meter en breedte eveneens circa 900 meter. De maximale diepte van het Valkenburgse meer is 36 meter, de gemiddelde waterdiepte bedraagt 7,5 meter (bron: Diepe Puttenatlas). Rijn Wassenaarse of Zijlwatering Valkenburgse Meer Zwemlocatie Rijn Figuur 3.3 Hydrologische situatie Valkenburgse Meer Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 19\40

20 3.3 Algemene beschrijving van de zwemlocatie Algemeen Beheerder Groenservice Zuid-Holland. Waterkwaliteitsbeheerder Hoogheemraadschap van Rijnland. Provincie Provincie Zuid-Holland. Afmetingen zwemlocatie Het zwemstrand heeft een lengte van circa 220 meter en een breedte van 10 meter. De ligweide heeft een breedte van circa 25 meter. Bezoekersaantallen Onbekend, voor aannames zie hoofdstuk 6. Voorzieningen Kiosk Toiletten zwemstrand Vuilnisbakken Drijflijnen zwemstrand Speeltoestellen Toezicht Speeltoestellen Bodem Onderhoud Direct naast het strand is een restaurant (annex spoorwegmuseum) aanwezig. Er zijn geen toiletvoorzieningen bij het zwemstrand. Eventueel is toiletgebruik in het restaurant mogelijk. Het zwemstrand is voorzien van meerdere vuilnisbakken. Er is een drijflijn bij een waterdiepte van ongeveer 1,50 meter. De afstand van de drijflijn tot de oever varieert van 30 meter bij de loopsteiger tot 0 meter aan de zuidkant. Er zijn geen speeltoestellen in de zwemzone en ook niet op de oever. Onbekend. Geen. De waterbodem van het zwemstrand bestaat uit zand. Geen bijzonderheden bekend. Figuur 3.4 Overzichtsfoto zwemstrand: zicht in zuidelijke richting (links) en noordelijke richting (rechts) 20\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

21 Bijzonderheden Klachten en meldingen Er zijn weinig gezondheidsklachten geweest in de periode Bij de provincie Zuid-Holland staat geregistreerd dat er in 2003 een negatief zwemadvies is geweest vanwege veel gezondheidsklachten en verslechterde waterkwaliteit. Hierbij moet worden opgemerkt dat dit bij veel zwemlocaties vermeld staat en dat een slechte waterkwaliteit niet wordt teruggevonden in de bacteriële gegevens (zie paragraaf 4.1.1). In 2006 is een negatief zwemadvies afgegeven in verband aanwezigheid van giftige blauwalgen. Algemeen Bij de loopsteiger is recentelijk bij de steiger recent een nieuwe houten oeverbeschoeiing aangebracht. Activiteit Tijdens het veldbezoek waren er 2 bezoekers op het zwemstrand aanwezig, er werd niet gezwommen. Daarnaast liepen er enkele hondenbezitters met onaangelijnde honden over het zwemstrand. 3.4 Begrenzing van de zwemwaterzone Voor het begrenzen van de zwemwaterzone uitgegaan van het protocol zoals dat is beschreven in het rapport KRW en oppervlaktewater DHV juni 2005 (Verkennende studie naar de bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de KRW). Opgemerkt wordt dat de provincie Zuid-Holland met ingang van het zwemseizoen 2008 de begrenzing van de zwemzones heeft uitgewerkt. Voor deze zwemlocatie, wordt in dit zwemwaterprofiel dezelfde zwemzone voorgesteld. Bij het zwemstrand is vanaf de loopsteiger een zwemgedeelte met een drijflijn afgezet. De waterdiepte bij de drijflijn is niet bekend maar wordt geschat op circa 1,50 meter. Voorbij de drijflijn wordt het water snel dieper. De afstand van de drijflijn tot de oever varieert van 30 meter bij de steiger tot 0 meter aan de zuidkant en is gemiddeld ongeveer 25 meter. De lengte van het strand is ruim 200 meter. Als zwemzone wordt de gehele zone binnen de drijflijn voorgesteld. Het zwemwatermeetpunt RO594 ligt in de zwemzone en is voldoende representatief. De provincie Zuid-Holland heeft met ingang van het zwemseizoen 2008 de begrenzing van de zwemzones vastgesteld. De door de provincie gehanteerde zwemzone beslaat het gehele wateroppervlak binnen de ballenlijnen van het zwemstrand. In dit zwemwaterprofiel wordt dezelfde begrenzing van de zwemwaterzone voorgesteld. Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 21\40

22 Waterkwaliteitsmeetpunt Zwemzone Figuur 3.5 Begrenzing zwemzone en meetlocatie Valkenburgse Meer 22\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

23 4 Analyse historische waterkwaliteit Gedurende het zwemseizoen wordt door Rijnland tweewekelijks de zwemwaterkwaliteit bepaald. Het meetpunt ligt ter hoogte van de (loop)steiger. De situering van het meetpunt is in figuur 3.5 en in bijlage 1 weergegeven. Tabel 4.1 Meetpunt waterkwaliteit Valkenburgse Meer Omschrijving Code X-coördinaat Y-coördinaat Valkenburgse Meer ROP Bacteriologische kwaliteit De bacteriologische parameters van de huidige zwemwaterrichtlijn (totaal bacteriën van de coligroep, thermotolerante bacteriën van de coligroep en fecale streptokokken) worden in de nieuwe zwemwaterrichtlijn vervangen door Escherichia coli en intestinale enterococcen. Deze indicatoren leveren een betere koppeling tussen de fecale verontreinigingen in zwemwater en gezondheidseffecten. In tabel 4.2 zijn de normen van de huidige en de nieuwe richtlijn weergegeven. De eindbeoordeling van de huidige richtlijn is afwijkend van de nieuwe richtlijn. Bij de huidige parameters zijn er 3 categorieën (goed, aanvaardbaar en slecht) en bij de nieuwe parameters zijn er 4 categorieën (uitstekend, goed, aanvaardbaar en slecht). Een toelichting op de zwemwaterbeoordeling volgens de beide richtlijnen is opgenomen in bijlage 4. Tabel 4.2 Risicowaarden oude en nieuwe zwemwaterparameters in kve 1 /100 ml Parameter Uitstekende kwaliteit Goede kwaliteit Aanvaarbare kwaliteit Nieuwe EU-richtlijn E coli 500 (95-percentiel) (95-percentiel) 900 (90-percentiel) Intestinale enterococcen 200 (95-percentiel) 400 (95-percentiel) 330 (90-percentiel) Huidige EU-richtlijn Coli thermotolerante (80-%) (95-%) Coli totaal (80-%) (95-%) 1 Kolonie vormende eenheid Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 23\40

