Zwemwaterprofiel Veerplas

Transcriptie

1 Zwemwaterprofiel Veerplas 22 oktober 2008

2

3 Zwemwaterprofiel Veerplas Zwemwaterprofiel van de zwemlocatie in de Veerplas ten oosten van Haarlem

4

5 Verantwoording Titel Zwemwaterprofiel Veerplas Opdrachtgever Hoogheemraadschap van Rijnland Projectleider Sigrid Haverkamp Auteur(s) Wijnanda Hulsegge en Bernadette Lohmann Projectnummer Aantal pagina's 38 (exclusief bijlagen) Datum 22 oktober 2008 Handtekening Colofon Tauw bv afdeling Water Handelskade 11 Postbus AC Deventer Telefoon (0570) Fax (0570) Dit document is eigendom van de opdrachtgever en mag door hem worden gebruikt voor het doel waarvoor het is vervaardigd met inachtneming van de rechten die voortvloeien uit de wetgeving op het gebied van het intellectuele eigendom. De auteursrechten van dit document blijven berusten bij Tauw. Kwaliteit en verbetering van product en proces hebben bij Tauw hoge prioriteit. Tauw hanteert daartoe een managementsysteem dat is gecertificeerd dan wel geaccrediteerd volgens: - NEN-EN-ISO Zwemwaterprofiel Veerplas 5\38

6 6\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

7 Inhoud Verantwoording en colofon... 5 Samenvatting Inleiding Aanleiding Leeswijzer Uitgevoerde werkzaamheden Methode Locatiebezoek Beschrijving van de zwemlocatie Situering en beschrijving Hydrologie en hydromorfologie Kenmerken zwemlocatie Veerplas Begrenzing van de zwemwaterzone Analyse historische waterkwaliteit Bacteriologische kwaliteit Waterkwaliteit volgens de oude Europese zwemwaterrichtlijn Historische data analyse in relatie tot weersomstandigheden Waterkwaliteit volgens de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn Blauwalgenprofiel Overige verontreinigingen Mogelijke verontreinigsbronnen Beoordeling gezondheidsrisico s Toelichting gebruikte kentallen spreadsheet ZWEMPROF Resultaten en analyse Conclusies en aanbevelingen Aandachtspunten en maatregelen Aanbevelingen vervolgtraject Zwemwaterprofiel Veerplas 7\38

8 Bijlage(n) 1. Situering meetpunten zwemwaterkwaliteit 2. Resultaten risicoberekeningen spreadsheet ZWEMPROF 3. Data blauwalgen en fysisch chemische toestandsvariabelen 4. Beoordeling zwemwaterkwaliteit volgens de huidige en nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn 5. Verslag locatiebezoek 8\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

9 Samenvatting Een verplichting voortkomend uit de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn is het opstellen van een zwemwaterprofiel voor zwemlocaties door de waterbeheerder. In een zwemwaterprofiel worden de bronnen, de verontreinigingsroutes en de locatiespecifieke eigenschappen in kaart gebracht en worden de eventueel benodigde maatregelen ter verbetering van de zwemwaterkwaliteit geïnventariseerd. Dit zwemwaterprofiel heeft betrekking op de zwemlocatie Veerplas, gelegen ten oosten van Haarlem. De beheerder van deze zwemlocatie is het Recreatieschap Spaarnwoude. In het zwemwaterprofiel is de begrenzing van de zwemwaterzone bepaald op basis van het protocol Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water. Als zwemzone wordt het water binnen de drijflijn aangehouden. De reguliere meetlocatie voor het bepalen van de zwemwaterkwaliteit (ROP20802) ligt in de zwemzone en is voldoende representatief. De bacteriologische kwaliteit van het zwemwater in de Veerplas is volgens de huidige richtlijn aanvaardbaar en volgens de nieuwe richtlijn valt deze in de kwaliteitsklasse uitstekend. Dit geeft dus geen aanleiding om maatregelen te treffen bij de zwemlocatie. De mogelijke bacteriologische verontreinigingsbronnen zijn: Watervogels Huisdieren (honden en paarden) De invloed van deze risicobronnen op de zwemwaterkwaliteit is niet groot. Bij watervogels betreft het vogels die permanent in de zwemzone verblijven. Voor honden en paarden is dat als de feces vlakbij de waterlijn ligt of in het water. Om in de toekomst problemen door watervogels te voorkomen is een toename ervan op de locatie ongewenst. Alleen al met het oog op de hygiëne op het zwemstrand zelf, is het beter om honden van het zwemstrand te weren. Duidelijke verbodsborden staan er al. Dit verbod zou strenger gehandhaafd kunnen worden door het toezicht aan te scherpen. Eventueel kunnen de uitbaters van het nieuwe paviljoen hierbij ingeschakeld worden.het voorgaande geldt ook voor paarden. Ook hier geldt dat tijdens het zwemseizoen paarden van het strand geweerd moeten worden. Dit kan worden aangeduid met duidelijke verbodsborden op de toegangsroutes naar het strand. Een andere optie is om manegehouder in te schakelen om op de manege de ruiters te informeren waar wel en niet gereden mag worden in het gebied en de reden ervan. Zwemwaterprofiel Veerplas 9\38

10 Overige gezondheidsrisico s Gezondheidsrisico s door andere ziekteverwekkers zijn niet te verwachten. In het verleden is er sprake van zwemmersjeuk geweest maar de afgelopen vier jaren is dit niet meer voorgekomen. Blauwalgen De kans op een jaarlijks terugkerende boei van toxische blauwalgen is aanwezig maar het betreft voornamelijk niet toxische blauwalgen. De microcystine producerende blauwalgen Microcystis en Anabaena zijn slechts in geringe mate aanwezig. In het verleden zijn echter wel hoge microcystineconcentraties in de Veerplas zijn aangetroffen. Daarom wordt aanbevolen om fytoplanktononderzoek te continueren. Bij voorkeur wordt dit onderzoek doorgezet tot in augustus/september. Van het meetpunt in de zwemzone is geen informatie over de fysisch chemische waterkwaliteit beschikbaar. Nagegaan moet worden in hoeverre het meetpunt bij het Waarder- en Veerpoldergemaal representatief voor de Veerplas is. Goede informatie van de waterkwaliteit in de Veerplas is nodig om een goed beeld te krijgen van de (mogelijke) problematiek van blauwalgen in de Veerplas en de oplossingsrichtingen. Deze onderzoeksmaatregel is de verantwoordelijkheid van de waterkwaliteitsbeheerder en aanbevolen wordt om dit in 2009 uit te voeren, zodat zo spoedig mogelijk inzicht wordt verkregen. Onderwerp Maatregel Wie Bacteriologische Toezicht verbod honden op de stranden kwaliteit (en hygiëne) verscherpen Toezicht verbod paarden op het strand verscherpen en informatievoorziening aan de ruiters op de manege Blauwalgen Onderzoek naar fysisch chemische parameters op een meetpunt in de Veerplas Continueren fytoplanktononderzoek in de Veerplas Recreatieschap Spaarnwoude Recreatieschap Spaarnwoude en de manegehouder als betrokkene Rijnland Rijnland 10\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