24 4.1.1 Waterkwaliteit volgens de huidige (oude) Europese zwemwaterrichtlijn In de afgelopen jaren voldeed de bacteriologische waterkwaliteit aan de normen van de huidige EU-zwemwaterrichtlijn. In tabel 4.3 is het toetsresultaat van de zwemwaterkwaliteit weergegeven. Tabel 4.3 Bacteriologische kwaliteit zwemwater volgens de oude EU-richtlijn Jaar Thermotolerante coli Totaal coli Eindoordeel 2003 Goed Goed Goed 2004 Goed Goed Goed 2005 Goed Goed Goed 2006 Goed Goed Goed 2007 Aanvaardbaar Goed Aanvaardbaar De bacteriologische waterkwaliteit was steeds goed of aanvaardbaar. Een grafische weergave van de concentraties aan thermotolerante bacteriën van de coligroep en totaal coli bacteriën staat in respectievelijk figuur 4.1 en figuur 4.2. Uit deze grafieken valt op te maken dat de waarden thermotolerante colibacteriën doorgaans laag zijn en in alle gevallen ver beneden de norm aanvaardbaar (2.000 kve/100 ml) liggen. Eenzelfde beeld is voor totaal coli te zien, (figuur 4.2) zij het dat de waarden heel laag zijn en vrijwel altijd aan de strengste norm (goed) voldoen. Jaartrend TT coli Valkenburgse meer Oostzijde bij museum - RO kve/100 ml norm aanvaardbaar norm goed /apr 1/mei 1/jun 1/jul 1/aug 1/sep 1/okt Figuur 4.1 Bacteriologische waterkwaliteit zwemwater Valkenburgse Meer thermotolerante coli 24\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

25 Jaartrend totaal coli Valkenburgse meer Oostzijde bij museum - RO kve/100 ml norm aanvaardbaar norm goed 0 1/apr 1/mei 1/jun 1/jul 1/aug 1/sep 1/okt Figuur 4.2 Bacteriologische waterkwaliteit zwemwater Valkenburgse Meer totaal coli Historische data analyse in combinatie met weersomstandigheden Om een oorzaak door verontreinigingsbronnen te ontdekken wordt vaak gezocht naar mogelijke relaties met weersomstandigheden. Een relatie tussen fecale bacteriën en neerslag kan wijzen op overstorten in de buurt van de zwemlocatie of een verhoogde afspoeling van met fecaliën verontreinigd regenwater van aanliggende oevers. De analysewaarden voor de bacteriologische parameters waren de afgelopen jaren steeds zodanig laag, dat er geen aanleiding is om een relatie met weersomstandigheden uit te werken Waterkwaliteit volgens de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn Om een beeld te krijgen van wat de wijziging aan parameters voor de kwaliteitsbeoordeling van het zwemwater betekent, zijn in 2004 en 2006 zowel de oude als de nieuwe parameters door Rijnland gemeten. De resultaten staan weergegeven in figuur 4.3 (2004) en figuur 4.4 (2006). Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 25\40

26 Valkenburgse meer (oostzijde bij museum) - RO /apr 11/mei 24/mei 9/jun 22/jun 8/jul 22/jul 10/aug 19/aug 8/sep 28/sep Totaal coli 37 oc Thermo tol. coli 44 oc Escherichia coli Intestinale enterococcen Figuur 4.3 Oude en nieuwe parameters in 2004 voor het Valkenburgse Meer (kve/100 ml) Valkenburgse meer (oostzijde bij museum) - RO /apr 3/mei 15/mei 1/jun 14/jun 29/jun 12/jul 26/jul 10/aug 21/aug 7/sep 19/sep Totaal coli 37 oc Thermo tol. coli 44 oc Escherichia coli Intestinale enterococcen Figuur 4.4 Oude en nieuwe parameters in 2006 voor het Valkenburgse Meer (kve/100 ml) Vooral in het jaar 2004 zijn redelijk grote verschillen te zien tussen de oude en nieuwe parameters. De waarden van de oude parameters voldeden in 2004 en 2006 ruimschoots aan de zwemwaternorm (kwaliteitsklasse aanvaardbaar ). 26\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

27 Ook de nieuwe parameters voldeden in ruime mate aan de zwemwaternorm. Opvallend zijn de verschillen in concentraties tussen de oude en de nieuwe parameters op sommige dagen. De concentraties aan Escherichia coli laten in het jaar 2004, voor 22 juli en 10 augustus, verhoogde waarden zien maar voldoen nog wel aan de nieuwe zwemwaternorm goede kwaliteit terwijl de oude parameters lage(re) concentraties laten zien. De waarden voor Escherichia coli in het jaar 2006 voldoen aan de strengste zwemwaterkwaliteitsnorm (kwaliteitsklasse uitstekend ). De waarden van de nieuwe parameter Intestinale enterococcen voldoen voor de jaren 2004 en 2006 in ruime mate aan de nieuwe zwemwaternorm (kwaliteitsklasse uitstekend ). Deze zijn vaak zo laag dat deze niet in de grafieken zichtbaar zijn. Indeling in kwaliteitsklasse volgens de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn De zwemwaterindeling wordt jaarlijks op basis van de meetreeks van de afgelopen vier badseizoenen vastgesteld. Op basis van de beperkte gegevensset van de badseizoenen 2004 van 2006 is een voorzichtige schatting van de indeling gedaan. De bacteriologische waterkwaliteit in Valkenburgse Meer valt in kwaliteitsklasse uitstekend. Tabel 4.4 Kwaliteitsindeling zwemlocatie Valkenburgse Meer volgens de nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn Totaal oordeel E. coli Intestinale enterococcen Valkenburgse Meer (RO594) Uitstekend Uitstekend Uitstekend 4.2 Blauwalgenprofiel Ieder jaar is er sprake van bloei van blauwalgen in het Valkenburgse meer. Drijflagen manifesteren zich vooral bij de zwemlocatie. Maar voor zover bekend heeft dit nog nooit tot een zwemverbod geleid. Volgens de registratie van de provincie Zuid-Holland is er alleen in 2006 sprake geweest van een negatief zwemadvies (preciezere informatie ontbreekt). Microcystine Als er een vermoeden van aanwezigheid van blauwalgen bij de zwemlocaties is, worden er monsters van de drijflaag en/of de waterkolom genomen en op microcystine onderzocht. Microcystineconcentraties van meer dan door de gezondheidsraad gestelde norm van 20 µg/l geven aanleiding voor het nemen van maatregelen (zwemverbod of waarschuwing). Ieder jaar is er wel één of meerdere keren aanleiding geweest om microcystinebepalingen te doen. Meestal bleven de waarden onder de bepalingsgrens (< 2 µg/l). In 2005 zijn twee keer microcystinegehalten boven de gezondheidsnorm gemeten, te weten 340 µg/l op 14 juli 2005 en Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 27\40