11 1 Inleiding 1.1 Aanleiding De nieuwe Europese Zwemwaterrichtlijn (2006/7/EC) die maart 2006 van kracht geworden is, schrijft voor dat voor elk zwemwater een zwemwaterprofiel wordt opgesteld. In de nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn staat dat alle zwemwateren aan het einde van het badseizoen van 2015 ten minste moeten voldoen aan de kwaliteit aanvaardbaar. Tevens moeten dan realistische en evenredige maatregelen zijn genomen om het aantal zwemwateren als uitstekend of goed te doen toenemen. In deze nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn worden naast monitoring ook beheersmaatregelen van belang. Dit betekent dat per zwemwaterlocatie naast kwaliteitsgegevens van het oppervlaktewater vooral ook informatie beschikbaar moet zijn over de wijze waarop de zwemwaterkwaliteit beïnvloed wordt. Dit komt erop neer dat de beheerder van iedere zwemwaterlocatie een inschatting moet maken van de bronnen die de zwemwaterkwaliteit negatief kunnen beïnvloeden. De risico s en bedreigingen voor het zwemwater worden vastgelegd in een zwemwaterprofiel. De beheerder kan op basis van dit zwemwaterprofiel op de desbetreffende locatie maatregelen nemen om de risico s voor de zwemmers te reduceren. Volgens de zwemwaterrichtlijn geeft een zwemwaterprofiel een compleet beeld van alle veiligheid- en gezondheidsrisico s op de zwemlocatie. Een zwemwaterprofiel is in eerste instantie bedoeld om inzicht te krijgen in de fecale verontreinigingsbronnen en routes en richt zich op de indicatoren voor fecale verontreinigingen: Escherichia coli (E. coli) en intestinale enterococcen (nieuwe EU-richtlijn) of thermotolerante en totaal bacteriën van de coligroep en fecale streptococcen (huidige/oude parameters). Daarnaast verschaft het zwemwaterprofiel inzicht in mogelijke problemen door cyanobacteriën, overige macroalgen en/of fytoplankton. Andere gezondheidsbedreigende risico s zoals ziekte van Weil, botulisme, zwemmersjeuk, et cetera worden niet specifiek genoemd in de richtlijn maar worden in dit zwemwaterprofiel wel meegenomen. Het Hoogheemraadschap van Rijnland is verantwoordelijk voor het waterkwaliteitsbeheer van 46 zwemlocaties: 41 officiële locaties en 5 potentiële locaties (stand van zaken mei 2008). In dit rapport is het zwemwaterprofiel voor de Veerplas beschreven. Zwemwaterprofiel Veerplas 11\38

12 1.2 Leeswijzer Na deze inleiding worden in hoofdstuk 2 de uitgevoerde werkzaamheden beschreven. In hoofdstuk 3 volgt een beschrijving van de zwemlocatie en hoofdstuk 4 bevat een analyse van de waterkwaliteit en het blauwalgenprofiel. Vervolgens komen de potentiële risicobronnen in hoofdstuk 5 aan bod. Een beschrijving van de gezondheidsrisico s en bronnenanalyse is uitgewerkt in hoofdstuk 6. Tot slot staan in hoofdstuk 7 de conclusies en aanbevelingen. 12\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

13 2 Uitgevoerde werkzaamheden 2.1 Methode Voor het opstellen van zwemwaterprofielen zijn enkele handreikingen/rapporten opgesteld waarin een gestructureerde aanpak van diverse facetten wordt beschreven: Handreiking voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (RIZA/Grontmij, 2005): bacteriologische verontreinigingsbronnen KRW en oppervlaktewater (RIZA/DHV, 2005): afbakening van de zwemlocatie Handreiking zwemwaterprofiel blauwalgen (RIZA/DHV, 2007): blauwalgen Voor zover mogelijk, is voor het opstellen van dit zwemwaterprofiel bij deze handreikingen aangesloten. Figuur 2.1 Routekaart voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (bron: Handreiking) Een zwemwaterprofiel omvat de volgende aspecten: Algemene beschrijving van de zwemwaterlocatie Er wordt een algemene beschrijving van de locatie gegeven waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: algemene gebiedsbeschrijving, hydromorfologie en hydrologie, de begrenzing van de zwemwaterzone, gegevens ten aanzien van problemen en zwemverboden Zwemwaterprofiel Veerplas 13\38

14 zoals meldingen van gezondheidsklachten (zwemmersjeuk, botulisme) en bloei van blauwalgen Analyse data historische waterkwaliteit De data van de laatste drie à vijf jaar vormen de basis voor de historische waterkwaliteit. In geval van hoge concentraties aan bacteriën wordt gekeken of er een trend zichtbaar is die wijst op invloed van weersomstandigheden, een relatie met bepaalde bronnen of een relatie met een bepaalde periode in het jaar waarin de verhogingen plaatsvinden Identificatie van potentiële bronnen van bacteriologische verontreiniging Op basis van de hiervoor beschreven gegevens, het locatiebezoek en het gesprek met de locatiebeheerder, wordt een lijst van alle potentiële verontreinigingsbronnen opgesteld Beoordeling gesignaleerde verontreinigingsbronnen Met behulp van een eenvoudig spreadsheetmodel (ZWEMPROF) wordt de invloed van de bronnen geschat Evaluatie en conclusies Alle gegevens uit de voorgaande stappen worden naast elkaar gelegd en bekeken. Hierbij wordt bepaald welk van de mogelijke bronnen daadwerkelijk relevant zijn voor de waterkwaliteit op de zwemlocatie Aanbevelingen Als er geen problemen worden geconstateerd bestaat er weinig aanleiding om maatregelen te nemen. Als er wel duidelijke verontreinigingsbronnen zijn gevonden of als er onduidelijkheid is over de betrouwbaarheid van de resultaten, wordt een doorkijk gegeven naar mogelijke maatregelen 2.2 Locatiebezoek Bij voorkeur wordt een zwemwaterlocatie en de omgeving ervan een keer bezocht op een moment dat de stranden daadwerkelijk door bezoekers gebruikt worden. Immers dan kan een goede indruk van de hygiëne verkregen worden omdat ook zwemmers zelf een bron van bacteriële verontreinigingen kunnen zijn. In verband met de planning van het project is het locatiebezoek uitgevoerd op donderdag 17 april Het strand was nog niet voor het zwemseizoen gereed gemaakt en er waren geen badgasten. Aandachtspunten tijdens het veldbezoek waren ten eerste de mogelijke bronnen van fecale verontreinigingen op de zwemlocatie en in de omgeving, maar ten tweede ook andere bedreigingen voor de zwemwaterkwaliteit zoals flora (bijvoorbeeld afgestorven plantenresten), fauna (ratten in verband met ziekte van Weil), botulisme, (blauw)algen, et cetera. Van elke locatie zijn tevens foto s gemaakt. De waarnemingen tijdens het locatiebezoek zijn opgenomen in bijlage 4 en verwerkt in het zwemwaterprofiel. 14\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

15 3 Beschrijving van de zwemlocatie 3.1 Situering en beschrijving De zwemlocatie de Veerplas ligt ten oosten van Haarlem. De plas maakt deel uit van recreatiegebied Spaarnwoude en ligt in het deelgebied Waarder- en Veerpolder. Het recreatiegebied rondom de Veerplas wordt aan de westzijde begrensd door de bebouwing van Haarlem, aan de zuidzijde door de A200 en aan de oostkant door het Binnen Liede. Het terrein is op loopafstand van het station Haarlem Spaarnwoude. Dankzij de goede bereikbaarheid van het terrein wordt het vaak voor evenementen gebruikt. Het terrein is in 1994 voor recreatiedoeleinden aangelegd. Aan de zuidoever is een helofytenfilter aangelegd. In de winter periode is dit een trekpleister voor grote aantallen watervogels. Het strand ligt aan de westkant van de plas en daar zijn tevens de meeste speel en ligweiden. Het overige gebied wordt omsloten door extensief beheerd agrarisch gebied. Het betreft hier geen afgesloten terrein en is vrij toegankelijk voor publiek. Veerplas A9 Het IJ A200 Zandvoort Haarlem Zwanenburg Amsterdam Figuur 3.1 Regionale ligging Veerplas Zwemwaterprofiel Veerplas 15\38

16 Kenmerk R BEL-mfv-V02-NL Mooie Nel Veerplas A9 Binnen Liede Haarlem Figuur 3.2 Directe omgeving Veerplas Nevenfuncties Het gebied maakt deel uit van de ecologische verbindingzone (EVZ). Tevens wordt de plas gebruikt als viswater door de plaatselijke visverenging. Dit gebied is geen KRW waterlichaam, maar behoort tot het achterliggende gebied. In het gebied is een manege gelegen. Figuur 3.3 Bebording en overzichtsfoto zwemstrand Veerplas 16\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