28 28 µg/l op 28 juli De eerst genoemde concentratie viel samen met een drijflaag. Voor zover bekend is destijds geen actie ondernomen (geen waarschuwing of zwemverbod). Fytoplanktonsamenstelling De problemen in de voorgaande jaren waren aanleiding om de fytoplanktonsamenstelling stelselmatig te onderzoeken. In het zwemseizoen van 2007 is op de zwemlocatie (RO594) vier keer de soortensamenstelling onderzocht: ongeveer tweewekelijks gedurende de periode van 5 juni tot 31 juli. Voor zover bekend zijn er in deze periode geen drijflagen geweest. In juni waren er nog geen blauwalgen aanwezig, maar medio juli namen deze fors toe. Op 23 juli 2007 was Aphanizomenon overvloedig aanwezig en Microcystis in iets mindere mate. Beide zijn microcystinevormende blauwalgen. Het gezamenlijke aantal cellen aan Aphanizomenon en Microcystis benaderde de risicowaarde van cellen/ml. Daarnaast zijn kleine hoeveelheden niet toxische blauwalgen aangetroffen die gerapporteerd zijn als Chroococcales, Hormogonales en Pseudoanabaena.Twee weken later (31 juli) waren blauwalgen nauwelijks nog aantoonbaar aanwezig. Tijdens en na de bloei zijn geen microcystinebepalingen gedaan. Wel na het laatste fytoplanktononderzoek op 31 juli, maar vanaf die datum was microcystine niet aantoonbare concentraties in het water aanwezig (concentratie < 2 µg/l). Toestandsvariabelen Een beschouwing van de beschikbare fysisch chemische toestandsvariabelen leert dat het water in het Valkenburgse meer niet bijzonder eutroof is. Bijlage 4 bevat een overzicht van de beschikbare waterkwaliteitsgegevens in relatie tot de problemen met overmatige groei van blauwalgen. Behalve de zwemwaterparameters (temperatuur, doorzicht en ph) zijn van het zwemwatermeetpunt (RO594) geen chemische waterkwaliteitsgegevens bekend. Het doorzicht varieert in de zomermaanden van 1 tot 0,4 meter. De zuurgraad is aan de hoge kant en fluctueert in het zwemseizoen van ph 8,2 tot ph 9. Van een ander meetpunt dat midden in het Valkenburgse meer ligt (ROP601), is voor de jaren 2002 tot en met 2007 een complete meetreeks beschikbaar. Bijlage 4 bevat een samenvattend overzicht van de beschikbare gegevens. Een beschouwing van de nutriënten op meetpunt ROP610 wijst uit dat het water niet erg eutroof is. De stikstof- en fosfaatconcentraties zijn redelijk laag en laten een sterke seizoensfluctuatie zien. De totaalstikstof concentratie ligt in het zomerseizoen met 1,8 mg N/l onder de MTR-waarde van 2,2 mg N/l. Ook fosfaat voldoet met een gemiddelde in de zomer van ongeveer 0,14 mg P/l aan de MTR-waarde van 0,15 mg P/l. Stikstof en fosfaat zijn merendeels in opgeloste vorm (dus beschikbaar) aanwezig. Verhoudingsgewijs is er veel stikstof in het watersysteem (zowel in de zomer als in de winter). De ratio van N:P (opgelost en totaal) is het hoogst in de winter en daalt naar 15 in de zomer. Een stelregel is dat 28\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

29 vooral bij lagere N:P verhoudingen (5 10) veel blauwalgensoorten het voordeel zijn omdat zij stikstof uit de atmosfeer kunnen binden (bijvoorbeeld Anabaena sp. en Aphanizomenon). Hiermee zijn blauwalgen in het voordeel ten opzichte van groenalgen. Dit is voor deze locatie dus niet het geval. Met een chlorideconcentratie van maximaal 150 mg/l is het water zoet. Bepaalde blauwalgsoorten (bijvoorbeeld Microcystis en Anabaena) tolereren licht brak water. De chlorofylconcentraties zijn doorgaans niet bijzonder hoog (tot 50 µg/l) maar een enkele keer is in de zomer een piekconcentratie gemeten: 110 µg/l op 5 juli 2006 (NW4-norm 100 µg/l). Het doorzicht op dit meetpunt in het midden van de plas is in het zomerhalfjaar wisselend en varieert van 1,9 meter tot 0,4 meter. Net als op het zwemwatermeetpunt (RO594) is de ph in het midden van de plas (RO601) aan de hoge kant en varieert van ph 8 en ph 9. Hoge piekwaarden zijn vrijwel nooit gemeten (ph 9 en hoger). Vaak gaan hoge ph-waarden samen met een bloei van algen, maar dat is op dit meetpunt in het midden van de plas nooit gezien. Beoordeling blauwalgen Resumerend kan op basis van de beschikbare informatie uit de voorgaande jaren worden geconcludeerd dat de kans op een toxische bloei van blauwalgen bij de zwemlocaties in het Valkenburgse meer groot is. Het fytoplankton onderzoek wijst uit dat de samenstelling van de blauwalgen wordt gedomineerd door het toxinevormende Aphanizomenon en in mindere mate door Microcystis. Beide kunnen drijflagen vormen. Geplande maatregelen In het kader van de KRW zijn voor het Valkenburgse meer nog geen maatregelen gepland om de waterkwaliteit te verbeteren omdat in het gebied nog grootschalige ontwikkelingen zijn gepland (onder andere uitbreiding zandwinning). Resumé en aandachtspunten Omdat er in het diepe Valkenburgse meer in de zomer sprake is van temperatuurstratificatie, waardoor er geen verticale menging van water is, is deze geschikt als habitat voor blauwalgsoorten met drijfvermogen (zoals Microcystis, Anabaena en Aphanizomenon). Zelfs bij lage nutriëntengehalten blijven dergelijke diepe putten gevoelig voor drijflagen De resultaten van de quick scan zoals hiervoor genoemd, passen niet helemaal binnen algemene beeld van het blauwalgenprobleem in het Valkenburgse meer. Van de 4 fytoplankton monsternames is 1 keer een grote hoeveelheid blauwalgen aangetoond waarbij Aphanizomenon dominant was. Deze blauwalg staat niet als een microcystineproducent bekend (wel anatoxine). Dit verklaart dus niet de hoge microcystineconcentraties die in 2005 zijn gemeten. De blauwalgsoorten die het giftige microcystine produceren zijn slechts in geringe aantallen aangetroffen (Microcystis en Anabaena) Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 29\40