17 Toekomstige plannen Er zijn er geen specifieke inrichtingsmaatregelen gepland die relevant zijn voor de zwemlocatie zelf. Wel wordt er in 2009 gestart met de realisatie van een paviljoen op de ligweide bij het strand en een in-/outdoorcentrum. Dit betekent dat de Veerplas en het terrein intensiever gebruikt gaat worden voor andere activiteiten behalve zwemmen (kano s, waterfietsen, outdooractiviteiten en dergelijke). 3.2 Hydrologie en hydromorfologie De Veerplas is onderdeel van de Waarder- en Veerpolder (peilvak GH ) met een oppervlak van 34 ha. Het waterpeil fluctueert tussen NAP -1,80 en NAP -1,90 meter. Het is een geïsoleerd gebied dat helemaal omringd wordt door het peilgebied van de Waarder- en Veerpolder dat een even hoog waterpeil heeft (zomerpeil NAP -1,80 meter en winterpeil NAP -1,90 meter). Figuur 3.4 geeft een overzicht van de waterstromen in de Veerplas. Gemaal Waarder en Veer Zwemstrand Binnen Liede Veerplas Doorspoelgemaal Inlaatgemaal Helofytenfilter Figuur 3.4 Water in- en uitlaat Veerplas De wateraanvoer van de Veerplas komt vanuit de Waarder- en Veerpolder. Aan de zuidzijde van de Veerplas staat het inlaatgemaal Veerplas waarmee het helofytenfilter met water gevoed wordt. Via een doorspoelgemaal wordt het water na passage van helofytenfilter de Veerplas ingepompt. Deze instroom ligt precies aan de zuidkant van het zwemstrand. Aan de noordzijde is de uitstroom van de Veerplas terug naar de Waarder- en Veerpolder. Iets noordelijker staat het Zwemwaterprofiel Veerplas 17\38

18 gemaal Waarder en Veer waar overtollig polderwater op het Binnen Liede wordt uitgeslagen of andersom uit het Binnen Liede de polder kan worden ingelaten. De stromingsrichting op de zwemlocatie is van het zuid naar het noord. Het zandstrand loopt geleidelijk af tot een maximale diepte van 4 meter. De oevers van de naast gelegen speelweide zijn afgezet met een houten oeverbeschoeiing. 3.3 Kenmerken zwemlocatie Veerplas Algemeen Beheerder Waterkwaliteitsbeheerder Provincie Afmetingen zandstrand Bezoekersaantallen De locatie de Veerplas maakt deel uit van het recreatiegebied Spaarnwoude. De zwemlocatie en directe omgeving worden onderhouden door recreatieschap Spaarnwoude. Het Hoogheemraadschap van Rijnland. Noord-Holland. Het meer wordt voor het grootste deel omzoomd door het aangrenzende natuurgebied en het helofytenfilter. Het zandstrand is ongeveer 275 meter lang en ongeveer 10 tot 20 meter breed. Op een gewone dag zijn er ongeveer 400 bezoekers en op een topdag zijn dit er 800. Hiervan is het grootste gedeelte waterrecreanten (zwemmers). Voorzieningen Kiosk Toiletten Vuilnisbakken Drijflijnen Toezicht Speeltoestellen Bodem Onderhoud Nee, in 2009 zal er een paviljoen en in- / outdoorcentrum gerealiseerd worden. Ja, er komen tijdelijke toiletvoorzieningen voor 2008, daarna zullen er bij het paviljoen toiletten aanwezig zijn. Ja, verspreid over het strand zijn vuilnisbakken aanwezig. Ja, de drijflijn is het gehele jaar door aanwezig. Voordat het zwemseizoen begint wordt deze weer op een diepte van ongeveer 1,40 meter geplaatst. Er is dagelijks toezicht voor het bepalen van de visuele waterkwaliteit door beheerder van het recreatieschap Spaarnwoude. Er zijn geen speeltoestellen in de zwemzone of langs de oever. Wel is er elders op het terrein een kinderspeelplaats aanwezig. De dieper gelegen bodem bestaat uit veen. Hierboven is een deklaag van zand aanwezig. De waterbodem heeft een stevige structuur. Dit gebeurt door het Recreatieschap van Spaarnwoude. 18\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

19 Bijzonderheden Klachten en meldingen Er zijn veel loslopende honden op het strand wat tijdens het zwemseizoen verboden is. In de winterperiode zijn honden toegestaan. Voordat het zwemseizoen begint wordt het strand opgeruimd. Bij de provincie Noord-Holland voor op 2 juli 2006 een klacht over poepende honden genoteerd Er zijn geen gezondheidsklachten over de periode Volgens de beheerder van het recreatieschap Spaarnwoude is er in het verleden zwemmersjeuk voorgekomen in de Veerplas. Bij de provincie Noord-Holland zijn hierover in de periode geen gegevens bekend Algemeen Aankomend jaar zal de start plaatsvinden van de bouw van het paviljoen en het daaraan gekoppelde infocentrum. Als dit gerealiseerd is zal er toezicht op het strand plaatsvinden door het personeel van het in- / outdoorcentrum. Figuur 3.5 Afbakening zwemgedeelte Veerplas (drijflijn ligt nog niet op de goede plek) 3.4 Begrenzing van de zwemwaterzone Voor het begrenzen van de zwemwaterzone is uitgegaan van het protocol zoals dat is beschreven in het rapport KRW en oppervlaktewater DHV juni 2005 (Verkennende studie naar de bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de KRW). Zwemwaterprofiel Veerplas 19\38

20 Er is een duidelijke afbakening van de veilige zwemzone bij ongeveer 1,40 meter waterdiepte. De afstand tot de drijflijnen varieert tussen de 20 en de 50 meter, doordat het strand niet in een rechte lijn ligt. Voor de zwemzone is uitgegaan van de zone tot de drijflijnen. Dit in verband met een sloot die net buiten de drijflijnen aan de zuidkant van het zwemgedeelte ligt. Aan de noordzijde ligt een strandgedeelte waar surfplanken ter water gelaten mogen worden. Het zwemwatermeetpunt ROP20802 ligt in de zwemzone (zie figuur 3.6). Waterkwaliteitsmeetpunt Zwemzone Figuur 3.6 Zwemzone en meetlocatie Veerplas 20\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

21 4 Analyse historische waterkwaliteit De zwemwaterkwaliteit wordt ieder zwemseizoen tweewekelijks onderzocht door Rijnland. In 2003 tot en met 1 september heeft OMEGAM tevens tweewekelijks de zwemwaterkwaliteit onderzocht. Deze gegevens zijn verwerkt in de analyse. De situering van het meetpunt is in bijlage 1 aangegeven en in figuur 3.6. Het waterkwaliteitsmeetpunt is gelegen in het verlengde van de toegangsweg naar het strand en ligt binnen de zwemzone. Tabel 4.1 Meetpunten waterkwaliteit Veerplas Omschrijving Code X-coördinaat Y-coördinaat Veerplas ROP Bacteriologische kwaliteit De bacteriologische parameters van de huidige zwemwaterrichtlijn (totaal bacteriën van de coligroep, thermotolerante bacteriën van de coligroep en fecale streptokokken) worden in de nieuwe zwemwaterrichtlijn vervangen door Escherichia coli en intestinale enterococcen. Deze indicatoren leveren een betere koppeling tussen de fecale verontreiniging in zwemwater en gezondheidseffecten. In tabel 4.2 zijn de normen van de nieuwe richtlijn en de huidige (oude) richtlijn weergegeven. De eindbeoordeling van de huidige richtlijn is afwijkend van de nieuwe richtlijn. Bij de huidige parameters zijn er 3 categorieën (goed, aanvaardbaar en slecht) en bij de nieuwe parameters zijn er 4 categorieën (uitstekend, goed, aanvaardbaar en slecht). Een toelichting op de zwemwaterbeoordeling volgens de beide richtlijnen is opgenomen in bijlage 4. Tabel 4.2 Risicowaarden oude en nieuwe zwemwaterparameters in kve 1 /100 ml Parameter Uitstekende kwaliteit Goede kwaliteit Aanvaarbare kwaliteit Nieuwe EU richtlijn E coli 500 (95-percentiel) (95-percentiel) 900 (90-percentiel) Intestinale enterococcen 200 (95-percentiel) 400 (95-percentiel) 330 (90-percentiel) Huidige EU richtlijn Coli thermotolerante (80 %) (95 %) Coli totaal (80 %) (95 %) 1 kolonievormende eenheid Zwemwaterprofiel Veerplas 21\38