30 Het ontstaan van zomerbloeien, blauwalgdrijflagen en de algensamenstelling kan heel grillig verlopen en is ondermeer weer-/temperatuurafhankelijk. Het fytoplanktononderzoek in 2007 was gezien de koude julimaand niet erg representatief en vanaf augustus is de soortensamenstelling van het fytoplankton niet meer onderzocht De waarnemingen uit de tweewekelijkse zwemwaterbemonsteringen stroken niet met het algemene beeld van de blauwalgenproblematiek in het Valkenburgse meer. Slechts één maal, op 14 juni 2007, is door de monsternemer een drijflaag genoteerd. Op die dag was er tevens sprake van een hoog microcystinegehalte in het water. Over hoe drijflaagvorming zich ontwikkelt (ontstaat en weer verdwijnt) is niets bekend. Bovendien lijkt de registratie bij de provincie Zuid-Holland omtrent negatieve zwemadviezen c.q. -verboden niet te stroken met de datagegevens van Rijnland Net als het Valkenburgse meer zijn er in het beheersgebied van het Hoogheemraadschap van Rijnland veel diepe zandwinputten die herhaaldelijk te kampen hebben met overlast als gevolg van drijflagen van blauwalgen. Een van de methoden om de blauwalgen te bestrijden in diepe putten is het plaatsen van een luchtmenginstallatie. In de Nieuwe Meer en de Haarlemmermeerse Bosplas is dit effectief gebleken. Hoogheemraadschap is voornemens om in meer diepe zandwinputten menginstallaties te installeren. Het Valkenburgse meer is een van de locaties die hiervoor heel geschikt is (Prioritering blauwalgenoverlast en menginstallaties, december 2007 en beleid diepe putten HH Rijnland, april 2006). Echter de urgentie (recreatiedruk) is niet groot genoeg dat voor het Valkenburgse Meer concrete plannen zijn gemaakt. Ook voor de KRW zijn nog geen ecologische doelstellingen geformuleerd. De ontwikkeling van de plas is onzeker in verband met de zandwinning door verdieping en uitbreiding van de plas (minimaal tot 2010 en waarschijnlijke verlenging) 4.3 Overige pathogene ziekteverwekkers Klachten over verontreinigingen zoals zwemmersjeuk, ziekte van Weil, botulisme, et cetera zijn van de zwemlocatie Valkenburgse Meer niet bekend. 30\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

31 5 Risicobronnen In onderstaand overzicht wordt een beschrijving gegeven van de mogelijke bronnen voor bacteriële verontreinigingen. Risico bronnen Regenwaterlozingen/ Nee. overstorten Wegwater Nee. De direct aan het strand grenzende parkeerplaats is rondom afgezet met trottoirbanden en de afwatering is via regenwaterputten die op de riolering aangesloten zijn. Afstroming van weg- c.q. regenwater van de parkeerplaats via het strand naar de zwemzone is dus niet mogelijk. Effluent RWZI Nee. Ongerioleerde lozingen Ja, in de Wassenaarse of Zijlwatering ligt een viertal woonboten. De afstand tot de zwemlocatie bedraagt circa 1000 meter. Niet bekend is of deze woonboten al op de riolering zijn aangesloten of over een IBA beschikken (informatie Rijnland). Vooralsnog is er in dit zwemwaterprofiel vanuit gegaan dat de woonboten (nog) ongezuiverd lozen op de Wassenaarse of Zijlwetering. Wateraanvoer Nee (bacteriën)/ja (nutriënten en blauwalgen). In de meest noordoostelijke punt van het Valkenburgse Meer vindt uitwisseling van water met de Oude Rijn plaats. Dit is tevens de in- en uitvaart voor de beroepsvaart. (Mest)water omringend Nee. agrarisch gebied Recreatievaart Nee. Recreatievaart is toegestaan, echter de motorboten dienen kleiner dan 7 meter te zijn en mogen niet harder dan 13 km/ uur varen. Door het ontbreken van aanlegmogelijkheden en de grootte van de bootjes wordt de recreatievaart niet als risicobron gezien. Jachthavens Ja. Aan de noordkant van Wassenaar ligt een jachthaven welke via de Wassenaarse of Zijlwatering in verbinding staat met de Oude Rijn en het Valkenburgse Meer. In deze jachthaven liggen vooral kleinere zeilboten en motorbootjes (circa 50 ligplaatsen). Beroepsvaart Ja. In verband met de ontzanding varen er slepers met duwbakken en zandschepen en ligt er een zandmolen in de plas. De activiteiten vinden plaats aan de noord(westelijke) kant van de plas. (Blauw)algen Ja, regelmatig zijn drijflagen gesignaleerd (zie paragraaf 4.2). Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 31\40

32 Planten Nee. Voor zover bekend is er geen overmatige plantengroei in de zwemzones. Dieren Honden zijn toegelaten rondom de recreatieplas maar direct op het strand en de ligweiden geldt een verbod, althans het jaarrond staat er een verbodsbord bij het strand. Volgens het informatiepaneel zijn honden alleen tijdens het zwemseizoen (1 april-1 oktober) op het strand en ligweide verboden en is er in die periode plaatselijk een aanlijngebod. Ondanks dit verbod zijn er ten tijde van het veldbezoek honden op de stranden gezien Tijdens het veldbezoek zijn langs de zuidoever, net buiten de zwemzone, verscheidene watervogels aangetroffen, (ganzen (4x), zwanen (7x) en meerkoeten (5 x)). Op de loopsteiger bij het zwemstrand lagen veel uitwerpselen van watervogels. Dit duidt op aanwezigheid van watervogels bij het zwemstrand en in de zwemzone Paarden zijn toegestaan langs de zuid- en westoever. Op en in de nabijheid van het strand zijn paarden verboden, er staat een duidelijk verbodsbord Menselijke belasting Er zijn geen toiletvoorzieningen bij het zwemstrand. Eventueel is toiletgebruik in het restaurant mogelijk. Vooral met het oog op de allerkleinste zwemmers, wordt invloed door menselijke belasting mogelijk geacht. Algemene indruk Het zwemstrand inclusief de ligweiden zag er tijdens het hygiëne locatiebezoek schoon uit. Figuur 5.1 Ganzen en, zwanen en meerkoeten bij de zuidwestoever (net buiten de zwemzone) 32\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

33 6 Beoordeling van gezondheidsrisico s Bij de Handreiking bij het opstellen van een zwemwaterprofiel hoort een spreadsheetmodel, genaamd ZWEMPROF, om de invloed van de bronnen te kunnen schatten. Indien uit deze eenvoudige berekeningen geen relevante beïnvloeding van een verontreinigingsbron of -route wordt gevonden kan hiermee worden volstaan. Opgemerkt wordt dat met de spreadsheet alleen gezondheidsrisico s ten gevolge van fecale verontreinigingen (E. coli en intestinale Enterococcen) bepaald wordt. Gezondheidsrisico s door blauwalgen en andere ziekteverwekkers zoals zwemmersjeuk, botulisme en chemische verontreinigingen, moeten afzonderlijk beoordeeld worden. Voor alle geïdentificeerde bronnen zijn de kentallen in het spreadsheet ingevuld, zie bijlage 2. De uitkomsten van de berekening zijn in dezelfde bijlage te vinden. 6.1 Toelichting gebruikte kentallen spreadsheet ZWEMPROF Afmetingen zwemzone en waterdiepte Voor het oppervlak van de zwemzone is uitgegaan van de begrenzing zoals aangegeven in paragraaf 3.3. Het betreft het zwemgedeelte binnen de drijflijn. Zwemmers. Het aantal zwemmers is niet bekend. Daarom is een ruwe schatting gemaakt op basis van het oppervlak van het strand en de ligweide. Het oppervlak van het strand inclusief ligweiden bedraagt m². Als wordt uitgegaan van een benodigd oppervlak van minimaal 6 m 2 per bezoekers op een topdag, komt dat neer op circa bezoekers/zwemmers op een topdag. Voor een normale zomerse dag zijn de aantallen op een topdag door een factor 3 gedeeld (450 bezoekers). In ZWEMPROF is gerekend met het aantal bezoekers als zwemmers. Uit ZWEMPROF komt naar voren dat zwemmers geen invloed hebben op de zwemwaterkwaliteit, ook niet op een topdag. Watervogels. Net buiten de zwemzone is tijdens het veldbezoek een groep watervogels waargenomen en op de (loop)steiger bij het strand waren uitwerpselen van watervogels te zien. In Zwemprof wordt uitgegaan van in totaal 15 watervogels in de zwemzone (gemiddelde afstand van 0). Uit ZWEMPROF komt naar voren dat watervogels binnen de zwemzone als afzonderlijke bron geen invloed hebben op de zwemwaterkwaliteit. Honden. Bij het Valkenburgse Meer worden veel honden uitgelaten. Tijdens het veldbezoek zijn meerdere honden op en om het zwemstrand gezien. Algemeen wordt aangenomen dat hondenpoep de bacteriologische waterkwaliteit negatief kan beïnvloeden, maar onderzoeksgegevens zijn niet bekend. De rekenmodule in ZWEMPROF heeft hiervoor (nog) Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 33\40

34 geen kentallen. Om een idee te krijgen van wat dit kan betekenen zou een hond vergeleken kunnen worden met vijf watervogels. Als afzonderlijke bron is er volgens ZWEMPROF bij vier honden nog geen effect op de bacteriële waterkwaliteit te verwachten. Maar gezamenlijk met watervogels is er wel een gering effect op de zwemwaterkwaliteit te verwachten. Paarden. Net ten zuiden van de zwemzone/ zwemstrand is een wandelpad aanwezig. Dit wandelpad wordt soms tegen de regels in gebruikt door ruiters, althans tijdens het veldbezoek zijn paardenvijgen op het pad aangetroffen. Het wandelpad bevindt zich op een verhoogde kade met een harde ondergrond waardoor regenwater naar de zwemzone kan afstromen. De rekenmodule in ZWEMPROF heeft hiervoor (nog) geen kentallen. Algemeen wordt aangenomen dat paardenpoep de bacteriologische waterkwaliteit negatief kan beïnvloeden, maar onderzoeksgegevens zijn niet bekend. Om een idee te krijgen van wat dit kan betekenen zou een paard vergeleken kunnen worden met 20 watervogels. Beroepsvaart. Aan de westkant van het Valkenburgse Meer varen slepers en beunschepen met zand en er ligt tevens een zandzuiger. In ZWEMPROF wordt rekening gehouden met een totaal van 10 slepers/binnenvaartschepen per dag. Voor de afstand wordt gerekend met een afstand van 700 meter tot de zwemzone. Hiervan uitgaande is er volgens ZWEMPROF geen invloed op de zwemwaterkwaliteit. Jachthavens. De dichtstbijzijnde jachthaven bij het Valkenburgse Meer ligt ten noorden van Wassenaar, aan de Wassenaarse of Zijlwatering, op ongeveer meter afstand. Uitgegaan is van een uitwisselingsdebiet met het overige water van 0,2 m³/ sec en een fractie naar het zwemwater (via de Wassenaarse of Zijlwatering) van 0,1. Uit ZWEMPROF volgt dat de jachthaven niet van invloed is op de zwemwaterkwaliteit. Ongerioleerde lozingen (woonboten). In de Wassenaarse of Zijlwatering (bocht naar de Oude Rijn) liggen vier woonboten. Voor het bepalen van het volume van de lozingen is uitgegaan van een gemiddeld verbruik van 130 liter water per persoon/dag en vier bewoners per woonboot. Voor de vier woonboten komt dat gezamenlijk neer op een volume van 2,1 m 3 /dag. De afstand tot de zwemlocatie (over het water) bedraagt ongeveer meter. De toegekende fractie is op 0,2 gesteld. Uit ZWEMPROF volgt dat de zwemwaterkwaliteit niet door de woonboten beïnvloed wordt. 34\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

35 6.2 Resultaten en analyse Risico s door fecale verontreinigingsbronnen Uit ZWEMPROF volgt dat er voor de zwemlocatie Valkenburgse Meer geen noemenswaardige risicobronnen te onderscheiden zijn. Alleen wanneer alle mogelijke bronnen bij elkaar worden opgeteld is er een gering effect op de zwemwaterkwaliteit te verwachten. De risicobronnen die dan het grootste aandeel leveren zijn watervogels, honden en paarden. Opgemerkt wordt dat deze situatie zich in de praktijk vrijwel niet zal voordoen. Er moet dan sprake zijn van hondenfeces vlak bij de waterlijn én paarden op het zwemstrand. Opgemerkt wordt dat ZWEMPROF uitgaat van volledige menging van verontreinigingen in de zwemzone. Kortstondige verontreinigingen in de directe nabijheid van watervogels in de zwemzone of bij hondenfeces op het strand is altijd mogelijk. Vaak is dat op de randen van de zwemzone c.q. strand en niet bij het zwemwatermeetpunt dat er middenin ligt. Hierbij kan dan gedacht worden aan watervogels op de steiger aan de noordkant van de zwemzone of ganzen en zwanen op het strand of hondenfeces bij de waterlijn op de zuidkant ervan. Overigens is er bij droog weer is er geen invloed door hondenfeces te verwachten en ook niet wanneer de feces op grotere afstand van de waterlijn ligt. Dan zal het verontreinigde regenwater in de bodem zijn weggezakt nog voordat het zwemwater bereikt is. In de bodem vindt filtering en zuivering plaats. Echter, net zo belangrijk is dat dit tot onhygiënische situaties op het strand zelf kan leiden. Ook heeft dit een negatieve invloed op de beleving van zwemmers. Overige pathogene ziekteverwekkers Gezondheidsrisico s door andere ziekteverwekkers zijn in het Valkenburgse Meer niet te verwachten. Risico s door blauwalgen In het Valkenburgse meer is jaarlijks in meer of mindere mate sprake van bloei van blauwalgen. Tijdens het zwemseizoen is er elk jaar wel een keer een drijflaag bij de zwemlocatie. Maar in hoeverre blauwalgen de afgelopen jaren aanleiding waren tot een negatief zwemadvies blijkt niet duidelijk uit de geregistreerde gegevens. Wel zijn de blauwalgen redenen voor alertheid van de beheerders.volgens het uitgevoerde fytoplanktononderzoek in 2007, was van de toxinevormende blauwalgen Aphanizomenon dominant aanwezig (deze produceert geen microcystine maar wel anatoxine). Daarnaast waren de microcystine producerende blauwalgen Microcystis en Anabaena aanwezig. Deze zijn allemaal in staat drijflagen te vormen. Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 35\40