22 4.1.1 Waterkwaliteit volgens de oude Europese zwemwaterrichtlijn In de afgelopen jaren voldeed de bacteriologische waterkwaliteit ruimschoots aan de normen van de huidige EU-zwemwaterrichtlijn. In tabel 4.3 is het toetsresultaat van de zwemwaterkwaliteit weergegeven. Tabel 4.3 Bacteriologische kwaliteit zwemwater volgens de huidige EU-richtlijn Jaar Thermotolerante coli Totaal coli Eindoordeel 2003 Aanvaardbaar Goed Aanvaardbaar 2004 Aanvaardbaar Goed Aanvaardbaar 2005 Aanvaardbaar Goed Aanvaardbaar 2006 Aanvaardbaar Aanvaardbaar Aanvaardbaar 2007 Aanvaardbaar Aanvaardbaar Aanvaardbaar De bacteriologische waterkwaliteit was de afgelopen jaren steeds aanvaardbaar. De waarden (som colibacteriën en thermotolerante colibacteriën) waren laag. Een grafische weergave staat in figuur 4.1 (thermotolerante colibacteriën) en figuur 4.2 (totaal bacteriën van de coligroep). Hieruit blijkt dat de waarden aan thermotolerante bacteriën regelmatig licht verhoogd zijn maar wel ruimschoots voldoen aan de norm van 2000 kve/100 ml (grens aanvaardbaar/ slecht). De maximaal gemeten waarde aan thermotolerante colibacteriën was kve/100 ml gemeten in augustus Het beeld voor totaal coli is beter. Uitgezonderd een paar licht verhoogde waarden, voldoen de concentraties aan de strengste kwaliteitsnorm (richtwaarde van 500 kve/100 ml). Uit figuur 4.2 blijkt dat de waarden aan thermotolerante coli s vaak toenemen naarmate het zwemseizoen vordert. De hoogste waarden zijn steeds (eind) augustus/september gemeten. Een duidelijke verklaring hiervoor is in het kader van dit project niet gevonden. 22\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

23 Jaartrend TT coli Veerplas Noordzijde - ROP kve/100 ml norm aanvaardbaar norm goed /apr 1/mei 1/jun 1/jul 1/aug 1/sep 1/okt Figuur 4.1 Bacteriologische kwaliteit zwemwater Veerplas thermotolerante coli Jaartrend Totaal coli Veerplas Noordzijde - ROP kve/100 ml norm aanvaardbaar norm goed /apr 1/mei 1/jun 1/jul 1/aug 1/sep 1/okt Figuur 4.2 Bacteriologische kwaliteit zwemwater Veerplas- Totaal coli Zwemwaterprofiel Veerplas 23\38

24 4.1.2 Historische data analyse in relatie tot weersomstandigheden Om een mogelijke oorzaak door verontreinigingsbronnen te ontdekken wordt vaak gezocht naar mogelijke relaties met weersomstandigheden. Een relatie tussen fecale bacteriën en neerslag kan wijzen op overstorten in de buurt van de zwemlocatie of een verhoogde afspoeling van met fecaliën verontreinigd regenwater van aanliggende oevers. De analysewaarden voor de bacteriologische parameters waren de afgelopen jaren steeds zodanig laag, dat er geen aanleiding is om een relatie met weersomstandigheden uit te werken Waterkwaliteit volgens de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn Om een beeld te krijgen van wat de wijziging aan parameters voor de kwaliteitsbeoordeling van het zwemwater betekent, zijn in het zwemseizoen van 2006 zowel de oude als de nieuwe parameters gemeten. De resultaten staan weergegeven in figuur 4.3. Veerplas Noordzijde - ROP /apr 2/mei 17/mei 29/mei 15/jun 26/jun 13/jul 24/jul 9/aug 23/aug 4/sep 21/sep Totaal coli 37 oc Thermo tol. coli 44 oc Escherichia coli Intestinale enterococcen Figuur 4.3 Oude en nieuwe parameters in 2006 op de zwemlocatie Veerplas (kve/ 100 ml) De gemeten waarden voor E. coli waren consistent erg laag en voldeden alle aan de norm voor kwaliteitsklasse uitstekend. Intestinale enterococcen waren vaak niet aantoonbaar of de concentraties waren erg laag en voldeden alle aan de kwaliteitsklasse uitstekend. 24\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

25 Dit is beter dan de waarden van de oude parameters doen vermoeden. Op basis van de verhoogde waarden aan thermotolerante coli s in augustus en september 2007, zou verwacht worden dat de kwaliteit niet het hoogste kwaliteitsniveau (uitstekend) zou scoren maar een niveau lager (kwaliteitsniveau goed ). Indeling in kwaliteitsklasse volgens de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn De zwemwaterindeling wordt jaarlijks op basis van de meetreeks van de afgelopen vier badseizoenen vastgesteld. Op basis van de zeer beperkte gegevensset uit het badseizoen van 2006 is een voorzichtige schatting van de indeling gedaan. De bacteriologische waterkwaliteit valt in kwaliteitsklasse uitstekend. Tabel 4.4 Kwaliteitsindeling zwemlocatie Veerplas volgens de nieuwe EU zwemwaterrichtlijn Totaal oordeel E. coli intestinale enterococcen Veerplas (ROP20802) Uitstekend Uitstekend Uitstekend 4.2 Blauwalgenprofiel In de Veerplas is de laatste jaren soms sprake van blauwalgen vooral in de jaren 2005 en Tot nu toe heeft dit niet tot een waarschuwing of zwemverbod geleid. Als er een vermoeden van aanwezigheid van blauwalgen bij de zwemlocaties is, worden monsters van de drijflaag en/of de waterkolom op microcystine onderzocht. Microcystineconcentraties van meer dan door de gezondheidsraad gestelde norm van 20 µg/l zijn aanleiding voor het nemen van maatregelen (zwemverbod of waarschuwing). Tijdens de drijflaagvorming in juli 2005 werd de risiconorm van 20 µg/l een keer overschreden (factor 2,5x). De andere keren bleven de microcyctineconcentraties tijdens drijflaagvorming onder de bepalingsgrens (< 2 µg/l) of ruim onder de risiconorm (de concentratie van 10 µg/l op 13 juli 2005). Bijlage 3 bevat een overzicht van de beschikbare waterkwaliteitsgegevens in relatie tot de problemen met overmatige groei van blauwalgen. De problemen in de voorgaande jaren waren aanleiding om de fytoplanktonsamenstelling stelselmatig te onderzoeken. In het zwemseizoen van 2007 is de fytoplanktonsamenstelling op het meetpunt van de zwemlocatie in de Veerplas (ROP20802) 5 keer onderzocht. Middels een quick scan is de soortensamenstelling bepaald, tweewekelijks gedurende de periode van 4 juni tot en met 30 juli. De dominante soorten waren Merismopedia en diverse blauwalgen gerapporteerd als Chroococcales. Deze blauwalgen worden niet aangemerkt als giftig en produceren niet het toxische microcystine of andere toxines. De microcystine producerende blauwalgen Microcystis en Anabaena waren slechts in geringe mate aangetroffen. Zwemwaterprofiel Veerplas 25\38

26 Toestandsvariabelen Behalve de zwemwaterparameters (temperatuur, doorzicht en ph) zijn van het zwemwatermeetpunt geen fysisch chemische waterkwaliteitsgegevens bekend. Het doorzicht varieert in de zomermaanden van 10 tot 50 cm (jaren 2005 t/m 2007). Wat opvalt, is dat in de jaren ervoor (2003 en 2004) het doorzicht veel groter was (0,4 tot 1 meter). Niet duidelijk is of een andere meetmethode hiervan de oorzaak is of dat het zicht daadwerkelijk is afgenomen. De zuurgraad is wisselend gedurende het zwemseizoen en fluctueert doorgaans van ph 8,1 tot 8,9. Maar in 2006 zijn piekwaarden tot ph 9,4 gemeten. Vaak gaat een sterke verhoging van de ph samen met overmatige algengroei. Op deze locatie was dit duidelijk te zien tijdens de drijflaagvorming in juli 2005 die samenviel met de hoge ph van 9,4. Van de overige basisparameters zoals stikstof, fosfaat, chlorofyl, chloride et cetera, zijn van deze locatie geen gegevens bekend. Van een ander, buiten de Veerplas gelegen meetpunt ROP20801 dat is gesitueerd voor het Waarder- en Veerpoldergemaal waar het overtollige water van de polder wordt uitgeslagen, zijn wel de basisparameters gemeten. Bijlage 3 bevat een samenvattend overzicht van de beschikbare gegevens. Opgemerkt wordt dat dit meetpunt ROP20801 niet representatief is voor de locatie in de Veerplas omdat dit, behalve het water uit de Veerplas ook water uit de gehele Waarder- en Veerpolder polder betreft. Maar om enig beeld te krijgen van waterkwaliteit zijn de gegevens van ROP20801 toch gebruikt. Van dit meetpunt is van drie jaren (2002, 2003 en 2007) een complete meetreeks beschikbaar (bijlage 3). Een beschouwing van de nutriënten op meetpunt ROP20801 leert dat alle ingrediënten aanwezig zijn om een bloei van blauwalgen te verwachten. De stikstof- en fosfaatconcentraties zijn hoog; de totaalconcentraties liggen het hele jaar ver boven het MTR. Opgeloste (en dus beschikbare) concentraties aan stikstof zijn niet bekend omdat nitraatgegevens ontbreken. Het merendeel van fosfaat is meestal in opgeloste vorm (dus beschikbaar) aanwezig. Ook in de zomer zijn de concentraties opgelost P hoog. Verhoudingsgewijs is er veel beschikbaar fosfaat in het watersysteem (N:P-ratio (totaal) is lager dan 10. De stelregel is dat vooral bij lagere N:P verhoudingen (5 10) veel blauwalgensoorten in het voordeel ten opzichte van groenalgen zijn omdat zij stikstof uit de atmosfeer kunnen binden (bijvoorbeeld Anabaena sp. en Aphanizomenon). In de zomerperiode is dit voor het gemaal dus het geval. Met een chlorideconcentratie van maximaal 400 mg/l is het water zoet tot licht brak. Bepaalde blauwalgsoorten (bijvoorbeeld Microcystis en Anabaena) tolereren licht brak water. De chlorofylconcentraties zijn hoog en liggen in de zomermaanden tussen 60 en 200 µg/l (NW4- norm 100 µg/l). Het doorzicht op dit meetpunt voor het gemaal is gering en varieert van 0,9 meter in de winter tot slechts 0,2 meter in het voorjaar. De zuurgraad fluctueerde van ph 7,7 in de 26\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