36 36\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

37 7 Conclusies en aanbevelingen 7.1 Conclusies Bacteriologische waterkwaliteit In de beschouwde periode van 2003 tot en met 2007 werd de bacteriologische waterkwaliteit (op basis van de oude EU-richtlijn) beoordeeld als aanvaardbaar of goed. De bacteriële waarden (som colibacteriën en thermotolerante colibacteriën) waren altijd laag en voldeden ruimschoots aan de kwaliteitsnorm. In 2004 en 2006 zijn voor het eerst ook de nieuwe bacteriologische parameters Escherichia coli (E. coli) en intestinale enterococcen gemeten. Hierbij voldeden zowel E. coli als intestinale enterococcen aan het kwaliteitsniveau uitstekend. Op basis van deze beperkte gegevensset wordt het zwemwater van het zwemstrand Valkenburgse Meer ingedeeld in de kwaliteitsklasse uitstekend. Deze beoordeling komt redelijk overeen met beoordeling onder de huidige richtlijn. Bacteriologische verontreinigingsbronnen Volgens het spreadsheet ZWEMPROF zijn er geen risicobronnen die invloed te hebben op de bacteriologische waterkwaliteit. Dit past in het beeld van de goede zwemwaterkwaliteit die altijd is gemeten. Beïnvloeding van de zwemwaterkwaliteit aan de randen van de zwemzone wordt valt niet uit te sluiten. Hierbij moet dan gedacht worden aan watervogels op de steiger aan de noordkant van de zwemzone of ganzen, zwanen en honden op het strand aan de zuidkant van de zwemzone. Overig Gezondheidsrisico s door andere ziekteverwekkers zijn in het Valkenburgse Meer niet te verwachten. Blauwalgen Op basis van de beschikbare informatie en ervaringen uit voorgaande jaren, is de kans op een jaarlijkse toxische bloei van blauwalgen groot. In het Valkenburgse Meer is er elk jaar tijdens het zwemseizoen wel een keer een drijflaag bij de zwemlocatie. Tot nu toe heeft dit niet tot grote problemen geleid. Aphanizomenon is dominant maar ook Microcystis en Anabaena komen voor. Deze zijn allemaal in staat drijflagen te vormen. Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 37\40

38 7.2 Aandachtspunten en maatregelen Op basis van de kwaliteitsklasse indeling (wisselend aanvaardbaar en goed volgens huidige EU-richtlijn en uitstekend onder nieuwe EU-richtlijn) is er geen noodzaak tot treffen van maatregelen voor bacteriologische kwaliteit. Om problemen te voorkomen zijn de volgende aandachtspunten van belang: Bacteriologische waterkwaliteit Aan de randen van de zwemzone zouden watervogels een bedreiging voor de zwemwaterkwaliteit kunnen vormen. Voor de waterkwaliteit is het voldoende wanneer deze bij de zwemzone vandaan blijven. Tot op heden was de bacteriologische waterkwaliteit altijd goed, dus vanuit die optiek is er geen aanleiding tot het nemen van maatregelen. Wel moet voorkomen worden dat de vogelstand zich teveel uitbreidt, dit geldt vooral voor de ganzenpopulatie, of dat er veel vogelfeces op de steiger blijft liggen. Afstroming van verontreinigd water vanaf de steiger kan voorkomen worden door de vogelpoep te verwijderen en af te voeren. Dus niet met water afspuiten Rondom en ter plaatse van het zwemstrand Valkenburgse Meer worden veel honden uitgelaten. In de praktijk houdt niet iedereen zich aan de verbodbepalingen en daarom is verscherpt toezicht/handhaving in de zomerperiode op z n plaats Blauwalgen Aanpak aan de bron (nutriëntenreductie) heeft de voorkeur maar dit zal alleen op de lange termijn kunnen werken. De verwachting is dat de problematiek op de middellange termijn (10 jaar) niet zal afnemen. Ook de waterkwaliteitsverbeteringen die de Kaderrichtlijn Water teweeg brengt zullen de problematiek niet binnen die termijn kunnen verminderen Dit betekent dat voorlopig alleen ingezet kan worden op beheersmaatregelen. Luchtmengen is voor diepe watersystemen een bewezen alternatief om groei van blauwalgen te onderdrukken. Gezien de lage recreatiedruk en de uitbreiding (zandwinning) van het Valkenburgse meer wordt dit door Rijnland wel wenselijk maar niet urgent geacht Het in 2007 uitgevoerde fytoplanktononderzoek is niet representatief voor het hele zwemseizoen. Alleen in juni en juli zijn er monsters onderzocht en daarna is het onderzoek gestopt. Wel is duidelijk dat er sprake is van toxinevormende blauwalgen (vooral Aphanizomenon (anatoxine) en Microcystis (microcystine) en Anabaena (beide toxines)). Maar hoe en wanneer drijflagen zich ontwikkelen valt uit de geregistreerde gegevens niet op te maken. Aanbevolen wordt om fytoplanktononderzoek gedurende een geheel zwemseizoen te continueren. Tevens is het wenselijk om de waarnemingen en ondernomen acties in verband met blauwalgen nauwkeuriger te registreren zodat beter inzicht wordt verkregen in de ontwikkeling ervan 38\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

39 Als er drijflagen op de plas dreigen te ontstaan, is het belangrijk om op een pro actieve wijze het publiek voor te lichten (omtrent het al dan niet het voorkomen van blauwalgen op de zwemlocatie, waar op de plas zijn drijflagen aanwezig en wat zijn de gezondheidsrisico s, et cetera) via internet, op de zwemlocatie, huis aan huisbladen, radio en regionale tv, et cetera Onderwerp Maatregel Wie Bacteriologische Verscherpt toezicht verbod honden op het Groenservice Zuid-Holland waterkwaliteit strand Voorkomen dat de vogelstand zich teveel Groenservice Zuid-Holland uitbreid nabij de zwemzone en de steiger Verwijderen vogelpoep van de steiger Groenservice Zuid-Holland Blauwalgen Continueren fytoplanktononderzoek Rijnland gedurende een heel zwemseizoen Nauwkeuriger registreren van Rijnland en provincie Zuid-Holland veldwaarnemingen en ondernomen acties Voorlichting publiek Provincie Zuid-Holland / Groenservice Zuid-Holland Optie: op termijn (bij grotere recreatiedruk) Rijnland / Groenservice Zuid-Holland luchtmengsysteem in de plas aanbrengen 7.3 Aanbevelingen vervolgtraject Actualisatie Het zwemwaterprofiel voor de zwemlocatie Valkenburgse Meer is met deze rapportage gereed. Afhankelijk van de zwemwaterindeling waarin de zwemlocatie volgens de EU-zwemwaterrichtlijn wordt ingedeeld, moet het zwemwaterprofiel regelmatig geactualiseerd worden. Zwemwaterindeling Uitstekend Goed Bevredigend/aanvaardbaar Slecht Actualisatie zwemwaterprofiel vindt ten minste plaats om de Alleen als de indeling verandert in goed, aanvaardbaar of slecht Vier jaar Drie jaar Twee jaar De zwemwaterindeling wordt jaarlijks op basis van de meetreeks van de afgelopen vier badseizoenen vastgesteld. Op basis van de beperkte gegevensset uit de badseizoenen van 2004 en 2006 is een voorzichtige schatting van de indeling gedaan. Van de zwemlocatie Valkenburgse Meer wordt de bacteriologische waterkwaliteit ingedeeld in kwaliteitsklasse uitstekend. Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer 39\40

40 Totaal oordeel E. coli intestinale enterococcen Valkenburgse Meer Uitstekend Uitstekend Uitstekend Dit betekent dat de actualisatie van het zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer alleen nodig is als de indeling in kwaliteitsklasse wijzigt of slechter wordt. 40\40 Zwemwaterprofiel Valkenburgse Meer

41 Bijlage 1 Situering meetpunten zwemwaterkwaliteit

42

43 Bron: Hoogheemraadschap van Rijnland

44

45 Bijlage 2 Resultaten risicoberekening spreadsheet ZWEMPROF

46

47

48

49 Zwemlocatie Valkenburgse Meer ZWEMPROF Naam locatie: Valkenburgse Meer Datum beoordeling: 29/7/2008 Type systeem plas 1 Overstort gemengd stelsel (incidenteel) Jachthavens (continue belasting) breedte plas (m) 900 afstand overstort gemengd stelsel 0 Uitwisselingsdebiet met overig water (m3/sec) 0,2 lengte plas (m) 900 Overstortvolume 0 afstand tot zwemplek (m) 3500 gemiddelde diepte plas (m) 7,5 Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0,1 oppervlak zwemzone (m2) 5250 Overstort gescheiden stelsel (incidenteel) Watervogels (continue belasting) lengte zwemstrand (m) 210 afstand overstort gescheiden stelsel 0 Aantal 15 Overstortvolume 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Zwemmers Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 1 gemiddeld aantal per dag 450 aantal bij extreme drukte 1300 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf Lokale bron (incidenteel) Debiet lozing (m3/sec) 0 concentratie ecoli (KVE/sec) 0 Recreatievaart afstand tot zwemplek (m) 0 concentratie enterokokken (KVE/sec) 0 aantal boten per dag 0 Fractie naar zwemwater 0 volume (m3) 0 aantal; bij extreme drukte 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Afstand tot zwemplek (m) 0 Ongezuiverde lozingen (incidenteel) Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 Volume lozing (m3) 2,1 afstand tot zwemplek (m) 1000 Lokale bron (continu) RWZI Fractie naar zwemwater 0,2 belasting ecoli (KVE/halfjaar) 0 Debiet (m3/sec) 0 belasting enterokokken (KVE/halfjaar) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Afstromend wegwater (incidenteel) afstand tot zwemplek (m) 0 Fractie naar zwemwater 0 Volume lozing (m3) 0 Fractie naar zwemwater 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Agrarisch achterland Fractie naar zwemwater 0 Bodemtype zand 3 aantal hectare 0 Beroepsvaart (continue belasting) mestsoort Melkkoeien 3 Aantal boten per dag 10 afstand tot zwemplek (m) 0 afstand tot zwemplek (m) 700 Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0,5 Bijdrage bronnen legenda EC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (E.c <200KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (E.c tussen 200 en 500KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (E.c tussen 500 en 900KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (E.c >900KVE/100ml) Naam locatie: Valkenburgse Meer Datum beoordeling: 29/7/2008 legenda IC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (IE <100KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (IE tussen 100 en 200KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (IE tussen 200 en 330KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (IE >330KVE/100ml) gemiddeld EC zeer druk EC gemiddeld IE zeer druk IE eindoordeel EC eindoordeel EC Zwemmers 0,05 0,15 0,03 0,07 gemiddeld zeer druk 0,75 0,85 Recreatievaart 0,00 0,00 0,00 0,00 RWZI 0,00 0,00 eindscore IC eindscore IC Agrarisch achterland 0,00 0,00 gemiddeld zeer druk RioolOverstort 0,73 0,77 gemengd stelsel 0,00 0,00 gescheiden stelsel 0,00 0,00 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf 0,00 0,00 Ongezuiverde lozingen 0,00 0,00 Afstromend wegwater 0,00 0,00 Beroepsvaart 0,00 0,00 Jachthavens 0,00 0,00 Watervogels 0,70 0,70 Lokale bron (Incidenteel) 0,00 0,00 Lokale bron (continue belasting) 0,00 0,00

50

51 Bijlage 3 Data blauwalgen en fysisch chemische toestandsvariabelen

52

53 Overzicht van de gegevens blauwalgen onderzoek RO594 - Valkenburgse meer, (oostzijde bij museum) Datum Drijflaag Fytopl. Onderz. Microcystis kolonie Microcystine Anabaena Aphanizomenon Microcystis Pseudoanabaena Chroococcales Chroococcales kolonie Hormogonales Actie µg/l aantal cellen per ml drijflaag x x x x Toelichting: Overschrijding van de WHO gezondheidsnorm microcystine van > 20 µg/l Overschrijding risicowaarde cellen/ml (aangepaste protocol Veilig zwemmen, april 2008)

54

55 Valkenburgse meer - midden in de plas (RO601): nutriënten Stikstof - meetpunt RO ,5 Concentratie mg N/l 3 2,5 2 1,5 1 0, N opgelost Streefw aarde N opgelost N MTR N-totaal Fosfaat - meetpunt RO601 0,3 Concentratie mg P/l 0,2 0,1 0, P MTR-P-totaal PO4 Streefw aarde PO4 70 N:P ratio - meetpunt RO N:P ratio totaal opgelost

56 Valkenburgse meer - midden in de plas (RO601 - Basisparameters 250 Chloride - meetpunt RO Concentratie mg/l Chlorofyl-a en doorzicht - meetpunt RO Chlorofyl-a ug/l ,5 2 1,5 1 0,5 Doorzicht (m) Chlorofyl-a Doorzicht 9,5 ph - meetpunt RO601 9 ph 8,5 8 7,