27 winter tot ph 8,6 in het voorjaar. In 2007 was de ph het hele jaar veel lager en redelijk stabiel (ph 7,7 - ph 8,1). Beoordeling blauwalgen De waterkwaliteit in de Veerplas is in de jaren enkel onderzocht op het reguliere zwemwaterprogramma. Voor de zwemwaterparameters levert dit voldoende informatie op maar een inschatting van de kans op blauwalgenbloei in de toekomst is op basis van deze parameters niet te maken. Het inlaatwater in de Veerplas komt uit een helofytenfilter. Als de waterkwaliteit in de Veerplas identiek is aan de kwaliteit voor het gemaal, dan is de werking van het helofytenfilter voor wat betreft verwijdering van stikstof en fosfaat gering. Dit is overigens een eigenschap van een doorstroomfilter zoals het helofytenfilter bij de Veerplas. Resumerend kan op basis van de beschikbare informatie uit de voorgaande jaren worden geconcludeerd dat de kans op een bloei van blauwalgen in de Veerplas aanwezig is. Bij het fytoplanktononderzoek zijn vooral niet giftige blauwalgen aangetroffen. De blauwalgen die het giftige microcystine produceren zijn wel aangetroffen maar in geringe mate. Op basis hiervan kan gesteld worden dat de gezondheidsrisico s door giftige blauwalgen niet groot zijn. Dit resultaat komt echter niet overeen met de hoge microcystineconcentratie die in juli 2005 gemeten is. Daarom wordt er vanuit gegaan dat de kans op toxische bloei van blauwalgen in de Veerplas aanwezig is. 4.3 Overige verontreinigingen Volgens de beheerder van recreatieschap Spaarnwoude is er in het verleden zwemmersjeuk voorgekomen in de Veerplas. Volgens gegevens van het hoogheemraadschap en de provincie Noord-Holland heeft dit zich de afgelopen 4 jaar niet (meer) voorgedaan. Zwemwaterprofiel Veerplas 27\38

28 28\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

29 5 Mogelijke verontreinigsbronnen Onderstaand wordt een overzicht gegeven van de mogelijke verontreinigingsbronnen voor bacteriële verontreinigingen. Risico bronnen Regenwaterlozingen Nee. Wegwater Nee, er zijn geen verharde oppervlakken die op de zwemlocatie of de directe omgeving ervan afwateren. Effluent RWZI Nee. Ongerioleerde lozingen Nee. (Mest)water omringend Nee, zwemlocatie wordt omringd door natuurgebied. agrarisch gebied Recreatievaart Nee. Jachthavens Nee. Beroepsvaart Nee. Wateraanvoer Nee, er wordt polderwater via het helofytenfilter ingelaten. Er zijn geen indicaties dat het water dat uit de helofytenfilter stroomt bacteriologisch verontreinigd is. Waterbodem Nee. (Blauw)algen Ja, één à twee keer per jaar komt blauwalg voor. Het strand wordt in deze periode preventief afgesloten (bron: recreatieschap Spaarnwoude). Planten In het water zijn veel waterplanten aanwezig maar deze vormen geen overlast bij het zwemstrand. Dieren Honden. Gedurende het zwemseizoen (van 1 april tot 1 oktober) mogen honden niet op het zwemstrand en de grasoevers komen. In de periode van 1 oktober tot 1 april mogen honden er loslopen Paarden zijn niet toegestaan. Ten noorden van de Veerplas is een manege. Ondanks het verbod zijn door een monsternemer van Rijnland op 21 september paarden in het water aangetroffen. Niet bekend is of dit incidenteel is, het was namelijk zo goed als einde zwemseizoen. Overigens waren de bacteriële concentraties waren op deze dag niet opvallend hoog Watervogels. Ten tijde van het veldbezoek waren er enkele watervogels zoals meerkoeten en eenden. Er zijn geen signalen dat er tijdens het zwemseizoen veel vogels bij de zwemlocatie Zwemwaterprofiel Veerplas 29\38

30 Menselijke belasting Algemene indruk hygiëne vertoeven. Ook door de monsternemers van Rijnland zijn nooit vogels gesignaleerd Nihil, gezien de aanwezigheid van toiletten op het strand is de kans op direct contact van het zwemwater met feces nihil. Bij kleine kinderen kan dit nooit helemaal uitgesloten worden. In het water en op het strand was op het moment van veldbezoek veel zwerfvuil aanwezig. Hierdoor oogt het strand niet erg aantrekkelijk voor water recreanten. Het strand moest ten tijde van het veldbezoek nog klaar gemaakt worden voor de start van het zwemseizoen. Figuur 5.1 Zicht op aangrenzend gebied van de Veerplas (links) natuurgebied en helofytenfilter (rechts) 30\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

31 6 Beoordeling gezondheidsrisico s Bij de Handreiking bij het opstellen van een zwemwaterprofiel hoort een eenvoudig spreadsheetmodel, genaamd ZWEMPROF, om de invloed van de bronnen te kunnen schatten. Indien uit deze eenvoudige berekeningen geen relevante beïnvloeding van een verontreinigingsbron of -route wordt gevonden kan hiermee worden volstaan. Opgemerkt wordt dat met dit spreadsheet alleen gezondheidsrisico s ten gevolge van fecale verontreinigingen (E. coli en intestinale Enterococcen) bepaald worden. Gezondheidsrisico s door blauwalgen, andere ziekteverwekkers zoals zwemmersjeuk of botulisme en chemische verontreinigingen, moeten afzonderlijk beoordeeld worden. Voor alle geïdentificeerde bronnen zijn de kentallen in het spreadsheet ingevuld, zie bijlage 2. De uitkomsten van de berekening zijn in dezelfde bijlage te vinden. 6.1 Toelichting gebruikte kentallen spreadsheet ZWEMPROF Afmetingen zwemzone en waterdiepte. Voor het oppervlak van de zwemzone is uitgegaan van het gedeelte vanaf het strand tot gemiddeld 40 meter vanaf de oever. Voor de berekeningen van dit zwemwaterprofiel is uitgegaan van een gemiddelde waterdiepte van de plas van 2,5 meter Zwemmers. Dit zijn er circa 400 op een gemiddelde dag en 800 op een topdag. Uit ZWEMPROF komt naar voren dat zwemmers geen invloed hebben op de zwemwaterkwaliteit op deze locatie Watervogels. Tijdens het veldbezoek was er een enkele watervogel aanwezig. Volgens de beheerder zijn er meestal meer vogels aanwezig op de plas. In ZWEMPROF is daarom gerekend met 10 watervogels in de zwemzone en er is een berekening gemaakt met 50 vogels net buiten de zwemzone. De afstand van de 10 watervogels in de zwemzone is op 0 meter (0,1 meter) gezet en de toegekende fractie op 1. In het geval van 50 watervogels buiten de zwemzone is de afstand van de zwemzone op 1 meter gezet en de toegekende fractie ook op 1 meter. In ZWEMPROF wordt bij watervogels in de zwemzone een geringe invloed op de waterkwaliteit berekend. Hierbij gaat het op permanente aanwezigheid en niet om incidenteel bezoek. Bij een grote groep watervogels buiten de zwemzone is geen effect te zien Honden. Honden worden uitgelaten op het strand en in de directe omgeving. De rekenmodule in ZWEMPROF heeft hiervoor (nog) geen kentallen. Algemeen wordt aangenomen dat hondenpoep de bacteriologische waterkwaliteit negatief kan beïnvloeden, maar onderzoeksgegevens zijn niet bekend. Om een idee te krijgen van wat dit kan betekenen zou een hond vergeleken kunnen worden met 5 watervogels. Bij 2 honden zou er, Zwemwaterprofiel Veerplas 31\38