57 Valkenburgse meer - zwemzone (RO594) - Basisparameters Chlorofyl-a en doorzicht - meetpunt RO ,5 1 0, Doorzicht (m) ph - meetpunt RO594 9,5 9 ph 8,5 8 7,

58

59 Bijlage 4 Toelichting beoordeling zwemwaterkwaliteit volgens de huidige en nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn

60

61 Berekening toetswaarden De nieuwe zwemwaterrichtlijn (2006/7/EG) verschilt op veel punten van de huidige richtlijn 76/160/EG. Hieronder wordt een overzicht gegeven van de veranderingen in de beoordelingssystematiek. Nieuwe EU-richtlijn In de nieuwe beoordelingssystematiek wordt uitgegaan van een meetreeks over een periode van 4 jaren (het afgelopen badseizoen en de 3 voorgaande badseizoenen). De toetswaarden voor de nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn worden als volgt berekend: Van de gemeten hoeveelheid bacteriën in kolonie vormende eenheden / 100 ml wordt de log 10 - waarde bepaald. (Als het resultaat een nulwaarde is, wordt de log 10 -waarde van de detectielimiet/rapportagegrens van de gebruikte analytische methode gebruikt) Van deze reeks wordt de rekenkundig gemiddelde waarde (1) en de standaarddeviatie (2) berekend De 90- en 95-percentielwaarden zijn de uitkomsten van de formules (3) en (4) 1) log10m1...log10mn = Q n 2) Std (reeks log10_m1 tot en met log10_mn) 3) Q * Std 90-percentielwaarde = 10 4) Q * Std 95-percentielwaarde = 10 Indeling in vier verschillende kwaliteitsklassen (voor binnenwateren) Nieuwe EU-richtlijn Uitstekende kwaliteit Goede kwaliteit Aanvaardbare kwaliteit Slechte kwaliteit E coli <500 ( 95-percentiel) <1.000 (95-percentiel) <900 ( 90-percentiel) >900 ( 90-percentiel) Intestinale enterococcen <200 ( 95-percentiel) <400 (95-percentiel) <330 ( 90-percentiel) >330 ( 90-percentiel) Aantallen in kolonievormende eenheden per 100 ml (kve/100 ml) Huidige EU-richtlijn Volgens de huidige zwemwaternormering wordt uitgegaan van een meetreeks over één zwemseizoen. De kwaliteitsbeoordeling wordt berekend aan de hand van het percentage aan overschrijdingen: Goed: 80 % van de metingen voldoet aan de maximale norm van 100 kve per 100 ml voor thermotolerante bacteriën en 80 % voldoet aan de maximale norm van 500 kve per 100 ml van het totaal aantal colibacteriën. Van de 11 metingen per badseizoen moeten er dus 9 metingen voldoen Voldoende: 95 % van de metingen voldoet aan de maximale norm van kve per 100 ml aan thermotolerante bacteriën en 95 % voldoet aan de maximale norm van kve per 100 ml van het totaal aantal colibacteriën. Dit betekent dat bij 11 metingen/badseizoen alle metingen moeten voldoen Een meting mag niet meer dan het maximale aantal bacteriën bevatten van kolonievormende eenheden aan thermotolerante bacteriën per 100 ml en niet meer dan kolonievormende eenheden aan het totaal aantal bacteriën van de coligroep per 100 ml Onvoldoende: Het percentage van 95 % van de metingen voldoet niet aan de genoemde normen of de maximale waarden zijn overschreden Huidige EU-richtlijn Goede kwaliteit Aanvaardbare kwaliteit Maximale waarde per meting Coli thermotolerant 100 ( 80 %) (95 %) Coli totaal 500 (80 %) (95 %) Aantallen in kolonievormende eenheden per 100 ml (kve/100 ml)

62

63 Bijlage 5 Verslag veldbezoek

64 Valkenburgse Meer Locatiebezoek d.d. Temperatuur: Drukte tijdens locatiebezoek: , uur 16 gr. C Zwemseizoen nog niet geopend Afmetingen Lengte zwemstrand Breedte zwemstrand 230 meter 7-10 meter Voorzieningen Sanitaire voorzieningen (aangesloten op rioolstelsel) Prullenbakken Toezicht (waar) Speeltoestellen Drijflijn(en) Ondergrond (strand, oever, waterbodem) Stromingsrichting water Zwemsteiger Overig Bijna geen, enkel in het restaurant gedeelte is toiletgebruik mogelijk. Het zwemstrand is voorzien van meerdere prullenbakken, circa 10 stuks. Onbekend Geen Aanwezig zand, voorheen veen nihil Bij het zwemstrand is een zwemsteiger aanwezig. Deze zwemsteiger dient als bevestigingspunt van de ballenlijnen. De oever rondom de zwemsteiger is voorzien van beschoeiing. Riolering en regenwater Lozingspunten regenwaterafvoer Afstromend wegwater Overstorten rioolstelsel Ongezuiverde lozingen Lozingspunt RWZI Nee Nee Nee Nee Nee Scheepvaart (recreatie-, beroepsvaart, woonboten) Vaart, vaarroute (Jacht)havens Aanlegsteigers Woonboten In de plas vindt nog actieve zandwinning plaats, in het noordelijk deel wordt gevaren met beunbakken Nee Nee, ter hoogte van het zwemstrand is wel een steiger aanwezig die eventueel bezocht kan worden door recreatievaart Nee

65 Valkenburgse Meer Dieren Huisdieren op strand Watervogels aanwezig (welke, hoeveel) Ratten Ja, tijdens het veldbezoek zijn loslopende honden op het strand waargenomen Ja, eenden en meerkoeten (5 stuks) en een groep ganzen en zwanen net buiten de zwemzone (11 stuks) Nee Flora Water Omgeving Algen Nee Ligweide/speelweide (gras). Niet aanwezig Hygiëne Feces aanwezig op strand (vogels, honden, zwemmers, enzovoort.) Algemene hygiëne Drijvend vuil Dode dieren Werkzaamheden (baggeren, onderhoud, oevers) In sommige gevallen is feces waargenomen. Ter hoogte van het zwemstrand is geen feces aangetroffen. Op de zwemsteiger is wel feces van vogels aangetroffen. Redelijk schoon Geen Nee Onbekend Omgeving Industrie Weilanden en/of boerderijen Overig Geen Nee In de noodoostelijke punt is een open verbinding met de Rijn aanwezig Overig - Soorten waterplanten Onbekend Niet gemeten. Het water maakte een wat ondoorzichtige Doorzicht (grijzige) indruk Soorten vis Onbekend Algemene indruk waterkwaliteit Water is schoon. Geur Neutraal Kleur Natuurlijk Schuim Geen Ondergrond van het zwemwater Zand, stevige ondergrond (voormalig veengebied)