32 als de feces vlak bij de waterlijn ligt, na een hevige regenbui een gering effect op de bacteriële waterkwaliteit te verwachten zijn Paarden. Incidenteel komen er paarden op het strand. ZWEMPROF heeft hiervoor (nog) geen kentallen. Net als bij honden geldt dat er geen onderzoeksgegevens bekend zijn. Een inschatting van het effect kan worden verkregen door 1 paard te vergelijken met 10 watervogels. Dit betekent dat bij 1 paard een geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit te verwachten is en bij 2 of 3 paarden een wezenlijke invloed. Opgemerkt wordt dat dit alleen geldt als er feces in het water of vlak bij de waterlijn terecht komt 6.2 Resultaten en analyse Risico s door fecale verontreinigingsbronnen Uit ZWEMPROF volgt dat er voor de Veerplas geen grote verontreinigingbronnen zijn die risico s voor zwemmers kunnen opleveren ten gevolge van bacteriologische verontreinigingen. Wel zijn watervogels een punt van aandacht. In ZWEMPROF wordt bij 10 watervogels in de zwemzone c.q. op het strand een geringe invloed op de waterkwaliteit berekend. Hierbij gaat het op permanente aanwezigheid en niet om incidenteel bezoek. Bij een grote groep watervogels net buiten de zwemzone geen effect te zien. Dit betekent niet dat er direct sprake van een normoverschrijding is maar hiermee wordt wel aangeduid dat vogels van invloed kunnen zijn op de bacteriologische waterkwaliteit. Ook honden kunnen een bron van bacteriële verontreiniging zijn. Bij droog weer is er geen invloed door hondenfeces te verwachten en ook niet wanneer de feces op grotere afstand van de waterlijn ligt. Dan zal het verontreinigde regenwater in de bodem zijn weggezakt nog voordat het zwemwater bereikt is. In de bodem vindt filtering en zuivering plaats. Echter, net zo belangrijk is dat dit tot onhygiënische situaties op het strand zelf kan leiden. Ook heeft dit een negatieve invloed op de beleving van zwemmers. Hetzelfde geldt ook voor paarden op het strand en in de zwemzone. Overige pathogene ziekteverwekkers Volgens de beheerder van recreatieschap Spaarnwoude is er in het verleden zwemmersjeuk voorgekomen in de Veerplas. Volgens de gegevens van het hoogheemraadschap en de provincie Noord-Holland is dit echter de afgelopen 4 jaar niet (meer) voorgekomen. Risico s door blauwalgen In de Veerplas is 1 à 2 keer per jaar sprake van drijflagen met blauwalgen. In deze periodes wordt het strand door het recreatieschap Spaarnwoude preventief afgesloten voor zwemmers. Er is dan nog geen sprake van een negatief zwemadvies van de provincie. 32\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

33 Bij het fytoplanktononderzoek in 2007 zijn vooral niet giftige blauwalgen aangetroffen. De blauwalgen die het giftige microcystine produceren zijn wel aangetroffen maar in geringe mate. Op basis hiervan zou voorzichtig geconcludeerd kunnen worden dat gezondheidsrisico s door giftige blauwalgen niet groot zijn, maar dit resultaat komt niet overeen met de hoge microcystineconcentratie die in juli 2005 is gemeten. Daarom wordt er vanuit gegaan dat de kans op een toxische bloei van blauwalgen in de Veerplas aanwezig is. Zwemwaterprofiel Veerplas 33\38

34 34\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

35 7 Conclusies en aanbevelingen Bacteriologische waterkwaliteit In de beschouwde periode van 2003 tot en met 2007 werd de bacteriologische waterkwaliteit (op basis van de huidige EU-richtlijn) beoordeeld als aanvaardbaar. Thermotolerante bacteriën van de coligroep zijn regelmatig in licht verhoogde concentraties gemeten maar deze voldeden wel ruimschoots aan de kwaliteitsnorm. De waarden aan totaal coli waren laag. In 2006 zijn voor het eerst ook de nieuwe bacteriologische parameters Escherichia coli (E. coli) en intestinale enterococcen gemeten. De waarden van deze nieuwe parameters waren consistent erg laag. Op basis van de beperkte set aan beschikbare gegevens wordt de zwemwaterkwaliteit volgens de nieuwe EU richtlijn ingedeeld in de kwaliteitsklasse uitstekend. Deze beoordeling is beter dan de beoordeling onder de oude richtlijn. Bacteriologische verontreinigingsbronnen De mogelijke bronnen voor bacteriologische verontreinigingen zijn watervogels en huisdieren (honden en paarden). Bij een paar watervogels die permanent in de zwemzone verblijven is een geringe invloed op de waterkwaliteit te verwachten. Dit geldt ook voor honden en paarden als de feces vlakbij de waterlijn ligt of in het water. Overig De afgelopen vier jaar is zwemmersjeuk niet meer voorgekomen, de verwachting is dat de kans op zwemmersjeuk in de toekomst klein is. Gezondheidsrisico s door andere ziekteverwekkers zijn niet te verwachten. Blauwalgen Op basis van de beschikbare informatie en ervaringen uit de voorgaande jaren is er kans op een jaarlijkse boei van toxische blauwalgen. 7.1 Aandachtspunten en maatregelen Op basis van de kwaliteitsklasse indeling ( aanvaardbaar volgens de huidige EU-richtlijn en uitstekend onder nieuwe EU richtlijn) is er geen noodzaak tot het treffen van maatregelen voor bacteriologische kwaliteit. Zwemwaterprofiel Veerplas 35\38

36 Om problemen te voorkomen zijn de volgende aandachtspunten van belang: Honden. Ondanks het verbod voor honden op de stranden worden deze er wel gesignaleerd. Soms wordt hondenfeces op het strand aangetroffen. Tot op heden was de bacteriologische waterkwaliteit altijd goed, dus vanuit die optiek is er geen aanleiding tot het nemen van maatregelen. Echter, wel met het oog op de hygiëne op het zwemstrand. Door de feces van het strand te verwijderen wordt voorkomen dat bacteriële verontreinigingen met het afstromende regenwater in de zwemzone terecht komen. In de praktijk is dit echter een nauwelijks uit te voeren maatregel. Beter is het om honden van de zwemstranden te weren door het toezicht aan te scherpen. Eventueel kunnen de uitbaters van het nieuwe paviljoen hierbij ingeschakeld worden Paarden. Niet bekend is of paarden regelmatig op het zwemstrand komen of dat de waarneming door de monsternemer van Rijnland een incidenteel geval is. Ook hier geldt dat tijdens het zwemseizoen paarden van het strand geweerd moeten worden. Vanaf de toegangspaden naar het strand plaatsen van duidelijke verbodsborden. Een andere maatregel is om de manegehouder in te schakelen om op de manege de ruiters te informeren waar wel en niet gereden mag worden in het gebied en de reden ervan Blauwalgen. Van het meetpunt in de zwemzone is geen informatie over de fysisch chemische waterkwaliteit beschikbaar. Nagegaan moet worden in hoeverre het meetpunt bij het Waarder- en Veerpoldergemaal representatief is voor de Veerplas. Deze informatie is nodig om een goed beeld te krijgen van de (mogelijke) problematiek van blauwalgen in de Veerplas. Omdat in het verleden wel hoge microcystineconcentraties in de Veerplas zijn gemeten maar tijdens het fytoplanktononderzoek nauwelijks microcystineproducerende blauwalgen zijn aangetroffen, wordt aanbevolen om fytoplanktononderzoek te continueren. Bij voorkeur wordt dit onderzoek doorgezet tot in augustus/september. Deze onderzoeksmaatregel is de verantwoordelijkheid van de waterkwaliteitsbeheerder en aanbevolen wordt om dit in 2009 uit te voeren, zodat zo spoedig mogelijk inzicht wordt verkregen Onderwerp Maatregel Wie Bacteriologische Toezicht verbod honden op de stranden kwaliteit (en hygiëne) verscherpen Toezicht verbod paarden op het strand verscherpen en informatievoorziening aan de ruiters op de manege Blauwalgen Onderzoek naar fysisch chemische parameters op een meetpunt in de Veerplas Continueren fytoplanktononderzoek in de Veerplas Recreatieschap Spaarnwoude Recreatieschap Spaarnwoude en de manegehouder als betrokkene Rijnland Rijnland 36\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

37 7.2 Aanbevelingen vervolgtraject Actualisatie Het zwemwaterprofiel voor de zwemlocatie Veerplas is met deze rapportage gereed. Afhankelijk van de zwemwaterindeling waarin de plas volgens de nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn wordt ingedeeld, moet het zwemwaterprofiel regelmatig geactualiseerd worden. Zwemwaterindeling Uitstekend Goed Aanvaarbaar Slecht Actualisatie zwemwaterprofiel vindt ten minste plaats om de Alleen als de indeling verandert in goed, aanvaardbaar of slecht Vier jaar Drie jaar Twee jaar De zwemwaterindeling wordt jaarlijks op basis van de meetreeks van de afgelopen vier badseizoenen vastgesteld. Aan de hand van de beperkte gegevensset uit het badseizoen van 2006 is een voorzichtige schatting van de indeling gemaakt. De bacteriologische waterkwaliteit valt in kwaliteitsklasse uitstekend. Op basis van bovenstaand toetsoordeel hoeft het zwemwaterprofiel voor de zwemlocatie Veerplas alleen geactualiseerd te worden als er een verslechtering van de bacteriologische waterkwaliteit optreedt. Zwemwaterprofiel Veerplas 37\38

38 38\38 Zwemwaterprofiel Veerplas

39 Bijlage 1 Situering meetpunten zwemwaterkwaliteit

40

41 Bron: Hoogheemraadschap van Rijnland

42

43 Bijlage 2 Resultaten risicoberekeningen spreadsheet ZWEMPROF

44

45 10 watervogels in de zwemzone ZWEMPROF Naam locatie: Datum beoordeling: ZWEMwaterPROFielen Veerplas 12-Jun-08 Type systeem plas 1 Overstort gemengd stelsel (incidenteel) Jachthavens (continue belasting) breedte plas (m) 300 afstand overstort gemengd stelsel 0 Uitwisselingsdebiet met overig water (m3/sec) 0 lengte plas (m) 400 Overstortvolume 0 afstand tot zwemplek (m) 0 gemiddelde diepte plas (m) 2,5 Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 oppervlak zwemzone (m2) Overstort gescheiden stelsel (incidenteel) Watervogels (continue belasting) lengte zwemstrand (m) 275 afstand overstort gescheiden stelsel 0 Aantal 10 Overstortvolume 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Zwemmers Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 1 gemiddeld aantal per dag 400 aantal bij extreme drukte 800 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf Lokale bron (incidenteel) Debiet lozing (m3/sec) 0 concentratie ecoli (KVE/sec) 0 Recreatievaart afstand tot zwemplek (m) 0 concentratie enterokokken (KVE/sec) 0 aantal boten per dag 0 Fractie naar zwemwater 0 volume (m3) 0 aantal; bij extreme drukte 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Afstand tot zwemplek (m) 0 Ongezuiverde lozingen (incidenteel) Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 Volume lozing (m3) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Lokale bron (continu) RWZI Fractie naar zwemwater 0 belasting ecoli (KVE/halfjaar) 0 Debiet (m3/sec) 0 belasting enterokokken (KVE/halfjaar) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Afstromend wegwater (incidenteel) afstand tot zwemplek (m) 0 Fractie naar zwemwater 0 Volume lozing (m3) 0 Fractie naar zwemwater 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Agrarisch achterland Fractie naar zwemwater 0 Bodemtype veen 2 aantal hectare 0 Beroepsvaart (continue belasting) mestsoort Melkkoeien 3 Aantal boten per dag 0 afstand tot zwemplek (m) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 Bijdrage bronnen legenda EC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (E.c <200KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (E.c tussen 200 en 500KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (E.c tussen 500 en 900KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (E.c >900KVE/100ml) Naam locatie: Veerplas Datum beoordeling: legenda IC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (IE <100KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (IE tussen 100 en 200KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (IE tussen 200 en 330KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (IE >330KVE/100ml) gemiddeld EC zeer druk EC gemiddeld IE zeer druk IE eindoordeel EC eindoordeel EC Zwemmers 0,08 0,16 0,04 0,08 gemiddeld zeer druk 1,48 1,56 Recreatievaart 0,00 0,00 0,00 0,00 RWZI 0,00 0,00 eindscore IC eindscore IC Agrarisch achterland 0,00 0,00 gemiddeld zeer druk RioolOverstort 1,44 1,48 gemengd stelsel 0,00 0,00 gescheiden stelsel 0,00 0,00 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf 0,00 0,00 Ongezuiverde lozingen 0,00 0,00 Afstromend wegwater 0,00 0,00 Beroepsvaart 0,00 0,00 Jachthavens 0, ,00 Watervogels 1,40 1,40 Lokale bron (Incidenteel) 0,00 0,00 Lokale bron (continue belasting) 0,00 0,00

46 50 watervogels 1 meter buiten de zwemzone ZWEMPROF Naam locatie: Datum beoordeling: ZWEMwaterPROFielen Veerplas 12-Jun-08 Type systeem plas 1 Overstort gemengd stelsel (incidenteel) Jachthavens (continue belasting) breedte plas (m) 300 afstand overstort gemengd stelsel 0 Uitwisselingsdebiet met overig water (m3/sec) 0 lengte plas (m) 400 Overstortvolume 0 afstand tot zwemplek (m) 0 gemiddelde diepte plas (m) 2,5 Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 oppervlak zwemzone (m2) Overstort gescheiden stelsel (incidenteel) Watervogels (continue belasting) lengte zwemstrand (m) 275 afstand overstort gescheiden stelsel 0 Aantal 50 Overstortvolume 0 afstand tot zwemplek (m) 1 Zwemmers Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 1 gemiddeld aantal per dag 400 aantal bij extreme drukte 800 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf Lokale bron (incidenteel) Debiet lozing (m3/sec) 0 concentratie ecoli (KVE/sec) 0 Recreatievaart afstand tot zwemplek (m) 0 concentratie enterokokken (KVE/sec) 0 aantal boten per dag 0 Fractie naar zwemwater 0 volume (m3) 0 aantal; bij extreme drukte 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Afstand tot zwemplek (m) 0 Ongezuiverde lozingen (incidenteel) Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 Volume lozing (m3) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Lokale bron (continu) RWZI Fractie naar zwemwater 0 belasting ecoli (KVE/halfjaar) 0 Debiet (m3/sec) 0 belasting enterokokken (KVE/halfjaar) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Afstromend wegwater (incidenteel) afstand tot zwemplek (m) 0 Fractie naar zwemwater 0 Volume lozing (m3) 0 Fractie naar zwemwater 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Agrarisch achterland Fractie naar zwemwater 0 Bodemtype veen 2 aantal hectare 0 Beroepsvaart (continue belasting) mestsoort Melkkoeien 3 Aantal boten per dag 0 afstand tot zwemplek (m) 0 afstand tot zwemplek (m) 0 Fractie naar zwemwater 0 Fractie naar zwemwater 0 Bijdrage bronnen legenda EC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (E.c <200KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (E.c tussen 200 en 500KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (E.c tussen 500 en 900KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (E.c >900KVE/100ml) Naam locatie: Veerplas Datum beoordeling: legenda IC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (IE <100KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (IE tussen 100 en 200KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (IE tussen 200 en 330KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (IE >330KVE/100ml) gemiddeld EC zeer druk EC gemiddeld IE zeer druk IE eindoordeel EC eindoordeel EC Zwemmers 0,08 0,16 0,04 0,08 gemiddeld zeer druk 0,52 0,60 Recreatievaart 0,00 0,00 0,00 0,00 RWZI 0,00 0,00 eindscore IC eindscore IC Agrarisch achterland 0,00 0,00 gemiddeld zeer druk RioolOverstort 0,48 0,52 gemengd stelsel 0,00 0,00 gescheiden stelsel 0,00 0,00 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf 0,00 0,00 Ongezuiverde lozingen 0,00 0,00 Afstromend wegwater 0,00 0,00 Beroepsvaart 0,00 0,00 Jachthavens 0, ,00 Watervogels 0,44 0,44 Lokale bron (Incidenteel) 0,00 0,00 Lokale bron (continue belasting) 0,00 0,00

47 Bijlage 3 Data blauwalgen en fysisch chemische toestandsvariabelen

48

49 Overzicht van de gegevens blauwalgen onderzoek Datum ROP zwemwatermeetpunt Veerplas ( noordzijde) Microcystincystis Drijflaag Anabaena Micro- Chroococcales µg/l drijflaag drijflaag drijflaag Merismopedia aantal cellen per ml Chroococcales Kolonie Actie Toelichting: Overschrijding van de WHO gezondheidsnorm microcystine (norm is 20 µ/l) Overschrijding risicowaarde cellen/ml. Geldt eigenlijk voor toxineproducerende blauwalgen (Microcystis en Anabaena) en niet voor Chroococcales en Merismopedia

50 Veerplas - Nutriënten meetpunt ROP20801 (Waarder en Veerpoldergemaal) 6 Stikstof - meetpunt ROP Concentratie (mg N/l) N opgelost Streefw aarde N opgelost N MTR N-totaal Fosfaat - meetpunt ROP ,4 1,2 Concentratie (mg P/l) 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0, P MTR-P-totaal PO4 Streefw aarde PO4 N:P ratio - meetpunt ROP N:P ratio totaal (mol/mol) opgelost (mol/mol)

51 Veerplas - Basisparameters meetpunt ROP20801 (Waarder en Veerpoldergemaal) Chloride - meetpunt ROP20801 Concentratie (mg/l) Chlorofyl-a en doorzicht - meetpunt ROP ,6 Chlorofyl-a (ug/l) ,2 0,8 0,4 Doorzicht (m) Chlorofyl-a Doorzicht ph - meetpunt ROP ,5 9 ph 8,5 8 7,

52 Veerplas - Basisparameters zwemwatermeetpunt ROP20802 (Veerplas noordzijde) Chlorofyl-a en doorzicht - meetpunt ROP ,6 1,2 0,8 0, Doorzicht (m) ph - meetpunt ROP ,5 9 ph 8,5 8 7,

53 Bijlage 4 Beoordeling zwemwaterkwaliteit volgens de huidige en nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn

54

55 Berekening toetswaarden De nieuwe zwemwaterrichtlijn (2006/7/EG) verschilt op veel punten van de huidige richtlijn 76/160/EG. Hieronder wordt een overzicht gegeven van de veranderingen in de beoordelingssystematiek. Nieuwe EU-richtlijn In de nieuwe beoordelingssystematiek wordt uitgegaan van een meetreeks over een periode van 4 jaren (het afgelopen badseizoen en de 3 voorgaande badseizoenen). De toetswaarden voor de nieuwe EU-zwemwaterrichtlijn worden als volgt berekend: Van de gemeten hoeveelheid bacteriën in kolonie vormende eenheden / 100 ml wordt de log 10 - waarde bepaald. (Als het resultaat een nulwaarde is, wordt de log 10 -waarde van de detectielimiet/rapportagegrens van de gebruikte analystische methode gebruikt) Van deze reeks wordt de rekenkundig gemiddelde waarde (1) en de standaarddeviatie (2) berekend De 90- en 95-percentielwaarden zijn de uitkomsten van de formules (3) en (4) 1) log10m1...log10mn = Q n 2) Std (reeks log10_m1 tot en met log10_mn) 3) Q * Std 90-percentielwaarde = 10 4) Q * Std 95-percentielwaarde = 10 Indeling in vier verschillende kwaliteitsklassen (voor binnenwateren) Nieuwe EU-richtlijn Uitstekende kwaliteit Goede kwaliteit Aanvaardbare kwaliteit Slechte kwaliteit E coli <500 ( 95-percentiel) <1.000 (95-percentiel) <900 ( 90-percentiel) >900 ( 90-percentiel) Intestinale enterococcen <200 ( 95-percentiel) <400 (95-percentiel) <330 ( 90-percentiel) >330 ( 90-percentiel) Aantallen in kolonievormende eenheden per 100 ml (kve/100 ml) Huidige EU-richtlijn Volgens de huidige zwemwaternormering wordt uitgegaan van een meetreeks over één zwemseizoen. De kwaliteitsbeoordeling wordt berekend aan de hand van het percentage aan overschrijdingen: Goed: 80 % van de metingen voldoet aan de maximale norm van 100 kve per 100 ml voor thermotolerante bacteriën en 80 % voldoet aan de maximale norm van 500 kve per 100 ml van het totaal aantal colibacteriën. Van de 11 metingen per badseizoen moeten er dus 9 metingen voldoen. Voldoende: 95 % van de metingen voldoet aan de maximale norm van kve per 100 ml aan thermotolerante bacteriën en 95 % voldoet aan de maximale norm van kve per 100 ml van het totaal aantal colibacteriën. Dit betekent dat bij 11 metingen/badseizoen alle metingen moeten voldoen Een meting mag niet meer dan het maximale aantal bacteriën bevatten van kolonievormende eenheden aan thermotolerante bacteriën per 100 ml en niet meer dan kolonievormende eenheden aan het totaal aantal bacteriën van de coligroep per 100 ml Onvoldoende: Het percentage van 95 % van de metingen voldoet niet aan de genoemde normen of de maximale waarden zijn overschreden Huidige EU-richtlijn Goede kwaliteit Aanvaardbare kwaliteit Maximale waarde per meting Coli thermotolerant 100 ( 80 %) (95 %) Coli totaal 500 (80 %) (95 %) Aantallen in kolonievormende eenheden per 100 ml (kve/100 ml)

56

57 Bijlage 5 Verslag locatiebezoek

58

59 Veerplas Locatiebezoek d.d. Temperatuur: Drukte tijdens locatiebezoek: , uur 16 gr. C Geen bezoekers het zwemseizoen is nog niet geopend Afmetingen Lengte strand Breedte strand Circa 275 m Circa 20 m Voorzieningen Sanitaire voorzieningen (aangesloten op rioolstelsel) Prullenbakken Toezicht (waar) Speeltoestellen Drijflijn(en) Aanwezig Aanwezig Nee Nee Aanwezig en op hun plaatst Ondergrond (strand, oever, waterbodem) Stromingsrichting water Veenachtige ondergrond met deklaag van zand Ja, van Zuidzijde naar de Noordzijde Riolering en regenwater Lozingspunten regenwaterafvoer Afstromend wegwater Overstorten rioolstelsel Ongezuiverde lozingen Lozingspunt RWZI Nee Nee Nee Nee Nee Scheepvaart (recreatie-, beroepsvaart, woonboten) Vaart, vaarroute (Jacht)havens Aanlegsteigers Woonboten Nee Nee Nee Nee Dieren Huisdieren op strand Watervogels aanwezig (welke, hoeveel) Ratten Ja honden Ja, enkele meerkoeten en ganzen Nee

60 Veerplas Flora Water Omgeving Algen Ja Natuurgebeid en extensief beheert agrarisch gebied Niet aanwezig Hygiëne Feces aanwezig op strand (vogels, honden, zwemmers, enzovoort.) Algemene hygiëne Drijvend vuil Dode dieren Werkzaamheden (baggeren, onderhoud, oevers) Nee Schoon Weinig Nee Nee Omgeving Industrie Weilanden en/of boerderijen Overig Geen Ja, extensief beheert agrarisch gebied Plas in natuurgebied Overig - Soorten waterplanten Onbekend Doorzicht Goed, 1 tot 2 meter Soorten vis gemiddeld,karper, voorn en brasem Algemene indruk waterkwaliteit Water is schoon. Geur Neutraal Kleur Natuurlijk Schuim Geen Veenachtige ondergrond bedekt met grote laag zand, Ondergrond van het zwemwater stevig